MPSC2015CSAT (Paper II)✓ Every question solved

MPSC Prelims 2015 CSAT (Paper II) with Answers & Explanations

All 73 questions from this paper, each with the correct answer and a step-by-step explanation. Tap an option to check yourself, or open the answer.

73
Questions
4
Subjects
100%
Answers + explanations

Where the questions came from

  • उतारा आकलन4359%
  • तर्कशक्ती1825%
  • निर्णय क्षमता68%
  • गणित क्षमता68%
1उतारा आकलन
खालील उतारा वाचा: तेराव्या ते सोळाव्या शतकात, युरोपियन सरंजामदार सरफांच्या शोषणातून मोठ्या प्रमाणात पैसा जमा करत होते. जमा झालेली भांडवल नवीन उपयोगांसाठी वापरली गेली. त्यांनी नवीन भूमी आणि मार्ग शोधणाऱ्या शोधकांना आर्थिक पाठबळ दिले. कोलंबसने अटलांटिक महासागर ओलांडून नवीन जगाचा शोध लावला. वास्को द गामाने आफ्रिकन खंडाला वळसा घालून भारत आणि पूर्वेकडे जाण्यासाठी सुरक्षित व्यापारी मार्गाचा शोध लावला. मॅगेलनच्या जहाजांपैकी एका जहाजाने युरोपला परत येऊन पृथ्वीला प्रदक्षिणा घालणे शक्य आहे हे सिद्ध केले. जमा झालेल्या भांडवलाचा आणखी एक उपयोग लिओनार्डो दा विंची, मायकल एन्जोलो आणि राफेल यांसारख्या महान कलाकारांना आश्रय देणे हा होता. या कलाकारांनी चित्रकला आणि शिल्पकलेत क्रांती घडवली आणि मानवी शरीराचे तपशीलवार चित्रण केले. दा विंचीसारख्या कलाकारांनी शरीरशास्त्राचा अभ्यास केला कारण त्यामुळे त्यांना त्यांच्या कलेत मानवी शरीराचे अचूक चित्रण करण्यास मदत झाली. शरीरशास्त्र हे या काळात विकसित झालेले एकमेव विज्ञान नव्हते. फिलॉसॉफर्स स्टोन आणि एलिक्झिर ऑफ लाईफ शोधू इच्छिणाऱ्या किमयागारांनी फॉस्फरससारखे विविध नवीन घटक शोधून काढले आणि रसायनशास्त्र एक विज्ञान म्हणून विकसित झाले. कोपर्निकसने मांडले की सूर्य, पृथ्वी नाही, तर आपल्या सूर्यमालेचे केंद्र आहे. केप्लर आणि गॅलिलिओसारख्या शास्त्रज्ञांनी हे सिद्ध करण्यासाठी प्रायोगिक पद्धतीचा वापर केला. त्यांचा विश्वास होता की निसर्गाचे पुस्तक गणिताच्या भाषेत लिहिलेले आहे. विविध शोधांव्यतिरिक्त, या काळात वैज्ञानिक पद्धत स्वतः विकसित झाली. शास्त्रज्ञांनी एक कल्पना मांडली, ती सिद्ध करण्यासाठी प्रयोग केले, प्रयोगांचे कामकाज नोंदवले आणि क्षेत्रातील इतर लोकांच्या तपासणीसाठी नोंदी खुल्या ठेवल्या. त्यांचा विश्वास होता की मानवामध्ये जगाला अधिक चांगल्या प्रकारे बदलण्याची जवळजवळ अमर्याद क्षमता आहे. चर्च अत्यंत श्रीमंत आणि शक्तिशाली असले तरी, लोकांनी नशिबावर आंधळा विश्वास ठेवण्याचे जीवन सोडण्यास सुरुवात केली आणि चौकस बुद्धीचा विकास झाला. मानवतावादाच्या नवीन विचारधारेने वैयक्तिक मानवी क्षमता आणि प्रयत्नांवर जोर दिला. युरोपियन विद्वानांनी अभिजात ग्रीक आणि रोमन ग्रंथांचे पुनरुज्जीवन केले आणि गुटेनबर्गने विकसित केलेल्या छपाईच्या नवीन तंत्रज्ञानाने त्यांना लोकप्रिय केले. रेनेसान्स या शब्दाचा अर्थ पुनरुज्जीवन असा आहे. या सर्व परस्परसंबंधित घटनांना एकत्रितपणे रेनेसान्स म्हणतात. पुनरुज्जीवनाची (Renaissance) खालीलपैकी कोणती वैशिष्ट्ये आहेत? a. ग्रीक आणि रोमन साहित्याची सुरुवात b. चौकस बुद्धीचा उदय c. मानवतावादाचा विकास d. चर्चचा ऱ्हास
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (D) b आणि c

Explanation

दिलेल्या उताऱ्याच्या आधारे, पुनरुज्जीवनाची वैशिष्ट्ये म्हणजे चौकस बुद्धीचा उदय आणि मानवतावादाचा विकास. या काळात लोकांनी नशिबावर आंधळा विश्वास ठेवण्याचे जीवन सोडण्यास सुरुवात केली कारण चौकस बुद्धी विकसित झाली, असे ग्रंथात स्पष्टपणे नमूद केले आहे. याव्यतिरिक्त, मानवतावादाची नवीन विचारधारा विकसित झाली, ज्याने वैयक्तिक मानवी क्षमता आणि प्रयत्नांवर जोर दिला. या सर्व परस्परसंबंधित घटनांना एकत्रितपणे पुनरुज्जीवन म्हटले जाते.

2उतारा आकलन
खालील उतारा वाचा: तेराव्या ते सोळाव्या शतकादरम्यान, युरोपातील सरंजामदार (feudal lords) यांनी वेठबिगार (serfs) यांचे शोषण करून मोठ्या प्रमाणात पैसा जमा केला. जमा झालेली भांडवल नवीन उपयोगांसाठी वापरण्यात आली. त्यांनी नवीन भूमी आणि मार्ग शोधणाऱ्या शोधकांना आर्थिक पाठबळ दिले. कोलंबसने अटलांटिक महासागर ओलांडून नवीन जगाचा शोध लावला. वास्को-द-गामाने आफ्रिका खंडाला वळसा घालून भारत आणि पूर्वेकडे जाण्यासाठी सुरक्षित व्यापारी मार्गाचा शोध लावला. मॅगेलनच्या जहाजांपैकी एका जहाजाने युरोपला परत येऊन पृथ्वीला प्रदक्षिणा घालणे शक्य आहे हे सिद्ध केले. जमा झालेल्या भांडवलाचा आणखी एक उपयोग लिओनार्डो दा विंची, मायकल एन्जोलो आणि राफेल यांसारख्या महान कलाकारांना आश्रय देणे हा होता. या कलाकारांनी चित्रकला आणि शिल्पकलेत क्रांती घडवली आणि मानवी शरीराचे अत्यंत तपशीलवार चित्रण केले. दा विंचीसारख्या कलाकारांनी शरीरशास्त्राचा (anatomy) अभ्यास केला कारण त्यामुळे त्यांना त्यांच्या कलेत मानवी शरीराचे अचूक चित्रण करण्यास मदत झाली. या काळात शरीरशास्त्र हे एकमेव विज्ञान विकसित झाले नव्हते. फिलॉसॉफर्स स्टोन (Philosopher's Stone) आणि एलिक्झिर ऑफ लाईफ (Elixir of Life) शोधू इच्छिणाऱ्या किमयागारांनी (Alchemists) फॉस्फरससारखे विविध नवीन मूलद्रव्ये शोधून काढली आणि रसायनशास्त्र (Chemistry) एक विज्ञान म्हणून विकसित झाले. कोपर्निकसने मांडले की सूर्य, पृथ्वी नव्हे, तर आपल्या सूर्यमालेचे केंद्र आहे. केप्लर आणि गॅलिलिओसारख्या शास्त्रज्ञांनी हे सिद्ध करण्यासाठी प्रायोगिक पद्धतीचा (experimental method) वापर केला. त्यांचा विश्वास होता की निसर्गाचे पुस्तक गणिताच्या भाषेत लिहिलेले आहे. विविध शोधांव्यतिरिक्त, या काळात वैज्ञानिक पद्धत (Scientific Method) स्वतः विकसित झाली. शास्त्रज्ञांनी एक कल्पना मांडली, ती सिद्ध करण्यासाठी प्रयोग केले, प्रयोगांचे तपशील नोंदवले आणि क्षेत्रातील इतर लोकांच्या तपासणीसाठी नोंदी खुल्या ठेवल्या. त्यांचा विश्वास होता की मानवामध्ये जगाला चांगल्यासाठी बदलण्याची जवळजवळ अमर्याद क्षमता आहे. चर्च अत्यंत श्रीमंत आणि शक्तिशाली असले तरी, लोकांनी नशिबावर आंधळा विश्वास ठेवण्याचे जीवन सोडण्यास सुरुवात केली आणि चौकस वृत्ती (Spirit of Inquiry) विकसित झाली. मानवतावादाच्या (Humanism) नवीन विचारसरणीने वैयक्तिक मानवी क्षमता आणि प्रयत्नांवर जोर दिला. युरोपातील विद्वानांनी अभिजात ग्रीक आणि रोमन ग्रंथ पुनरुज्जीवित केले आणि गुटेनबर्गने विकसित केलेल्या छपाईच्या नवीन तंत्रज्ञानाने त्यांना लोकप्रिय केले. रेनेसान्स (renaissance) या शब्दाचा अर्थ पुनरुज्जीवन असा आहे. या सर्व परस्परसंबंधित घटनांना एकत्रितपणे रेनेसान्स म्हणतात. वरील परिच्छेदानुसार, मानवतावादात (Humanism) कोणते घटक समाविष्ट आहेत? a. वैयक्तिक भांडवलाचे महत्त्व b. वैयक्तिक प्रयत्नांचे महत्त्व c. नवीन छपाई तंत्रज्ञानाचे लोकप्रीयकरण d. मानवी क्षमतेवरील विश्वास वरीलपैकी कोणती विधाने बरोबर आहेत?
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (C) b आणि d

Explanation

उताऱ्यानुसार, मानवतावादाच्या नवीन विचारसरणीने वैयक्तिक मानवी क्षमता आणि प्रयत्नांवर जोर दिला, जो वैयक्तिक प्रयत्नांच्या महत्त्वाशी थेट संबंधित आहे. याव्यतिरिक्त, उताऱ्यात असे नमूद केले आहे की या काळातील लोकांचा विश्वास होता की मानवामध्ये जगाला चांगल्यासाठी बदलण्याची जवळजवळ अमर्याद क्षमता आहे, जी मानवी क्षमतेवरील विश्वासाशी जुळते. म्हणून, वैयक्तिक प्रयत्नांचे महत्त्व आणि मानवी क्षमतेवरील विश्वास हे दोन्ही मानवतावादात समाविष्ट असलेले घटक आहेत.

3उतारा आकलन
खालील उतारा वाचा: तेराव्या ते सोळाव्या शतकादरम्यान, युरोपियन सरंजामदार सरफांना (serfs) पिळून मोठ्या प्रमाणात पैसा जमा करत होते. जमा झालेली भांडवल नवीन उपयोगांसाठी वापरण्यात आली. त्यांनी नवीन भूमी आणि मार्ग शोधणाऱ्या शोधकांना आर्थिक पाठिंबा दिला. कोलंबसने अटलांटिक महासागर ओलांडून नवीन जगाचा शोध लावला. वास्को-द-गामाने आफ्रिकन खंडाला वळसा घालून भारत आणि पूर्वेकडील देशांसाठी सुरक्षित व्यापारी मार्गाचा शोध लावला. मॅगेलनच्या जहाजांपैकी एका जहाजाने युरोपला परत येऊन हे सिद्ध केले की पृथ्वीला प्रदक्षिणा घालणे शक्य आहे. जमा झालेल्या भांडवलाचा आणखी एक उपयोग लिओनार्डो दा विंची, मायकल एन्जोलो आणि राफेल यांसारख्या महान कलाकारांना आश्रय देणे हा होता. या कलाकारांनी चित्रकला आणि शिल्पकलेत क्रांती घडवली आणि मानवी शरीराचे अत्यंत तपशीलवार चित्रण केले. दा विंचीसारख्या कलाकारांनी शरीरशास्त्राचाही अभ्यास केला, कारण त्यामुळे त्यांना त्यांच्या कलेत मानवी शरीराचे अचूक चित्रण करण्यास मदत झाली. या काळात केवळ शरीरशास्त्रच विकसित झाले नाही. फिलॉसॉफर स्टोन (Philosopher's Stone) आणि एलिक्झिर ऑफ लाइफ (Elixir of Life) शोधू पाहणाऱ्या किमयागारांनी (Alchemists) फॉस्फरससारखे विविध नवीन मूलद्रव्ये शोधून काढली आणि रसायनशास्त्र (Chemistry) एक विज्ञान म्हणून विकसित झाले. कोपरनिकसने मांडले की सूर्य, पृथ्वी नाही, तर आपल्या सूर्यमालेचे केंद्र आहे. केप्लर आणि गॅलिलिओसारख्या शास्त्रज्ञांनी हे सिद्ध करण्यासाठी प्रायोगिक पद्धतीचा वापर केला. त्यांचा विश्वास होता की निसर्गाचे पुस्तक गणिताच्या भाषेत लिहिले आहे. विविध शोधांव्यतिरिक्त, या काळात वैज्ञानिक पद्धत (Scientific Method) स्वतः विकसित झाली. शास्त्रज्ञांनी एक कल्पना मांडली, ती सिद्ध करण्यासाठी प्रयोग केले, प्रयोगांचे कामकाज नोंदवले आणि क्षेत्रातील इतर लोकांच्या तपासणीसाठी नोंदी खुल्या ठेवल्या. त्यांचा विश्वास होता की मानवामध्ये जगाला चांगल्यासाठी बदलण्याची जवळजवळ अमर्याद क्षमता आहे. चर्च अत्यंत श्रीमंत आणि शक्तिशाली असले तरी, लोकांनी नशिबावर आंधळा विश्वास ठेवण्याचे जीवन सोडण्यास सुरुवात केली आणि चौकस बुद्धीचा (Spirit of Inquiry) विकास झाला. मानवतावादाच्या (Humanism) नवीन विचारसरणीने वैयक्तिक मानवी क्षमता आणि प्रयत्नांवर जोर दिला. युरोपियन विद्वानांनी अभिजात ग्रीक आणि रोमन ग्रंथ पुनरुज्जीवित केले आणि गुटेनबर्गने विकसित केलेल्या छपाईच्या नवीन तंत्रज्ञानाने ते लोकप्रिय केले. रेनेसान्स (Renaissance) या शब्दाचा अर्थ पुनरुज्जीवन असा आहे. या सर्व परस्परसंबंधित घटनांना एकत्रितपणे रेनेसान्स म्हणतात. खालीलपैकी कोणते विधान/विधाने बरोबर आहेत? a. पूर्वी सूर्यमालेचे केंद्र पृथ्वी मानले जात असे. b. पूर्वीचे श्रीमंत चर्च नंतर गरीब झाले.
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (A) फक्त a

Explanation

उताऱ्यात असे म्हटले आहे की कोपरनिकसने मांडले की सूर्य, पृथ्वी नाही, तर आपल्या सूर्यमालेचे केंद्र आहे, आणि केप्लर आणि गॅलिलिओसारख्या शास्त्रज्ञांनी हे सिद्ध करण्यासाठी प्रायोगिक पद्धतीचा वापर केला. यावरून हे सिद्ध होते की या वैज्ञानिक क्रांतीपूर्वी, पृथ्वीला व्यापकपणे सूर्यमालेचे केंद्र मानले जात असे.

4उतारा आकलन
खालील उतारा वाचा: तेराव्या ते सोळाव्या शतकादरम्यान, युरोपियन सरंजामदारांनी वेठबिगार लोकांचे शोषण करून मोठ्या प्रमाणात पैसा जमा केला. हा जमा झालेला भांडवल नवीन उपयोगांसाठी वापरला गेला. त्यांनी नवीन भूमी आणि मार्ग शोधणाऱ्या शोधकांना आर्थिक पाठबळ दिले. कोलंबसने अटलांटिक महासागर ओलांडून नवीन जगाचा शोध लावला. वास्को-द-गामाने आफ्रिकन खंडाला वळसा घालून भारत आणि पूर्वेकडे जाण्यासाठी सुरक्षित व्यापारी मार्गाचा शोध लावला. मॅगेलनच्या जहाजांपैकी एका जहाजाने युरोपला परत येऊन पृथ्वीला प्रदक्षिणा घालणे शक्य आहे हे सिद्ध केले. जमा झालेल्या भांडवलाचा आणखी एक उपयोग लिओनार्डो दा विंची, मायकल एन्जोलो आणि राफेल यांसारख्या महान कलाकारांना आश्रय देणे हा होता. या कलाकारांनी चित्रकला आणि शिल्पकलेत क्रांती घडवली आणि मानवी शरीराचे अत्यंत तपशीलवार चित्रण केले. दा विंचीसारख्या कलाकारांनी शरीरशास्त्राचा अभ्यास केला कारण त्यामुळे त्यांना त्यांच्या कलेत मानवी शरीराचे अचूक चित्रण करण्यास मदत झाली. शरीरशास्त्र हे या काळात विकसित झालेले एकमेव विज्ञान नव्हते. फिलॉसॉफर्स स्टोन (Philosopher's Stone) आणि एलिक्झिर ऑफ लाइफ (Elixir of Life) शोधू पाहणाऱ्या किमयागारांनी फॉस्फरससारखे विविध नवीन मूलद्रव्ये शोधून काढली आणि रसायनशास्त्र एक विज्ञान म्हणून विकसित झाले. कोपर्निकसने मांडले की सूर्य, पृथ्वी नाही, तर आपल्या सौरमालेचे केंद्र आहे. केप्लर आणि गॅलिलिओसारख्या वैज्ञानिकांनी हे सिद्ध करण्यासाठी प्रायोगिक पद्धतीचा वापर केला. त्यांचा विश्वास होता की निसर्गाचे पुस्तक गणिताच्या भाषेत लिहिलेले आहे. विविध शोधांव्यतिरिक्त, या काळात वैज्ञानिक पद्धत (Scientific Method) स्वतः विकसित झाली. शास्त्रज्ञांनी एक कल्पना मांडली, ती सिद्ध करण्यासाठी प्रयोग केले, प्रयोगांचे कामकाज नोंदवले आणि क्षेत्रातील इतर लोकांच्या तपासणीसाठी नोंदी खुल्या ठेवल्या. त्यांचा विश्वास होता की मानवामध्ये जगाला चांगल्यासाठी बदलण्याची जवळजवळ अमर्याद क्षमता आहे. चर्च अत्यंत श्रीमंत आणि शक्तिशाली असले तरी, लोकांनी नशिबावर आंधळा विश्वास ठेवण्याचे जीवन सोडण्यास सुरुवात केली आणि चौकस वृत्ती (Spirit of Inquiry) विकसित झाली. मानवतावादाच्या (Humanism) नवीन विचारसरणीने वैयक्तिक मानवी क्षमता आणि प्रयत्नांवर जोर दिला. युरोपियन विद्वानांनी अभिजात ग्रीक आणि रोमन ग्रंथ पुन्हा जिवंत केले आणि गुटेनबर्गने विकसित केलेल्या छपाईच्या नवीन तंत्रज्ञानाने ते लोकप्रिय केले. रेनेसान्स (Renaissance) या शब्दाचा अर्थ पुनरुज्जीवन असा आहे. या सर्व परस्परसंबंधित घटनांना एकत्रितपणे रेनेसान्स म्हणतात. वरील परिच्छेदांवरून, खालीलपैकी कोणती विधाने सत्य आहेत? a. वैज्ञानिक विकास आणि कला यांचा जवळचा संबंध आहे. b. चित्रकला आणि शिल्पकलेसाठी शरीरशास्त्राचा अभ्यास आवश्यक आहे. c. युरोपियन रेनेसान्स घडवून आणण्यात छपाई तंत्रज्ञानातील बदलांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली. d. भांडवल कला आणि विज्ञानातील विकासाला चालना देऊ शकते.
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (B) a, c आणि d सत्य आहेत, b सत्य नाही.

Explanation

उताऱ्यामध्ये असे दिसून येते की वैज्ञानिक विकास आणि कला यांचा जवळचा संबंध होता, जसे की लिओनार्डो दा विंचीसारख्या कलाकारांनी मानवी शरीराचे अचूक चित्रण करण्यासाठी शरीरशास्त्राचा अभ्यास केला, ज्यामुळे विधान a सत्य ठरते. उताऱ्यात असेही नमूद केले आहे की गुटेनबर्गच्या नवीन छपाई तंत्रज्ञानाने अभिजात ग्रंथ लोकप्रिय केले, ज्यामुळे रेनेसान्स म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या पुनरुज्जीवनात महत्त्वाची भूमिका बजावली, ज्यामुळे विधान c सत्य ठरते. याव्यतिरिक्त, सरंजामदारांच्या जमा झालेल्या भांडवलाचा उपयोग महान कलाकारांना आश्रय देण्यासाठी आणि शोधकांना पाठिंबा देण्यासाठी केला गेला, ज्यामुळे भांडवलाने कला आणि विज्ञान या दोन्ही क्षेत्रांतील विकासाला चालना दिली, हे विधान d सत्य ठरवते. याउलट, विधान b चुकीचे आहे कारण उताऱ्यात नमूद केले आहे की शरीरशास्त्राने कलाकारांना मानवी शरीराचे अचूक चित्रण करण्यास मदत केली, परंतु ते चित्रकला आणि शिल्पकलेसाठी एक आवश्यक अट आहे असे म्हटलेले नाही.

5उतारा आकलन
खालील उतारा वाचा: तेराव्या ते सोळाव्या शतकात, युरोपियन सरंजामदार (feudal lords) भूदासांचे (serfs) शोषण करून मोठ्या प्रमाणात पैसा जमा करत असत. जमा झालेली भांडवल नवीन उपयोगांसाठी वापरली गेली. त्यांनी नवीन भूमी आणि मार्ग शोधणाऱ्या शोधकांना आर्थिक पाठबळ दिले. कोलंबसने अटलांटिक महासागर ओलांडून नवीन जगाचा शोध लावला. वास्को-द-गामाने आफ्रिकन खंडाला वळसा घालून भारत आणि पूर्वेकडे जाण्यासाठी सुरक्षित व्यापारी मार्गाचा शोध लावला. मॅगेलनच्या जहाजांपैकी एका जहाजाने युरोपला परत येऊन पृथ्वीला प्रदक्षिणा घालणे शक्य आहे हे सिद्ध केले. जमा झालेल्या भांडवलाचा आणखी एक उपयोग लिओनार्डो दा विंची, मायकल एन्जोलो आणि राफेल यांसारख्या महान कलाकारांना आश्रय देणे हा होता. या कलाकारांनी चित्रकला आणि शिल्पकलेत क्रांती घडवली आणि मानवी शरीराचे तपशीलवार चित्रण केले. दा विंचीसारख्या कलाकारांनी शरीरशास्त्राचा अभ्यास केला कारण त्यामुळे त्यांना त्यांच्या कलेत मानवी शरीराचे अचूक चित्रण करण्यास मदत झाली. या काळात केवळ शरीरशास्त्रच विकसित झाले नाही. फिलॉसॉफर्स स्टोन (Philosopher's Stone) आणि एलिक्झिर ऑफ लाइफ (Elixir of Life) शोधू पाहणाऱ्या किमयागारांनी (Alchemists) फॉस्फरससारखे विविध नवीन मूलद्रव्ये शोधून काढली आणि रसायनशास्त्र (Chemistry) एक विज्ञान म्हणून विकसित झाले. कोपर्निकसने मांडले की सूर्य, पृथ्वी नव्हे, तर आपल्या सौरमालेचे केंद्र आहे. केप्लर आणि गॅलिलिओसारख्या वैज्ञानिकांनी हे सिद्ध करण्यासाठी प्रायोगिक पद्धतीचा वापर केला. त्यांचा विश्वास होता की निसर्गाचे पुस्तक गणिताच्या भाषेत लिहिलेले आहे. विविध शोधांव्यतिरिक्त, या काळात वैज्ञानिक पद्धत (Scientific Method) स्वतः विकसित झाली. शास्त्रज्ञांनी एक कल्पना मांडली, ती सिद्ध करण्यासाठी प्रयोग केले, प्रयोगांचे तपशील नोंदवले आणि क्षेत्रातील इतर लोकांच्या तपासणीसाठी नोंदी खुल्या ठेवल्या. त्यांचा विश्वास होता की मानवामध्ये जगाला चांगल्यासाठी बदलण्याची अमर्याद क्षमता आहे. चर्च अत्यंत श्रीमंत आणि शक्तिशाली असले तरी, लोकांनी नशिबावरील आंधळ्या विश्वासाचे जीवन सोडण्यास सुरुवात केली आणि चौकस वृत्ती (Spirit of Inquiry) विकसित झाली. मानवतावादाच्या (Humanism) नवीन विचारधारेने वैयक्तिक मानवी क्षमता आणि प्रयत्नांवर जोर दिला. युरोपियन विद्वानांनी अभिजात ग्रीक आणि रोमन ग्रंथांचे पुनरुज्जीवन केले आणि गुटेनबर्गने विकसित केलेल्या छपाईच्या नवीन तंत्रज्ञानाने त्यांना लोकप्रिय केले. 'पुनर्जागरण' (renaissance) या शब्दाचा अर्थ पुनरुज्जीवन असा आहे. ही सर्व परस्परसंबंधित घटना सामूहिकपणे पुनर्जागरण म्हणून ओळखल्या जातात. खालीलपैकी कोणते विधान सत्य आहे/आहेत? a. गुटेनबर्गने छपाई यंत्राचा शोध लावला. b. भूदासांचे शोषण युरोपियन सरंजामदारांनी नवीन मार्ग शोधण्यासाठी केले.
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (A) फक्त a

Explanation

उताऱ्यात असे नमूद केले आहे की गुटेनबर्गने विकसित केलेल्या छपाईच्या नवीन तंत्रज्ञानाचा वापर करून अभिजात ग्रीक आणि रोमन ग्रंथांना लोकप्रिय केले गेले, जे जोहान्स गुटेनबर्गने चल छपाई यंत्राचा शोध लावल्याचा संदर्भ देते. यामुळे विधान a सत्य असल्याचे निश्चित होते. याउलट, सरंजामदारांनी भूदासांचे शोषण करून भांडवल जमा केले आणि नंतर हे जमा केलेले भांडवल शोधकांना निधी देण्यासाठी वापरले, असे ग्रंथात स्पष्ट केले आहे. भूदासांचे शोषण नवीन मार्ग शोधण्यासाठी केले गेले नाही, याचा अर्थ विधान b चुकीचे आहे. त्यामुळे, केवळ विधान a सत्य आहे.

6उतारा आकलन
मानवाला निसर्गाकडूनच काही हक्क प्राप्त झालेले आहेत. "मानवाधिकार" ही संकल्पना आधुनिक युगात विकसित झाली असून, जगभरातील सर्व देशांतील नागरिकांना ते प्रदान करणे हा त्याचा उद्देश आहे. मानवाधिकारांमध्ये जीवन, उपजीविका, तसेच भाषण, संघटना आणि धार्मिक श्रद्धेचा हक्क समाविष्ट आहे. १२१५ मध्ये इंग्लंडमध्ये "मॅग्ना कार्टा" नावाचा कायदा संमत झाला. तेव्हापासून राज्याच्या हक्कांवर नियंत्रण ठेवण्याची संकल्पना जन्माला आली. १६२८ च्या हक्कांच्या याचिका (Petition of Rights) आणि १६८९ च्या हक्कांच्या विधेयकामुळे (Bill of Rights) याला अधिक स्पष्टता मिळाली. अमेरिकेचे स्वातंत्र्य आणि मूलभूत स्वातंत्र्यावरील अमेरिकेची घोषणा यामागे मानवाधिकारांचे संरक्षण करणे हा देखील उद्देश होता. १९४८ मध्ये संयुक्त राष्ट्रांनी "मानवाधिकारांची सार्वत्रिक घोषणा" (Universal Declaration on Human Rights) केली आणि त्याच वेळी भारताच्या स्वातंत्र्यामुळे भारताच्या संविधानाची निर्मिती सुरू होती. संविधानाच्या निर्मात्यांवर या घोषणेतील तरतुदींचा प्रभाव होता आणि म्हणूनच या घोषणेतील काही तरतुदी भारतीय संविधानाच्या तिसऱ्या भागात समाविष्ट करण्यात आल्या आहेत. संविधानाच्या कलम ३२ नुसार, नागरिकांना मूलभूत हक्क म्हणून दिलेले मानवाधिकार जर त्यांचे उल्लंघन झाले, तर सर्वोच्च न्यायालयात आव्हान दिले जाऊ शकते. आंतरराष्ट्रीय दबाव आणि घडामोडींमुळे १९९३ मध्ये भारतात मानवाधिकार संरक्षण कायदा (Protection of Human Rights Act) संमत करण्यात आला. या कायद्याद्वारे राष्ट्रीय आणि राज्य मानवाधिकार आयोग स्थापन करण्यात आले. मानवाधिकारांचे उल्लंघन झाल्यास, राष्ट्रीय किंवा राज्य मानवाधिकार आयोगाकडे तक्रार दाखल करून दाद मागता येते. भारतात महिलांच्या मानवाधिकारांचे सर्रास उल्लंघन होताना दिसते. महिलांच्या मानवाधिकारांसंदर्भात घटनात्मक तरतुदी तसेच सरकारने विशेष कायदे केले असले तरी, पुरुषप्रधान सामाजिक मानसिकतेमुळे महिलांना दुय्यम स्थान दिले जाते. सुप्रसिद्ध अर्थतज्ज्ञ श्री. अमर्त्य सेन यांनी १९९२ मध्ये एका ब्रिटिश नियतकालिकात "Missing Women" नावाचा लेख लिहिला होता, ज्यात त्यांनी दहा कोटी महिला गहाळ असल्याचे नमूद केले होते. गहाळ म्हणजे गर्भातच स्त्री भ्रूणहत्या झाल्यामुळे त्या जन्माला येण्यापूर्वीच मारल्या गेल्या. शिक्षण हे बदलाचे एक मोठे साधन आहे. त्याद्वारे महिलांचे आर्थिक आणि सामाजिक सक्षमीकरण करता येते. सर्वोच्च न्यायालयाने विशखा प्रकरणात दिलेला निर्णय अजूनही रोजगाराच्या प्रमुख ठिकाणी लागू झालेला नाही, त्यामुळे समाजात आणि विशेषतः महिलांमध्ये महिला कायद्यांबद्दल जागरूकता आवश्यक आहे. योग्य विधान निवडा. a. सर्व मानवाधिकार कायदेशीर हक्क आहेत. b. सर्व मानवाधिकार मूलभूत हक्क आहेत. c. सर्व मूलभूत हक्क मानवाधिकार आहेत.
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (C) फक्त c योग्य आहे

Explanation

उताऱ्यात असे म्हटले आहे की, भारताच्या संविधानाच्या निर्मात्यांवर मानवाधिकारांच्या सार्वत्रिक घोषणेचा (१९४८) प्रभाव होता. परिणामी, त्यांनी या घोषणेतील काही तरतुदी भारतीय संविधानाच्या भाग III मध्ये मूलभूत हक्क म्हणून समाविष्ट केल्या. संविधानाने दिलेले मूलभूत हक्क हे व्यापक सार्वत्रिक घोषणेतून थेट घेतले असल्याने, ते मानवाधिकारांचा एक निवडक उपसंच दर्शवतात. म्हणून, सर्व मूलभूत हक्क हे मानवाधिकार आहेत.

7उतारा आकलन
मानवाला निसर्गानेच काही हक्क दिलेले आहेत. "मानवाधिकार" ही संकल्पना आधुनिक युगात विकसित झाली असून, जगभरातील सर्व देशांच्या नागरिकांना ते प्रदान करण्याचा उद्देश आहे. मानवाधिकारांमध्ये जीवन, उपजीविका, तसेच भाषण, संघटना आणि धार्मिक श्रद्धेचा हक्क समाविष्ट आहे. १२१५ मध्ये इंग्लंडमध्ये "मॅग्ना कार्टा" नावाचा कायदा संमत झाला. तेव्हापासून राज्याच्या हक्कांवर नियंत्रण ठेवण्याची संकल्पना जन्माला आली. १६२८ च्या हक्कांच्या याचिका (Petition of Rights) आणि १६८९ च्या हक्कांच्या विधेयकामुळे (Bill of Rights) याला अधिक स्पष्टता मिळाली. अमेरिकेचे स्वातंत्र्य आणि मूलभूत स्वातंत्र्यावरील अमेरिकन घोषणापत्रामागेही मानवाधिकारांचे संरक्षण हाच उद्देश होता. १९४८ मध्ये संयुक्त राष्ट्रांनी "युनिव्हर्सल डिक्लरेशन ऑन ह्युमन राईट्स" (Universal Declaration on Human Rights) जाहीर केले आणि त्याच वेळी भारताच्या स्वातंत्र्यामुळे भारताच्या संविधानाची निर्मिती सुरू होती. संविधानाच्या निर्मात्यांवर या घोषणेतील तरतुदींचा प्रभाव होता आणि म्हणूनच या घोषणेतील काही तरतुदी भारतीय संविधानाच्या तिसऱ्या भागात समाविष्ट करण्यात आल्या आहेत. संविधानाच्या कलम ३२ नुसार, नागरिकांना मूलभूत हक्क म्हणून दिलेले मानवाधिकार उल्लंघन झाल्यास, सर्वोच्च न्यायालयात आव्हान दिले जाऊ शकते. आंतरराष्ट्रीय दबाव आणि घडामोडींमुळे १९९३ मध्ये भारतात "मानवाधिकार संरक्षण कायदा" (Protection of Human Rights Act) संमत करण्यात आला. या कायद्याद्वारे राष्ट्रीय आणि राज्य मानवाधिकार आयोग स्थापन करण्यात आले. मानवाधिकारांचे उल्लंघन झाल्यास, राष्ट्रीय किंवा राज्य मानवाधिकार आयोगाकडे तक्रार दाखल करता येते. भारतात महिलांच्या मानवाधिकारांचे सर्रास उल्लंघन होताना दिसते. महिलांच्या मानवाधिकारांसंदर्भात घटनात्मक तरतुदी आणि शासनाने केलेले विशेष कायदे असूनही, पुरुषप्रधान सामाजिक मानसिकतेमुळे महिलांना दुय्यम स्थान दिले जाते. सुप्रसिद्ध अर्थशास्त्रज्ञ श्री. अमर्त्य सेन यांनी १९९२ मध्ये एका ब्रिटिश जर्नलमध्ये "मिसिंग वुमन" (Missing Women) नावाचा लेख लिहिला होता, ज्यात त्यांनी दहा कोटी महिला गमावल्याचा उल्लेख केला. गमावल्या म्हणजे स्त्री भ्रूणहत्येमुळे जन्मापूर्वीच त्यांना मारण्यात आले. शिक्षण हे बदलाचे एक मोठे साधन आहे. त्याद्वारे महिलांचे आर्थिक आणि सामाजिक सक्षमीकरण करता येते. सर्वोच्च न्यायालयाने विशखा प्रकरणात दिलेला निर्णय अजूनही रोजगाराच्या प्रमुख ठिकाणी लागू झालेला नाही, त्यामुळे समाजात आणि विशेषतः महिलांमध्ये महिला कायद्यांबद्दल जागरूकता आवश्यक आहे. खालीलपैकी कोणते विधान/विधाने बरोबर आहेत? a. केवळ महिलांचे शिक्षण त्यांच्या मानवाधिकारांचे उल्लंघन रोखू शकते. b. महिलांनी महिला कायद्यांबद्दल इतरांपेक्षा अधिक जागरूक असले पाहिजे.
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (C) अ किंवा ब पैकी एकही नाही

Explanation

विधान अ चुकीचे आहे कारण परिच्छेदात शिक्षणाला बदलाचे एक मोठे साधन आणि आर्थिक व सामाजिक सक्षमीकरणाचे माध्यम म्हटले आहे, केवळ एक किंवा एकमेव उपाय म्हणून नाही. या मजकुरातून असे सूचित होते की महिलांच्या मानवाधिकारांचे उल्लंघन रोखण्यासाठी प्रचलित पुरुषप्रधान सामाजिक मानसिकतेत बदल करणे आणि रोजगाराच्या ठिकाणी सर्वोच्च न्यायालयाच्या विशखा प्रकरणातल्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार कायदेशीर निर्णय लागू करणे आवश्यक आहे. त्यामुळे, केवळ महिलांचे शिक्षण त्यांच्या मानवाधिकारांचे उल्लंघन रोखू शकत नाही.

विधान ब चुकीचे आहे कारण परिच्छेदात म्हटले आहे की समाजात आणि विशेषतः महिलांमध्ये महिलांशी संबंधित कायद्यांबद्दल जागरूकता आवश्यक आहे. हे सूचित करते की महिलांना दिलेले दुय्यम स्थान दूर करण्यासाठी संपूर्ण समाजासाठी कायदेशीर जागरूकता महत्त्वाची आहे. महिलांनी इतरांपेक्षा या कायद्यांबद्दल अधिक जागरूक असले पाहिजे असे यात नमूद केलेले नाही किंवा सूचित केलेले नाही, परंतु महिलांवर विशेष लक्ष केंद्रित करण्यासोबतच व्यापक सामाजिक जागरूकता आवश्यक आहे.

8उतारा आकलन
मानवाला निसर्गानेच काही अधिकार दिलेले आहेत. "मानवाधिकार" ही संकल्पना आधुनिक युगात विकसित झाली असून, जगभरातील सर्व देशांतील नागरिकांना ते प्रदान करण्याचा उद्देश आहे. मानवाधिकारांमध्ये जीवन, उपजीविका, तसेच भाषण, संघटना आणि धार्मिक श्रद्धेचा अधिकार समाविष्ट आहे. १२१५ मध्ये इंग्लंडमध्ये "मॅग्ना कार्टा" नावाचा कायदा संमत झाला. तेव्हापासून राज्याच्या अधिकारांवर नियंत्रण ठेवण्याची संकल्पना जन्माला आली. १६२८ च्या हक्कांच्या याचिका (Petition of Rights) आणि १६८९ च्या हक्कांच्या विधेयकामुळे (Bill of Rights) याला अधिक स्पष्टता मिळाली. अमेरिकेचे स्वातंत्र्य आणि मूलभूत स्वातंत्र्याच्या अमेरिकन घोषणेमागेही मानवाधिकारांचे संरक्षण हाच उद्देश होता. १९४८ मध्ये संयुक्त राष्ट्रांनी "युनिव्हर्सल डिक्लरेशन ऑन ह्युमन राईट्स" (Universal Declaration on Human Rights) जाहीर केले आणि त्याच वेळी भारताच्या स्वातंत्र्यामुळे भारताच्या संविधानाची (Constitution of India) निर्मिती सुरू होती. संविधानाच्या निर्मात्यांवर या घोषणेतील तरतुदींचा प्रभाव होता, म्हणूनच या घोषणेतील काही तरतुदी भारतीय संविधानाच्या तिसऱ्या भागात समाविष्ट करण्यात आल्या आहेत. संविधानाच्या अनुच्छेद ३२ नुसार, नागरिकांना मूलभूत अधिकार म्हणून दिलेले मानवाधिकार जर त्यांचे उल्लंघन झाले, तर सर्वोच्च न्यायालयात आव्हान दिले जाऊ शकते. आंतरराष्ट्रीय दबाव आणि घडामोडींमुळे १९९३ मध्ये भारतात मानवाधिकार संरक्षण कायदा (Protection of Human Rights Act) संमत करण्यात आला. या कायद्याद्वारे राष्ट्रीय आणि राज्य मानवाधिकार आयोग (National and State Human Rights Commissions) स्थापन करण्यात आले. मानवाधिकारांचे उल्लंघन झाल्यास, राष्ट्रीय किंवा राज्य मानवाधिकार आयोगाकडे तक्रार दाखल करून दाद मागता येते. भारतात महिलांच्या मानवाधिकारांचे सर्रास उल्लंघन होताना दिसते. महिलांच्या मानवाधिकारांसंबंधी घटनात्मक तरतुदी (Constitutional provisions) तसेच शासनाने विशेष कायदे केले असले तरी, पुरुषप्रधान सामाजिक मानसिकतेमुळे महिलांना दुय्यम स्थान दिले जाते. प्रसिद्ध अर्थतज्ज्ञ श्री. अमर्त्य सेन यांनी १९९२ मध्ये एका ब्रिटिश मासिकात "मिसिंग वुमेन" (Missing Women) नावाचा लेख लिहिला होता, ज्यात त्यांनी दहा कोटी महिला गमावल्याचा उल्लेख केला. गमावल्या म्हणजे स्त्री भ्रूणहत्येमुळे जन्मापूर्वीच त्यांना मारण्यात आले. शिक्षण हे बदलाचे एक मोठे साधन आहे. त्याद्वारे महिलांचे आर्थिक आणि सामाजिक सक्षमीकरण करता येते. सर्वोच्च न्यायालयाने विशखा प्रकरणात (Vishakha case) दिलेला निर्णय अजूनही रोजगाराच्या प्रमुख ठिकाणी लागू झालेला नाही, त्यामुळे समाजात आणि विशेषतः महिलांमध्ये महिला कायद्यांबद्दल जागरूकता आवश्यक आहे. खालीलपैकी कोणते विधान/विधाने बरोबर आहेत? a. मानवाधिकारांचे उल्लंघन झाल्यास त्वरित सर्वोच्च न्यायालयात आव्हान दिले जाऊ शकते. b. अमेरिकन लोकांना स्वातंत्र्य केवळ मानवाधिकारांचे संरक्षण करण्यासाठी मिळाले.
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (C) a आणि b पैकी एकही नाही

Explanation

विधान a चुकीचे आहे कारण, परिच्छेदानुसार, संविधानाच्या भाग III अंतर्गत मूलभूत अधिकार म्हणून विशेषतः दिलेले मानवाधिकारच अनुच्छेद ३२ अंतर्गत सर्वोच्च न्यायालयात आव्हानित केले जाऊ शकतात. इतर मानवाधिकारांचे सामान्य उल्लंघन या तरतुदी अंतर्गत थेट सर्वोच्च न्यायालयात आव्हानित केले जाऊ शकत नाही.

विधान b चुकीचे आहे कारण, परिच्छेदात असे म्हटले आहे की अमेरिकेचे स्वातंत्र्य आणि मूलभूत स्वातंत्र्याच्या अमेरिकन घोषणेमागे मानवाधिकारांचे संरक्षण हा देखील एक उद्देश होता, म्हणजेच तो उद्दिष्टांपैकी एक होता. विधानात 'केवळ' या प्रतिबंधित शब्दाचा वापर तथ्यात्मकदृष्ट्या चुकीचा आहे आणि मजकुराद्वारे समर्थित नाही.

9उतारा आकलन
मानवाला निसर्गानेच काही अधिकार दिलेले आहेत. "मानवाधिकार" ही संकल्पना आधुनिक युगात विकसित झाली आहे, ज्याचा उद्देश जगभरातील सर्व देशांच्या नागरिकांना ते प्रदान करणे आहे. मानवाधिकारामध्ये भाषण, संघटना आणि धार्मिक विश्वासासह जीवन आणि उपजीविकेचा अधिकार समाविष्ट आहे. १२१५ मध्ये इंग्लंडमध्ये "मॅग्ना कार्टा" नावाचा कायदा संमत झाला. तेव्हापासून राज्याच्या अधिकारांवर नियंत्रण ठेवण्याची संकल्पना जन्माला आली. १६२८ च्या हक्कांच्या याचिका (Petition of Rights) आणि १६८९ च्या हक्कांच्या विधेयकामुळे (Bill of Rights) याला अधिक स्पष्टता मिळाली. अमेरिकेचे स्वातंत्र्य आणि मूलभूत स्वातंत्र्यावरील अमेरिकन घोषणेमागील उद्देश मानवाधिकारांचे संरक्षण करणे हा देखील होता. १९४८ मध्ये संयुक्त राष्ट्रांनी "युनिव्हर्सल डिक्लेरेशन ऑन ह्युमन राइट्स" (Universal Declaration on Human Rights) जाहीर केले आणि त्याच वेळी भारताच्या स्वातंत्र्यामुळे भारताच्या संविधानाची निर्मिती सुरू होती. संविधानाच्या निर्मात्यांवर या घोषणेतील तरतुदींचा प्रभाव होता आणि म्हणूनच या घोषणेतील काही तरतुदी भारतीय संविधानाच्या तिसऱ्या भागात समाविष्ट करण्यात आल्या आहेत. संविधानाच्या कलम ३२ नुसार, नागरिकांना मूलभूत अधिकार म्हणून दिलेले मानवाधिकार जर उल्लंघन झाले, तर सर्वोच्च न्यायालयात आव्हान दिले जाऊ शकते. आंतरराष्ट्रीय दबाव आणि घडामोडींमुळे १९९३ मध्ये भारतात "मानवाधिकार संरक्षण कायदा" (Protection of Human Rights Act) संमत करण्यात आला. या कायद्याद्वारे राष्ट्रीय आणि राज्य मानवाधिकार आयोग स्थापन करण्यात आले. मानवाधिकारांचे उल्लंघन झाल्यास, राष्ट्रीय किंवा राज्य मानवाधिकार आयोगाकडे तक्रार दाखल करता येते. भारतात महिलांच्या मानवाधिकारांचे सर्रास उल्लंघन दिसून येते. महिलांच्या मानवाधिकारांसंबंधी घटनात्मक तरतुदी आणि शासनाने केलेले विशेष कायदे असूनही, पुरुषप्रधान सामाजिक मानसिकतेमुळे महिलांना दुय्यम स्थान दिले जाते. प्रसिद्ध अर्थशास्त्रज्ञ श्री. अमर्त्य सेन यांनी १९९२ मध्ये एका ब्रिटिश जर्नलमध्ये "मिसिंग वुमेन" (Missing Women) नावाचा लेख लिहिला होता, ज्यात त्यांनी दहा कोटी महिला गमावल्याचा उल्लेख केला. गमावल्या म्हणजे स्त्री भ्रूणहत्येमुळे जन्मापूर्वीच त्यांचा मृत्यू झाला. शिक्षण हे बदलाचे एक मोठे साधन आहे. त्याद्वारे महिलांचे आर्थिक आणि सामाजिक सक्षमीकरण करता येते. सर्वोच्च न्यायालयाने विशखा प्रकरणात दिलेला निर्णय अजूनही रोजगाराच्या प्रमुख ठिकाणी लागू झालेला नाही, त्यामुळे समाजात आणि विशेषतः महिलांमध्ये महिला कायद्यांबद्दल जागरूकता आवश्यक आहे. सर्व मूलभूत अधिकार हे
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (D) वरीलपैकी काहीही नाही

Explanation

सर्व मूलभूत अधिकार निर्दिष्ट केलेल्या कोणत्याही वर्णनात बसत नाहीत. पहिले, युनिव्हर्सल डिक्लेरेशन ऑफ ह्युमन राइट्स आणि भारतीय संविधानाच्या भाग III मधील मूलभूत अधिकार यांच्यात लक्षणीय ओव्हरलॅप (overlap) असला तरी, सर्व मूलभूत अधिकार सार्वत्रिक घोषणांचा भाग नाहीत. दुसरे, मूलभूत अधिकार केवळ सर्वोच्च न्यायालयाद्वारे लागू केले जात नाहीत, कारण संविधानाच्या कलम २२६ नुसार उच्च न्यायालयांनाही ते लागू करण्याचा अधिकार आहे. तिसरे, सर्व मूलभूत अधिकार सर्व व्यक्तींना समान दिले जात नाहीत, कारण कलम १५, १६, १९, २९ आणि ३० अंतर्गत असलेले अनेक आवश्यक अधिकार केवळ भारताच्या नागरिकांनाच दिले जातात आणि परदेशी नागरिक ते मागू शकत नाहीत. परिणामी, पहिल्या तीन विधानांपैकी कोणतेही विधान सर्व मूलभूत अधिकारांचे अचूक वर्णन करत नाही.

10उतारा आकलन
मानवाला निसर्गानेच काही हक्क दिलेले आहेत. "मानवाधिकार" ही संकल्पना आधुनिक युगात विकसित झाली असून, जगभरातील सर्व देशांतील नागरिकांना ते प्रदान करण्याचा उद्देश आहे. मानवाधिकारांमध्ये जीवन, उपजीविका, तसेच भाषण, संघटना आणि धार्मिक श्रद्धेचा हक्क समाविष्ट आहे. १२१५ मध्ये इंग्लंडमध्ये "मॅग्ना कार्टा" नावाचा कायदा संमत झाला. तेव्हापासून राज्याच्या हक्कांवर नियंत्रण ठेवण्याची संकल्पना जन्माला आली. १६२८ च्या हक्कांच्या याचिका (Petition of Rights) आणि १६८९ च्या हक्कांच्या विधेयकामुळे (Bill of Rights) याला अधिक स्पष्टता मिळाली. अमेरिकन स्वातंत्र्य आणि मूलभूत स्वातंत्र्याच्या अमेरिकन घोषणेमागील उद्देशही मानवाधिकारांचे संरक्षण करणे हाच होता. १९४८ मध्ये संयुक्त राष्ट्रांनी (United Nations) मानवाधिकारांची सार्वत्रिक घोषणा (Universal Declaration on Human Rights) केली आणि त्याच वेळी भारताच्या स्वातंत्र्यामुळे भारताच्या संविधानाची (Constitution of India) निर्मिती सुरू होती. संविधानाच्या निर्मात्यांवर या घोषणेतील तरतुदींचा प्रभाव होता आणि म्हणूनच या घोषणेतील काही तरतुदी भारतीय संविधानाच्या तिसऱ्या भागात समाविष्ट करण्यात आल्या आहेत. संविधानाच्या कलम ३२ नुसार, नागरिकांना मूलभूत हक्क म्हणून दिलेले मानवाधिकार उल्लंघन झाल्यास, सर्वोच्च न्यायालयात (Supreme Court) आव्हान दिले जाऊ शकते. आंतरराष्ट्रीय दबाव आणि घडामोडींमुळे भारतात १९९३ मध्ये मानवाधिकार संरक्षण कायदा (Protection of Human Rights Act) संमत करण्यात आला. या कायद्याद्वारे राष्ट्रीय आणि राज्य मानवाधिकार आयोग (National and State Human Rights Commissions) स्थापन करण्यात आले. मानवाधिकारांचे उल्लंघन झाल्यास, राष्ट्रीय किंवा राज्य मानवाधिकार आयोगाकडे तक्रार दाखल करण्याचा मार्ग अवलंबला जाऊ शकतो. भारतात महिलांच्या मानवाधिकारांचे मोठ्या प्रमाणावर उल्लंघन होताना दिसते. महिलांच्या मानवाधिकारांसंबंधी घटनात्मक तरतुदी आणि सरकारने केलेले विशेष कायदे असूनही, पुरुषप्रधान सामाजिक मानसिकतेमुळे महिलांना दुय्यम स्थान दिले जाते. प्रसिद्ध अर्थतज्ज्ञ श्री. अमर्त्य सेन यांनी १९९२ मध्ये एका ब्रिटिश जर्नलमध्ये "Missing Women" नावाचा लेख लिहिला होता, ज्यात त्यांनी दहा कोटी महिला गमावल्याचा उल्लेख केला. गमावल्या म्हणजे गर्भातच मादी भ्रूणहत्या (female foeticide) झाल्यामुळे त्या जन्माला येऊ शकल्या नाहीत. शिक्षण हे बदलाचे एक मोठे साधन आहे. त्याद्वारे महिलांचे आर्थिक आणि सामाजिक सक्षमीकरण (empowerment) करता येते. सर्वोच्च न्यायालयाने 'विशाखा' प्रकरणात दिलेला निर्णय अजूनही रोजगाराच्या प्रमुख ठिकाणी लागू झालेला नाही, त्यामुळे समाजात आणि विशेषतः महिलांमध्ये महिला कायद्यांबद्दल जागरूकता आवश्यक आहे. महिलांचे सक्षमीकरण करता येते
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (D) वरीलपैकी काहीही नाही

Explanation

उताऱ्याप्रमाणे, शिक्षण हे बदलाचे एक मोठे साधन आहे. महिलांचे आर्थिक आणि सामाजिक सक्षमीकरण शिक्षणाद्वारे साधता येते, असे मजकुरात स्पष्टपणे नमूद केले आहे. महिलांचे सक्षमीकरण करण्याचे साधन म्हणून शिक्षणाचा उल्लेख असल्याने, पर्याय ४ योग्य आहे.

11उतारा आकलन
प्रेम करणे देखील चांगले आहे: कारण प्रेम कठीण आहे. एका मानवाला दुसऱ्या मानवाला प्रेम करणे: हे कदाचित सर्वात कठीण कार्य आहे जे आपल्याला सोपवले गेले आहे, अंतिम कार्य, अंतिम चाचणी आणि पुरावा, ज्या कामासाठी इतर सर्व कामे केवळ तयारी आहेत. म्हणूनच तरुण लोक, जे सर्व गोष्टींमध्ये नवशिक्या आहेत, ते अजून प्रेमाला पात्र नाहीत: हे असे काहीतरी आहे जे त्यांना शिकावे लागेल. त्यांच्या संपूर्ण अस्तित्वाने, त्यांच्या सर्व शक्तींनी, त्यांच्या एकाकी, चिंताग्रस्त, वरच्या दिशेने धडधडणाऱ्या हृदयाभोवती जमा होऊन, त्यांना प्रेम करायला शिकावे लागेल. परंतु शिकण्याची वेळ नेहमीच एक लांब, एकांतवासाची वेळ असते आणि जीवनात पुढे, हे आहे: एकाकीपणा, प्रेम करणाऱ्या व्यक्तीसाठी एकाकीपणाची वाढलेली आणि सखोल केलेली भावना. प्रेम करणे म्हणजे सुरुवातीला दुसऱ्या व्यक्तीमध्ये विलीन होणे, शरण जाणे आणि एकत्र येणे नव्हे (कारण अस्पष्ट, अपूर्ण आणि अजूनही विसंगत असलेल्या दोन लोकांचे एकत्रीकरण काय असेल?), हे व्यक्तीसाठी परिपक्व होण्यासाठी, स्वतःमध्ये काहीतरी बनण्यासाठी, जगासाठी, दुसऱ्या व्यक्तीच्या फायद्यासाठी स्वतःमध्ये जग बनण्यासाठी एक उच्च प्रेरणा आहे; हे त्याच्यावर एक मोठे, मागणी करणारे आव्हान आहे, काहीतरी जे त्याला निवडते आणि त्याला विशाल अंतरांवर बोलावते. केवळ या अर्थाने, स्वतःवर काम करण्याचे कार्य म्हणून ("दिवस-रात्र ऐकणे आणि हातोडा मारणे"), तरुण लोक त्यांना दिलेले प्रेम वापरू शकतात. विलीन होणे आणि शरण जाणे आणि प्रत्येक प्रकारचा संवाद त्यांच्यासाठी नाही (ज्यांना अजूनही, खूप, खूप वेळ, स्वतःला वाचवावे आणि जमा करावे लागेल); हे अंतिम आहे, कदाचित ज्यासाठी मानवी जीवन अजून पुरेसे मोठे नाही. लेखकांच्या विचारानुसार दुसऱ्या व्यक्तीवर प्रेम करणे हे एक कठीण कार्य आहे कारण a. कोणत्याही उद्देशाशिवाय किंवा ध्येयाशिवाय दुसऱ्या व्यक्तीवर प्रेम करता येत नाही. b. हे अंतिम परीक्षा आहे ज्यासाठी मानवी प्राणी इतर सर्व कामे केल्यानंतर स्वतःला तयार करतो. c. ते शिकायला खूप वेळ लागतो आणि धैर्य आणि चिकाटीने काम करणे कठीण आहे. d. यासाठी व्यक्तीला आपल्या सर्व ऊर्जा एकत्र कराव्या लागतात आणि इतर सर्व कामे पूर्ण करण्यासाठी प्रयत्न करावे लागतात. वरीलपैकी कोणते विधान/विधाने योग्य कारण/कारणे आहेत?
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (B) b आणि c

Explanation

लेखकाच्या मते, दुसऱ्या मानवाला प्रेम करणे हे खालील कारणांमुळे एक कठीण कार्य आहे:

कारण b योग्य आहे कारण परिच्छेदात प्रेमाला स्पष्टपणे अंतिम कार्य, अंतिम चाचणी आणि पुरावा, आणि ज्या कामासाठी इतर सर्व कामे केवळ तयारी आहेत असे वर्णन केले आहे. हे थेट प्रेमाला अंतिम परीक्षा मानण्याशी जुळते ज्यासाठी मानवी प्राणी इतर कामे केल्यानंतर स्वतःला तयार करतो.

कारण c योग्य आहे कारण परिच्छेदात म्हटले आहे की प्रेमासाठी शिकण्याची वेळ ही जीवनात पुढे एक लांब, एकांतवासाची वेळ असते, ज्यासाठी एकाकीपणा आवश्यक असतो. हे प्रेमाला स्वतःवर काम करण्याचे कार्य म्हणून देखील संदर्भित करते, ज्याचे वर्णन दिवस-रात्र ऐकणे आणि हातोडा मारणे असे केले आहे, ज्यासाठी प्रचंड चिकाटी आणि धैर्याची आवश्यकता असते.

कारण d योग्य आहे कारण परिच्छेदात असे अधोरेखित केले आहे की तरुण लोकांना त्यांच्या संपूर्ण अस्तित्वाने आणि सर्व शक्तींनी जमा होऊन प्रेम करायला शिकावे लागेल, या अंतिम कार्यासाठी क्षमता निर्माण करण्यासाठी दीर्घकाळ स्वतःला वाचवावे आणि जमा करावे लागेल.

हे मुद्दे कारण b, c आणि d प्रमाणित करतात, याचा अर्थ a वगळता सर्व विधाने योग्य आहेत.

12उतारा आकलन
प्रेम करणे देखील चांगले आहे: कारण प्रेम करणे कठीण आहे. एका मानवाला दुसऱ्या मानवावर प्रेम करणे: हे कदाचित सर्वात कठीण कार्य आहे जे आपल्याला सोपवले गेले आहे, अंतिम कार्य, अंतिम चाचणी आणि पुरावा, असे काम ज्यासाठी इतर सर्व कामे केवळ तयारी आहेत. म्हणूनच तरुण लोक, जे सर्व गोष्टींमध्ये नवशिक्या आहेत, ते अजून प्रेम करण्यास सक्षम नाहीत: हे असे काहीतरी आहे जे त्यांना शिकावे लागेल. त्यांच्या संपूर्ण अस्तित्वाने, त्यांच्या सर्व शक्तींनी, त्यांच्या एकाकी, चिंताग्रस्त, वरच्या दिशेने धडधडणाऱ्या हृदयाभोवती जमलेल्या, त्यांना प्रेम करायला शिकावे लागेल. परंतु शिकण्याची वेळ नेहमीच एक लांब, एकाकी वेळ असते आणि जीवनात पुढे, दूरवर आहे: एकाकीपणा, प्रेम करणाऱ्या व्यक्तीसाठी एकाकीपणाची वाढलेली आणि सखोल केलेली भावना. प्रेम करणे म्हणजे सुरुवातीला दुसऱ्या व्यक्तीमध्ये विलीन होणे, शरण जाणे आणि एकत्र येणे नव्हे (कारण जे दोन व्यक्ती अस्पष्ट, अपूर्ण आणि अजूनही विसंगत आहेत त्यांचे एकत्रीकरण काय असेल?), ही व्यक्तीला परिपक्व होण्यासाठी, स्वतःमध्ये काहीतरी बनण्यासाठी, जग बनण्यासाठी, दुसऱ्या व्यक्तीच्या फायद्यासाठी स्वतःमध्ये जग बनण्यासाठी एक उच्च प्रेरणा आहे; हे त्याच्यावर एक मोठे, मागणी करणारे आव्हान आहे, काहीतरी जे त्याला निवडते आणि त्याला विशाल अंतरांवर बोलावते. केवळ या अर्थाने, स्वतःवर काम करण्याचे कार्य म्हणून ("दिवस-रात्र ऐकणे आणि हातोडा मारणे"), तरुण लोक त्यांना दिलेले प्रेम वापरू शकतात. विलीन होणे आणि शरण जाणे आणि प्रत्येक प्रकारचा संवाद त्यांच्यासाठी नाही (ज्यांना अजूनही, खूप, खूप वेळ स्वतःला वाचवणे आणि गोळा करणे आवश्यक आहे); हे अंतिम आहे, कदाचित मानवी जीवन अजूनही त्यासाठी पुरेसे मोठे नाही. प्रेम कसे शिकता येते ?
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (B) व्यक्ती दुसऱ्या व्यक्तीमध्ये विलीन होणे, शरण जाणे आणि एकत्र येणे टाळून प्रेम करायला शिकते.

Explanation

उताऱ्यात स्पष्ट केले आहे की प्रेम करणे म्हणजे सुरुवातीला दुसऱ्या व्यक्तीमध्ये विलीन होणे, शरण जाणे आणि एकत्र येणे नव्हे, कारण असे संबंध अजून अस्पष्ट, अपूर्ण आणि विसंगत असलेल्या व्यक्तींसाठी अकाली आहेत. त्याऐवजी, प्रेम करायला शिकण्यासाठी, व्यक्तीने प्रथम संवादाच्या या सुरुवातीच्या स्वरूपांना टाळले पाहिजे, स्वतःच्या अंतर्गत वाढीवर, आत्म-साक्षात्कारावर आणि स्वतःमध्ये एक परिपूर्ण व्यक्ती म्हणून परिपक्व होण्यावर लक्ष केंद्रित केले पाहिजे.

13उतारा आकलन
प्रेम करणे हे देखील चांगले आहे: कारण प्रेम करणे कठीण आहे. एका मानवाला दुसऱ्या मानवाला प्रेम करणे: हे कदाचित सर्वात कठीण काम आहे जे आपल्याला सोपवले गेले आहे, अंतिम कार्य, अंतिम चाचणी आणि पुरावा, ज्या कामासाठी इतर सर्व कामे केवळ तयारी आहेत. म्हणूनच तरुण लोक, जे सर्व गोष्टींमध्ये नवशिक्या आहेत, ते अजून प्रेमास पात्र नाहीत: हे असे काहीतरी आहे जे त्यांना शिकावे लागेल. त्यांच्या संपूर्ण अस्तित्वाने, त्यांच्या सर्व शक्तींनी, त्यांच्या एकाकी, चिंताग्रस्त, वरच्या दिशेने धडधडणाऱ्या हृदयाभोवती गोळा करून, त्यांना प्रेम करायला शिकावे लागेल. परंतु शिकण्याची वेळ नेहमीच एक लांब, एकाकी वेळ असते आणि जीवनात पुढे, हे आहे: एकाकीपणा, प्रेम करणाऱ्या व्यक्तीसाठी एकाकीपणाची वाढलेली आणि खोलवर गेलेली भावना. प्रेम करणे म्हणजे सुरुवातीला दुसऱ्या व्यक्तीमध्ये विलीन होणे, शरण जाणे आणि एकरूप होणे नव्हे (कारण अस्पष्ट, अपूर्ण आणि अजूनही विसंगत असलेल्या दोन लोकांचे एकत्रीकरण काय असेल?), हे व्यक्तीसाठी परिपक्व होण्यासाठी, स्वतःमध्ये काहीतरी बनण्यासाठी, जगासाठी, दुसऱ्या व्यक्तीसाठी स्वतःमध्ये जग बनण्यासाठी एक उच्च प्रोत्साहन आहे; हे त्याच्यावर एक मोठी, मागणी करणारी मागणी आहे, काहीतरी जे त्याला निवडते आणि त्याला विशाल अंतरावर बोलावते. केवळ या अर्थाने, स्वतःवर काम करण्याचे कार्य म्हणून ("दिवस-रात्र ऐकणे आणि हातोडा मारणे"), तरुण लोक त्यांना दिलेले प्रेम वापरू शकतात. विलीन होणे आणि शरण जाणे आणि प्रत्येक प्रकारचा संवाद त्यांच्यासाठी नाही (ज्यांना अजूनही, खूप, खूप वेळ, स्वतःला वाचवणे आणि गोळा करणे आवश्यक आहे); हे अंतिम आहे, कदाचित मानवी जीवन अजूनही त्यासाठी पुरेसे मोठे नाही. जेव्हा लेखक लिहितो, "प्रेम करणे म्हणजे दुसऱ्या व्यक्तीसाठी स्वतःमध्ये जग बनणे" तेव्हा लेखकाला काय म्हणायचे आहे?
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (C) लेखक कदाचित सुचवत आहे की एका व्यक्तीने दुसऱ्या व्यक्तीकडे बिनशर्तपणे आपले दृष्टिकोन वाढवावे.

Explanation

दुसऱ्या व्यक्तीसाठी स्वतःमध्ये जग बनणे या वाक्यांशाचा अर्थ असा आहे की प्रेम हे आत्म-समृद्धी, परिपक्वता आणि वैयक्तिक वाढीचा एक आंतरिक प्रवास आहे. तात्काळ विलीनीकरण किंवा शरणागतीद्वारे स्वतःला दुसऱ्यामध्ये गमावण्याऐवजी, व्यक्तीला स्वतःचे अंतर्गत विश्व विस्तारण्यास, त्यांचे चारित्र्य, समज आणि क्षमता वाढविण्यास प्रोत्साहित केले जाते. असे करून, ते स्वतःचे दृष्टिकोन विस्तृत आणि उन्नत करतात जेणेकरून ते एक परिपूर्ण, आत्म-साक्षात्कार केलेले जग बनू शकतील, जे त्यांना दुसऱ्या व्यक्तीला परिपक्व, बिनशर्त आणि अर्थपूर्ण उपस्थिती देऊ शकेल. स्वतःच्या दृष्टिकोनाचा हा आंतरिक विस्तार व्यक्तीला दुसऱ्या मानवाला खऱ्या अर्थाने धारण करण्यास आणि त्याचे कौतुक करण्यास तयार करतो.

14उतारा आकलन
प्रेम करणे देखील चांगले आहे: कारण प्रेम करणे कठीण आहे. एका मानवाला दुसऱ्या मानवाला प्रेम करणे: हे कदाचित सर्वात कठीण कार्य आहे जे आपल्याला सोपवले गेले आहे, अंतिम कार्य, अंतिम चाचणी आणि पुरावा, ज्या कामासाठी इतर सर्व कामे केवळ तयारी आहेत. म्हणूनच तरुण लोक, जे सर्व गोष्टींमध्ये नवशिक्या आहेत, ते अजून प्रेम करण्यास सक्षम नाहीत: हे असे काहीतरी आहे जे त्यांना शिकावे लागेल. त्यांच्या संपूर्ण अस्तित्वाने, त्यांच्या सर्व शक्तींनी, त्यांच्या एकाकी, चिंताग्रस्त, वरच्या दिशेने धडधडणाऱ्या हृदयाभोवती जमलेल्या, त्यांना प्रेम करायला शिकावे लागेल. परंतु शिकण्याची वेळ नेहमीच एक लांब, एकांतवासाची वेळ असते आणि जीवनात पुढे, दूरवर असते: एकाकीपणा, प्रेम करणाऱ्या व्यक्तीसाठी एकाकीपणाची वाढलेली आणि सखोल केलेली भावना. प्रेम करणे म्हणजे सुरुवातीला दुसऱ्या व्यक्तीमध्ये विलीन होणे, शरण जाणे आणि एकरूप होणे नव्हे (कारण अस्पष्ट, अपूर्ण आणि अजूनही विसंगत असलेल्या दोन व्यक्तींचे एकत्रीकरण काय असेल?), ते व्यक्तीसाठी परिपक्व होण्यासाठी, स्वतःमध्ये काहीतरी बनण्यासाठी, दुसऱ्या व्यक्तीच्या फायद्यासाठी स्वतःमध्ये जग बनण्यासाठी एक उच्च प्रेरणा आहे; हे त्याच्यावर एक मोठे, मागणी करणारे दावे आहे, काहीतरी जे त्याला निवडते आणि त्याला विशाल अंतरांवर बोलावते. केवळ या अर्थाने, स्वतःवर काम करण्याचे कार्य म्हणून ("दिवस-रात्र ऐकणे आणि ठोकणे"), तरुण लोक त्यांना दिलेले प्रेम वापरू शकतात. विलीन होणे आणि शरण जाणे आणि प्रत्येक प्रकारचा संवाद त्यांच्यासाठी नाही (ज्यांना अजूनही, खूप, खूप वेळ स्वतःला वाचवणे आणि गोळा करणे आवश्यक आहे); ते अंतिम आहे, कदाचित मानवी जीवन अजून पुरेसे मोठे नाही. तरुण व्यक्ती ऐकून आणि ठोकून दुसऱ्या व्यक्तीवर प्रेम करण्यास कसे सक्षम होतील?
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (D) ऐकणे आणि ठोकणे कदाचित स्वतःच्या अस्तित्वाची जाणीव करून घेण्यास आणि आत्म-विकासाद्वारे दुसऱ्या व्यक्तीवर प्रेम करण्यासाठी आवश्यक असलेल्या सर्व क्षमता प्राप्त करण्यास मदत करत असेल.

Explanation

हा उतारा सांगतो की प्रेम हे एक कठीण आणि मागणी करणारे कार्य आहे ज्यासाठी परिपक्वता आवश्यक आहे, जी तरुण लोकांना एका लांब, एकांतवासाच्या काळात शिकावी लागते. दुसऱ्या व्यक्तीशी लगेच संवाद साधण्याचा किंवा विलीन होण्याचा प्रयत्न करण्याऐवजी, त्यांनी स्वतःवर काम करण्यावर लक्ष केंद्रित केले पाहिजे. "दिवस-रात्र ऐकणे आणि ठोकणे" ही लाक्षणिक वाक्यरचना आत्म-श्रवण आणि आत्म-घडणीच्या या तीव्र प्रक्रियेचे प्रतीक आहे. आत्म-विकासावर सतत काम करून, तरुण व्यक्ती त्यांच्या आंतरिक जगाला समजून घेण्यास शिकतात आणि हळूहळू परिपक्व आणि प्रामाणिक नातेसंबंध टिकवून ठेवण्यासाठी आवश्यक असलेली शक्ती, आत्म-जागरूकता आणि वैयक्तिक खोली तयार करतात.

15उतारा आकलन
प्रेम करणे हे देखील चांगले आहे: कारण प्रेम करणे कठीण आहे. एका मानवाने दुसऱ्या मानवाला प्रेम करणे: हे कदाचित सर्वात कठीण काम आहे जे आपल्याला सोपवले गेले आहे, अंतिम कार्य, अंतिम चाचणी आणि पुरावा, ज्या कामासाठी इतर सर्व कामे केवळ तयारी आहेत. म्हणूनच तरुण लोक, जे सर्व गोष्टींमध्ये नवशिक्या आहेत, ते अजून प्रेम करण्यास सक्षम नाहीत: हे असे काहीतरी आहे जे त्यांना शिकावे लागते. त्यांच्या संपूर्ण अस्तित्वाने, त्यांच्या सर्व शक्तींनी, त्यांच्या एकाकी, चिंताग्रस्त, वरच्या दिशेने धडधडणाऱ्या हृदयाभोवती जमलेल्या, त्यांना प्रेम करायला शिकावे लागते. परंतु शिकण्याची वेळ नेहमीच एक लांब, एकांतवासाची वेळ असते आणि जीवनात पुढे, दूरवर आहे: एकाकीपणा, प्रेम करणाऱ्या व्यक्तीसाठी एकाकीपणाची वाढलेली आणि सखोल केलेली अवस्था. प्रेम करणे म्हणजे सुरुवातीला दुसऱ्या व्यक्तीमध्ये विलीन होणे, शरण जाणे आणि एकरूप होणे नव्हे (कारण अस्पष्ट, अपूर्ण आणि अजूनही विसंगत असलेल्या दोन व्यक्तींचे एकत्रीकरण काय असेल?), हे व्यक्तीला परिपक्व होण्यासाठी, स्वतःमध्ये काहीतरी बनण्यासाठी, स्वतःमध्ये जग बनण्यासाठी, दुसऱ्या व्यक्तीच्या फायद्यासाठी स्वतःमध्ये जग बनण्यासाठी एक उच्च प्रेरणा आहे; हे त्याच्यावर एक मोठी, मागणी करणारी मागणी आहे, काहीतरी जे त्याला निवडते आणि त्याला विशाल अंतरावर बोलावते. केवळ या अर्थाने, स्वतःवर काम करण्याचे कार्य म्हणून ("दिवस-रात्र ऐकणे आणि हातोडा मारणे"), तरुण लोक त्यांना दिलेले प्रेम वापरू शकतात. विलीन होणे आणि शरण जाणे आणि प्रत्येक प्रकारचा संवाद त्यांच्यासाठी नाही (ज्यांना अजूनही, खूप, खूप वेळ, स्वतःला वाचवणे आणि गोळा करणे आवश्यक आहे); हे अंतिम आहे, कदाचित मानवी जीवन त्यासाठी अजून पुरेसे मोठे नाही. लेखक लिहितो, "... प्रेम करायला शिकण्यासाठी एकांतवासात बराच काळ किंवा कदाचित आयुष्य घालवावे लागते ...". याचा अर्थ असा की, तो असे गृहीत धरतो की, a. इतर व्यक्तींच्या उपस्थितीत गोष्टी शिकणे शक्य नाही कारण ते आपल्या विचारांवर प्रभाव टाकतात. b. एकांतात व्यक्तीला स्वतःच्या वैयक्तिक अनुभवांवर विचार आणि परीक्षण करण्यासाठी वेळ मिळतो. c. एकांतवासातून व्यक्तीला इतर व्यक्तींपासून संरक्षण मिळते जे प्रेमाचा वेगळा अर्थ लावणारे आहेत, जो तिच्या किंवा त्याच्या प्रेमाच्या अर्थाशी जुळत नाही. d. एकांतवासातून व्यक्तीला स्वतःच्या आंतरिक आवाजाकडे लक्षपूर्वक ऐकण्याची, प्रेम करण्यास सक्षम होण्यासाठी जगाला विस्तृत करण्याची संधी मिळते. यापैकी कोणते गृहीतक/गृहीतके परिच्छेदात अंतर्भूत आहेत?
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (A) d वगळता इतर सर्व अंतर्भूत नाहीत.

Explanation

लेखक यावर जोर देतो की प्रेम करायला शिकण्यासाठी एकांतवासाचा आणि एकाकीपणाचा दीर्घकाळ लागतो. मजकुरानुसार, प्रेम करणे म्हणजे लगेच विलीन होणे किंवा शरण जाणे नव्हे, तर व्यक्तीला परिपक्व होण्यासाठी, स्वतःमध्ये काहीतरी बनण्यासाठी आणि दुसऱ्या व्यक्तीच्या फायद्यासाठी स्वतःमध्ये जग बनण्यासाठी एक प्रेरणा आहे. स्वतःवर काम करण्याची कार्ये, ज्यांचे वर्णन दिवस-रात्र ऐकणे आणि हातोडा मारणे असे केले आहे, ते स्पष्टपणे सूचित करतात की एकांतवासातून व्यक्तीला खोलवर विचार करण्याची, स्वतःच्या आंतरिक आवाजाकडे लक्ष देण्याची आणि स्वतःची वैयक्तिक क्षमता वाढवण्याची संधी मिळते. हे विधान d शी पूर्णपणे जुळते, जे गृहीत धरते की एकांतवासातून आंतरिक आवाजाकडे लक्ष देण्याची आणि प्रेम करण्यास सक्षम होण्यासाठी जगाला विस्तृत करण्याची आवश्यक जागा मिळते. विधान d हे परिच्छेदावर आधारित एकमेव तार्किकदृष्ट्या योग्य आणि अंतर्भूत गृहीतक असल्याने, फक्त d अंतर्भूत आहे असे दर्शवणारे विधान योग्य निवड आहे.

16उतारा आकलन
भारतासाठी नवोपक्रम (Innovation) केवळ वाढ आणि स्पर्धात्मक फायद्यासाठीच नव्हे, तर आपले भविष्यकालीन विकास शाश्वत आणि सर्वसमावेशक (inclusive) आहे याची खात्री करण्यासाठीही महत्त्वपूर्ण ठरणार आहे. आरोग्य, शिक्षण, कृषी, ऊर्जा आणि कौशल्ये यांसारख्या गंभीर क्षेत्रांशी संबंधित अनेक गरजा पूर्ण झालेल्या नाहीत. लोकसंख्येच्या दृष्टीनेही देशाला प्रचंड आव्हानांचा सामना करावा लागत आहे, ज्यात २५ वर्षांखालील ५५ कोटी लोक आहेत ज्यांना संधी पुरवल्या पाहिजेत; वर्ग, जात, लिंग आणि प्रदेश यांसारख्या अनेक वंचिततेमुळे निर्माण झालेली विषमता; आणि विकास, ज्यामध्ये कोट्यवधी नागरिकांना अत्यंत गरिबीतून बाहेर काढण्याची तातडीची गरज आहे. या अत्यंत निकडीच्या आव्हानांना उत्तर देण्यासाठी आणि उदयोन्मुख ज्ञान अर्थव्यवस्थेचे फायदे वाटून घेण्यासाठी संधींची रचना (opportunity structures) निर्माण करण्यासाठी नवोपक्रम मध्यवर्ती ठरणार आहे. परवडणारे उपाय, नाविन्यपूर्ण व्यवसाय मॉडेल किंवा नागरिकांना सेवा पुरवणे सुलभ करणाऱ्या प्रक्रिया यामुळे अधिक लोकांना विकास प्रक्रियेत सामील होता येईल आणि गोष्टी करण्याच्या पारंपरिक पद्धतींच्या पलीकडे पाहता येईल. तथापि, आपल्या अद्वितीय गरजा नवोपक्रमाच्या एका नवीन मॉडेलची मागणी करतात जे परवडण्याजोगे आणि सर्वसमावेशक वाढीवर लक्ष केंद्रित करते आणि पिरामिडच्या तळाशी असलेल्या लोकांना गरिबी आणि वंचिततेतून बाहेर काढते. दशकांपासून, नवोपक्रमाचा मार्ग विकसित जगाच्या प्राधान्यक्रमांना प्रतिबिंबित करत आहे, जो श्रीमंतांच्या इच्छांवर अधिक लक्ष केंद्रित करतो आणि त्यांची पूर्तता करण्यासाठी प्रतिभा आणि भांडवल यांसारख्या संसाधनांना निर्देशित करतो. भारत त्या मार्गावर चालू शकत नाही. आपल्या नवोपक्रमाचे लक्ष गरिबांवर आणि त्यांच्या अत्यंत आवश्यक गरजांवर केंद्रित असले पाहिजे. जुन्या उपभोग-केंद्रित दृष्टिकोन आपल्या गरजांच्या प्रचंड व्याप्तीमुळे आणि आपल्या विशाल लोकसंख्येमुळे कार्य करू शकत नाहीत. त्याऐवजी, आपल्या नवोपक्रमाला दुर्मिळ संसाधनांचा काटकसरीने वापर करणारा, आपल्या सर्वात गरीब नागरिकांसाठी परवडणारा आणि पर्यावरणाच्या दृष्टीने शाश्वत असणे आवश्यक आहे. इंडियाज नॅशनल इनोव्हेशन कौन्सिलचे कार्य या विचारांना प्रतिबिंबित करते. लोकांचे, लोकांद्वारे आणि लोकांसाठी असलेल्या नवोपक्रमाचे भारतीय मॉडेल तयार करण्याचे त्यांचे प्रयत्न आहेत. केवळ या सर्वसमावेशक दृष्टिकोनातून, जिथे लोक ज्ञान निर्मिती आणि निर्मितीमध्ये लाभार्थी आहेत, तिथेच आपण विकासाचे अधिक शाश्वत मॉडेल तयार करण्याची आशा करू शकतो. कौशल्य विकास कार्यक्रम भारतासाठी महत्त्वाचा आहे कारण
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (D) तरुण लोकसंख्येला संधी पुरवण्याची गरज आहे.

Explanation

उताऱ्यात असे अधोरेखित केले आहे की भारताला लोकसंख्येच्या दृष्टीने प्रचंड आव्हानांचा सामना करावा लागत आहे, ज्यात २५ वर्षांखालील ५५ कोटी नागरिक आहेत ज्यांना संधी पुरवल्या पाहिजेत. या संदर्भात, कौशल्य विकास महत्त्वपूर्ण आहे कारण ते या प्रचंड तरुण लोकसंख्येला रोजगाराच्या संधी मिळवण्यासाठी, उदयोन्मुख ज्ञान अर्थव्यवस्थेत सहभागी होण्यासाठी आणि सर्वसमावेशक, शाश्वत वाढीला चालना देण्यासाठी आवश्यक क्षमतांनी सक्षम करते.

17उतारा आकलन
भारतासाठी नवोपक्रम (Innovation) केवळ वाढ आणि स्पर्धात्मक फायद्यासाठीच नव्हे, तर आपले भविष्यकालीन विकास शाश्वत आणि सर्वसमावेशक (inclusive) असल्याची खात्री करण्यासाठीही महत्त्वपूर्ण ठरणार आहे. आपल्या देशाला आरोग्य, शिक्षण, कृषी, ऊर्जा आणि कौशल्ये यांसारख्या गंभीर क्षेत्रांशी संबंधित अनेक गरजा पूर्ण कराव्या लागतील. लोकसंख्याशास्त्राशी संबंधित प्रचंड आव्हानेही आहेत, ज्यात २५ वर्षांखालील ५५ कोटी लोकांसाठी संधी उपलब्ध करून देणे, वर्ग, जात, लिंग आणि प्रदेश यांतील अनेक वंचितांमुळे निर्माण झालेली विषमता आणि विकासामधील आव्हान, ज्यात कोट्यवधी नागरिकांना अत्यंत गरिबीतून बाहेर काढण्याची तातडीची गरज आहे. या अत्यंत निकडीच्या आव्हानांना उत्तर देण्यासाठी आणि उदयोन्मुख ज्ञान अर्थव्यवस्थेचे (knowledge economy) फायदे वाटून घेण्यासाठी संधींची रचना (opportunity structures) तयार करण्यासाठी नवोपक्रम मध्यवर्ती ठरणार आहे. परवडणारे उपाय, नाविन्यपूर्ण व्यवसाय मॉडेल किंवा नागरिकांना सेवा पुरवठा सुलभ करणाऱ्या प्रक्रिया अधिक लोकांना विकास प्रक्रियेत सामील होण्याची संधी देतील आणि गोष्टी करण्याच्या पारंपरिक पद्धतींच्या पलीकडे पाहण्यासही सक्षम करतील. तथापि, आपल्या अद्वितीय गरजा नवोपक्रमाच्या अशा नवीन मॉडेलची मागणी करतात जे परवडण्यावर आणि सर्वसमावेशक वाढीवर लक्ष केंद्रित करते आणि पिरामिडच्या तळाशी असलेल्या लोकांना गरिबी आणि वंचनेतून बाहेर काढते. दशकांपासून, नवोपक्रमाचा मार्ग विकसित जगाच्या प्राधान्यक्रमांना प्रतिबिंबित करत आहे, जो श्रीमंतांच्या इच्छांवर अधिक लक्ष केंद्रित करतो आणि प्रतिभा आणि भांडवल यांसारख्या संसाधनांना त्यांना संतुष्ट करण्यासाठी निर्देशित करतो. भारत तो मार्ग अनुसरू शकत नाही. आपला नवोपक्रम त्याऐवजी गरिबांवर आणि त्यांच्या अत्यंत आवश्यक गरजांवर लक्ष केंद्रित केला पाहिजे. जुन्या उपभोग-केंद्रित (consumption-intensive) दृष्टिकोन आपल्या गरजांच्या प्रचंड व्याप्तीमुळे आणि आपल्या विशाल लोकसंख्येमुळे कार्य करू शकत नाहीत. त्याऐवजी, आपल्या नवोपक्रमाला दुर्मिळ संसाधनांचा जपून वापर करणारा, आपल्या सर्वात गरीब नागरिकांसाठी परवडणारा आणि पर्यावरणाच्या दृष्टीने शाश्वत असणे आवश्यक आहे. इंडियाज नॅशनल इनोव्हेशन कौन्सिलचे कार्य या विचारांना प्रतिबिंबित करते. त्यांचे प्रयत्न हे लोकांचे, लोकांद्वारे आणि लोकांसाठी असलेल्या नवोपक्रमाचे भारतीय मॉडेल तयार करण्यावर केंद्रित आहेत. केवळ या सर्वसमावेशक दृष्टिकोनातून, जिथे लोक ज्ञान निर्मिती आणि निर्मितीमध्ये लाभार्थी आहेत, आपण विकासाचे अधिक शाश्वत मॉडेल तयार करण्याची आशा करू शकतो. खालीलपैकी कोणते विधान बरोबर आहे? a. आतापर्यंत आपण केवळ विकसित देशांच्या गरजा पूर्ण केल्या आहेत. b. आपल्या विकासाच्या सध्याच्या मॉडेलने आपल्या पर्यावरणाचा ऱ्हास केला आहे.
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (C) दोन्हीपैकी एकही नाही

Explanation

विधान a चुकीचे आहे कारण परिच्छेदात म्हटले आहे की जागतिक नवोपक्रमाचा मार्ग ऐतिहासिकदृष्ट्या विकसित जगाच्या प्राधान्यक्रमांवर आणि श्रीमंतांच्या इच्छांवर केंद्रित राहिला आहे. भारतात केवळ विकसित देशांच्या गरजा पूर्ण केल्या जात आहेत असे त्यात नमूद केलेले नाही.

विधान b चुकीचे आहे कारण जरी मजकूर यावर जोर देत असला की भविष्यातील नवोपक्रम पर्यावरणाच्या दृष्टीने शाश्वत असणे आवश्यक आहे आणि जुने उपभोग-केंद्रित दृष्टिकोन व्यवहार्य नाहीत, तरीही भारताच्या विकासाच्या सध्याच्या मॉडेलने पर्यावरणाचा ऱ्हास केला आहे असा दावा त्यात केलेला नाही.

18उतारा आकलन
भारतासाठी नवोपक्रम (Innovation) केवळ वाढ आणि स्पर्धात्मक फायद्यासाठीच नव्हे, तर आपले भविष्यकालीन विकास शाश्वत आणि सर्वसमावेशक (inclusive) आहे याची खात्री करण्यासाठीही महत्त्वपूर्ण ठरणार आहे. आपल्या देशाला आरोग्य, शिक्षण, कृषी, ऊर्जा आणि कौशल्ये यांसारख्या गंभीर क्षेत्रांशी संबंधित अनेक गरजा पूर्ण कराव्या लागतील. लोकसंख्याशास्त्रीय (demography) आव्हानेही आहेत, ज्यात २५ वर्षांखालील ५५ कोटी लोकांसाठी संधी निर्माण कराव्या लागतील; वर्ग, जात, लिंग आणि प्रदेश यांमुळे होणारी अनेक प्रकारची वंचितता (deprivations) यामुळे निर्माण झालेली विषमता; आणि विकासविषयक आव्हान, ज्यात कोट्यवधी नागरिकांना अत्यंत गरिबीतून बाहेर काढण्याची तातडीची गरज आहे. या अत्यंत निकडीच्या आव्हानांना उत्तर देण्यासाठी आणि उदयोन्मुख ज्ञान-अर्थव्यवस्थेचे (knowledge economy) फायदे वाटून घेण्यासाठी संधींची रचना (opportunity structures) तयार करण्यासाठी नवोपक्रम मध्यवर्ती ठरणार आहे. परवडणारे उपाय, नाविन्यपूर्ण व्यवसाय मॉडेल किंवा नागरिकांना सेवा पुरवणे सुलभ करणाऱ्या प्रक्रिया अधिक लोकांना विकास प्रक्रियेत सामील होण्याची संधी देतील आणि गोष्टी करण्याच्या पारंपरिक पद्धतींच्या पलीकडे पाहण्यासही सक्षम करतील. तथापि, आपल्या अद्वितीय गरजांसाठी नवोपक्रमाचे एक नवीन मॉडेल आवश्यक आहे जे परवडण्याजोगे (affordability) आणि सर्वसमावेशक वाढीवर लक्ष केंद्रित करेल आणि पिरामिडच्या तळाशी असलेल्या लोकांना गरिबी आणि वंचिततेतून बाहेर काढेल. दशकांपासून, नवोपक्रमाचा मार्ग विकसित जगाच्या प्राधान्यक्रमांना प्रतिबिंबित करत आहे, जो श्रीमंतांच्या इच्छांवर अधिक लक्ष केंद्रित करतो आणि त्यांची पूर्तता करण्यासाठी प्रतिभा आणि भांडवलाची परिसंस्था (ecosystem) निर्देशित करतो. भारत त्या मार्गावर चालू शकत नाही. आपल्या नवोपक्रमाने गरिबांवर आणि त्यांच्या अत्यंत आवश्यक गरजांवर लक्ष केंद्रित केले पाहिजे. जुन्या उपभोग-केंद्रित (consumption-intensive) दृष्टिकोन आपल्या गरजांच्या प्रचंड व्याप्तीमुळे आणि आपल्या विशाल लोकसंख्येमुळे कार्य करू शकत नाहीत. त्याऐवजी, आपल्या नवोपक्रमाला दुर्मिळ संसाधनांचा (scarce resources) काटकसरीने वापर करणारा, आपल्या सर्वात गरीब नागरिकांसाठी परवडणारा आणि पर्यावरणाच्या दृष्टीने शाश्वत असणे आवश्यक आहे. भारताच्या राष्ट्रीय नवोपक्रम परिषदेचे (National Innovation Council) कार्य या विचारांना प्रतिबिंबित करते. त्यांचे प्रयत्न हे लोकांचे, लोकांद्वारे आणि लोकांसाठी असलेल्या नवोपक्रमाचे भारतीय मॉडेल तयार करण्यावर केंद्रित आहेत. केवळ या सर्वसमावेशक दृष्टिकोनातून, जिथे लोक ज्ञान निर्मिती आणि उत्पादनाचे लाभार्थी आहेत, आपण विकासाचे अधिक शाश्वत मॉडेल तयार करण्याची आशा करू शकतो. खालीलपैकी कोणते विधान/विधाने बरोबर आहेत? a. सर्वांगीण विकासासाठी आपण गरिबी आणि लोकसंख्येवर लक्ष केंद्रित केले पाहिजे. b. आपण कमीत कमी संसाधनांमध्ये अधिकाधिक उत्पादन करण्याचा प्रयत्न केला पाहिजे.
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (D) a आणि b दोन्ही

Explanation

विधान a बरोबर आहे कारण भविष्यातील विकास शाश्वत आणि सर्वसमावेशक होण्यासाठी गरिबी आणि लोकसंख्याशास्त्रीय आव्हानांवर लक्ष केंद्रित करणे आवश्यक आहे यावर परिच्छेदात जोर देण्यात आला आहे. गरिबांवर आणि त्यांच्या अत्यंत आवश्यक गरजांवर नवोपक्रमाचे प्रयत्न केंद्रित करून, अत्यंत गरिबीतून कोट्यवधी नागरिकांना बाहेर काढण्याची आणि २५ वर्षांखालील ५५ कोटी लोकांसाठी संधी उपलब्ध करून देण्याचे लोकसंख्याशास्त्रीय आव्हान व्यवस्थापित करण्याची तातडीची गरज यात अधोरेखित केली आहे.

विधान b बरोबर आहे कारण परिच्छेदात पारंपरिक उपभोग-केंद्रित दृष्टिकोन सोडून, दुर्मिळ संसाधनांचा काटकसरीने वापर करणाऱ्या नवोपक्रमाच्या भारतीय मॉडेलकडे जाण्याचे स्पष्टपणे समर्थन केले आहे. काटकसरीचा नवोपक्रम (Frugal innovation) हे परवडणारे, संसाधन-कार्यक्षम उपाय तयार करण्यावर केंद्रित आहे जे संसाधनांचा वापर कमी करताना उत्पादन वाढवतात, जे 'कमीत कमी संसाधनांमध्ये अधिकाधिक उत्पादन करणे' या संकल्पनेशी थेट जुळते.

19उतारा आकलन
खालील उतारा वाचा आणि त्यावर आधारित प्रश्नांची उत्तरे द्या: भारतासाठी नवोपक्रम (Innovation) केवळ वाढ आणि स्पर्धात्मक फायद्यासाठीच नव्हे, तर आपले भविष्यकालीन विकास शाश्वत आणि सर्वसमावेशक (inclusive) असल्याची खात्री करण्यासाठीही महत्त्वपूर्ण ठरणार आहे. आपल्या देशाला आरोग्य, शिक्षण, कृषी, ऊर्जा आणि कौशल्ये यांसारख्या गंभीर क्षेत्रांशी संबंधित अनेक गरजा पूर्ण कराव्या लागतील. लोकसंख्याशास्त्रीय (demography) दृष्ट्याही प्रचंड आव्हाने आहेत, ज्यात २५ वर्षांखालील ५५ कोटी लोकांसाठी संधी उपलब्ध करून देणे, वर्ग, जात, लिंग आणि प्रदेश यांतील अनेक वंचिततेमुळे निर्माण झालेली विषमता (disparity) आणि विकासविषयक आव्हान, ज्यात कोट्यवधी नागरिकांना अत्यंत गरिबीतून बाहेर काढण्याची तातडीची गरज आहे. या अत्यंत निकडीच्या आव्हानांना उत्तरे देण्यासाठी आणि उदयोन्मुख ज्ञान अर्थव्यवस्थेचे (knowledge economy) फायदे वाटून घेण्यासाठी संधींची रचना (opportunity structures) निर्माण करण्यासाठी नवोपक्रम मध्यवर्ती ठरणार आहे. परवडणारे उपाय, नाविन्यपूर्ण व्यवसाय मॉडेल किंवा नागरिकांना सेवा पुरवण्यासाठी सुलभ प्रक्रिया अधिक लोकांना विकास प्रक्रियेत सामील होण्यास मदत करतील आणि गोष्टी करण्याच्या पारंपरिक पद्धतींच्या पलीकडे पाहण्यास सक्षम करतील. तथापि, आपल्या अद्वितीय गरजांसाठी नवोपक्रमाचे एक नवीन मॉडेल आवश्यक आहे जे परवडण्यावर आणि सर्वसमावेशक वाढीवर लक्ष केंद्रित करेल आणि पिरामिडच्या तळाशी असलेल्या लोकांना गरिबी आणि वंचिततेतून बाहेर काढेल. दशकांपासून, नवोपक्रमाचा मार्ग विकसित जगाच्या प्राधान्यक्रमांना प्रतिबिंबित करत आहे, जो श्रीमंतांच्या इच्छांवर अधिक लक्ष केंद्रित करतो आणि प्रतिभा आणि भांडवल प्रणालीला त्यांना संतुष्ट करण्यासाठी निर्देशित करतो. भारत तो मार्ग अनुसरू शकत नाही. आपला नवोपक्रम त्याऐवजी गरिबांवर आणि त्यांच्या सर्वात आवश्यक गरजांवर लक्ष केंद्रित केला पाहिजे. जुन्या उपभोग-केंद्रित दृष्टिकोन (consumption-intensive approaches) आपल्या गरजांच्या प्रचंड व्याप्तीमुळे आणि आपल्या विशाल लोकसंख्येमुळे कार्य करू शकत नाहीत. त्याऐवजी, आपल्या नवोपक्रमाला दुर्मिळ संसाधनांचा (scarce resources) frugally वापर करणे, आपल्या सर्वात गरीब नागरिकांसाठी परवडणारे आणि पर्यावरणाच्या दृष्टीने शाश्वत असणे आवश्यक आहे. इंडिया नॅशनल इनोव्हेशन कौन्सिलचे कार्य या विचारांना प्रतिबिंबित करते. त्यांचा प्रयत्न लोकांचा, लोकांद्वारे आणि लोकांसाठी असलेल्या नवोपक्रमाचे भारतीय मॉडेल तयार करण्याचा आहे. केवळ या सर्वसमावेशक दृष्टिकोनातून, जिथे लोक ज्ञान निर्मिती आणि उत्पादनाचे लाभार्थी आहेत, तिथेच आपण विकासाचे अधिक शाश्वत मॉडेल तयार करण्याची आशा करू शकतो. खालीलपैकी कोणते विधान/विधाने बरोबर आहेत? a. नवोपक्रमाशिवाय आपण प्रगती करू शकत नाही. b. आतापर्यंत भारतातील विकास सर्वसमावेशक (सर्वव्यापी) नव्हता.
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (D) a आणि b दोन्ही

Explanation

विधान a बरोबर आहे कारण उताऱ्यात स्पष्टपणे नमूद केले आहे की भारताच्या वाढीसाठी आणि स्पर्धात्मक फायद्यासाठी नवोपक्रम महत्त्वपूर्ण आहे, तसेच भविष्यातील विकास शाश्वत आणि सर्वसमावेशक असल्याची खात्री करण्यासाठी, याचा अर्थ नवोपक्रमाशिवाय प्रगती साधता येणार नाही.

विधान b बरोबर आहे कारण उतारा दर्शवितो की भारताला वर्ग, जात, लिंग आणि प्रदेश यांतील वंचिततेमुळे निर्माण झालेल्या विषमतेची प्रचंड आव्हाने अजूनही भेडसावत आहेत आणि कोट्यवधी नागरिक अजूनही अत्यंत गरिबीत आहेत. हे अधोरेखित करते की भारतातील पूर्वीचा विकास सर्वसमावेशक नव्हता, म्हणूनच अधिक लोकांना विकास प्रक्रियेत सामील होण्यास सक्षम करण्यासाठी सर्वसमावेशक वाढीवर लक्ष केंद्रित करणारे नवीन मॉडेल आवश्यक आहे.

20उतारा आकलन
खालील उतारा वाचा आणि त्यावर आधारित प्रश्नांची उत्तरे द्या: भारतासाठी नवोपक्रम (Innovation) केवळ वाढ आणि स्पर्धात्मक फायद्यासाठीच नव्हे, तर आपले भविष्यकालीन विकास शाश्वत आणि सर्वसमावेशक आहे याची खात्री करण्यासाठीही महत्त्वपूर्ण ठरणार आहे. आपल्या देशाला आरोग्य, शिक्षण, कृषी, ऊर्जा आणि कौशल्ये यांसारख्या गंभीर क्षेत्रांशी संबंधित अनेक गरजा पूर्ण कराव्या लागतील. लोकसंख्याशास्त्रीय दृष्ट्याही प्रचंड आव्हाने आहेत, ज्यात २५ वर्षांखालील ५५ कोटी लोकांसाठी संधी निर्माण करणे, वर्ग, जात, लिंग आणि प्रदेश यांवर आधारित अनेक वंचिततेमुळे निर्माण झालेली विषमता, आणि विकासविषयक आव्हान, ज्यात कोट्यवधी नागरिकांना अत्यंत गरिबीतून बाहेर काढण्याची तातडीची गरज आहे. या अत्यंत दाबलेल्या आव्हानांना उत्तर देण्यासाठी आणि उदयोन्मुख ज्ञान-अर्थव्यवस्थेचे फायदे वाटून घेण्यासाठी संधींची रचना तयार करण्यासाठी नवोपक्रम मध्यवर्ती ठरणार आहे. परवडणारे उपाय, अभिनव व्यवसाय मॉडेल किंवा नागरिकांना सेवा पुरवण्यासाठी सुलभ प्रक्रिया यामुळे अधिक लोकांना विकास प्रक्रियेत सहभागी होता येईल आणि गोष्टी करण्याच्या पारंपरिक पद्धतींच्या पलीकडे पाहता येईल. तथापि, आपल्या अद्वितीय गरजांसाठी नवोपक्रमाचे एक नवीन मॉडेल आवश्यक आहे जे परवडण्यावर आणि सर्वसमावेशक वाढीवर लक्ष केंद्रित करेल आणि पिरामिडच्या तळाशी असलेल्या लोकांना गरिबी आणि वंचिततेतून बाहेर काढेल. दशकांपासून, नवोपक्रमाचा मार्ग विकसित जगाच्या प्राधान्यक्रमांना प्रतिबिंबित करत आहे, जो श्रीमंतांच्या इच्छांवर अधिक लक्ष केंद्रित करतो आणि प्रतिभा आणि भांडवल या परिसंस्थेला त्यांना संतुष्ट करण्यासाठी निर्देशित करतो. भारत हा मार्ग अनुसरू शकत नाही. आपल्या नवोपक्रमाने गरिबांवर आणि त्यांच्या अत्यंत आवश्यक गरजांवर लक्ष केंद्रित केले पाहिजे. जुन्या उपभोग-केंद्रित दृष्टिकोन आपल्या गरजांच्या प्रचंड व्याप्तीमुळे आणि आपल्या विशाल लोकसंख्येमुळे कार्य करू शकत नाहीत. त्याऐवजी, आपल्या नवोपक्रमाला दुर्मिळ संसाधनांचा काटकसरीने वापर करणारा, आपल्या सर्वात गरीब नागरिकांसाठी परवडणारा आणि पर्यावरणाच्या दृष्टीने शाश्वत असणे आवश्यक आहे. भारताच्या राष्ट्रीय नवोपक्रम परिषदेचे कार्य या विचारांना प्रतिबिंबित करते. त्यांचे प्रयत्न हे लोकांचे, लोकांद्वारे आणि लोकांसाठी असलेल्या नवोपक्रमाचे भारतीय मॉडेल तयार करण्यावर केंद्रित आहेत. केवळ या सर्वसमावेशक दृष्टिकोनातून, जिथे लोक ज्ञान निर्मिती आणि उत्पादनाचे लाभार्थी आहेत, तिथेच आपण विकासाचे अधिक शाश्वत मॉडेल तयार करण्याची आशा करू शकतो. खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे? a. आतापर्यंत आपण पुरेसे नाविन्यपूर्ण राहिलो नाही. b. लोकांचा सहभाग असल्याशिवाय, आपण शाश्वत विकास साधू शकत नाही.
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (C) दोन्हीपैकी नाही

Explanation

विधान b बरोबर आहे, कारण उताऱ्यात स्पष्टपणे नमूद केले आहे की केवळ या सर्वसमावेशक दृष्टिकोनातून, जिथे लोक ज्ञान निर्मिती आणि उत्पादनाचे लाभार्थी आहेत, तिथेच आपण विकासाचे शाश्वत मॉडेल तयार करण्याची आशा करू शकतो.

विधान a चुकीचे आहे कारण उताऱ्यात असा दावा केलेला नाही की भारतामध्ये आतापर्यंत नवोपक्रमाचा अभाव होता किंवा तो अपुरा होता. उलट, भूतकाळातील नवोपक्रमाचा मार्ग श्रीमंत आणि विकसित जगाच्या इच्छांवर केंद्रित होता असे त्यात म्हटले आहे आणि आता भारताने आपल्या अद्वितीय गरजांनुसार तयार केलेल्या नवीन, काटकसरीच्या आणि सर्वसमावेशक नवोपक्रमाच्या मॉडेलवर लक्ष केंद्रित करणे आवश्यक आहे असा युक्तिवाद केला आहे.

21तर्कशक्ती
एरोसोल हे वायूतील द्रवांचे (उदा. धुके आणि अनेक फवारे) आणि वायूतील घन पदार्थांचे (उदा. धूर) मिश्रण आहे: कण सूक्ष्मदर्शकाने पाहण्याइतके मोठे असतात. इमल्शन हे द्रवातील द्रवांचे (उदा. दूध) मिश्रण आहे. एरोसोल तयार करणे हे शिंकण्याइतके सोपे असू शकते (ज्यामुळे एरोसोल तयार होतो). प्रयोगशाळा आणि व्यावसायिक पद्धतींमध्ये अनेक तंत्रांचा वापर केला जातो. रासायनिक अवक्षेपण (Chemical precipitation) कधीकधी कोलाइड (colloid) तयार करते. तयार झालेला अवक्षेप (उदा. सिल्व्हर आयोडाइड) पेप्टायझिंग एजंट (peptizing agent) (उदा. पोटॅशियम आयोडाइड) टाकून विखुरला जाऊ शकतो. चिकणमाती (Clays) अल्कलीद्वारे (alkalis) पेप्टाइज केली जाऊ शकते, ज्यात OH- आयन सक्रिय घटक असतो. इमल्शन सामान्यतः दोन्ही घटक एकत्र हलवून तयार केले जातात, जरी उत्पादन स्थिर करण्यासाठी काही प्रकारचे इमल्सीफायिंग एजंट (emulsifying agent) वापरावे लागते. हा इमल्सीफायर साबण (लांब साखळी फॅटी ऍसिड), सर्फॅक्टंट (surfactant) (विभाग २३.११), किंवा लायोफिलिक सोल (lyophilic sol) असू शकतो जो विखुरलेल्या कणाभोवती संरक्षक थर तयार करतो. दुधामध्ये, जे फॅट्सचे पाण्यात इमल्शन आहे, इमल्सीफायिंग एजंट केसिन (casein) आहे, जो फॉस्फेट गटांसह एक प्रथिन आहे. दुधाला स्थिर ठेवण्यात केसिन पूर्णपणे यशस्वी नाही हे पृष्ठभागावर मलई तयार होण्यावरून दिसून येते: विखुरलेले कण तेलकट थेंबांमध्ये एकत्र येतात जे पृष्ठभागावर तरंगतात. जेव्हा द्रवाचा फवारा वायूच्या जेटद्वारे फाडला जातो तेव्हा एरोसोल तयार होतात. जर द्रवाला चार्ज लावला तर विखुरण्यास मदत होते, कारण तेव्हा इलेक्ट्रोस्टॅटिक रिपल्शन (electrostatic repulsions) जेटला थेंबांमध्ये फाडते. ही प्रक्रिया इमल्शन तयार करण्यासाठी देखील वापरली जाऊ शकते, कारण चार्ज केलेला द्रव टप्पा दुसऱ्या द्रवामध्ये फवारला जाऊ शकतो. कोलाइड्स अनेकदा डायलिसिसद्वारे (dialysis) शुद्ध केले जातात. डोनन इफेक्ट मेम्ब्रेनच्या (Donnan effect membrane) चर्चेप्रमाणे (उदा. सेल्युलोज) निवडले जाते जे सॉल्व्हेंट (solvent) आणि आयनसाठी (ions) पारगम्य असते, परंतु कोलाइडल कणांसाठी नाही. डायलिसिस खूप हळू असते आणि ते सामान्यतः विद्युत क्षेत्र (electric field) लावून आणि अनेक कोलाइड्सद्वारे वाहून नेल्या जाणाऱ्या चार्जचा वापर करून गतीमान केले जाते; या तंत्राला इलेक्ट्रोडायलिसिस (electrodialysis) म्हणतात. डायलिसिसचा दर यांच्या मदतीने वाढवता येतो
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (D) वरीलपैकी काहीही नाही

Explanation

मजकूरानुसार, डायलिसिस ही एक हळू प्रक्रिया आहे जी विद्युत क्षेत्र लावून आणि अनेक कोलाइडल कणांद्वारे वाहून नेल्या जाणाऱ्या विद्युत चार्जचा वापर करून गतीमान केली जाऊ शकते. डायलिसिसचा दर वाढवण्यासाठी वापरले जाणारे हे विशिष्ट तंत्र इलेक्ट्रोडायलिसिस म्हणून ओळखले जाते. विद्युत क्षेत्र डायलिसिसचा दर वाढवण्यासाठी वापरले जात असल्याने, आणि ते इतर कोणत्याही पर्यायांमध्ये सूचीबद्ध नसल्यामुळे, योग्य पर्याय 'वरीलपैकी काहीही नाही' हा आहे.

22उतारा आकलन
एरोसोल हे वायूतील द्रवांचे (उदा. धुके आणि अनेक फवारे) आणि वायूतील घन पदार्थांचे (उदा. धूर) मिश्रण आहे; कण इतके मोठे असतात की ते सूक्ष्मदर्शकाने दिसू शकतात. इमल्शन (Emulsions) हे द्रवातील द्रवांचे मिश्रण आहे (उदा. दूध). एरोसोल तयार करणे हे शिंकण्याइतके सोपे असू शकते (ज्यामुळे एरोसोल तयार होतो). प्रयोगशाळेतील आणि व्यावसायिक पद्धतींमध्ये अनेक तंत्रांचा वापर केला जातो. रासायनिक अवक्षेपण (Chemical precipitation) कधीकधी कोलाइड (colloid) तयार करते. तयार झालेला अवक्षेप (उदा. सिल्व्हर आयोडाइड) पेप्टायझिंग एजंट (peptizing agent) (उदा. पोटॅशियम आयोडाइड) टाकून विखुरला जाऊ शकतो. चिकणमाती (Clays) अल्कलीद्वारे (alkalis) पेप्टाइज केली जाऊ शकते, ज्यात OH- आयन सक्रिय घटक असतो. इमल्शन सामान्यतः दोन्ही घटक एकत्र हलवून तयार केले जातात, जरी उत्पादनास स्थिर करण्यासाठी काहीतरी इमल्सीफायिंग एजंट (emulsifying agent) वापरावा लागतो. हा इमल्सीफायर साबण (लांब साखळी फॅटी ऍसिड), सर्फॅक्टंट (surfactant) (विभाग २३.११), किंवा लायोफिलिक सोल (lyophilic sol) असू शकतो जो विखुरलेल्या कणाभोवती संरक्षक थर तयार करतो. दुधामध्ये, जे फॅट्सचे पाण्यात इमल्शन आहे, इमल्सीफायिंग एजंट केसिन (casein) आहे, जे फॉस्फेट गटांसह प्रथिने आहे. दुधाला स्थिर ठेवण्यात केसिन पूर्णपणे यशस्वी नाही हे पृष्ठभागावर मलई तयार होण्यावरून स्पष्ट होते: विखुरलेले कण तेलकट थेंबांमध्ये एकत्र येतात जे पृष्ठभागावर तरंगतात. जेव्हा द्रवाचा फवारा वायूच्या जेटने विखुरला जातो तेव्हा एरोसोल तयार होतात. जर द्रवाला विद्युतभारित केले तर विखुरण्यास मदत होते, कारण तेव्हा इलेक्ट्रोस्टॅटिक प्रतिकर्षणामुळे जेट थेंबांमध्ये विखुरले जाते. ही प्रक्रिया इमल्शन तयार करण्यासाठी देखील वापरली जाऊ शकते, कारण विद्युतभारित द्रव टप्प्याला दुसऱ्या द्रवामध्ये फवारले जाऊ शकते. कोलाइड्स अनेकदा डायलिसिसद्वारे (dialysis) शुद्ध केले जातात. डोनन इफेक्ट मेम्ब्रेनच्या (Donnan effect membrane) चर्चेप्रमाणे (उदा. सेल्युलोज) निवडले जाते जे सॉल्व्हेंट आणि आयनसाठी पारगम्य असते, परंतु कोलाइडल कणांसाठी नाही. डायलिसिस खूप हळू असते आणि अनेक कोलाइड्सद्वारे वाहून नेल्या जाणाऱ्या विद्युतभाराचा वापर करून आणि विद्युत क्षेत्र लागू करून सामान्यतः वेगवान केले जाते; या तंत्राला इलेक्ट्रोडायलिसिस (electrodialysis) म्हणतात. इमल्शन खालीलप्रमाणे तयार करण्याच्या तत्त्वाचा वापर करून देखील तयार केले जाऊ शकतात
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (C) एरोसोल (Aerosols)

Explanation

उताऱ्याप्रमाणे, एरोसोल तेव्हा तयार होतात जेव्हा द्रवाचा फवारा वायूच्या जेटने विखुरला जातो आणि हे विखुरणे द्रवाला इलेक्ट्रोस्टॅटिक चार्ज लावून वाढवले जाते जेणेकरून इलेक्ट्रोस्टॅटिक प्रतिकर्षणामुळे जेट थेंबांमध्ये विखुरले जाते. उताऱ्यात स्पष्टपणे नमूद केले आहे की हीच प्रक्रिया इमल्शन तयार करण्यासाठी वापरली जाऊ शकते, जिथे चार्ज केलेला द्रव टप्पा दुसऱ्या द्रवामध्ये फवारला जातो. यावरून असे दिसून येते की इमल्शन एरोसोल तयार करण्याच्या तत्त्वावर आधारित पद्धत वापरून तयार केले जाऊ शकतात.

23उतारा आकलन
एरोसोल हे वायूतील द्रवांचे (उदा. धुके आणि अनेक फवारे) आणि वायूतील घन पदार्थांचे (उदा. धूर) मिश्रण आहे; यातील कण सूक्ष्मदर्शकाने पाहण्याइतके मोठे असतात. इमल्शन (Emulsions) हे द्रवातील द्रवांचे मिश्रण आहे (उदा. दूध). एरोसोल तयार करणे हे शिंकण्याइतके (ज्यामुळे एरोसोल तयार होतो) सोपे असू शकते. प्रयोगशाळेत आणि व्यावसायिक पद्धतींमध्ये अनेक तंत्रांचा वापर केला जातो. रासायनिक अवक्षेपणामुळे (Chemical precipitation) कधीकधी कोलाइड (colloid) तयार होते. तयार झालेला अवक्षेप (उदा. सिल्व्हर आयोडाइड) पेप्टायझिंग एजंट (peptizing agent) (उदा. पोटॅशियम आयोडाइड) टाकून विखुरला जाऊ शकतो. चिकणमाती (Clays) अल्कलीद्वारे (alkalis) पेप्टाइज केली जाऊ शकते, ज्यात OH- आयन सक्रिय घटक असतो. इमल्शन सामान्यतः दोन्ही घटक एकत्र हलवून तयार केले जातात, जरी उत्पादन स्थिर करण्यासाठी काहीतरी इमल्सीफायिंग एजंट (emulsifying agent) वापरावा लागतो. हा इमल्सीफायर साबण (दीर्घ साखळी फॅटी ऍसिड), सर्फॅक्टंट (surfactant) (विभाग २३.११) किंवा लायोफिलिक सोल (lyophilic sol) असू शकतो जो विखुरलेल्या कणाभोवती संरक्षक थर तयार करतो. दुधामध्ये, जे फॅट्सचे पाण्यात इमल्शन आहे, इमल्सीफायिंग एजंट केसीन (casein) आहे, जो फॉस्फेट गटांसह एक प्रथिन आहे. केसीन दुधाला पूर्णपणे स्थिर ठेवण्यात यशस्वी होत नाही हे पृष्ठभागावर मलई (cream) तयार होण्यावरून दिसून येते: विखुरलेले कण तेलकट थेंबांमध्ये एकत्र येतात जे पृष्ठभागावर तरंगतात. जेव्हा द्रवाची फवारणी वायूच्या जेटने विखुरली जाते तेव्हा एरोसोल तयार होतात. जर द्रवाला चार्ज दिला तर विखुरण्यास मदत होते, कारण इलेक्ट्रोस्टॅटिक प्रतिकर्षणामुळे जेट थेंबांमध्ये विखुरले जाते. ही प्रक्रिया इमल्शन तयार करण्यासाठी देखील वापरली जाऊ शकते, कारण चार्ज केलेला द्रव टप्पा दुसऱ्या द्रवामध्ये फवारला जाऊ शकतो. कोलाइड्स अनेकदा डायलिसिसद्वारे (dialysis) शुद्ध केले जातात. डोनन इफेक्ट मेम्ब्रेनच्या (Donnan effect membrane) चर्चेप्रमाणे (उदा. सेल्युलोज) एक पडदा निवडला जातो जो सॉल्व्हेंट आणि आयनसाठी पारगम्य असतो, परंतु कोलाइडल कणांसाठी नाही. डायलिसिस खूप हळू असते आणि अनेक कोलाइड्सद्वारे वाहून नेल्या जाणाऱ्या चार्जचा वापर करून आणि विद्युत क्षेत्र लागू करून ते सामान्यतः वेगवान केले जाते; या तंत्राला इलेक्ट्रोडायलिसिस (electrodialysis) म्हणतात. दुधाच्या पृष्ठभागावर मिळणारी मलई ही
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (B) विखुरलेली चरबी

Explanation

दूध हे द्रव-द्रवातील इमल्शन आहे, ज्यामध्ये पाण्यात विखुरलेली द्रव चरबी असते आणि केसीन हे मिश्रण स्थिर करण्यासाठी इमल्सीफायिंग एजंट म्हणून काम करते. स्थिरीकरण पूर्णपणे कायमस्वरूपी नसल्यामुळे, चरबीचे हे विखुरलेले कण हळूहळू मोठ्या, हलक्या तेलकट थेंबांमध्ये एकत्र येतात जे पृष्ठभागावर तरंगतात, ज्यामुळे मलई तयार होते. त्यामुळे, दुधाच्या पृष्ठभागावर मिळणारी मलई या विखुरलेल्या चरबीची असते.

24उतारा आकलन
एरोसोल हे वायूतील द्रवांचे (उदा. धुके आणि अनेक फवारे) आणि वायूतील घन पदार्थांचे (उदा. धूर) मिश्रण आहे: कण सूक्ष्मदर्शकाने पाहण्यासाठी पुरेसे मोठे असतात. इमल्शन हे द्रवातील द्रवांचे (उदा. दूध) मिश्रण आहे. एरोसोल तयार करणे हे शिंकण्याइतके सोपे असू शकते (ज्यामुळे एरोसोल तयार होतो). प्रयोगशाळेतील आणि व्यावसायिक पद्धतींमध्ये अनेक तंत्रांचा वापर केला जातो. रासायनिक अवक्षेपणामुळे कधीकधी कोलाइड तयार होते. तयार झालेला अवक्षेप (उदा. सिल्व्हर आयोडाइड) पेप्टायझिंग एजंट (उदा. पोटॅशियम आयोडाइड) टाकून विखुरला जाऊ शकतो. चिकणमाती अल्कलीद्वारे पेप्टाईज केली जाऊ शकते, ज्यात OH- आयन सक्रिय घटक असतो. इमल्शन सामान्यतः दोन्ही घटक एकत्र हलवून तयार केले जातात, जरी उत्पादन स्थिर करण्यासाठी काही प्रकारचे इमल्सीफायिंग एजंट वापरावे लागते. हा इमल्सीफायर साबण (लांब साखळी फॅटी ऍसिड), सर्फॅक्टंट (विभाग २३.११), किंवा लायोफिलिक सोल असू शकतो जो विखुरलेल्या कणाभोवती संरक्षक थर तयार करतो. दुधामध्ये, जे पाण्यातील चरबीचे इमल्शन आहे, इमल्सीफायिंग एजंट केसिन आहे, जो फॉस्फेट गटांनी युक्त प्रथिन आहे. क्रीम पृष्ठभागावर तयार झाल्यामुळे केसिन दुधाला पूर्णपणे स्थिर ठेवण्यात यशस्वी होत नाही हे स्पष्ट होते: विखुरलेले कण तेलकट थेंबांमध्ये एकत्र येतात जे पृष्ठभागावर तरंगतात. जेव्हा द्रवाचा फवारा वायूच्या जेटने फाडला जातो तेव्हा एरोसोल तयार होतात. जर द्रवाला चार्ज लावला तर विखुरण्यास मदत होते, कारण तेव्हा इलेक्ट्रोस्टॅटिक प्रतिकर्षण जेटला थेंबांमध्ये फाडते. ही प्रक्रिया इमल्शन तयार करण्यासाठी देखील वापरली जाऊ शकते, कारण चार्ज केलेला द्रव टप्पा दुसऱ्या द्रवामध्ये फवारला जाऊ शकतो. कोलाइड्स अनेकदा डायलिसिसद्वारे शुद्ध केले जातात. डोनन इफेक्ट मेम्ब्रेनच्या चर्चेप्रमाणे (उदा. सेल्युलोज) एक मेम्ब्रेन निवडली जाते जी सॉल्व्हेंट आणि आयनसाठी पारगम्य असते, परंतु कोलाइडल कणांसाठी नाही. डायलिसिस खूप हळू असते आणि अनेक कोलाइड्सद्वारे वाहून नेल्या जाणाऱ्या चार्जचा वापर करून विद्युत क्षेत्र लागू करून ते सामान्यतः वेगवान केले जाते; या तंत्राला नंतर इलेक्ट्रोडायलिसिस म्हणतात. एरोसोल हे वायूतील द्रवांचे मिश्रण आहे जे तयार होते
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (D) वरीलपैकी काहीही नाही

Explanation

दिलेल्या परिच्छेदानुसार, एरोसोल तेव्हा तयार होतात जेव्हा द्रवाचा फवारा वायूच्या जेटने फाडला जातो. ही विशिष्ट यंत्रणा पहिल्या तीन पर्यायांमध्ये योग्यरित्या वर्णन केलेली नाही, म्हणून योग्य पर्याय 'वरीलपैकी काहीही नाही' हा आहे.

25उतारा आकलन
एरोसोल हे वायूतील द्रवांचे (उदा. धुके आणि अनेक फवारे) आणि वायूतील घन पदार्थांचे (उदा. धूर) मिश्रण आहे: कण सूक्ष्मदर्शकाने पाहण्यासाठी पुरेसे मोठे असतात. इमल्शन हे द्रवातील द्रवांचे मिश्रण (उदा. दूध) आहे. एरोसोल तयार करणे हे शिंकण्याइतके सोपे असू शकते (ज्यामुळे एरोसोल तयार होतो). प्रयोगशाळेतील आणि व्यावसायिक पद्धतींमध्ये अनेक तंत्रांचा वापर केला जातो. रासायनिक अवक्षेपण (Chemical precipitation) कधीकधी कोलाइड (colloid) तयार करते. आधीच तयार झालेला अवक्षेप (उदा. सिल्व्हर आयोडाइड) पेप्टायझिंग एजंट (peptizing agent) (उदा. पोटॅशियम आयोडाइड) टाकून विखुरला जाऊ शकतो. चिकणमाती (Clays) अल्कलीद्वारे (alkalis) पेप्टाइज केली जाऊ शकते, ज्यात OH- आयन सक्रिय घटक असतो. इमल्शन सामान्यतः दोन्ही घटक एकत्र हलवून तयार केले जातात, जरी उत्पादन स्थिर करण्यासाठी काहीतरी इमल्सीफायिंग एजंट (emulsifying agent) वापरावा लागतो. हा इमल्सीफायर साबण (लांब साखळी फॅटी ऍसिड), सर्फॅक्टंट (surfactant) (विभाग 23.11), किंवा लायोफिलिक सोल (lyophilic sol) असू शकतो जो विखुरलेल्या अवस्थेभोवती संरक्षक थर तयार करतो. दुधामध्ये, जे पाण्यातील चरबीचे इमल्शन आहे, इमल्सीफायिंग एजंट केसिन (casein) आहे, जो फॉस्फेट गटांसह एक प्रथिन आहे. दुधाला स्थिर ठेवण्यात केसिन पूर्णपणे यशस्वी नाही हे पृष्ठभागावर मलई तयार होण्यावरून दिसून येते: विखुरलेले कण तेलकट थेंबांमध्ये एकत्र येतात जे पृष्ठभागावर तरंगतात. जेव्हा द्रवाचा फवारा वायूच्या जेटद्वारे फाडला जातो तेव्हा एरोसोल तयार होतात. जर द्रवाला चार्ज लावला गेला तर विखुरण्यास मदत होते, कारण तेव्हा इलेक्ट्रोस्टॅटिक रिपल्शन जेटला थेंबांमध्ये फाडते. ही प्रक्रिया इमल्शन तयार करण्यासाठी देखील वापरली जाऊ शकते, कारण चार्ज केलेली द्रव अवस्था दुसऱ्या द्रवामध्ये फवारली जाऊ शकते. कोलाइड्स अनेकदा डायलिसिसद्वारे (dialysis) शुद्ध केले जातात. डोनन इफेक्ट मेम्ब्रेनच्या (Donnan effect membrane) चर्चेप्रमाणे (उदा. सेल्युलोज) निवडले जाते जे सॉल्व्हेंट आणि आयनसाठी पारगम्य असते, परंतु कोलाइडल कणांसाठी नाही. डायलिसिस खूप हळू असते आणि अनेक कोलाइड्सद्वारे वाहून नेल्या जाणाऱ्या चार्जचा वापर करून विद्युत क्षेत्र लागू करून ते सामान्यतः वेगवान केले जाते; या तंत्राला इलेक्ट्रोडायलिसिस (electrodialysis) म्हणतात. चिकणमातीच्या अल्कधर्मी पेप्टायझेशन प्रक्रियेत ______ हा सक्रिय घटक आहे.
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (D) वरीलपैकी काहीही नाही

Explanation

उताऱ्यामध्ये नमूद केल्याप्रमाणे, चिकणमाती अल्कलीद्वारे पेप्टाइज केली जाते आणि या प्रक्रियेतील सक्रिय घटक हायड्रॉक्साईड आयन (OH- आयन) आहे. आयन आणि रॅडिकल्स रासायनिकदृष्ट्या भिन्न प्रजाती आहेत; आयन इलेक्ट्रॉन गमावल्यामुळे किंवा मिळवल्यामुळे निव्वळ विद्युत चार्ज वाहून नेतो, तर रॅडिकल हा एक अयुग्मित व्हॅलेन्स इलेक्ट्रॉन असलेला अनचार्ज अणू किंवा रेणू असतो. पहिले तीन पर्याय हायड्रोजन रॅडिकल्स, हायड्रॉक्सिल रॅडिकल्स आणि हायड्रोजन आयन सूचीबद्ध करत असल्याने, त्यापैकी कोणीही सक्रिय घटक, जो हायड्रॉक्साईड आयन आहे, योग्यरित्या ओळखत नाही. म्हणून, योग्य पर्याय खरोखरच वरीलपैकी काहीही नाही.

26उतारा आकलन
आंतरराष्ट्रीय राजकारणाचे शास्त्र अजून बाल्यावस्थेत आहे. १९१४ पर्यंत, आंतरराष्ट्रीय संबंधांचे संचालन हे त्यात व्यावसायिकरित्या गुंतलेल्या लोकांचे काम होते. लोकशाही देशांमध्ये, परराष्ट्र धोरण हे पारंपरिकरित्या पक्षीय राजकारणाच्या कक्षेबाहेर मानले जात असे; आणि परराष्ट्र कार्यालयांच्या गूढ कार्यांवर जवळून नियंत्रण ठेवण्यास प्रतिनिधी संस्था स्वतःला सक्षम समजत नव्हत्या. ग्रेट ब्रिटनमध्ये, युद्ध जर ब्रिटिश हितसंबंधांच्या क्षेत्रात मानल्या गेलेल्या कोणत्याही प्रदेशात झाले, किंवा जर ब्रिटिश नौदलाने संभाव्य प्रतिस्पर्धकांपेक्षा श्रेष्ठत्वाचा तो अतिरिक्त फायदा गमावला, जो त्यावेळी आवश्यक मानला जात होता, तर जनतेचा रोष सहजपणे व्यक्त होत असे. युरोप खंडात, सक्तीची लष्करी सेवा आणि परकीय आक्रमणाची सततची भीती यामुळे आंतरराष्ट्रीय समस्यांबद्दल अधिक सामान्य आणि सततची लोकजागृती निर्माण झाली होती. परंतु ही जागृती मुख्यत्वे कामगार चळवळीतून व्यक्त होत असे, जी वेळोवेळी युद्धाविरुद्ध काहीशी शैक्षणिक ठराव पारित करत असे. अमेरिकेच्या संयुक्त संस्थानाच्या संविधानात एक अद्वितीय तरतूद होती की राष्ट्राध्यक्ष "सिनेटच्या सल्ल्याने आणि संमतीने" तह करतील. परंतु अमेरिकेचे परराष्ट्र संबंध या अपवादाला व्यापक महत्त्व देण्याइतके संकुचित वाटत होते. राजनैतिकतेच्या अधिक चित्तथरारक पैलूंना काही प्रमाणात बातमीचे मूल्य होते. परंतु विद्यापीठे किंवा व्यापक बौद्धिक वर्तुळात कोठेही, चालू आंतरराष्ट्रीय घडामोडींचा संघटित अभ्यास नव्हता. युद्धाकडे अजूनही मुख्यत्वे सैनिकांचे काम म्हणून पाहिले जात होते; आणि याचाच अर्थ असा की आंतरराष्ट्रीय राजकारण हे राजनैतिक लोकांचे काम होते. व्यावसायिकांच्या हातून आंतरराष्ट्रीय घडामोडींचे संचालन काढून घेण्याची किंवा ते काय करत आहेत याकडे गंभीर आणि पद्धतशीर लक्ष देण्याची कोणतीही सामान्य इच्छा नव्हती. कोणाला आंतरराष्ट्रीय समस्यांबद्दल अधिक माहिती होती?
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (C) जर्मनी आणि फ्रान्ससारख्या एकमेकांशी भूमार्गाने जोडलेल्या देशांतील लोक

Explanation

उताऱ्यांनुसार, युरोप खंडात सक्तीची लष्करी सेवा आणि परकीय आक्रमणाची सततची भीती यामुळे आंतरराष्ट्रीय समस्यांबद्दल अधिक सामान्य आणि सततची लोकजागृती निर्माण झाली होती. युरोप खंडात जर्मनी आणि फ्रान्ससारखे भूमार्गाने जोडलेले देश समाविष्ट आहेत. त्यांच्या भौगोलिक जवळीकतेमुळे आणि सामायिक भूसीमांमुळे, या देशांतील लोकांना आक्रमणाचा तात्काळ आणि सततचा धोका जाणवत होता, ज्यामुळे ते भौगोलिकदृष्ट्या वेगळ्या किंवा बेट राष्ट्रांमध्ये राहणाऱ्या लोकांपेक्षा आंतरराष्ट्रीय घडामोडी आणि संबंधांबद्दल लक्षणीयरीत्या अधिक जागरूक झाले.

27उतारा आकलन
खालील उतारा वाचा आणि त्यावर आधारित प्रश्नांची उत्तरे द्या: आंतरराष्ट्रीय राजकारणाचे शास्त्र बाल्यावस्थेत आहे. १९१४ पर्यंत, आंतरराष्ट्रीय संबंधांचे संचालन हे त्यात व्यावसायिकरित्या गुंतलेल्या व्यक्तींची जबाबदारी होती. लोकशाही देशांमध्ये, परराष्ट्र धोरण हे पारंपरिकरित्या पक्षीय राजकारणाच्या कक्षेबाहेर मानले जात असे; आणि प्रतिनिधी संस्थांना परराष्ट्र कार्यालयांच्या गूढ कार्यांवर कोणतेही जवळचे नियंत्रण ठेवण्यास सक्षम वाटत नव्हते. ग्रेट ब्रिटनमध्ये, जर ब्रिटिश हितसंबंधांचा पारंपरिकदृष्ट्या भाग मानल्या गेलेल्या कोणत्याही प्रदेशात युद्ध झाले, किंवा जर ब्रिटिश नौदलाने संभाव्य प्रतिस्पर्धकांपेक्षा श्रेष्ठतेचे ते मार्जिन गमावले जे त्यावेळी आवश्यक मानले जात होते, तर जनमत सहजपणे जागृत होत असे. युरोप खंडात, सक्तीची लष्करी सेवा (conscription) आणि परकीय आक्रमणाची सततची भीती यामुळे आंतरराष्ट्रीय समस्यांबद्दल लोकांमध्ये अधिक व्यापक आणि सतत जागरूकता निर्माण झाली होती. परंतु ही जागरूकता मुख्यत्वे कामगार चळवळीत व्यक्त होत असे, जी वेळोवेळी युद्धाविरुद्ध काहीशी शैक्षणिक ठराव पारित करत असे. युनायटेड स्टेट्स ऑफ अमेरिकाच्या संविधानात एक अद्वितीय तरतूद होती की राष्ट्राध्यक्ष "सिनेटच्या सल्ल्याने आणि संमतीने" तह करतील. परंतु युनायटेड स्टेट्सचे परराष्ट्र संबंध या अपवादाला कोणतीही व्यापक महत्ता देण्यास खूपच प्रादेशिक वाटत होते. मुत्सद्देगिरीच्या अधिक चित्तथरारक पैलूंना काही प्रमाणात बातमीचे मूल्य होते. परंतु विद्यापीठांमध्ये किंवा व्यापक बौद्धिक वर्तुळात कुठेही, चालू आंतरराष्ट्रीय घडामोडींचा संघटित अभ्यास होत नव्हता. युद्धाला अजूनही मुख्यत्वे सैनिकांचा व्यवसाय मानले जात होते; आणि याचाच अर्थ असा की आंतरराष्ट्रीय राजकारण हे मुत्सद्दींचे काम होते. व्यावसायिकांच्या हातून आंतरराष्ट्रीय घडामोडींचे संचालन काढून घेण्याची किंवा ते काय करत आहेत याकडे गंभीर आणि पद्धतशीर लक्ष देण्याची कोणतीही सामान्य इच्छा नव्हती. या उताऱ्यावरून आपण असा निष्कर्ष काढू शकतो की युरोपमधील कामगार वर्गाचे नेते होते
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (D) वास्तव समजून घेण्यास असमर्थ

Explanation

उताऱ्यात असे म्हटले आहे की युरोप खंडात आंतरराष्ट्रीय समस्यांबद्दलची लोकांची जागरूकता मुख्यत्वे कामगार चळवळीत व्यक्त होत असे, जी वेळोवेळी युद्धाविरुद्ध काहीशी शैक्षणिक ठराव पारित करत असे. या संदर्भात, या ठरावांना 'शैक्षणिक' म्हणून वर्णन करणे म्हणजे ते केवळ सैद्धांतिक होते आणि त्यांना व्यावहारिक उपयोग नव्हता. यावरून असे सूचित होते की कामगार चळवळीचे नेतृत्व करणारे कामगार वर्गाचे नेते, युद्ध आणि आंतरराष्ट्रीय संबंधांबद्दल अशा दृष्टिकोन ठेवत होते जे व्यावहारिक विचारांपासून दूर होते, ज्यामुळे त्यांना त्या काळातील गुंतागुंतीच्या भू-राजकीय वास्तवाला समजून घेण्यास असमर्थ ठरवले गेले.

28उतारा आकलन
खालील उतारा वाचा आणि त्यावर आधारित प्रश्नांची उत्तरे द्या: आंतरराष्ट्रीय राजकारणाचे शास्त्र बाल्यावस्थेत आहे. १९१४ पर्यंत, आंतरराष्ट्रीय संबंधांचे संचालन हे त्यात व्यावसायिकरित्या गुंतलेल्या व्यक्तींचे काम होते. लोकशाही देशांमध्ये, परराष्ट्र धोरण हे पारंपरिकरित्या पक्षीय राजकारणाच्या कक्षेतून बाहेर मानले जात असे; आणि प्रतिनिधी संस्थांना परराष्ट्र कार्यालयांच्या गूढ कार्यांवर कोणतेही जवळचे नियंत्रण ठेवण्यास सक्षम वाटत नव्हते. ग्रेट ब्रिटनमध्ये, कोणत्याही प्रदेशात युद्ध झाल्यास, जो पारंपरिकरित्या ब्रिटिश हितसंबंधांचा भाग मानला जात असे, किंवा ब्रिटिश नौदलाने संभाव्य प्रतिस्पर्धकांपेक्षा श्रेष्ठतेचे ते प्रमाण गमावले, जे त्यावेळी आवश्यक मानले जात होते, तर जनतेचा रोष सहजपणे भडकत असे. युरोप खंडात, सक्तीची लष्करी सेवा आणि परकीय आक्रमणाची सततची भीती यामुळे आंतरराष्ट्रीय समस्यांबद्दल लोकांमध्ये अधिक व्यापक आणि सतत जागरूकता निर्माण झाली होती. परंतु ही जागरूकता मुख्यत्वे कामगार चळवळीत व्यक्त झाली, जी वेळोवेळी युद्धाविरुद्ध काहीशी शैक्षणिक ठराव पारित करत असे. युनायटेड स्टेट्स ऑफ अमेरिकाच्या संविधानात एक अद्वितीय तरतूद होती की राष्ट्राध्यक्ष "सिनेटच्या सल्ल्याने आणि संमतीने" तह करतील. परंतु युनायटेड स्टेट्सचे परराष्ट्र संबंध या अपवादाला कोणतीही व्यापक महत्ता देण्यास खूपच प्रादेशिक वाटत होते. मुत्सद्देगिरीच्या अधिक चित्तथरारक पैलूंना काही बातमी मूल्य होते. परंतु विद्यापीठे किंवा व्यापक बौद्धिक वर्तुळांमध्ये, चालू आंतरराष्ट्रीय घडामोडींचा संघटित अभ्यास कुठेही नव्हता. युद्धाला अजूनही मुख्यत्वे सैनिकांचे काम मानले जात होते; आणि याचा परिणाम असा होता की आंतरराष्ट्रीय राजकारण हे मुत्सद्दींचे काम होते. व्यावसायिकांच्या हातून आंतरराष्ट्रीय घडामोडींचे संचालन काढून घेण्याची किंवा ते काय करत आहेत याकडे गंभीर आणि पद्धतशीर लक्ष देण्याची कोणतीही सामान्य इच्छा नव्हती. खालीलपैकी कोणते विधान बरोबर आहे/आहेत? a. २० व्या शतकाच्या पहिल्या सहामाहीत लोकशाही देशांनी आंतरराष्ट्रीय संबंधांचा सखोल अभ्यास केला. b. युरोपीय राष्ट्रांचे परराष्ट्र धोरण कामगार चळवळींनी ठरवले. c. अमेरिकेच्या संविधानाने आंतरराष्ट्रीय संबंधांच्या अभ्यासाला प्रोत्साहन दिले. d. विद्यापीठे आणि बौद्धिक वर्तुळांचा परराष्ट्र धोरण निर्मितीवर फारसा प्रभाव नव्हता.
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (C) फक्त d बरोबर आहे

Explanation

उताऱ्यांनुसार, २० व्या शतकाच्या सुरुवातीपूर्वी, विद्यापीठे आणि बौद्धिक वर्तुळांसह कुठेही चालू आंतरराष्ट्रीय घडामोडींचा संघटित किंवा पद्धतशीर अभ्यास नव्हता. परराष्ट्र धोरण आणि आंतरराष्ट्रीय संबंधांचे संचालन हे पूर्णपणे व्यावसायिक मुत्सद्दी आणि सैनिकांचे काम मानले जात होते. या शैक्षणिक आणि बौद्धिक संस्थांनी आंतरराष्ट्रीय राजकारणाचा संघटित अभ्यास केला नसल्यामुळे, या काळात परराष्ट्र धोरण निर्मितीवर त्यांचा जवळजवळ कोणताही प्रभाव किंवा परिणाम नव्हता.

29उतारा आकलन
खालील उतारा वाचा आणि त्यावर आधारित प्रश्नांची उत्तरे द्या: आंतरराष्ट्रीय राजकारणाचे शास्त्र बाल्यावस्थेत आहे. १९१४ पर्यंत, आंतरराष्ट्रीय संबंधांचे संचालन हे त्यात व्यावसायिकरित्या गुंतलेल्या व्यक्तींची चिंता होती. लोकशाही देशांमध्ये, परराष्ट्र धोरण हे पारंपारिकपणे पक्षीय राजकारणाच्या कक्षेबाहेर मानले जात असे; आणि प्रतिनिधी संस्थांना परराष्ट्र कार्यालयांच्या रहस्यमय कामकाजावर कोणतेही जवळचे नियंत्रण ठेवण्यास सक्षम वाटत नव्हते. ग्रेट ब्रिटनमध्ये, जर ब्रिटिश हितसंबंधांचे क्षेत्र मानल्या गेलेल्या कोणत्याही प्रदेशात युद्ध झाले, किंवा ब्रिटिश नौदलाने संभाव्य प्रतिस्पर्धकांपेक्षा श्रेष्ठतेचे ते प्रमाण गमावले जे त्यावेळी आवश्यक मानले जात होते, तर जनतेचा रोष सहजपणे वाढवला जात असे. युरोप खंडात, सक्तीची लष्करी सेवा आणि परकीय आक्रमणाची सततची भीती यामुळे आंतरराष्ट्रीय समस्यांबद्दल लोकांमध्ये अधिक व्यापक आणि सतत जागरूकता निर्माण झाली होती. परंतु ही जागरूकता मुख्यत्वे कामगार चळवळीत व्यक्त झाली, जी वेळोवेळी युद्धाविरुद्ध काहीशी शैक्षणिक ठराव पास करत असे. अमेरिकेच्या संयुक्त संस्थानाच्या संविधानात एक अद्वितीय तरतूद होती की राष्ट्राध्यक्ष "सिनेटच्या सल्ल्याने आणि संमतीने" तह करतील. परंतु अमेरिकेच्या संयुक्त संस्थानांचे परराष्ट्र संबंध या अपवादाला कोणतीही व्यापक महत्ता देण्याइतके संकुचित वाटत होते. मुत्सद्देगिरीच्या अधिक चित्तथरारक पैलूंना काही बातमी मूल्य होते. परंतु विद्यापीठे किंवा व्यापक बौद्धिक वर्तुळात कोठेही, चालू आंतरराष्ट्रीय घडामोडींचा संघटित अभ्यास नव्हता. युद्धाला अजूनही प्रामुख्याने सैनिकांचा व्यवसाय मानले जात होते; आणि याचाच अर्थ असा की आंतरराष्ट्रीय राजकारण हे मुत्सद्दींचे काम होते. व्यावसायिकांच्या हातून आंतरराष्ट्रीय घडामोडींचे संचालन काढून घेण्याची किंवा ते काय करत आहेत याकडे गंभीर आणि पद्धतशीर लक्ष देण्याची कोणतीही सामान्य इच्छा नव्हती. २० व्या शतकाच्या पहिल्या दोन दशकांत, परराष्ट्र धोरण हे एक क्षेत्र होते
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (D) परराष्ट्र कार्यालये

Explanation

उताऱ्यानुसार, १९१४ पूर्वी, आंतरराष्ट्रीय संबंधांचे संचालन हे व्यावसायिकांची अनन्य चिंता होती. लोकशाही देशांमध्ये, प्रतिनिधी संस्थांना परराष्ट्र कार्यालयांच्या रहस्यमय कामकाजावर जवळचे नियंत्रण ठेवण्यास सक्षम वाटत नव्हते, ज्यामुळे परराष्ट्र धोरण हे या विशेष कार्यालये आणि त्यांच्या मुत्सद्दींचे एक वेगळे क्षेत्र बनले होते.

30उतारा आकलन
बायोफ्युएल (Biofuel) म्हणजे भूवैज्ञानिकदृष्ट्या अलीकडील कार्बन स्थिरीकरणातून, जसे की वनस्पतींमधून, ऊर्जा मिळवणारे इंधन. हे इंधन सजीवांकडून तयार केले जाते. या कार्बन स्थिरीकरणाची उदाहरणे वनस्पती आणि सूक्ष्म शैवाल (microalgae) मध्ये आढळतात. ही इंधने बायोमास रूपांतरणातून (biomass म्हणजे अलीकडील सजीव, बहुतेकदा वनस्पती किंवा वनस्पती-आधारित सामग्री) तयार केली जातात. या बायोमासचे तीन वेगवेगळ्या मार्गांनी सोयीस्कर ऊर्जा-युक्त पदार्थांमध्ये रूपांतरण केले जाऊ शकते: औष्णिक रूपांतरण (thermal conversion), रासायनिक रूपांतरण (chemical conversion) आणि जैवरासायनिक रूपांतरण (biochemical conversion). या बायोमास रूपांतरणातून घन (solid), द्रव (liquid) किंवा वायू (gas) स्वरूपात इंधन मिळू शकते. हा नवीन बायोमास बायोफ्युएलसाठी वापरला जाऊ शकतो. तेलाच्या वाढत्या किमती आणि ऊर्जा सुरक्षेची गरज यामुळे बायोफ्युएलची लोकप्रियता वाढली आहे. बायोइथेनॉल (Bioethanol) हे किण्वन (fermentation) प्रक्रियेद्वारे तयार केलेले अल्कोहोल आहे, जे मुख्यतः मका, ऊस किंवा गोड ज्वारी यांसारख्या साखर किंवा स्टार्च पिकांमधून उत्पादित कार्बोहायड्रेट्सपासून बनते. सेल्युलोजिक बायोमास (Cellulosic biomass), जो झाडे आणि गवत यांसारख्या गैर-अन्न स्रोतांपासून मिळतो, तो देखील इथेनॉल उत्पादनासाठी कच्चा माल म्हणून विकसित केला जात आहे. इथेनॉल वाहनांसाठी शुद्ध स्वरूपात इंधन म्हणून वापरले जाऊ शकते, परंतु ऑक्टेन वाढवण्यासाठी आणि वाहनांचे उत्सर्जन सुधारण्यासाठी ते सामान्यतः गॅसोलीनमध्ये (gasoline) मिसळले जाते. बायोइथेनॉल अमेरिका आणि ब्राझीलमध्ये मोठ्या प्रमाणावर वापरले जाते. सध्याच्या प्लांट डिझाइनमध्ये, वनस्पतींच्या कच्च्या मालातील लिग्निन (lignin) भागाचे किण्वन प्रक्रियेद्वारे इंधन घटकांमध्ये रूपांतरण करण्याची तरतूद नाही. बायोडिझेल (Biodiesel) वाहनांसाठी शुद्ध स्वरूपात इंधन म्हणून वापरले जाऊ शकते, परंतु ते डिझेल वाहनांमधील कण (particulates), कार्बन मोनोऑक्साइड आणि हायड्रोकार्बनची पातळी कमी करण्यासाठी सामान्यतः डिझेलमध्ये मिसळले जाते. बायोडिझेल ट्रान्सएस्टेरिफिकेशन (transesterification) वापरून तेल किंवा चरबीपासून तयार केले जाते आणि ते युरोपमधील सर्वात सामान्य बायोफ्युएल आहे. खालीलपैकी कोणते विधान/विधाने बरोबर आहेत? a. कार्बन स्थिरीकरण ही तुलनेने अलीकडील घटना आहे. b. औष्णिक, रासायनिक आणि जैवरासायनिक या प्रत्येक रूपांतरणातून इंधनाचे घन, द्रव आणि वायू स्वरूप प्राप्त होते.
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (C) a आणि b पैकी एकही नाही

Explanation

विधान a चुकीचे आहे कारण कार्बन स्थिरीकरण ही एक प्राचीन जैवरासायनिक प्रक्रिया आहे, प्रामुख्याने प्रकाशसंश्लेषण (photosynthesis), जी अब्जावधी वर्षांपासून पृथ्वीवर घडत आहे. जरी बायोफ्युएल हे जीवाश्म इंधनाच्या (fossil fuels) तुलनेत भूवैज्ञानिकदृष्ट्या अलीकडील कार्बन स्थिरीकरणातून मिळवले जातात, तरी कार्बन स्थिरीकरणाची प्रक्रिया स्वतःच प्राचीन आहे.

विधान b चुकीचे आहे कारण परिच्छेदात नमूद केले आहे की बायोमास रूपांतरणामुळे सामान्यतः घन, द्रव किंवा वायू स्वरूपात इंधन मिळू शकते. असे नमूद केलेले नाही की औष्णिक, रासायनिक आणि जैवरासायनिक या तीन प्रक्रियेपैकी प्रत्येक स्वतंत्रपणे इंधनाचे तिन्ही भौतिक स्वरूप तयार करते.

31उतारा आकलन
जैवइंधन (Biofuel) म्हणजे भूवैज्ञानिकदृष्ट्या अलीकडील कार्बन स्थिरीकरणातून, जसे की वनस्पतींमधून मिळवलेली ऊर्जा असलेले इंधन. हे इंधन सजीवांकडून तयार केले जाते. या कार्बन स्थिरीकरणाची उदाहरणे वनस्पती आणि सूक्ष्म शैवाल (microalgae) मध्ये आढळतात. हे इंधन बायोमास रूपांतरणातून (biomass म्हणजे अलीकडील सजीव, बहुतेक वेळा वनस्पती किंवा वनस्पती-आधारित सामग्री) तयार केले जाते. या बायोमासचे सोयीस्कर ऊर्जा-युक्त पदार्थांमध्ये तीन वेगवेगळ्या प्रकारे रूपांतरण केले जाऊ शकते: औष्णिक रूपांतरण (thermal conversion), रासायनिक रूपांतरण (chemical conversion) आणि जैवरासायनिक रूपांतरण (biochemical conversion). या बायोमास रूपांतरणातून घन (solid), द्रव (liquid) किंवा वायू (gas) स्वरूपात इंधन मिळू शकते. हा नवीन बायोमास जैवइंधनासाठी वापरला जाऊ शकतो. तेलाच्या वाढत्या किमती आणि ऊर्जा सुरक्षेची गरज यामुळे जैवइंधनांची लोकप्रियता वाढली आहे. बायोइथेनॉल (Bioethanol) हे किण्वन (fermentation) प्रक्रियेतून तयार होणारे अल्कोहोल आहे, जे मुख्यतः मका, ऊस किंवा गोड ज्वारी यांसारख्या साखर किंवा स्टार्च पिकांमधून तयार होणाऱ्या कर्बोदकांपासून (carbohydrates) मिळते. सेल्युलोजिक बायोमास (Cellulosic biomass), जो झाडे आणि गवत यांसारख्या गैर-अन्न स्रोतांपासून मिळतो, तो देखील इथेनॉल उत्पादनासाठी कच्चा माल म्हणून विकसित केला जात आहे. इथेनॉल वाहनांसाठी शुद्ध स्वरूपात इंधन म्हणून वापरले जाऊ शकते, परंतु ऑक्टेन वाढवण्यासाठी आणि वाहनांचे उत्सर्जन सुधारण्यासाठी ते सामान्यतः गॅसोलीनमध्ये (gasoline) मिसळले जाते. बायोइथेनॉलचा अमेरिकेत आणि ब्राझीलमध्ये मोठ्या प्रमाणावर वापर होतो. सध्याच्या प्लांट डिझाइनमध्ये वनस्पतींच्या कच्च्या मालातील लिग्निन (lignin) भागाचे किण्वन प्रक्रियेद्वारे इंधन घटकांमध्ये रूपांतरण करण्याची तरतूद नाही. बायोडिझेल (Biodiesel) वाहनांसाठी शुद्ध स्वरूपात इंधन म्हणून वापरले जाऊ शकते, परंतु डिझेल-चालित वाहनांमधील कण (particulates), कार्बन मोनोऑक्साइड आणि हायड्रोकार्बनची पातळी कमी करण्यासाठी ते सामान्यतः डिझेलमध्ये मिसळले जाते. बायोडिझेल ट्रान्सएस्टेरिफिकेशन (transesterification) वापरून तेल किंवा चरबीपासून तयार केले जाते आणि युरोपमधील सर्वात सामान्य जैवइंधन आहे. खालीलपैकी कोणते विधान/विधाने बरोबर आहेत? a. यापूर्वी जैवइंधनाचे उत्पादन केले जात नव्हते. b. जैवइंधन निर्जीव वस्तूंपासून मिळवले जात नाही.
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (B) फक्त b

Explanation

उताऱ्यांनुसार, जैवइंधन बायोमासमधून तयार केले जाते, ज्याची व्याख्या अलीकडील सजीव जीव किंवा वनस्पती-आधारित सामग्री म्हणून केली जाते. मजकुरात स्पष्टपणे नमूद केले आहे की हे इंधन सजीवांपासून, जसे की वनस्पती आणि सूक्ष्म शैवाल, तयार केले जाते. कारण या इंधनांचे प्राथमिक स्रोत सजीव किंवा अलीकडील सजीव जैविक पदार्थ आहेत, त्यामुळे जैवइंधन निर्जीव किंवा अजैविक वस्तूंपासून मिळवले जात नाही.

32तर्कशक्ती
समाजातील भूमिका – भूमिकांत, समूहा – समूहांत वा सामाजिक संस्थांमध्ये सापेक्षतः स्थिर स्वरूपाचे परस्परसंबंध असतात. या स्थिर स्वरूपाच्या घटकांतील परस्परसंबंधांनी संरचना बनते. आता, या संबंधांना स्थिरता (stability) कशामुळे येते ? 'सामाजिक नियमनांमुळे' (social norms) असेच याचे उत्तर द्यावे लागेल. सामाजिक नियमने हा समाज-संरचनेचा एक महत्त्वाचा घटक ठरतो तो यासाठीच. सामाजिक नियमने म्हणजे समाजातील विविध भूमिका वठविणाऱ्या व्यक्तींनी परस्परांशी कसे वागावे याविषयीचे नियम होत. म्हणजेच ते वर्तनविषयक नियम असतात. समाजातील सामाजिक स्थाने व्यक्ती भूषवितात व स्थानाला दर्जा व भूमिका हे दोन पैलू असतात. ह्या सामाजिक स्थानांचा आशय (content) सामाजिक नियमने हाच असतो. उदा. पित्याची भूमिका म्हणजे पित्याने आपल्या मुलाशी कसे वागावे याविषयीची अपेक्षा होत. कोणत्याही समूहातील विविध भूमिका परस्परसंबंधित असतात व सामाजिक नियमने म्हणजे या परस्परसंबंधांचे नियम असतात, पति-पत्नी, बहीण-भाऊ, वडील-मुलगा, यांनी परस्परांशी कसे वागावे याबद्दल सामाजिक नियमने ही मार्गदर्शक तत्त्वे किंवा वर्तनविषयक आदर्श असतात. सर्वच मानवी समाजात सामाजिक नियमने असतात आणि त्यांना संपूर्ण समाजाचा पाठिंबा असतो. वर्तन दिसते तसे वर्तनविषयक नियम दिसत नाही, म्हणजेच नियमने अमूर्त असतात. व्यक्तीच्या वर्तनावर मर्यादा घालणारा आणि बाळगलेला, अमूर्त आदर्श म्हणजे नियमन होय अशी नियमांची व्याख्या जॉन्सन यांनी केली आहे. नियमने वर्तनाचे नियंत्रण करतात. नियमने निश्चयात्मक व निषेधात्मक अशा दोन्ही स्वरूपाची असतात. व्यक्तीने कसे वागावे हे सांगणारी नियमने म्हणजे निश्चयात्मक नियमने. उदा. विद्यार्थ्यांनी शिक्षकांच्या आज्ञा पाळाव्यात. तर निषेधात्मक नियमने व्यक्तीने वर्तन करू नसावे, तिने कसे वागू नये हे सांगतात. उदा. चोरी करू नये, शिक्षकांशी उद्धटपणे वागू नये इ. सामाजिक नियमने स्थळ, काल, परिस्थिती आणि सामाजिक स्थानासापेक्ष असतात. परिस्थितीरूप, भूमिकेनुरूप, तसेच कालावधात/काळाप्रमाणे ती बदलतात. पण नियमने अचानकपणे बदलत नाहीत. ती सापेक्षतः स्थिर असतात. सर्व समाजातील नियमनांचे स्वरूप एकसारखेच असत नाही. प्रत्येक समाजातील नियमनांचे स्वरूप भिन्न भिन्न असते. समाजीकरण प्रक्रियेत व्यक्तीकडून नियमनांचे आंतरिकीकरण होते. नियमनांचे विविध प्रकार आहेत. लोकरीती (Folkways), लोकनीती (Mores) व कायदे (Laws) या स्थूल गटात नियमनांचे वर्गीकरण समाजशास्त्रज्ञ करतात. समाजातील व्यक्ती व समूहांच्या वर्तनाचे नियमन करून समाज व्यवस्था निर्माण करणे व समाजाला स्थैर्य प्राप्त करून देणे ही महत्त्वाची भूमिका सामाजिक नियमने पार पाडतात. सामाजिक नियमांना कसे संबोधिता येईल ? अ. एखाद्या माणसाचे दुस-याशी असलेले नातेसंबंध ब. परस्परांनी परस्परांशी कसे वागू नये याचे नियम क. परस्परांशी कसे वागावे या संदर्भातील मार्गदर्शक तत्त्वे ड. सामाजिक वर्तनविषयक आदर्श
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (A) ब, क व ड विधाने योग्य

Explanation

उताऱ्यानुसार, सामाजिक नियमने म्हणजे समाजात वावरताना व्यक्तींनी परस्परांशी कसे वागावे याविषयीचे वर्तनविषयक नियम असतात. उताऱ्यात उल्लेख केल्याप्रमाणे, सामाजिक नियमने ही परस्परसंबंधांमधील मार्गदर्शक तत्त्वे (विधान क) आणि वर्तनविषयक आदर्श (विधान ड) असतात. तसेच, नियमने निश्चयात्मक व निषेधात्मक स्वरूपाची असतात, ज्यातील निषेधात्मक नियमने व्यक्तीने परस्परांशी कसे वागू नये (विधान ब) हे स्पष्ट करतात. सामाजिक नियमने ही नातेसंबंधांचे नियमन करणारे नियम किंवा आदर्श असतात, परंतु ती स्वतः नातेसंबंध (विधान अ) नसतात. म्हणूनच ब, क आणि ड ही विधाने योग्य ठरतात.

33तर्कशक्ती
समाजातील भूमिका – भूमिकांत, समूहा – समूहांत वा सामाजिक संस्थांमध्ये सापेक्षतः स्थिर स्वरूपाचे परस्परसंबंध असतात. या स्थिर स्वरूपाच्या घटकांतील परस्परसंबंधांनी संरचना बनते. आता, या संबंधांना स्थिरता (stability) कशामुळे येते ? 'सामाजिक नियमनांमुळे' (social norms) असेच याचे उत्तर द्यावे लागेल. सामाजिक नियमने हा समाज-संरचनेचा एक महत्त्वाचा घटक ठरतो तो यासाठीच. सामाजिक नियमने म्हणजे समाजातील विविध भूमिका वठविणाऱ्या व्यक्तींनी परस्परांशी कसे वागावे याविषयीचे नियम होत. म्हणजेच ते वर्तनविषयक नियम असतात. समाजातील सामाजिक स्थाने व्यक्ती भूषवितात व स्थानाला दर्जा व भूमिका हे दोन पैलू असतात. ह्या सामाजिक स्थानांचा आशय (content) सामाजिक नियमने हाच असतो. उदा. पित्याची भूमिका म्हणजे पित्याने आपल्या मुलाशी कसे वागावे याविषयीची अपेक्षा होत. कोणत्याही समूहातील विविध भूमिका परस्परसंबंधित असतात व सामाजिक नियमने म्हणजे या परस्परसंबंधांचे नियम असतात, पति-पत्नी, बहीण-भाऊ, वडील-मुलगा, यांनी परस्परांशी कसे वागावे याबद्दल सामाजिक नियमने ही मार्गदर्शक तत्त्वे किंवा वर्तनविषयक आदर्श असतात. सर्वच मानवी समाजात सामाजिक नियमने असतात आणि त्यांना संपूर्ण समाजाचा पाठिंबा असतो. वर्तन दिसते तसे वर्तनविषयक नियम दिसत नाही, म्हणजेच नियमने अमूर्त असतात. व्यक्तीच्या वर्तनावर मर्यादा घालणारा आणि बाळगलेला, अमूर्त आदर्श म्हणजे नियमन होय अशी नियमांची व्याख्या जॉन्सन यांनी केली आहे. नियमने वर्तनाचे नियंत्रण करतात. नियमने निश्चयात्मक व निषेधात्मक अशा दोन्ही स्वरूपाची असतात. व्यक्तीने कसे वागावे हे सांगणारी नियमने म्हणजे निश्चयात्मक नियमने. उदा. विद्यार्थ्यांनी शिक्षकांच्या आज्ञा पाळाव्यात. तर निषेधात्मक नियमने व्यक्तीने वर्तन करू नसावे, तिने कसे वागू नये हे सांगतात. उदा. चोरी करू नये, शिक्षकांशी उद्धटपणे वागू नये इ. सामाजिक नियमने स्थळ, काल, परिस्थिती आणि सामाजिक स्थानासापेक्ष असतात. परिस्थितीरूप, भूमिकेनुरूप, तसेच कालावधात/काळाप्रमाणे ती बदलतात. पण नियमने अचानकपणे बदलत नाहीत. ती सापेक्षतः स्थिर असतात. सर्व समाजातील नियमनांचे स्वरूप एकसारखेच असत नाही. प्रत्येक समाजातील नियमनांचे स्वरूप भिन्न भिन्न असते. समाजीकरण प्रक्रियेत व्यक्तीकडून नियमनांचे आंतरिकीकरण होते. नियमनांचे विविध प्रकार आहेत. लोकरीती (Folkways), लोकनीती (Mores) व कायदे (Laws) या स्थूल गटात नियमनांचे वर्गीकरण समाजशास्त्रज्ञ करतात. समाजातील व्यक्ती व समूहांच्या वर्तनाचे नियमन करून समाज व्यवस्था निर्माण करणे व समाजाला स्थैर्य प्राप्त करून देणे ही महत्त्वाची भूमिका सामाजिक नियमने पार पाडतात. सामाजिक नियमने कशाचे नियंत्रण करतात ? अ. मानवी परस्पर संबंधाचे ब. मानवी स्वभावाचे क. व्यक्तीच्या वर्तनाचे ड. भिन्न भिन्न समाज गटाचे
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (D) अ आणि क ही विधाने बरोबर आहेत

Explanation

उताऱ्यात दिलेल्या माहितीनुसार सामाजिक नियमने ही मानवी परस्परसंबंधांचे आणि व्यक्तीच्या वर्तनाचे नियंत्रण करण्याचे काम करतात. उताऱ्यात स्पष्टपणे नमूद केले आहे की नियमने व्यक्तीच्या वर्तनाचे नियंत्रण करतात आणि मानवी समाजातील परस्परसंबंधांचे नियमन करून समाजात सुव्यवस्था व स्थैर्य प्रस्थापित करतात. त्यामुळे अ आणि क ही दोन्ही विधाने योग्य ठरतात.

34तर्कशक्ती
समाजातील भूमिका – भूमिकांत, समूहा – समूहांत वा सामाजिक संस्थांमध्ये सापेक्षतः स्थिर स्वरूपाचे परस्परसंबंध असतात. या स्थिर स्वरूपाच्या घटकांतील परस्परसंबंधांनी संरचना बनते. आता, या संबंधांना स्थिरत्व (stability) कशामुळे येते ? 'सामाजिक नियमनांमुळे' (social norms) असेच याचे उत्तर द्यावे लागेल. सामाजिक नियमने हा समाज-संरचनेचा एक महत्त्वाचा घटक ठरतो तो यासाठीच. सामाजिक नियमने म्हणजे समाजातील विविध भूमिका वठविणाऱ्या व्यक्तींनी परस्परांशी कसे वागावे याविषयीचे नियम होत. म्हणजेच ते वर्तनविषयक नियम असतात. समाजातील सामाजिक स्थाने व्यक्ती भूषवितात व स्थानाला दर्जा व भूमिका हे दोन पैलू असतात. ह्या सामाजिक स्थानांचा आशय (content) सामाजिक नियमने हाच असतो. उदा. पित्याची भूमिका म्हणजे पित्याने आपल्या मुलाशी कसे वागावे याविषयीची अपेक्षा होत. कोणत्याही समूहातील विविध भूमिका परस्परसंबंधित असतात व सामाजिक नियमने म्हणजे या परस्परसंबंधांचे नियम असतात, पति-पत्नी, बहीण-भाऊ, वडील-मुलगा, यांनी परस्परांशी कसे वागावे याबद्दल सामाजिक नियमने ही मार्गदर्शक तत्त्वे किंवा वर्तनविषयक आदर्श असतात. सर्वच मानवी समाजात सामाजिक नियमने असतात आणि त्यांना संपूर्ण समाजाचा पाठिंबा असतो. वर्तन दिसते तसे वर्तनविषयक नियम दिसत नाही, म्हणजेच नियमने अमूर्त असतात. व्यक्तीच्या वर्तनावर मर्यादा घालणारा आणि बाळगलेला, अमूर्त आदर्श म्हणजे नियमन होय अशी नियमांची व्याख्या जॉन्सन यांनी केली आहे. नियमने वर्तनाचे नियंत्रण करतात. नियमने निश्चयात्मक व निषेधात्मक अशा दोन्ही स्वरूपाची असतात. व्यक्तीने कसे वागावे हे सांगणारी नियमने म्हणजे निश्चयात्मक नियमने. उदा. विद्यार्थ्यांनी शिक्षकांच्या आज्ञा पाळाव्यात. तर निषेधात्मक नियमने व्यक्तीने वर्तन करू नसावे, तिने कसे वागू नये हे सांगतात. उदा. चोरी करू नये, शिक्षकांशी उद्धटपणे वागू नये इ. सामाजिक नियमने स्थळ, काल, परिस्थिती आणि सामाजिक स्थानासापेक्ष असतात. परिस्थितीरूप, भूमिकेनुरूप, तसेच कालावधात/काळाप्रमाणे ती बदलतात. पण नियमने अचानकपणे बदलत नाहीत. ती सापेक्षतः स्थिर असतात. सर्व समाजातील नियमनांचे स्वरूप एकसारखेच असत नाही. प्रत्येक समाजातील नियमनांचे स्वरूप भिन्न भिन्न असते. समाजीकरण प्रक्रियेत व्यक्तीकडून नियमनांचे आंतरिकीकरण होते. नियमनांचे विविध प्रकार आहेत. लोकरीती (Folkways), लोकनीती (Mores) व कायदे (Laws) या स्थूल गटात नियमनांचे वर्गीकरण समाजशास्त्रज्ञ करतात. समाजातील व्यक्ती व समूहांच्या वर्तनाचे नियमन करून समाज व्यवस्था निर्माण करणे व समाजाला स्थैर्य प्राप्त करून देणे ही महत्त्वाची भूमिका सामाजिक नियमने पार पाडतात. सामाजिक नियमने सामाजिक स्थानासापेक्ष असतात कारण अ. ती व्यक्तिनुसार बदलतात ब. प्रत्येक समाजातील नियमनांचे स्वरूप भिन्न भिन्न असते क. ती स्थळाप्रमाणे बदलतात ड. ती सापेक्षतः नेहमी स्थिर असतात
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (C) ब, क, ड

Explanation

उताऱ्यातील माहितीनुसार, सामाजिक नियमनांचे स्वरूप आणि त्यांची वैशिष्ट्ये स्पष्ट करताना खालील बाबी समोर येतात. प्रत्येक समाजातील नियमनांचे स्वरूप भिन्न भिन्न असते हे विधान उताऱ्यात थेट दिले आहे, ज्यामुळे विधान ब योग्य ठरते. तसेच, सामाजिक नियमने स्थळ, काल, परिस्थिती आणि सामाजिक स्थानासापेक्ष असल्यामुळे ती स्थळाप्रमाणे बदलतात, ज्यामुळे विधान क योग्य ठरते. नियमने अचानकपणे बदलत नाहीत आणि ती सापेक्षतः स्थिर असतात असा स्पष्ट उल्लेख उताऱ्यात आहे, ज्यामुळे विधान ड देखील योग्य ठरते. सामाजिक नियमने ही व्यक्तीच्या वर्तनाचे नियंत्रण करणारी सामूहिक व अमूर्त मार्गदर्शक तत्त्वे असल्याने ती सामाजिक स्थानावर व भूमिकेवर अवलंबून असतात, वैयक्तिक इच्छेनुसार किंवा व्यक्तिनुसार बदलत नाहीत, त्यामुळे विधान अ चुकीचे ठरते. या सर्व कारणांमुळे ब, क आणि ड ही विधाने अचूक आहेत.

35तर्कशक्ती
समाजातील भूमिका – भूमिकांत, समूहा – समूहांत वा सामाजिक संस्थांमध्ये सापेक्षतः स्थिर स्वरूपाचे परस्परसंबंध असतात. या स्थिर स्वरूपाच्या घटकांतील परस्परसंबंधांनी संरचना बनते. आता, या संबंधांना स्थिरता (stability) कशामुळे येते ? 'सामाजिक नियमनांमुळे' (social norms) असेच याचे उत्तर द्यावे लागेल. सामाजिक नियमने हा समाज-संरचनेचा एक महत्त्वाचा घटक ठरतो तो यासाठीच. सामाजिक नियमने म्हणजे समाजातील विविध भूमिका वठविणाऱ्या व्यक्तींनी परस्परांशी कसे वागावे याविषयीचे नियम होत. म्हणजेच ते वर्तनविषयक नियम असतात. समाजातील सामाजिक स्थाने व्यक्ती भूषवितात व स्थानाला दर्जा व भूमिका हे दोन पैलू असतात. ह्या सामाजिक स्थानांचा आशय (content) सामाजिक नियमने हाच असतो. उदा. पित्याची भूमिका म्हणजे पित्याने आपल्या मुलाशी कसे वागावे याविषयीची अपेक्षा होत. कोणत्याही समूहातील विविध भूमिका परस्परसंबंधित असतात व सामाजिक नियमने म्हणजे या परस्परसंबंधांचे नियम असतात, पति-पत्नी, बहीण-भाऊ, वडील-मुलगा, यांनी परस्परांशी कसे वागावे याबद्दल सामाजिक नियमने ही मार्गदर्शक तत्त्वे किंवा वर्तनविषयक आदर्श असतात. सर्वच मानवी समाजात सामाजिक नियमने असतात आणि त्यांना संपूर्ण समाजाचा पाठिंबा असतो. वर्तन दिसते तसे वर्तनविषयक नियम दिसत नाही, म्हणजेच नियमने अमूर्त असतात. व्यक्तीच्या वर्तनावर मर्यादा घालणारा आणि बाळगलेला, अमूर्त आदर्श म्हणजे नियमन होय अशी नियमांची व्याख्या जॉन्सन यांनी केली आहे. नियमने वर्तनाचे नियंत्रण करतात. नियमने निश्चयात्मक व निषेधात्मक अशा दोन्ही स्वरूपाची असतात. व्यक्तीने कसे वागावे हे सांगणारी नियमने म्हणजे निश्चयात्मक नियमने. उदा. विद्यार्थ्यांनी शिक्षकांच्या आज्ञा पाळाव्यात. तर निषेधात्मक नियमने व्यक्तीने वर्तन करू नसावे, तिने कसे वागू नये हे सांगतात. उदा. चोरी करू नये, शिक्षकांशी उद्धटपणे वागू नये इ. सामाजिक नियमने स्थळ, काल, परिस्थिती आणि सामाजिक स्थानासापेक्ष असतात. परिस्थितीरूप, भूमिकेनुरूप, तसेच कालावधात/काळाप्रमाणे ती बदलतात. पण नियमने अचानकपणे बदलत नाहीत. ती सापेक्षतः स्थिर असतात. सर्व समाजातील नियमनांचे स्वरूप एकसारखेच असत नाही. प्रत्येक समाजातील नियमनांचे स्वरूप भिन्न भिन्न असते. समाजीकरण प्रक्रियेत व्यक्तीकडून नियमनांचे आंतरिकीकरण होते. नियमनांचे विविध प्रकार आहेत. लोकरीती (Folkways), लोकनीती (Mores) व कायदे (Laws) या स्थूल गटात नियमनांचे वर्गीकरण समाजशास्त्रज्ञ करतात. समाजातील व्यक्ती व समूहांच्या वर्तनाचे नियमन करून समाज व्यवस्था निर्माण करणे व समाजाला स्थैर्य प्राप्त करून देणे ही महत्त्वाची भूमिका सामाजिक नियमने पार पाडतात. सामाजिक नियमने कोणती महत्त्वाची भूमिका पार पाडतात. अ. समाजात स्थिरता ब. सामाजिक संस्थांमध्ये स्थिर संबंध क. समाजाला स्थैर्य ड. समाजात सुव्यवस्था
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (B) क व ड

Explanation

उताऱ्यातील शेवटच्या वाक्यानुसार, समाजातील व्यक्ती व समूहांच्या वर्तनाचे नियमन करून समाज व्यवस्था निर्माण करणे व समाजाला स्थैर्य प्राप्त करून देणे ही महत्त्वाची भूमिका सामाजिक नियमने पार पाडतात. यावरून स्पष्ट होते की, समाजात सुव्यवस्था निर्माण करणे आणि समाजाला स्थैर्य प्रदान करणे या सामाजिक नियमनांच्या अत्यंत महत्त्वाच्या भूमिका आहेत.

36तर्कशक्ती
समाजातील भूमिका – भूमिकांत, समूहा – समूहांत वा सामाजिक संस्थांमध्ये सापेक्षतः स्थिर स्वरूपाचे परस्परसंबंध असतात. या स्थिर स्वरूपाच्या घटकांतील परस्परसंबंधांनी संरचना बनते. आता, या संबंधांना स्थिरता (stability) कशामुळे येते ? 'सामाजिक नियमनांमुळे' (social norms) असेच याचे उत्तर द्यावे लागेल. सामाजिक नियमने हा समाज-संरचनेचा एक महत्त्वाचा घटक ठरतो तो यासाठीच. सामाजिक नियमने म्हणजे समाजातील विविध भूमिका वठविणाऱ्या व्यक्तींनी परस्परांशी कसे वागावे याविषयीचे नियम होत. म्हणजेच ते वर्तनविषयक नियम असतात. समाजातील सामाजिक स्थाने व्यक्ती भूषवितात व स्थानाला दर्जा व भूमिका हे दोन पैलू असतात. ह्या सामाजिक स्थानांचा आशय (content) सामाजिक नियमने हाच असतो. उदा. पित्याची भूमिका म्हणजे पित्याने आपल्या मुलाशी कसे वागावे याविषयीची अपेक्षा होत. कोणत्याही समूहातील विविध भूमिका परस्परसंबंधित असतात व सामाजिक नियमने म्हणजे या परस्परसंबंधांचे नियम असतात, पति-पत्नी, बहीण-भाऊ, वडील-मुलगा, यांनी परस्परांशी कसे वागावे याबद्दल सामाजिक नियमने ही मार्गदर्शक तत्त्वे किंवा वर्तनविषयक आदर्श असतात. सर्वच मानवी समाजात सामाजिक नियमने असतात आणि त्यांना संपूर्ण समाजाचा पाठिंबा असतो. वर्तन दिसते तसे वर्तनविषयक नियम दिसत नाही, म्हणजेच नियमने अमूर्त असतात. व्यक्तीच्या वर्तनावर मर्यादा घालणारा आणि बाळगलेला, अमूर्त आदर्श म्हणजे नियमन होय अशी नियमांची व्याख्या जॉन्सन यांनी केली आहे. नियमने वर्तनाचे नियंत्रण करतात. नियमने निश्चयात्मक व निषेधात्मक अशा दोन्ही स्वरूपाची असतात. व्यक्तीने कसे वागावे हे सांगणारी नियमने म्हणजे निश्चयात्मक नियमने. उदा. विद्यार्थ्यांनी शिक्षकांच्या आज्ञा पाळाव्यात. तर निषेधात्मक नियमने व्यक्तीने वर्तन करू नसावे, तिने कसे वागू नये हे सांगतात. उदा. चोरी करू नये, शिक्षकांशी उद्धटपणे वागू नये इ. सामाजिक नियमने स्थळ, काल, परिस्थिती आणि सामाजिक स्थानासापेक्ष असतात. परिस्थितीरूप, भूमिकेनुरूप, तसेच कालावधात/काळाप्रमाणे ती बदलतात. पण नियमने अचानकपणे बदलत नाहीत. ती सापेक्षतः स्थिर असतात. सर्व समाजातील नियमनांचे स्वरूप एकसारखेच असत नाही. प्रत्येक समाजातील नियमनांचे स्वरूप भिन्न भिन्न असते. समाजीकरण प्रक्रियेत व्यक्तीकडून नियमनांचे आंतरिकीकरण होते. नियमनांचे विविध प्रकार आहेत. लोकरीती (Folkways), लोकनीती (Mores) व कायदे (Laws) या स्थूल गटात नियमनांचे वर्गीकरण समाजशास्त्रज्ञ करतात. समाजातील व्यक्ती व समूहांच्या वर्तनाचे नियमन करून समाज व्यवस्था निर्माण करणे व समाजाला स्थैर्य प्राप्त करून देणे ही महत्त्वाची भूमिका सामाजिक नियमने पार पाडतात. सामाजिक नियमनात कशाचा समावेश होतो ? a. सामाजिक संस्था परस्परसंबंध नियम b. लोकरीती c. समाज व्यवस्था d. सामाजिक कायदे e. सामाजिक घाटणी f. समाज सामंजस्य g. लोकनीती h. अमूर्त आदर्श
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (A) b, d, g

Explanation

उताऱ्यातील तिसऱ्या परिच्छेदात स्पष्टपणे उल्लेख केला आहे की समाजशास्त्रज्ञ सामाजिक नियमनांचे वर्गीकरण लोकरीती (Folkways), लोकनीती (Mores) व कायदे (Laws) या स्थूल गटात करतात. यावरून सामाजिक नियमनांमध्ये प्रामुख्याने लोकरीती (b), सामाजिक कायदे (d) आणि लोकनीती (g) यांचा समावेश होतो हे स्पष्ट होते.

37उतारा आकलन
हैदराबाद जगातील सर्वात जुन्या खडकांच्या प्रणालींपैकी एकाच्या कुशीत वसलेले आहे. हे ग्रॅनाइट खडक २५० कोटी वर्षे जुने आहेत. पाऊस, ऊन आणि वारा यांनी युगायुगे, त्यांच्या एकत्रित आणि सततच्या भौतिक आणि रासायनिक क्रियांमुळे, त्यांना विचित्र आकार दिले आहेत. काही खडक एकमेकांवर इतके धोकादायकपणे रचलेले दिसतात की तुम्हाला वाटेल की घर बनवणारे काही महाकाय मुलांनी ते तिथे ठेवले असावेत. अनादी काळापासून ते खाली न पडता तसेच टिकून आहेत. आपण गेल्यानंतरही ते तसेच राहतील. गोलकोंडा किल्ला एकेकाळी एक साधा डोंगर होता, एका महाकाय उंटाची पाठ, विस्कटलेल्या विचित्र आकाराच्या ग्रॅनाइटचा ढिगारा. ती पूर्णपणे ओसाड होती. तिथे जवळच्या गावातील गुरेढोरे आणि शेळ्या-मेंढ्या चरण्यासाठी येत असत. ते इतके लोकप्रिय होते की त्याला तेलुगू भाषेत 'गवळ्यांचा डोंगर' - गोल्लाकोंडा असे नाव पडले. गोल्लाकोंडा नंतर 'गोलकोंडा' झाले. हैदराबाद हे गोलकोंडा किल्ल्याची मुलगी आहे, जो आता शहराच्या मध्यभागी आठ किलोमीटर अंतरावर अवशेषांमध्ये उभा आहे. हा किल्ला सुमारे हजार वर्षांपूर्वी, काकतीय राजवटीत (इ.स. १००० - १३२१) बांधला गेला, ज्याची राजधानी वारंगल येथे होती - हैदराबादच्या उत्तरेस सुमारे १५० किलोमीटर अंतरावर असलेले शहर. काकतीय साम्राज्याची राणी रुद्रमा देवी, इ.स. १२६२ ते १२९६ या काळात ३४ वर्षे राज्य केले. तिने पांड्य, यादव आणि होयसाळ यांच्या संयुक्त हल्ल्यांना तिच्या नातवाच्या, प्रतापरुद्रदेवाच्या मदतीने तोंड दिले, ज्याने तिला इ.स. १२९६ - १३२३ मध्ये पदच्युत केले. तो देखील एक प्रख्यात शासक होता परंतु दिल्लीच्या सुलतानांच्या वारंवार हल्ल्यांना बळी पडला: इ.स. १३०३ नंतरच्या दोन दशकांत पाच हल्ले झाले. अखेरीस, त्याला उलग खानने हरवले, कैद केले आणि दिल्लीला बंदी म्हणून नेले. वाटेत त्याने आत्महत्या केली. उलग खान नंतर हिंदुस्तानचा सुलतान झाला आणि मोहम्मद तुघलक म्हणून ओळखला जातो. त्याचे साम्राज्य दक्षिणेपर्यंत विस्तारलेले असल्याने, दिल्ली आता राजकीय गुरुत्वाकर्षणाचे केंद्र राहिले नाही. म्हणून, त्याने भारताची राजधानी दिल्लीहून दौलताबाद येथे हलवण्याचा आदेश दिला. दोन दशके हे शहर भारताची राजधानी राहिले. खालीलपैकी कोणते विधान असत्य आहे?
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (C) महाकाय मुलांनी खडक एकमेकांवर धोकादायकपणे रचले असावेत.

Explanation

महाकाय मुलांनी खडक एकमेकांवर धोकादायकपणे रचले असावेत हे विधान केवळ एक लाक्षणिक आणि काल्पनिक निरीक्षण आहे, वस्तुस्थिती नाही. परिच्छेदात स्पष्ट केले आहे की या प्राचीन ग्रॅनाइट खडकांची अद्वितीय, धोकादायक स्थिती आणि आकार हे युगायुगे पाऊस, ऊन आणि वाऱ्यामुळे झालेल्या भौतिक आणि रासायनिक हवामानाचे परिणाम आहेत, काल्पनिक महाकाय मुलांचे कार्य नाही. त्यामुळे हे विधान असत्य ठरते.

38उतारा आकलन
हैदराबाद जगातील सर्वात जुन्या खडकांच्या प्रणालींपैकी एकाच्या सान्निध्यात वसलेले आहे. हे ग्रॅनाइट खडक २५०० दशलक्ष वर्षे जुने आहेत. पाऊस, ऊन आणि वारा यांनी युगेयुगे, त्यांच्या एकत्रित आणि सततच्या भौतिक आणि रासायनिक क्रियांमुळे, त्यांना विचित्र आकार दिले आहेत. काही इतके धोकादायकपणे एकमेकांवर रचलेले दिसतात की तुम्हाला असे वाटते की काही महाकाय मुलांनी घर बनवण्याचा खेळ खेळताना ते तिथे ठेवले असावेत. अनादी काळापासून ते खाली न पडता तसेच टिकून आहेत. आपण गेल्यानंतरही ते तसेच राहतील. गोलकोंडा किल्ला एकेकाळी एक साधे टेकडीचे शिखर होते, एका महाकाय उंटाची पाठ, विस्कटलेल्या विचित्र ग्रॅनाइटचा ढिगारा. ते पूर्णपणे निर्जन होते. तिथे जवळच्या गावातील गुरे आणि मेंढ्या चरण्यासाठी गायी आणि शेळ्यांचे कळप येत असत. ते इतके लोकप्रिय होते की त्याला तेलुगू, स्थानिक भाषेत 'गुराख्यांची टेकडी' - गोल्लाकोंडा असे नाव पडले. गोल्लाकोंडा नंतर 'गोलकोंडा' झाले. हैदराबाद हे गोलकोंडा किल्ल्याची कन्या आहे, जो आता शहराच्या मध्यभागी आठ किलोमीटर अंतरावर अवशेषांमध्ये उभा आहे. हा किल्ला सुमारे हजार वर्षांपूर्वी, काकतीय राजवटीत (इ.स. १००० - १३२१) बांधला गेला, ज्याची राजधानी वारंगल येथे होती - हैदराबादच्या उत्तरेस सुमारे १५० किलोमीटर अंतरावर असलेले शहर. काकतीय राजवंशाची राणी रुद्रमा देवी, इ.स. १२६२ ते १२९६ या काळात ३४ वर्षे राज्य केले. तिने तिचा नातू प्रतापरुद्रदेव (इ.स. १२९६ - १३२३) याच्या मदतीने पांड्य, यादव आणि होयसळ यांच्या संयुक्त हल्ल्यांना तोंड दिले. तो देखील एक प्रख्यात शासक होता परंतु दिल्लीच्या सुलतानांच्या वारंवार हल्ल्यांना बळी पडला: इ.स. १३०३ नंतरच्या दोन दशकांत पाच हल्ले झाले. अखेरीस, तो उलग खानने पराभूत केला, कैद केला आणि दिल्लीला बंदी म्हणून नेले. वाटेत त्याने आत्महत्या केली. उलग खान नंतर हिंदुस्तानचा सुलतान झाला आणि मोहम्मद तुघलक म्हणून ओळखला जातो. त्याचे साम्राज्य दक्षिणेपर्यंत विस्तारले असल्याने, दिल्ली आता राजकीय गुरुत्वाकर्षणाचे केंद्र राहिले नाही. म्हणून, त्याने भारताची राजधानी दिल्लीहून दौलताबाद येथे हलवण्याचा आदेश दिला. दोन दशके हे शहर भारताची राजधानी राहिले. उताऱ्यात वापरलेल्या 'युगेयुगे' (aeon) या शब्दाचा अर्थ काय आहे?
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (D) अनंतकाळ

Explanation

‘युगेयुगे’ (aeon) या शब्दाचा अर्थ अत्यंत किंवा अनिश्चित कालावधी, जो अनेकदा काव्यात्मक किंवा बोलचाल भाषेत अनंतकाळ दर्शवण्यासाठी वापरला जातो.

उताऱ्यात, हा शब्द २५०० दशलक्ष वर्षे जुन्या ग्रॅनाइट खडकांवर कार्य करणाऱ्या नैसर्गिक शक्तींचे वर्णन करण्यासाठी वापरला गेला आहे. मजकूर या प्रचंड भूवैज्ञानिक प्रमाणावर जोर देतो की हे खडक अनादी काळापासून टिकून आहेत आणि आपण गेल्यानंतरही ते बराच काळ टिकून राहतील. हा प्रचंड, जवळजवळ अंतहीन कालावधी अनंतकाळ या संकल्पनेशी जुळतो.

39उतारा आकलन
हैदराबाद जगातील सर्वात जुन्या खडकांच्या प्रणालीमध्ये वसलेले आहे. हे ग्रॅनाइट खडक २५० कोटी वर्षांचे आहेत. हजारो वर्षांपासून पाऊस, ऊन आणि वारा यांनी त्यांच्या एकत्रित आणि सततच्या भौतिक आणि रासायनिक क्रियांमुळे त्यांना विचित्र आकार दिले आहेत. काही खडक इतके धोकादायकपणे एकमेकांवर रचलेले दिसतात की तुम्हाला वाटेल की काही महाकाय मुलांनी घर बनवण्याचा खेळ खेळताना ते तिथे ठेवले असावेत. अनादी काळापासून ते खाली न पडता तसेच टिकून आहेत. आपण गेल्यानंतरही ते तसेच राहतील. गोलकोंडा किल्ला एकेकाळी एक साधा डोंगर होता, एका महाकाय उंटाची पाठ, विस्कळीत, बेडौल ग्रॅनाइटचा ढिगारा. ती पूर्णपणे ओसाड होती. तिथे जवळच्या गावातील गुरे आणि मेंढ्या चरण्यासाठी गायी आणि शेळ्यांचे कळप येत असत. ते चरणाऱ्यांसाठी इतके लोकप्रिय होते की त्याला तेलुगू, स्थानिक भाषेत 'चरणाऱ्यांचा डोंगर' - गोल्ला कोंडा असे नाव पडले. गोल्ला कोंडा नंतर 'गोलकोंडा' झाले. हैदराबाद हे गोलकोंडा किल्ल्याची मुलगी आहे, जो आता शहराच्या मध्यभागी आठ किलोमीटर अंतरावर अवशेषांमध्ये उभा आहे. हा किल्ला सुमारे हजार वर्षांपूर्वी, काकतीय राजवटीत (इ.स. १००० - १३२१) बांधला गेला, ज्याची राजधानी वारंगल येथे होती - हैदराबादच्या उत्तरेस सुमारे १५० किलोमीटर अंतरावर असलेले शहर. काकतीय राजवंशाची राणी रुद्रमा देवी, इ.स. १२६२ ते १२९६ या काळात ३४ वर्षे राज्य केले. तिने पांड्य, यादव आणि होयसाला यांच्या संयुक्त हल्ल्यांना आपल्या नातवाच्या, प्रतापरुद्रदेवाच्या मदतीने तोंड दिले, ज्याने तिचा वारसा घेतला (इ.स. १२९६ - १३२३). तो देखील एक प्रख्यात शासक होता परंतु दिल्लीच्या सुलतानांच्या वारंवार हल्ल्यांना बळी पडला: इ.स. १३०३ नंतरच्या दोन दशकांत पाच हल्ले झाले. अखेरीस, तो उलग खान याच्याकडून पराभूत झाला, त्याला कैद करून दिल्लीला नेण्यात आले. वाटेत त्याने आत्महत्या केली. उलग खान नंतर हिंदुस्तानचा सुलतान झाला आणि मोहम्मद तुघलक म्हणून ओळखला जातो. त्याचे साम्राज्य दक्षिणेपर्यंत विस्तारले असल्याने, दिल्ली आता राजकीय गुरुत्वाकर्षणाचे केंद्र राहिले नाही. म्हणून, त्याने भारताची राजधानी दिल्लीहून दौलताबाद येथे हलवण्याचा आदेश दिला. दोन दशके हे शहर भारताची राजधानी राहिले. हैदराबादबद्दल, परिच्छेदात असे म्हटले आहे की: a. ते सुमारे हजार वर्षांपूर्वी बांधले गेले. b. ते काकतीय राजवटीत बांधले गेले. c. गोलकोंडा बांधल्यानंतर ते अस्तित्वात आले. d. ते वारंगलच्या दक्षिणेस आहे.
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (B) फक्त c आणि d बरोबर आहेत

Explanation

परिच्छेदानुसार, हैदराबादला गोलकोंडा किल्ल्याची मुलगी म्हणून वर्णन केले आहे, ज्यावरून असे सूचित होते की ते किल्ल्याच्या बांधकामानंतर अस्तित्वात आले. याव्यतिरिक्त, मजकुरात असे म्हटले आहे की वारंगल हे हैदराबादच्या उत्तरेस सुमारे १५० किलोमीटर अंतरावर असलेले शहर आहे, ज्यामुळे थेट असे सूचित होते की हैदराबाद वारंगलच्या दक्षिणेस स्थित आहे.

40उतारा आकलन
हैदराबाद जगातील सर्वात जुन्या खडकांच्या प्रणालींपैकी एकाच्या सान्निध्यात वसलेले आहे. या ग्रॅनाइट खडकांचे वय २५०० दशलक्ष वर्षे आहे. हजारो वर्षांपासून पाऊस, ऊन आणि वारा यांनी त्यांच्या एकत्रित आणि सततच्या भौतिक आणि रासायनिक क्रियांद्वारे त्यांना विचित्र आकार दिले आहेत. काही खडक इतके धोकादायकपणे एकमेकांवर रचलेले दिसतात की तुम्हाला वाटेल की काही महाकाय मुलांनी घर बनवण्याचा खेळ खेळताना ते तिथे ठेवले असावेत. अनादी काळापासून ते तसे कोसळल्याशिवाय टिकून आहेत. आपण गेल्यानंतरही ते तसेच राहतील. गोलकोंडा किल्ला एकेकाळी एक सामान्य टेकडी, एका महाकाय उंटाची पाठ, विस्कटलेल्या विचित्र ग्रॅनाइटचा ढिगारा होता. ती पूर्णपणे निर्जन होती. तिथे गायी आणि शेळ्यांचे कळप जवळच्या गावातील गुरे आणि मेंढ्या चरत असत. ते इतके लोकप्रिय होते की त्याला तेलगू, स्थानिक भाषेत 'गुराख्यांची टेकडी' - गोल्ला कोंडा असे नाव पडले. गोल्ला कोंडा नंतर 'गोलकोंडा' झाले. हैदराबाद हे आता अवशेषांमध्ये उभे असलेल्या गोलकोंडा किल्ल्याची मुलगी आहे, जे शहराच्या मध्यभागी आठ किलोमीटर अंतरावर आहे. हा किल्ला सुमारे हजार वर्षांपूर्वी, काकतीय राजवटीत (इ.स. १००० - १३२१) बांधला गेला, ज्याची राजधानी वारंगल येथे होती - हैदराबादच्या उत्तरेस सुमारे १५० किलोमीटर अंतरावर असलेले शहर. काकतीय राजवंशाची राणी रुद्रमा देवी, इ.स. १२६२ ते १२९६ या काळात ३४ वर्षे राज्य केले. तिने तिचा नातू प्रतापरुद्रदेव (इ.स. १२९६ - १३२३) याच्या मदतीने पांड्य, यादव आणि होयसळ यांच्या एकत्रित हल्ल्यांना तोंड दिले. तो देखील एक प्रख्यात शासक होता परंतु दिल्लीच्या सुलतानांच्या वारंवार हल्ल्यांना बळी पडला: इ.स. १३०३ नंतरच्या दोन दशकांत पाच हल्ले झाले. अखेरीस, तो उलग खान याच्याकडून पराभूत झाला, कैद झाला आणि दिल्लीला कैदी म्हणून नेण्यात आले. वाटेत त्याने आत्महत्या केली. उलग खान नंतर हिंदुस्तानचा सुलतान झाला आणि मोहम्मद तुघलक म्हणून ओळखला जातो. त्याचे साम्राज्य दक्षिणेपर्यंत विस्तारलेले असल्यामुळे, दिल्ली आता राजकीय गुरुत्वाकर्षणाचे केंद्र राहिले नाही. म्हणून, त्याने भारताची राजधानी दिल्लीहून दौलताबाद येथे हलवण्याचा आदेश दिला. दोन दशके हे शहर भारताची राजधानी राहिले. उताऱ्यावरून हे स्पष्ट होते की: a. रुद्रमा देवीला किमान एक मुलगा होता. b. रुद्रमा देवी विधवा होती. c. रुद्रमा देवीला किमान एक मूल होते.
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (C) फक्त c बरोबर आहे

Explanation

उताऱ्यात असे म्हटले आहे की रुद्रमा देवीला एक नातू, प्रतापरुद्रदेव होता, ज्याने तिचे राज्य स्वीकारले. तार्किकदृष्ट्या, एखाद्या व्यक्तीला नातू असण्यासाठी, त्यांना स्वतःचे किमान एक मूल असणे आवश्यक आहे ज्याने त्या नातवाला जन्म दिला. यावरून रुद्रमा देवीला किमान एक मूल होते हे थेट सिद्ध होते.

41उतारा आकलन
हैदराबाद जगातील सर्वात जुन्या खडकांच्या प्रणालींपैकी एकाच्या सान्निध्यात वसलेले आहे. या ग्रॅनाइट खडकांचे वय २५०० दशलक्ष वर्षे आहे. हजारो वर्षांपासून, पाऊस, सूर्य आणि वारा यांनी त्यांच्या एकत्रित आणि सततच्या भौतिक आणि रासायनिक क्रियांमुळे त्यांना विचित्र आकार दिले आहेत. काही एकमेकांवर इतके धोकादायकपणे रचलेले दिसतात की तुम्हाला वाटेल की काही महाकाय मुलांनी घर बनवण्याचा खेळ खेळताना ते तिथे ठेवले असावेत. अनादी काळापासून ते खाली न पडता तसेच आहेत. आपण गेल्यानंतरही ते तसेच राहतील. गोलकोंडा किल्ला एकेकाळी एक साधा टेकडीचा भाग होता, एका महाकाय उंटाच्या पाठीचा उंचवटा, विखुरलेल्या विचित्र आकाराच्या ग्रॅनाइटचा ढिगारा होता. ती पूर्णपणे ओसाड होती. तिथे जवळच्या गावातील गुरेढोरे आणि शेळ्या-मेंढ्या चरण्यासाठी येत असत. ते गुरे चारणाऱ्यांमध्ये इतके लोकप्रिय होते की त्याला तेलगू भाषेत 'गुरे चारणाऱ्यांची टेकडी' - गोल्लाकोंडा असे नाव पडले. गोल्लाकोंडा नंतर 'गोलकोंडा' झाले. हैदराबाद हे गोलकोंडा किल्ल्याची मुलगी आहे, जो आता शहराच्या मध्यभागी आठ किलोमीटर अंतरावर अवशेषांमध्ये उभा आहे. हा किल्ला सुमारे हजार वर्षांपूर्वी, काकतीय राजवटीत (इ.स. १००० - १३२१) बांधला गेला, ज्याची राजधानी वारंगल येथे होती - हैदराबादच्या उत्तरेस सुमारे १५० किलोमीटर अंतरावर असलेले शहर. काकतीय साम्राज्याची राणी रुद्रमा देवी, इ.स. १२६२ ते १२९६ या काळात ३४ वर्षे राज्य केले. तिने तिचा नातू प्रताप रुद्रदेव (इ.स. १२९६ - १३२३) याच्या मदतीने पांड्य, यादव आणि होयसळ यांच्या एकत्रित हल्ल्यांना तोंड दिले. तो देखील एक प्रख्यात शासक होता परंतु त्याला दिल्लीच्या सुलतानांच्या वारंवार हल्ल्यांना सामोरे जावे लागले: इ.स. १३०३ नंतरच्या दोन दशकांत पाच हल्ले झाले. अखेरीस, त्याला उलग खानने हरवले, कैद केले आणि दिल्लीला बंदी म्हणून नेले. वाटेत त्याने आत्महत्या केली. उलग खान नंतर हिंदुस्तानचा सुलतान झाला आणि मोहम्मद तुघलक म्हणून ओळखला जातो. त्याचे साम्राज्य दक्षिणेपर्यंत पसरले असल्याने, दिल्ली आता राजकीय गुरुत्वाकर्षणाचे केंद्र राहिले नव्हते. म्हणून, त्याने भारताची राजधानी दिल्लीहून दौलताबाद येथे हलवण्याचा आदेश दिला. दोन दशके हे शहर भारताची राजधानी राहिले. या उताऱ्यात 'strange and ugly' या अर्थासाठी कोणता शब्द वापरला आहे?
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (D) misshapen

Explanation

मिसशेपेन (misshapen) या शब्दाचा अर्थ विकृत, बेडौल किंवा वाईट आकाराचा किंवा इतका वाईट आकार असलेला की तो कुरूप वाटतो. उताऱ्याच्या संदर्भात, हा शब्द विखुरलेल्या विचित्र आकाराच्या ग्रॅनाइटच्या ढिगाऱ्याचे वर्णन करतो, जे टेकडीवर मूळतः पसरलेल्या अनियमित आणि शारीरिकदृष्ट्या अनाकर्षक दगडांच्या ढिगाऱ्यांचा संदर्भ देते, जिथे गोलकोंडा किल्ला बांधला गेला होता.

42उतारा आकलन
हैदराबाद जगातील सर्वात जुन्या खडकांच्या प्रणालींपैकी एकाच्या कुशीत वसलेले आहे. या ग्रॅनाइट खडकांचे वय २५०० दशलक्ष वर्षे आहे. हजारो वर्षांपासून पाऊस, ऊन आणि वारा यांनी त्यांच्या एकत्रित आणि सततच्या भौतिक आणि रासायनिक क्रियांद्वारे त्यांना विचित्र आकार दिले आहेत. काही खडक इतके धोकादायकपणे एकमेकांवर रचलेले दिसतात की तुम्हाला वाटेल की काही महाकाय मुलांनी घर बनवण्याचा खेळ खेळताना ते तिथे ठेवले असावेत. अनादी काळापासून ते खाली न पडता तसेच टिकून आहेत. आपण गेल्यानंतरही ते तसेच राहतील. गोलकोंडा किल्ला एकेकाळी एक साधा डोंगर होता, एका महाकाय उंटाचा उंचवटा, विस्कटलेल्या, बेडौल ग्रॅनाइटचा ढिगारा. ती निव्वळ निर्जन भूमी होती. तिथे आजूबाजूच्या गावांचे गुरेढोरे आणि शेळ्या-मेंढ्या चरणाऱ्या गायी आणि शेळ्यांचे कळप असायचे. ते इतके लोकप्रिय होते की त्याला तेलगू, स्थानिक भाषेत 'गुराख्यांचा डोंगर' - गोल्ला कोंडा असे नाव पडले. गोल्ला कोंडा नंतर 'गोलकोंडा' झाले. हैदराबाद गोलकोंडा किल्ल्याची मुलगी आहे, जो आता शहराच्या मध्यभागी आठ किलोमीटर अंतरावर अवशेषांमध्ये उभा आहे. हा किल्ला सुमारे हजार वर्षांपूर्वी, काकतीय राजवटीत (इ.स. १००० - १३२१) बांधला गेला, ज्याची राजधानी वारंगल येथे होती - हैदराबादच्या उत्तरेस सुमारे १५० किलोमीटर अंतरावर असलेले शहर. काकतीय राजवंशाची राणी रुद्रमा देवी, इ.स. १२६२ ते १२९६ या काळात ३४ वर्षे राज्य केले. तिने पांड्य, यादव आणि होयसळ यांच्या एकत्रित हल्ल्यांना तिच्या नातवाच्या, प्रताप रुद्रदेवाच्या मदतीने तोंड दिले, ज्याने तिला इ.स. १२९६ - १३२३ मध्ये राज्य केले. तो देखील एक प्रख्यात शासक होता परंतु दिल्लीच्या सुलतानांच्या वारंवार हल्ल्यांना बळी पडला: इ.स. १३०३ नंतरच्या दोन दशकांत पाच हल्ले झाले. शेवटी, तो उलग खानने पराभूत केला, कैद केला आणि दिल्लीला बंदी म्हणून नेले. वाटेत त्याने आत्महत्या केली. उलग खान नंतर हिंदुस्तानचा सुलतान झाला आणि मोहम्मद तुघलक म्हणून ओळखला जातो. त्याचे साम्राज्य दक्षिणेपर्यंत विस्तारले असल्याने, दिल्ली आता राजकीय गुरुत्वाकर्षणाचे केंद्र राहिले नव्हते. म्हणून, त्याने भारताची राजधानी दिल्लीहून दौलताबादला हलवण्याचा आदेश दिला. दोन दशके हे शहर भारताची राजधानी राहिले. रुद्रमा देवीबद्दल, आपल्याला कळते की: a. ती काकतीय राजवंशाची होती. b. पांड्य आणि यादवांनी तिच्यावर एकामागून एक हल्ला केला. c. तिच्या नातवाने होयसळांना मदत केली. d. प्रताप रुद्रने तिला हरवून राजा झाला.
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (A) फक्त अ

Explanation

उताऱ्यात स्पष्टपणे नमूद केले आहे की रुद्रमा देवी काकतीय राजवंशाची राणी होती, ज्यामुळे विधान 'अ' ची सत्यता थेट सिद्ध होते. उतारा पुढे असेही नमूद करतो की तिला तिच्या शत्रूंकडून एकत्रित हल्ल्यांना सामोरे जावे लागले आणि तिला तिच्या नातवाने, प्रताप रुद्रदेवाच्या मदतीने मदत केली, ज्याने नंतर तिचे राज्य घेतले. यावरून हे सिद्ध होते की तिच्यावर त्या गटांनी क्रमाने हल्ला केला नव्हता, तिच्या नातवाने आक्रमणकर्त्यांना पाठिंबा दिला नव्हता आणि प्रताप रुद्रने सिंहासन मिळवण्यासाठी तिला हरवले नव्हते. परिणामी, फक्त विधान 'अ' बरोबर आहे.

43उतारा आकलन
प्रेम हे खाजगी जीवनात एक मोठी शक्ती आहे; ते खरोखर सर्व गोष्टींमध्ये सर्वात मोठे आहे: परंतु सार्वजनिक व्यवहारात प्रेम चालत नाही. ते पुन्हा पुन्हा आजमावले गेले आहे आणि ते नेहमीच अयशस्वी झाले आहे. राष्ट्रांनी एकमेकांवर प्रेम करावे, किंवा व्यावसायिक संस्थांनी किंवा विपणन मंडळांनी एकमेकांवर प्रेम करावे, किंवा पोर्तुगालमधील एका माणसाने पेरूमधील ज्या माणसाला त्याने कधीही ऐकले नाही त्याच्यावर प्रेम करावे - ही कल्पना मूर्खपणाची, अवास्तव, धोकादायक आहे. यामुळे आपण धोकादायक आणि अस्पष्ट भावनाप्रधानतेकडे जातो. "प्रेमाची गरज आहे," असे आपण गातो आणि मग शांत बसतो आणि जग जसे होते तसेच चालू राहते. सत्य हे आहे की आपण केवळ त्याच गोष्टींवर प्रेम करू शकतो ज्यांना आपण वैयक्तिकरित्या ओळखतो. आणि आपण फार काही ओळखू शकत नाही. सार्वजनिक व्यवहारात, सभ्यतेच्या बांधकामात, नाटकीय आणि भावनिक नसलेल्या गोष्टींची गरज आहे, ती म्हणजे सहिष्णुता. सहिष्णुता हा एक अतिशय कंटाळवाणा गुण आहे. तो कंटाळवाणा आहे. तो नकारात्मक आहे. तो केवळ लोकांना सहन करणे, गोष्टींना सामोरे जाणे आहे. तरीही, युद्धांनंतर सर्वात जास्त गरज असलेला हाच गुण असेल. हीच ती सुदृढ मानसिक स्थिती आहे जी आपण शोधत आहोत. हीच ती एकमेव शक्ती आहे जी विविध वंश, वर्ग आणि हितसंबंधांना पुनर्बांधणीच्या कामासाठी एकत्र येण्यास सक्षम करेल. जग लोकांचे आहे - भयानक गर्दीचे आहे: ते इतके कधीच नव्हते, आणि ते सर्व एकमेकांवर आदळत आहेत. यापैकी बहुतेक लोकांना आपण ओळखत नाही, आणि काही लोकांना आपण पसंत करत नाही: त्यांच्या त्वचेचा रंग, किंवा त्यांच्या नाकांचा आकार, किंवा बोलण्याची पद्धत, किंवा वास, किंवा कपडे, इत्यादी. ठीक आहे, काय करावे? दोन उपाय आहेत. त्यापैकी एक नाझी उपाय आहे. जर तुम्हाला लोक आवडत नसतील, तर त्यांना मारा, हद्दपार करा, वेगळे करा आणि मग पृथ्वीचे मीठ असल्याचा दावा करा. दुसरा मार्ग कमी रोमांचक आहे, परंतु तो एकंदरीत लोकशाहीचा मार्ग आहे, आणि मला तो अधिक पसंत आहे. जर तुम्हाला लोक आवडत नसतील, तर त्यांना शक्य तितके सहन करा. त्यांच्यावर प्रेम करण्याचा प्रयत्न करू नका: तुम्ही करू शकत नाही, तुम्ही स्वतःलाच ताण द्याल. परंतु त्यांना सहन करण्याचा प्रयत्न करा. त्या सहिष्णुतेच्या आधारावर एक सुसंस्कृत भविष्य घडवले जाऊ शकते. निश्चितच, मला युद्धोत्तर जगासाठी दुसरा कोणताही आधार दिसत नाही. लेखकाच्या मते, प्रेम खालीलपैकी कोणामध्ये संबंधांचा आधार बनू शकत नाही?
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (D) केवळ अनोळखी व्यक्ती आणि व्यावसायिक प्रतिस्पर्धी

Explanation

मजकुरानुसार, प्रेम खाजगी जीवनात एक मोठी शक्ती आहे कारण आपण केवळ त्याच व्यक्तींवर प्रेम करू शकतो ज्यांना आपण वैयक्तिकरित्या ओळखतो. तथापि, सार्वजनिक व्यवहारात, लेखक नमूद करतो की प्रेम चालत नाही आणि ते भावनाप्रधानतेकडे नेते. परिच्छेद विशेषतः नमूद करतो की व्यावसायिक संस्था (व्यावसायिक प्रतिस्पर्ध्यांचे प्रतिनिधित्व करणाऱ्या) आणि ज्या व्यक्तींनी एकमेकांना कधीही ऐकले नाही, जसे की पोर्तुगालमधील एक माणूस आणि पेरूमधील एक माणूस (अनोळखी व्यक्तींचे प्रतिनिधित्व करणारे), ते एकमेकांवर प्रेम करू शकत नाहीत. प्रेमाऐवजी, या संबंधांमध्ये सहिष्णुता असणे आवश्यक आहे.

44उतारा आकलन
खाजगी जीवनात प्रेम ही एक मोठी शक्ती आहे; ती खरोखरच सर्व गोष्टींमध्ये सर्वश्रेष्ठ आहे: परंतु सार्वजनिक व्यवहारात प्रेम चालत नाही. ते पुन्हा पुन्हा आजमावले गेले आहे आणि ते नेहमीच अयशस्वी ठरले आहे. राष्ट्रांनी एकमेकांवर प्रेम करावे, किंवा व्यावसायिक संस्थांनी किंवा विपणन मंडळांनी एकमेकांवर प्रेम करावे, किंवा पोर्तुगालमधील एका व्यक्तीने पेरूमधील ज्या व्यक्तीला त्याने कधीही ऐकले नाही तिच्यावर प्रेम करावे - ही कल्पनाच हास्यास्पद, अवास्तव आणि धोकादायक आहे. यामुळे आपण धोकादायक आणि अस्पष्ट भावनातून जातो. "प्रेमाची गरज आहे," असे आपण म्हणतो आणि मग शांत बसतो आणि जग जसे आहे तसे पुढे चालू राहते. वस्तुस्थिती अशी आहे की आपण केवळ ज्यांना वैयक्तिकरित्या ओळखतो त्यांच्यावरच प्रेम करू शकतो. आणि आपण फारसे काही ओळखू शकत नाही. सार्वजनिक व्यवहारात, संस्कृतीच्या उभारणीत, काहीतरी कमी नाट्यमय आणि भावनिक आवश्यक आहे, ते म्हणजे सहिष्णुता. सहिष्णुता हा एक अतिशय कंटाळवाणा गुण आहे. तो कंटाळवाणा आहे. तो नकारात्मक आहे. तो केवळ लोकांना सहन करणे, गोष्टींना सामोरे जाणे आहे. तरीही, युद्धानंतर सर्वात जास्त आवश्यक असलेला हाच गुण असेल. हीच ती सुदृढ मानसिक स्थिती आहे जी आपण शोधत आहोत. हीच ती एकमेव शक्ती आहे जी विविध वंश, वर्ग आणि हितसंबंधांना पुनर्बांधणीच्या कामासाठी एकत्र येण्यास सक्षम करेल. जग लोकांच्या गर्दीने भरलेले आहे - भयानक गर्दीने: ते पूर्वी कधीही इतके भरलेले नव्हते, आणि ते सर्व एकमेकांवर आदळत आहेत. यापैकी बहुतेक लोकांना आपण ओळखत नाही, आणि काही लोकांना आपण पसंत करत नाही: त्यांच्या त्वचेचा रंग, नाकाचा आकार, बोलण्याची पद्धत, वास किंवा कपडे, इत्यादी. ठीक आहे, काय करायचे? दोन उपाय आहेत. त्यापैकी एक नाझी उपाय आहे. जर तुम्हाला लोक आवडत नसतील, तर त्यांना मारा, हद्दपार करा, वेगळे करा आणि मग छाती फुगवून घोषणा करा की तुम्ही पृथ्वीचे मीठ आहात. दुसरा मार्ग कमी रोमांचक आहे, परंतु तो एकंदरीत लोकशाहीचा मार्ग आहे, आणि मला तो अधिक पसंत आहे. जर तुम्हाला लोक आवडत नसतील, तर त्यांना शक्य तितके सहन करा. त्यांच्यावर प्रेम करण्याचा प्रयत्न करू नका: तुम्ही करू शकत नाही, तुम्ही स्वतःलाच ताण द्याल. परंतु त्यांना सहन करण्याचा प्रयत्न करा. त्या सहिष्णुतेच्या आधारावर एक सुसंस्कृत भविष्य घडवता येईल. निश्चितच युद्धोत्तर जगासाठी मला याशिवाय दुसरा कोणताही आधार दिसत नाही. लेखकाने राष्ट्रांमधील प्रेम, व्यावसायिक संस्था आणि अनोळखी व्यक्तींमधील प्रेमाच्या कल्पनेला "हास्यास्पद, अवास्तव आणि धोकादायक" म्हटले आहे कारण ______.
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (C) फक्त अ, ब आणि ड

Explanation

लेखक स्पष्ट करतात की आपण केवळ ज्यांना वैयक्तिकरित्या ओळखतो त्यांच्यावरच प्रेम करू शकतो, जे खूप मर्यादित आहे. राष्ट्रे, व्यावसायिक संस्था किंवा पूर्णपणे अनोळखी व्यक्तींनी एकमेकांवर प्रेम करावे अशी अपेक्षा करणे ही एक अवास्तव अपेक्षा आहे कारण आपण त्यांना वैयक्तिकरित्या ओळखू शकत नाही. हे विधान 'अ' ला समर्थन देते.

याव्यतिरिक्त, लेखक नमूद करतात की ही अपेक्षा आपल्याला धोकादायक आणि अस्पष्ट भावनातून नेते, ज्याचा अर्थ केवळ चांगले वाटणे आणि त्यापलीकडे काहीही नाही. हे विधान 'ब' ला समर्थन देते.

लेखक असेही नमूद करतात की आपण "प्रेमाची गरज आहे" असे म्हणतो आणि मग शांत बसतो, तर जग जसे आहे तसे पुढे चालू राहते, जे थेट शांत बसणे आणि काहीही न करणे किंवा निष्क्रियता दर्शवते. हे विधान 'ड' ला समर्थन देते.

राष्ट्रांमधील किंवा अनोळखी व्यक्तींमधील प्रेमाची कल्पना गटांची निर्मिती करते याचा कोणताही उल्लेख परिच्छेदात नाही, ज्यामुळे विधान 'क' चुकीचे ठरते. त्यामुळे, परिच्छेदाद्वारे केवळ 'अ', 'ब' आणि 'ड' या विधानांना समर्थन मिळते.

45उतारा आकलन
प्रेम हे खाजगी जीवनात एक मोठी शक्ती आहे; ते खरोखरच सर्व गोष्टींमध्ये सर्वश्रेष्ठ आहे: परंतु सार्वजनिक व्यवहारात प्रेम चालत नाही. ते पुन्हा पुन्हा आजमावले गेले आहे आणि ते नेहमीच अयशस्वी ठरले आहे. राष्ट्रांनी एकमेकांवर प्रेम करावे, किंवा व्यावसायिक संस्था किंवा विपणन मंडळांनी एकमेकांवर प्रेम करावे, किंवा पोर्तुगालमधील एका माणसाने पेरूमधील एका माणसावर प्रेम करावे ज्याबद्दल त्याने कधीही ऐकले नाही - ही कल्पनाच हास्यास्पद, अवास्तव आणि धोकादायक आहे. यामुळे आपण धोकादायक आणि अस्पष्ट भावनावादात अडकतो. "प्रेमाची गरज आहे," असे आपण म्हणतो आणि मग शांत बसतो आणि जग जसे आहे तसे चालू राहते. सत्य हे आहे की आपण केवळ त्याच गोष्टींवर प्रेम करू शकतो ज्यांना आपण वैयक्तिकरित्या ओळखतो. आणि आपण फार काही ओळखू शकत नाही. सार्वजनिक व्यवहारात, सभ्यतेच्या निर्मितीमध्ये, नाटकीय आणि भावनिक नसलेल्या, म्हणजेच सहिष्णुतेची गरज आहे. सहिष्णुता हा एक अतिशय कंटाळवाणा गुण आहे. तो कंटाळवाणा आहे. तो नकारात्मक आहे. तो केवळ लोकांना सहन करणे, गोष्टींना सामोरे जाण्याची क्षमता आहे. तरीही, युद्धानंतर सर्वात जास्त गरज असलेला हाच गुण असेल. हीच ती सुदृढ मानसिकता आहे जी आपण शोधत आहोत. हीच ती एकमेव शक्ती आहे जी विविध वंश, वर्ग आणि हितसंबंधांना पुनर्बांधणीच्या कामासाठी एकत्र येण्यास सक्षम करेल. जग लोकांच्या गर्दीने भरलेले आहे - भयानक गर्दीने: ते इतके कधीच भरलेले नव्हते, आणि ते सर्व एकमेकांवर आदळत आहेत. यापैकी बहुतेक लोकांना आपण ओळखत नाही, आणि काहींना आपण पसंत करत नाही: त्यांच्या त्वचेचा रंग, त्यांच्या नाकांचा आकार, त्यांच्या बोलण्याची पद्धत, किंवा त्यांचा वास, किंवा त्यांचे कपडे, इत्यादी. ठीक आहे, काय करायचे? दोन उपाय आहेत. त्यापैकी एक नाझी उपाय आहे. जर तुम्हाला लोक आवडत नसतील, तर त्यांना मारा, त्यांना हद्दपार करा, त्यांना वेगळे करा आणि मग पृथ्वीचे मीठ असल्याचा दावा करत फिरा. दुसरा मार्ग कमी रोमांचक आहे, परंतु तो एकूणच लोकशाहीचा मार्ग आहे, आणि मला तो अधिक पसंत आहे. जर तुम्हाला लोक आवडत नसतील, तर त्यांना शक्य तितके सहन करा. त्यांच्यावर प्रेम करण्याचा प्रयत्न करू नका: तुम्ही करू शकत नाही, तुम्ही स्वतःलाच त्रास द्याल. पण त्यांना सहन करण्याचा प्रयत्न करा. त्या सहिष्णुतेच्या आधारावर एक सभ्य भविष्य घडवता येऊ शकते. निश्चितच मला युद्धोत्तर जगासाठी याशिवाय दुसरा कोणताही आधार दिसत नाही. प्रेमाच्या तुलनेत, लेखक सहिष्णुतेच्या गुणाला ______ मानतो.
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (B) फक्त अ आणि ड

Explanation

उताऱ्यांनुसार, लेखक सार्वजनिक व्यवहारात प्रेमाची तुलना सहिष्णुतेशी करतो. लेखक नमूद करतो की सभ्यतेच्या निर्मितीमध्ये, कमी नाट्यमय आणि भावनिक असलेल्या, म्हणजेच सहिष्णुतेची गरज आहे. हे विधान 'अ' (कमी भावनिक) शी जुळते. याव्यतिरिक्त, लेखक स्पष्टपणे सांगतो की सहिष्णुता हा एक अतिशय कंटाळवाणा, नीरस आणि नकारात्मक गुण आहे. हे विधान 'ड' (नकारात्मक) शी जुळते. मजकुरात सहिष्णुतेला अप्रिय किंवा धोकादायक असे वर्णन केलेले नाही; उलट, सार्वजनिक व्यवहारात प्रेमाला धोकादायक म्हटले आहे. म्हणून, लेखक प्रेमाच्या तुलनेत सहिष्णुतेला कमी भावनिक आणि नकारात्मक मानतो.

46उतारा आकलन
प्रेम हे खाजगी जीवनात एक मोठे सामर्थ्य आहे; ते खरोखरच सर्व गोष्टींमध्ये सर्वश्रेष्ठ आहे: परंतु सार्वजनिक व्यवहारात प्रेम चालत नाही. ते पुन्हा पुन्हा आजमावले गेले आहे आणि ते नेहमीच अयशस्वी ठरले आहे. राष्ट्रांनी एकमेकांवर प्रेम करावे, किंवा व्यावसायिक संस्थांनी किंवा विपणन मंडळांनी एकमेकांवर प्रेम करावे, किंवा पोर्तुगालमधील एका माणसाने पेरूमधील ज्या माणसाला कधीही ऐकले नाही त्यावर प्रेम करावे - ही कल्पनाच हास्यास्पद, अवास्तव, धोकादायक आहे. यामुळे आपण धोकादायक आणि अस्पष्ट भावनाप्रधानतेकडे जातो. "प्रेमाची गरज आहे," असे आपण म्हणतो आणि मग शांत बसतो आणि जग जसे होते तसेच चालू राहते. सत्य हे आहे की आपण केवळ त्याच गोष्टींवर प्रेम करू शकतो ज्यांना आपण वैयक्तिकरित्या ओळखतो. आणि आपण फार काही ओळखू शकत नाही. सार्वजनिक व्यवहारात, संस्कृतीच्या निर्मितीमध्ये, नाट्यमय आणि भावनिक नसलेल्या, परंतु सहनशीलतेची गरज आहे. सहनशीलता हा एक अतिशय कंटाळवाणा गुण आहे. तो कंटाळवाणा आहे. तो नकारात्मक आहे. तो केवळ लोकांना सहन करणे, गोष्टी सहन करण्याची क्षमता असणे आहे. तरीही, युद्धांनंतर सर्वाधिक गरज असलेला हाच गुण असेल. मनाची हीच सुदृढ अवस्था आहे जी आपण शोधत आहोत. हेच एकमेव सामर्थ्य आहे जे विविध वंश, वर्ग आणि हितसंबंधांना पुनर्बांधणीच्या कामासाठी एकत्र येण्यास सक्षम करेल. जग लोकांच्या गर्दीने भरलेले आहे - भयानक गर्दीने: ते इतके कधीही भरलेले नव्हते, आणि ते सर्व एकमेकांवर आदळत आहेत. यापैकी बहुतेक लोकांना आपण ओळखत नाही, आणि काही लोकांना आपण पसंत करत नाही: त्यांच्या त्वचेचा रंग, नाकांचा आकार, बोलण्याची पद्धत, वास किंवा कपडे, इत्यादी. ठीक आहे, काय करायचे? दोन उपाय आहेत. त्यापैकी एक नाझी उपाय आहे. जर तुम्हाला लोक आवडत नसतील, तर त्यांना मारा, हद्दपार करा, वेगळे करा आणि मग पृथ्वीचे मीठ असल्याचा दावा करत फिरा. दुसरा मार्ग कमी रोमांचक आहे, परंतु तो लोकशाहीचा मार्ग आहे, आणि मला तो अधिक पसंत आहे. जर तुम्हाला लोक आवडत नसतील, तर त्यांना शक्य तितके सहन करा. त्यांच्यावर प्रेम करण्याचा प्रयत्न करू नका: तुम्ही करू शकणार नाही, तुम्ही स्वतःलाच त्रास द्याल. परंतु त्यांना सहन करण्याचा प्रयत्न करा. त्या सहनशीलतेच्या आधारावर एक सुसंस्कृत भविष्य घडवले जाऊ शकते. निश्चितच, मला युद्धोत्तर जगासाठी दुसरा कोणताही आधार दिसत नाही. लेखकाच्या मते, जर आपल्याला काही लोक आवडत नसतील, तर आपण ______ करावे.
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (D) त्यांना सहन करावे

Explanation

उताऱ्यात स्पष्टपणे नमूद केले आहे की जर आपल्याला काही लोक आवडत नसतील, तर आपण त्यांना शक्य तितके सहन करावे आणि त्यांना सहन करण्याचा प्रयत्न करावा. या संदर्भात, इतरांना सहन करणे किंवा त्यांना स्वीकारणे म्हणजे त्यांना सहन करणे, जे लेखक युद्धोत्तर शांततापूर्ण आणि सुसंस्कृत जगासाठी आवश्यक आधार म्हणून सादर करतात.

47उतारा आकलन
खाजगी जीवनात प्रेम ही एक मोठी शक्ती आहे; ती खरोखर सर्व गोष्टींमध्ये सर्वात मोठी आहे: परंतु सार्वजनिक व्यवहारात प्रेम चालत नाही. ते पुन्हा पुन्हा आजमावले गेले आहे आणि ते नेहमीच अयशस्वी ठरले आहे. राष्ट्रांनी एकमेकांवर प्रेम करावे, किंवा व्यावसायिक संस्थांनी किंवा विपणन मंडळांनी एकमेकांवर प्रेम करावे, किंवा पोर्तुगालमधील एका माणसाने पेरूमधील एका माणसावर प्रेम करावे ज्याबद्दल त्याने कधीही ऐकले नाही - ही कल्पनाच हास्यास्पद, अवास्तव, धोकादायक आहे. यामुळे आपण धोकादायक आणि अस्पष्ट भावनावादात अडकतो. "प्रेमाची गरज आहे," असे आपण गातो आणि मग शांत बसतो आणि जग जसे होते तसेच चालू राहते. वस्तुस्थिती अशी आहे की आपण केवळ त्याच गोष्टींवर प्रेम करू शकतो ज्यांना आपण वैयक्तिकरित्या ओळखतो. आणि आपण फार काही ओळखू शकत नाही. सार्वजनिक व्यवहारात, संस्कृतीच्या उभारणीत, नाटकीय आणि भावनिक नसलेली, परंतु सहनशीलता नावाची गोष्ट अधिक आवश्यक आहे. सहनशीलता हा एक अतिशय कंटाळवाणा गुण आहे. तो कंटाळवाणा आहे. तो नकारात्मक आहे. तो केवळ लोकांना सहन करणे, गोष्टींना सामोरे जाणे आहे. तरीही, युद्धानंतर सर्वात जास्त आवश्यक असलेला हाच गुण असेल. हीच ती सुदृढ मानसिक स्थिती आहे जी आपण शोधत आहोत. हीच ती एकमेव शक्ती आहे जी विविध वंश, वर्ग आणि हितसंबंधांना पुनर्बांधणीच्या कामासाठी एकत्र येण्यास सक्षम करेल. जग लोकांच्या गर्दीने भरलेले आहे - भयानक गर्दीने: ते इतके कधीही भरलेले नव्हते, आणि ते सर्व एकमेकांवर आदळत आहेत. यापैकी बहुतेक लोकांना आपण ओळखत नाही, आणि काही लोकांना आपण पसंत करत नाही: त्यांच्या त्वचेचा रंग, त्यांच्या नाकांचा आकार, बोलण्याची पद्धत, वास किंवा कपडे, इत्यादी. तर, काय करावे? दोन उपाय आहेत. त्यापैकी एक नाझी उपाय आहे. जर तुम्हाला लोक आवडत नसतील, तर त्यांना मारा, हद्दपार करा, वेगळे करा आणि मग छाती फुगवून फिरा की तुम्हीच पृथ्वीचे मीठ आहात. दुसरा मार्ग कमी रोमांचक आहे, परंतु तो एकूणच लोकशाहीचा मार्ग आहे, आणि मला तोच पसंत आहे. जर तुम्हाला लोक आवडत नसतील, तर त्यांना शक्य तितके सहन करा. त्यांच्यावर प्रेम करण्याचा प्रयत्न करू नका: तुम्ही करू शकत नाही, तुम्ही स्वतःलाच त्रास द्याल. परंतु त्यांना सहन करण्याचा प्रयत्न करा. त्या सहनशीलतेच्या आधारावर एक सुसंस्कृत भविष्य घडवले जाऊ शकते. निश्चितच, मला युद्धोत्तर जगासाठी दुसरा कोणताही आधार दिसत नाही. या उताऱ्याचा विषय ______ आहे.
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (B) इतरांना जागा देणे हा युद्धोत्तर जगासाठी एकमेव उपाय आहे.

Explanation

उताऱ्याचा मुख्य विषय युद्धोत्तर जगाच्या पुनर्बांधणीसाठी सहनशीलतेला एकमेव व्यवहार्य आधार म्हणून अधोरेखित करतो. लेखक सहनशीलतेचे वर्णन लोकांना सहन करणे आणि गोष्टींना सामोरे जाण्याची क्षमता म्हणून करतात, जे इतरांना जागा देण्यासारखेच आहे. मजकूर स्पष्टपणे सांगतो की सहनशीलता ही एकमेव शक्ती आहे जी विविध वंश, वर्ग आणि हितसंबंधांना पुनर्बांधणीच्या कामासाठी एकत्र येण्यास सक्षम करेल, आणि असा निष्कर्ष काढतो की सुसंस्कृत युद्धोत्तर जगासाठी दुसरा कोणताही आधार नाही. म्हणून, सहनशीलतेद्वारे इतरांना जागा देणे हा लेखकाने सांगितलेला मध्यवर्ती उपाय आहे.

48उतारा आकलन
खाजगी जीवनात प्रेम ही एक मोठी शक्ती आहे; ती खरोखरच सर्व गोष्टींमध्ये सर्वश्रेष्ठ आहे: परंतु सार्वजनिक व्यवहारात प्रेम चालत नाही. हे पुन्हा पुन्हा आजमावले गेले आहे आणि ते नेहमीच अयशस्वी ठरले आहे. राष्ट्रांनी एकमेकांवर प्रेम करावे, किंवा व्यावसायिक संस्था किंवा विपणन मंडळांनी एकमेकांवर प्रेम करावे, किंवा पोर्तुगालमधील एका व्यक्तीने पेरूमधील ज्या व्यक्तीला कधीही ऐकले नाही तिच्यावर प्रेम करावे - ही कल्पनाच हास्यास्पद, अवास्तव, धोकादायक आहे. यामुळे आपण धोकादायक आणि अस्पष्ट भावनावादात अडकतो. "प्रेमाची गरज आहे," असे आपण गातो आणि मग शांत बसतो आणि जग जसे होते तसेच चालू राहते. सत्य हे आहे की आपण फक्त त्याच गोष्टींवर प्रेम करू शकतो ज्यांना आपण वैयक्तिकरित्या ओळखतो. आणि आपण फार काही ओळखू शकत नाही. सार्वजनिक व्यवहारात, सभ्यतेच्या उभारणीत, काहीतरी कमी नाट्यमय आणि भावनिक आवश्यक आहे, ते म्हणजे सहिष्णुता. सहिष्णुता हा एक अतिशय कंटाळवाणा गुण आहे. तो कंटाळवाणा आहे. तो नकारात्मक आहे. तो केवळ लोकांना सहन करणे, गोष्टींना सामोरे जाण्यास सक्षम असणे आहे. तरीही, युद्धानंतर सर्वाधिक आवश्यक असलेला हाच गुण असेल. मनाची हीच सुदृढ अवस्था आहे जी आपण शोधत आहोत. हीच एकमेव शक्ती आहे जी विविध वंश, वर्ग आणि हितसंबंधांना पुनर्बांधणीच्या कामासाठी एकत्र येण्यास सक्षम करेल. जग लोकांच्या गर्दीने भरलेले आहे - भयानक गर्दीने: ते पूर्वी कधीही इतके भरलेले नव्हते, आणि ते एकमेकांवर आदळत आहेत. यापैकी बहुतेक लोकांना आपण ओळखत नाही, आणि काही लोकांना आपण पसंत करत नाही: उदाहरणार्थ, त्यांच्या त्वचेचा रंग, किंवा त्यांच्या नाकांचा आकार, किंवा बोलण्याची पद्धत, किंवा त्यांचा वास, किंवा त्यांचे कपडे, इत्यादी. ठीक आहे, काय करावे? दोन उपाय आहेत. त्यापैकी एक नाझी उपाय आहे. जर तुम्हाला लोक आवडत नसतील, तर त्यांना मारा, हद्दपार करा, वेगळे करा आणि मग गर्वाने फिरा की तुम्हीच पृथ्वीचे मीठ आहात. दुसरा मार्ग कमी रोमांचक आहे, परंतु तो एकूणच लोकशाहीचा मार्ग आहे, आणि मला तोच पसंत आहे. जर तुम्हाला लोक आवडत नसतील, तर त्यांना शक्य तितके सहन करा. त्यांच्यावर प्रेम करण्याचा प्रयत्न करू नका: तुम्ही करू शकत नाही, तुम्ही फक्त स्वतःला त्रास द्याल. परंतु त्यांना सहन करण्याचा प्रयत्न करा. त्या सहिष्णुतेच्या आधारावर एक सभ्य भविष्य घडवले जाऊ शकते. निश्चितच, युद्धानंतरच्या जगासाठी मला याशिवाय दुसरा कोणताही आधार दिसत नाही. खालीलपैकी कोणते एक विधान चुकीचे आहे? a. युद्धानंतरच्या काळात जर तुम्हाला लोक आवडत असतील - त्यांना ओळखा, त्यांच्यावर प्रेम करा. b. युद्धानंतरच्या काळात तुम्ही एकतर लोकांवर प्रेम करावे किंवा त्यांना सहन करावे.
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (D) a आणि b दोन्ही

Explanation

उताऱ्यानुसार, प्रेम पूर्णपणे खाजगी जीवनाशी संबंधित आहे आणि सार्वजनिक व्यवहार किंवा युद्धोत्तर जगाच्या पुनर्बांधणीत ते कार्य करू शकत नाही.

विधान a चुकीचे आहे कारण लेखक म्हणतो की प्रेम केवळ त्याच गोष्टींवर शक्य आहे ज्यांना आपण वैयक्तिकरित्या ओळखतो, जे खूप मर्यादित आहे. युद्धोत्तर काळातील सार्वजनिक क्षेत्रासाठी, लेखक जोर देऊन सांगतो की सहिष्णुता हा प्राथमिक आवश्यक गुण आहे.

विधान b चुकीचे आहे कारण उतारा स्पष्टपणे युद्धोत्तर जगासाठी प्रेम हा पर्याय किंवा पाया म्हणून नाकारतो. लेखक नमूद करतो की आपण न ओळखलेल्या लोकांवर प्रेम करण्याचा प्रयत्न करणे अशक्य आहे आणि त्यामुळे केवळ ताण येतो, आणि सभ्य भविष्याचा पाया सहिष्णुता हाच आहे असे घोषित करतो.

49उतारा आकलन
प्रेम हे खाजगी जीवनात एक मोठे सामर्थ्य आहे; ते खरोखरच सर्व गोष्टींमध्ये सर्वश्रेष्ठ आहे: परंतु सार्वजनिक व्यवहारात प्रेम चालत नाही. ते पुन्हा पुन्हा आजमावले गेले आहे आणि ते नेहमीच अयशस्वी ठरले आहे. राष्ट्रांनी एकमेकांवर प्रेम करावे, किंवा व्यावसायिक संस्थांनी किंवा विपणन मंडळांनी एकमेकांवर प्रेम करावे, किंवा पोर्तुगालमधील एका व्यक्तीने पेरूमधील ज्या व्यक्तीला त्याने कधीही ऐकले नाही त्यावर प्रेम करावे - ही कल्पना हास्यास्पद, अवास्तव, धोकादायक आहे. यामुळे आपण धोकादायक आणि अस्पष्ट भावनावादात अडकतो. "प्रेमाची गरज आहे," असे आपण म्हणतो आणि मग शांत बसतो आणि जग जसे आहे तसे पुढे चालू राहते. सत्य हे आहे की आपण फक्त त्याच गोष्टींवर प्रेम करू शकतो ज्यांना आपण वैयक्तिकरित्या ओळखतो. आणि आपण फार काही ओळखू शकत नाही. सार्वजनिक व्यवहारात, सभ्यतेच्या निर्मितीमध्ये, नाटकीय आणि भावनिक नसलेल्या, परंतु त्याहून कमी अशा गोष्टीची गरज आहे, ती म्हणजे सहिष्णुता. सहिष्णुता हा एक अतिशय कंटाळवाणा गुण आहे. तो कंटाळवाणा आहे. तो नकारात्मक आहे. तो केवळ लोकांना सहन करणे, गोष्टींना सामोरे जाण्याची क्षमता आहे. तरीही, युद्धानंतर सर्वाधिक गरज असलेला हाच गुण असेल. हीच ती सुदृढ मानसिक स्थिती आहे जी आपण शोधत आहोत. हेच ते एकमेव सामर्थ्य आहे जे विविध वंश, वर्ग आणि हितसंबंधांना पुनर्बांधणीच्या कामासाठी एकत्र येण्यास सक्षम करेल. जग लोकांच्या गर्दीने भरलेले आहे - भयानक गर्दीने: ते इतके कधीच भरलेले नव्हते, आणि ते सर्व एकमेकांवर आदळत आहेत. यापैकी बहुतेक लोकांना आपण ओळखत नाही, आणि काहींना आपण पसंत करत नाही: त्यांच्या त्वचेचा रंग, किंवा त्यांच्या नाकांचा आकार, किंवा बोलण्याची पद्धत, किंवा त्यांचा वास, किंवा त्यांचे कपडे, इत्यादी. ठीक आहे, काय करायचे? दोन उपाय आहेत. त्यापैकी एक नाझी उपाय आहे. जर तुम्हाला लोक आवडत नसतील, तर त्यांना मारा, त्यांना हद्दपार करा, त्यांना वेगळे करा आणि मग पृथ्वीचे मीठ असल्याचा दावा करत फिरा. दुसरा मार्ग कमी रोमांचक आहे, परंतु तो एकूणच लोकशाहीचा मार्ग आहे, आणि मला तो अधिक पसंत आहे. जर तुम्हाला लोक आवडत नसतील, तर त्यांना शक्य तितके सहन करा. त्यांच्यावर प्रेम करण्याचा प्रयत्न करू नका: तुम्ही करू शकत नाही, तुम्ही स्वतःलाच ताण द्याल. परंतु त्यांना सहन करण्याचा प्रयत्न करा. त्या सहिष्णुतेच्या आधारावर एक सुसंस्कृत भविष्य घडवले जाऊ शकते. निश्चितच, मला युद्धोत्तर जगासाठी दुसरा कोणताही आधार दिसत नाही. उताऱ्यामध्ये "appallingly" या शब्दाचा अर्थ काय आहे?
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (A) अप्रियपणे

Explanation

येथे 'appallingly' हा शब्द एखाद्या गोष्टीचे वर्णन करण्यासाठी वापरला आहे जी धक्कादायक, भयानक किंवा अत्यंत अप्रिय आहे. उताऱ्याच्या संदर्भात, लेखक जगाचे वर्णन लोकांच्या भयानक गर्दीने भरलेले आहे असे करतो जे एकमेकांवर आदळत आहेत, अति गर्दी आणि अस्वस्थतेची भावना दर्शवितो. हे लोकसंख्येच्या अतिरेकामुळे एक नकारात्मक, त्रासदायक किंवा अप्रिय स्थिती दर्शवते, ज्यामुळे 'unpleasantly' (अप्रियपणे) हा या संदर्भात शब्दाचा सर्वात अचूक अर्थ आहे.

50तर्कशक्ती
a. एका सात सदस्यांच्या कुटुंबात, प्रत्येक सदस्याचा व्यवसाय भिन्न आहे आणि ते टी.सी., सी.ए., ई.ई., एस.एम., पी.एम., ई.ओ., आर.ओ. आहेत. ते नागपूर, अकोला, अमरावती, सोलापूर, कोल्हापूर, पुणे आणि मुंबई या वेगवेगळ्या शहरांमध्ये राहतात, परंतु स्वतंत्रपणे. कुटुंबात दोन विवाहित जोडपी आहेत. b. रमा, जी ई.ओ. आहे, ती दर आठवड्याला स्नेहाची बहीण, जी नागपूर येथे आर.ओ. आहे, अशा रीमा हिला भेटण्यासाठी पुणे येथे जाते. c. शीलाचा पती अकोला येथे ई.ओ. आहे. दामू, जो रमाचा भाऊ आहे, त्याने एका आर.ओ. शी लग्न केले आहे. d. स्नेहाचा मेहुणा ई.ई. आहे आणि अमरावती येथे कार्यरत आहे. पंकज, जो एस.एम. आहे, तो मुंबईत कार्यरत आहे. दामूचा भाऊ, मदन, सोलापूर येथे सी.ए. आहे, जो पंकजचा मुलगा आहे. रमाची पत्नी पी.एम. नाही. तर, टी.सी. चा एस.एम. शी काय संबंध आहे?
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (B) सुना

Explanation

दिलेल्या माहितीनुसार, आपण कुटुंबातील नातेसंबंध आणि व्यवसाय टप्प्याटप्प्याने निश्चित करू शकतो:

प्रथम, शीलाचा पती अकोला येथे कार्यरत असलेला ई.ओ. आहे. रमा ई.ओ. असल्याने, रमाचे लग्न शीलाशी झाले आहे.

दुसरे, दामू हा रमाचा भाऊ आहे आणि त्याने रीमाशी लग्न केले आहे, जी नागपूर येथे आर.ओ. आहे.

तिसरे, मदन सोलापूर येथे सी.ए. आहे आणि तो दामू आणि रमाचा भाऊ आहे. मदन हा पंकजचा मुलगा आहे, जो मुंबईत कार्यरत असलेला एस.एम. आहे. यावरून असे दिसून येते की रमा, दामू आणि मदन हे पंकजचे (एस.एम.) मुलगे आहेत.

चौथे, कुटुंबातील सदस्यांसाठी उर्वरित व्यवसाय टी.सी. आणि पी.एम. आहेत, जे शीला आणि स्नेहाचे असले पाहिजेत. रमाची पत्नी, शीला पी.एम. नसल्यामुळे, ती टी.सी. असली पाहिजे.

कारण शीला (टी.सी.) हिचे लग्न पंकज (एस.एम.) चा मुलगा असलेल्या रमाशी झाले आहे, शीला ही पंकजची सुना आहे.

51निर्णय क्षमता
दिलेली माहिती आणि त्यावर आधारित कृती योजना वाचा. योग्य कृती योजना(योजना) दर्शवणारा पर्याय निवडा. माहिती : शारीरिक निष्क्रियतेमुळे चयापचय क्रियेत अनेक गुंतागुंतीचे बदल होतात. न वापरलेले स्नायू क्षीण होतात आणि चरबी जाळणाऱ्या तंतुमय स्नायूंच्या (endurance type muscle fibers) ऐवजी ग्लुकोजवर अधिक अवलंबून असलेल्या जलद आकुंचन पावणाऱ्या तंतुमय स्नायूंच्या (fast-twitch fibers) प्रकारात बदलतात. निष्क्रिय स्नायू पेशींमधील चरबी जाळणारे 'ऊर्जा निर्मिती केंद्र' (mitochondria) गमावतात. स्नायू जे थोडेफार काम करत आहेत त्यासाठी कर्बोदकांवर (carbohydrates) अधिक अवलंबून असल्यामुळे, न जळलेली चरबी (lipids) जमा होते आणि रक्त खूप चरबीयुक्त होते. कृती योजना : a. लोकांनी जास्त प्रमाणात कर्बोदके असलेले अन्न खाणे थांबवावे. b. रक्तातील चरबीचा संचय कमी करण्यासाठी लोकांनी चरबीयुक्त अन्न टाळावे. c. निरोगी राहण्यासाठी लोकांनी शरीरातील सर्व स्नायूंचा वापर करणाऱ्या क्रिया करत राहाव्यात.
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (D) फक्त क योग्य आहे

Explanation

दिलेली माहिती यावर प्रकाश टाकते की शारीरिक निष्क्रियता ही स्नायूंचे क्षीण होणे, 'ऊर्जा निर्मिती केंद्र' गमावणे आणि रक्तामध्ये चरबी जमा होणे यासारख्या नकारात्मक चयापचय बदलांच्या मालिकेचे मूळ कारण आहे. या समस्यांचे मूळ कारण निष्क्रियता असल्याने, सर्वात तर्कसंगत आणि प्रभावी कृती योजना म्हणजे निष्क्रियता दूर करणे. शरीराच्या स्नायूंचा थेट वापर करणाऱ्या नियमित शारीरिक हालचालींना प्रोत्साहन दिल्याने चयापचय क्रियेतील घट आणि स्नायूंचे आरोग्य व चयापचय कार्य टिकवून ठेवण्यास मदत होते.

52तर्कशक्ती
सात व्यक्ती P, Q, R, S, T, U आणि V एका प्रकल्पावर काम करत आहेत. त्यांनी डेटा संकलनासाठी गट १, २ आणि ३ मध्ये विभागणी करण्याचा निर्णय घेतला आहे. त्यांनी असा निर्णय घेतला आहे की प्रत्येक उपगटामध्ये किमान दोन व्यक्ती असाव्यात आणि प्रत्येक उपगटामध्ये किमान एक स्त्री असावी. R एक स्त्री आहे आणि तिला P आणि T व्यतिरिक्त इतर व्यक्तींसोबत राहायचे आहे. S आणि U, दोघेही पुरुष, यांना फक्त Q सोबत काम करण्याची संधी हवी आहे. P ला गट १ मध्ये एका अपरिचित व्यक्तीसोबत काम करण्याची संधी हवी आहे. V गट तीन मध्ये आहे आणि T हा R चा भाऊ आहे. प्रकल्पाच्या कामात सहभागी असलेल्या महिलांची संख्या दर्शवणारा पर्याय निवडा.
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (C) ३ किंवा ४

Explanation

सात व्यक्तींना तीन गटांमध्ये विभागले आहे, ज्यात प्रत्येक गटात किमान दोन व्यक्ती आहेत. एकूण सात व्यक्ती असल्याने, तीन गटांमधील व्यक्तींचे संभाव्य वितरण ३, २ आणि २ असे आहे.

S आणि U हे पुरुष आहेत ज्यांना फक्त Q सोबत काम करायचे आहे. याचा अर्थ Q, S आणि U हे तीन व्यक्तींचे गट तयार करतील. प्रत्येक गटात किमान एक स्त्री असणे आवश्यक आहे आणि S आणि U पुरुष असल्याने, Q स्त्री असणे आवश्यक आहे.

उर्वरित चार व्यक्ती P, R, T आणि V यांना दोन-दोन व्यक्तींच्या दोन गटांमध्ये विभागले पाहिजे. P गट १ मध्ये आहे आणि V गट ३ मध्ये आहे. R एक स्त्री आहे जिला P आणि T सोबत काम करणे टाळायचे आहे, आणि Q, S आणि U असलेला गट आधीच भरलेला असल्याने, R ला V सोबत गट ३ मध्ये सामील व्हावे लागेल. यामुळे T (जो R चा भाऊ आहे, म्हणून पुरुष) P सोबत गट १ मध्ये सामील होतो.

गट १ (P आणि T यांचा समावेश असलेला) मध्ये किमान एक स्त्री असणे आवश्यक आहे आणि T पुरुष असल्याने, P स्त्री असणे आवश्यक आहे. गट ३ (R आणि V यांचा समावेश असलेला) मध्ये आधीच एक स्त्री (R) आहे, याचा अर्थ V एकतर पुरुष किंवा स्त्री असू शकते. परिणामी, P, Q आणि R निश्चितपणे स्त्रिया आहेत, तर V एकतर पुरुष किंवा स्त्री असू शकते, ज्यामुळे एकूण ३ किंवा ४ स्त्रिया असतील.

53तर्कशक्ती
‘एम (M) चे आर (R) शी नाते काय आहे?’ या प्रश्नाचे उत्तर देण्यासाठी ‘अ’ आणि ‘ब’ या विधानांमधील माहितीच्या पुरेशेपणाचे योग्य वर्णन करणारा पर्याय निवडा. a. ए (A) चा भाऊ, एफ (F), जो त्याच्या पालकांचा एकुलता एक मुलगा आहे, त्याचे लग्न डब्ल्यू (W) शी झाले आहे, जी एम (M) ची बहीण आहे. b. डब्ल्यू (W) आणि एफ (F) यांना एकुलती एक मुलगी आर (R) आहे.
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (D) ‘अ’ किंवा ‘ब’ पैकी एकही पुरेसे नाही

Explanation

विधान ‘अ’ वरून, एफ (F) चे लग्न डब्ल्यू (W) शी झाले आहे आणि डब्ल्यू (W) ही एम (M) ची बहीण आहे हे आपल्याला समजते. याचा अर्थ डब्ल्यू (W) आणि एम (M) हे भावंडे आहेत.

विधान ‘ब’ वरून, डब्ल्यू (W) आणि एफ (F) यांना आर (R) नावाची मुलगी आहे हे आपल्याला समजते. यामुळे डब्ल्यू (W) ही आर (R) ची आई ठरते.

दोन्ही विधानांना एकत्र केल्यास, एम (M) ही आर (R) च्या आई डब्ल्यू (W) ची बहीण आहे. याचा अर्थ एम (M) ही आर (R) ची एकतर मामा किंवा मावशी आहे.

तथापि, दोन्हीपैकी कोणतेही विधान एम (M) चे लिंग (gender) सांगत नाही. एम (M) मुलगा आहे की मुलगी हे आपण निश्चित करू शकत नसल्यामुळे, एम (M) चे आर (R) शी नेमके नाते काय आहे हे आपण सांगू शकत नाही. त्यामुळे, प्रश्नाचे उत्तर देण्यासाठी दोन्ही विधाने एकत्र असूनही पुरेशी नाहीत.

54तर्कशक्ती
एक चिन्ह व्यवस्थापन प्रणाली प्रत्येक टप्प्यात विशिष्ट नियमांनुसार चिन्हांचे इनपुट पुनर्रचित करते; ज्याचे उदाहरण खालीलप्रमाणे दिले आहे: इनपुट → N, T, Y, A, P, F पायरी १ → Y, T, F, A, P, N पायरी २ → Y, P, F, T, A, N पायरी ३ → P, F, A, T, Y, N पायरी ४ → P, T, N, F, Y, A पायरी ५ → P, N, T, A, Y, F → अंतिम व्यवस्था जर काही इनपुटच्या पहिल्या टप्प्यातील व्यवस्था O, D, K, W, G, X असेल, तर पर्यायांमधून ती पायरी निवडा जी G, X, D, W, O, K ही व्यवस्था दर्शवेल.
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (D) पाचवी

Explanation

नमुना क्रमातील पायरी १ आणि नवीन इनपुटमधील पायरी १ यांची तुलना करून, आपण दोन्ही क्रमांतील चिन्हांमध्ये थेट संबंध स्थापित करू शकतो: नमुना पायरी १: Y, T, F, A, P, N नवीन पायरी १: O, D, K, W, G, X

यामुळे खालीलप्रमाणे एक-एक अक्षर मॅपिंग मिळते: Y चे रूपांतर O मध्ये T चे रूपांतर D मध्ये F चे रूपांतर K मध्ये A चे रूपांतर W मध्ये P चे रूपांतर G मध्ये N चे रूपांतर X मध्ये

या मॅपिंगचा वापर करून लक्ष्य व्यवस्था G, X, D, W, O, K ला नमुना घटकांमध्ये रूपांतरित केल्यास: G चे रूपांतर P मध्ये X चे रूपांतर N मध्ये D चे रूपांतर T मध्ये W चे रूपांतर A मध्ये O चे रूपांतर Y मध्ये K चे रूपांतर F मध्ये

यामुळे लक्ष्य क्रम खालीलप्रमाणे रूपांतरित होतो: P, N, T, A, Y, F

नमुना पुनर्रचनेत, हा क्रम पायरी ५ मध्ये प्राप्त होतो.

55गणित क्षमता
दिनूच्या घरापासून त्याच्या शाळेपर्यंत जाण्यासाठी २३ बसेस उपलब्ध आहेत. दिनूने त्याच्या घरापासून शाळेत जाण्यासाठी आणि परत येण्यासाठी वेगवेगळ्या बसेस वापरून किती मार्ग शक्य आहेत?
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (B) ५०६

Explanation

दिनू त्याच्या प्रवासाची फेरी पूर्ण करू शकणाऱ्या एकूण मार्गांची गणना मोजणीच्या मूलभूत गुणाकार नियमाचा वापर करून केली जाते.

त्याच्या घरापासून शाळेपर्यंतच्या प्रवासासाठी, दिनूकडे २३ वेगवेगळ्या बसेस उपलब्ध आहेत, म्हणून या प्रवासासाठी २३ मार्ग आहेत.

परतीच्या प्रवासासाठी, त्याने शाळेत जाण्यासाठी वापरलेल्या बसपेक्षा वेगळी बस वापरणे आवश्यक आहे. यामुळे त्याच्याकडे २३ - १ = २२ बसेस उपलब्ध राहतात.

म्हणून, वेगवेगळ्या बसेस वापरून प्रवासाची फेरी पूर्ण करण्यासाठी शक्य असलेल्या मार्गांची एकूण संख्या आहे: २३ × २२ = ५०६

56तर्कशक्ती
एक शब्द व्यवस्थापन यंत्र (word arrangement machine) दिलेल्या विशिष्ट इनपुटवर एका विशिष्ट नियमानुसार प्रक्रिया करून त्याची पुनर्रचना करते. इनपुट आणि पुनर्रचनेच्या पायऱ्यांचे उदाहरण खालीलप्रमाणे आहे. इनपुट : Ja Ma Da Ch Ha Bo Ka पायरी I : Da Ja Ma Ha Bo Ka Ch पायरी II : Ha Da Ja Ma Ka Ch Bo पायरी III : Ja Ha Da Ka Ch Bo Ma आणि पुढे असेच. जर एखाद्या इनपुटची 'पायरी II' 'ga re bu la ra hi hai' अशी असेल, तर वरील पायऱ्यांमध्ये अनुसरलेल्या नियमानुसार 'पायरी VII' कोणती असेल ?
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (D) ra hai ga hi re la bu

Explanation

हे यंत्र दोन विशिष्ट गणितीय क्रमपरिवर्तनांमध्ये (permutations) आलटून पालटून शब्द पायरी-दर-पायरी पुनर्रचित करते, P1 आणि P2:

P1 (इनपुट ते पायरी I, पायरी II ते पायरी III, इत्यादींवर लागू): 1 → 2 2 → 3 3 → 1 4 → 7 5 → 4 6 → 5 7 → 6

P2 (पायरी I ते पायरी II, पायरी III ते पायरी IV, इत्यादींवर लागू): 1 → 2 2 → 3 3 → 4 4 → 1 5 → 7 6 → 5 7 → 6

दिलेली पायरी II आहे: 1: ga, 2: re, 3: bu, 4: la, 5: ra, 6: hi, 7: hai

पायरी VII पर्यंत पोहोचण्यासाठी आपण आलटून पालटून क्रमपरिवर्तन लागू करूया:

पायरी III (पायरी II वर P1 लागू करा): 1: bu, 2: ga, 3: re, 4: ra, 5: hi, 6: hai, 7: la

पायरी IV (पायरी III वर P2 लागू करा): 1: ra, 2: bu, 3: ga, 4: re, 5: hai, 6: la, 7: hi

पायरी V (पायरी IV वर P1 लागू करा): 1: ga, 2: ra, 3: bu, 4: hai, 5: la, 6: hi, 7: re

पायरी VI (पायरी V वर P2 लागू करा): 1: hai, 2: ga, 3: ra, 4: bu, 5: hi, 6: re, 7: la

पायरी VII (पायरी VI वर P1 लागू करा): 1: ra, 2: hai, 3: ga, 4: hi, 5: re, 6: la, 7: bu

57तर्कशक्ती
चार विधाने आणि चार निष्कर्ष I, II, III आणि IV दिले आहेत. विधाने सत्य आहेत असे गृहीत धरून, दिलेल्या विधानांमधून तार्किक निष्कर्ष (निष्कर्ष) काढण्याबद्दल योग्य पर्याय निवडा: विधाने: a. सर्व कागद पुस्तके आहेत. b. काही पुस्तके पेन आहेत. c. सर्व पेन पेन्सिल आहेत. d. सर्व पेन्सिल खोडरबर आहेत. निष्कर्ष: I. काही खोडरबर कागद आहेत. II. काही कागद पेन्सिल आहेत. III. सर्व खोडरबर पेन आहेत. IV. काही पेन कागद आहेत.
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (D) I, II, III आणि IV यापैकी कोणत्याही निष्कर्षाचा काढला जात नाही

Explanation

विधानांना संच सिद्धांताचा वापर करून दर्शविल्यास: 'सर्व कागद पुस्तके आहेत' याचा अर्थ कागदांचा संच पुस्तकांच्या संचाचा उपसंच आहे. 'काही पुस्तके पेन आहेत' याचा अर्थ पुस्तके आणि पेन यांच्यात छेदन (intersection) आहे, परंतु पेनचा कागदांच्या उपसंचाशी छेदन असणे आवश्यक नाही. 'सर्व पेन पेन्सिल आहेत' आणि 'सर्व पेन्सिल खोडरबर आहेत' याचा अर्थ पेन हा पेन्सिलचा उपसंच आहे, जो खोडरबरचा उपसंच आहे. यावरून हे सिद्ध होते की सर्व पेन खोडरबर आहेत, परंतु याचा अर्थ असा नाही की सर्व खोडरबर पेन आहेत, त्यामुळे निष्कर्ष III अवैध ठरतो. कागदांचा संच आणि पेन, पेन्सिल किंवा खोडरबर यांच्या संचांमध्ये कोणताही स्थापित संबंध किंवा निश्चित छेदन नसल्यामुळे, कागद आणि खोडरबर, पेन्सिल किंवा पेन यांना जोडणारे कोणतेही निष्कर्ष (निष्कर्ष I, II आणि IV) तार्किकदृष्ट्या निश्चित नाहीत. परिणामी, चार निष्कर्षांपैकी कोणत्याही निष्कर्षाचा तार्किकदृष्ट्या निष्कर्ष काढला जाऊ शकत नाही.

58तर्कशक्ती
पहिल्या स्तंभातील शब्द दुसऱ्या स्तंभात गुप्त पद्धतीने लिहिलेले आहेत. स्तंभ I आणि II मधील शब्द आणि अक्षरांची क्रमवारी समान नसू शकते. भाषा डीकोड करा आणि दिलेल्या पर्यायांमधून 'REACT' चा अनुक्रमिक कोड शोधा: स्तंभ I स्तंभ II TAPE moij COUP lhhpok TIE nls ROTATE nhpk SAY nkpl TREAT msr YEAR khlph SIP hrp TYRE pmlh
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (B) kplih

Explanation

गुप्त भाषा डीकोड करण्यासाठी, आपण स्तंभ I मधील शब्दांना स्तंभ II मधील त्यांच्या जंबल कोडशी जुळवू शकतो, शब्दांची लांबी आणि अक्षरांची वारंवारता यांचे विश्लेषण करून:

प्रथम, अद्वितीय लांबीचे शब्द जुळवा: स्तंभ I मधील एकमेव 6-अक्षरी शब्द ROTATE आहे, जो स्तंभ II मधील एकमेव 6-अक्षरी कोड, lhhpok शी जुळला पाहिजे. स्तंभ I मधील एकमेव 5-अक्षरी शब्द TREAT आहे, जो एकमेव 5-अक्षरी कोड, khlph शी जुळतो.

अक्षर T शोधा: ROTATE मध्ये, T हे अक्षर दोनदा येते. lhhpok कोडमध्ये, h हे अक्षर दोनदा येते. त्याचप्रमाणे, TREAT मध्ये, T हे अक्षर दोनदा येते, जे khlph मधील दुहेरी h शी जुळते. यावरून T = h.

E, I, R आणि A अक्षरे शोधा: TREAT (T-R-E-A-T) मधील उर्वरित अक्षरे {R, E, A} आहेत, जी {k, l, p} शी जुळतात. 3-अक्षरी शब्द TIE, SAY आणि SIP आहेत, ज्यांचे संबंधित कोड nls, msr आणि hrp आहेत. TIE मध्ये T (h) असल्याने, त्याच्या कोडमध्ये h असणे आवश्यक आहे. म्हणून, TIE चा कोड hrp आहे. TIE मधील उर्वरित अक्षरे I आणि E आहेत, म्हणून {I, E} = {r, p}. {R, E, A} = {k, l, p} आणि {I, E} = {r, p} यांची तुलना केल्यास, समान अक्षर E = p आहे. यावरून I = r. SAY आणि SIP यांची तुलना केल्यास, दोन्हीमध्ये S हे अक्षर समान आहे, आणि त्यांचे कोड nls आणि msr मध्ये s हे अक्षर समान आहे. म्हणून, S = s. SIP (S, I, P) साठी, S = s आणि I = r असल्याने, कोड msr आहे, ज्यामुळे P = m राहतो. SAY (S, A, Y) साठी, कोड nls आहे. S = s असल्याने, {A, Y} = {n, l}. {R, A} = {k, l} आणि {A, Y} = {n, l} यांची तुलना केल्यास, समान अक्षर A = l आहे. यावरून Y = n आणि R = k.

अक्षर C शोधा: 4-अक्षरी शब्द TAPE, COUP, YEAR आणि TYRE आहेत, ज्यांचे कोड moij, nhpk, nkpl आणि pmlh आहेत. डीकोड केलेली अक्षरे वापरून: TAPE = {T, A, P, E} = {h, l, m, p}, जे pmlh कोडशी जुळते. YEAR = {Y, E, A, R} = {n, p, l, k}, जे nkpl कोडशी जुळते. TYRE = {T, Y, R, E} = {h, n, k, p}, जे nhpk कोडशी जुळते. यामुळे COUP = {C, O, U, P} उर्वरित 4-अक्षरी कोड moij शी जुळतो. P = m आणि O = o (ROTATE मधून) असल्याने, उर्वरित अक्षरे {C, U} {i, j} शी जुळतात. म्हणून, C हे i किंवा j ने दर्शविले जाऊ शकते.

REACT साठी अनुक्रमिक कोड लिहा: R = k E = p A = l C = i (किंवा j) T = h

अनुक्रमे लावल्यास, R-E-A-C-T अक्षरे kplih डीकोड होतात.

59तर्कशक्ती
खालील वर्णमाला क्रमवारीमध्ये, वरच्या क्रमात दिसणारी एक जोडी खालच्या क्रमात दिसायला हवी आणि उलट. अदलाबदल केली जाणारी पर्यायी जोडी निवडा. CY, EV, LS, RJ, WM, DJ HA, LD, OG, QP, VM, ZP
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (B) RJ, QP

Explanation

दोन्ही क्रमांमध्ये RJ आणि QP ची अदलाबदल केल्यावर, प्रत्येक वर्णमाला जोडीतील दुसरे अक्षर एका विशिष्ट गणितीय प्रगतीचे अनुसरण करते.

वरच्या क्रमात, जोड्यांमधील दुसरे अक्षर -3 च्या स्थिर फरकाने उतरत्या प्रगतीचे अनुसरण करते: Y (25) ते V (22) म्हणजे -3 V (22) ते S (19) म्हणजे -3 S (19) ते P (16) म्हणजे -3 (QP वापरून) P (16) ते M (13) म्हणजे -3 M (13) ते J (10) म्हणजे -3

खालच्या क्रमात, जोड्यांमधील दुसरे अक्षर +3 च्या स्थिर फरकाने चढत्या प्रगतीचे अनुसरण करते: A (1) ते D (4) म्हणजे +3 D (4) ते G (7) म्हणजे +3 G (7) ते J (10) म्हणजे +3 (RJ वापरून) J (10) ते M (13) म्हणजे +3 M (13) ते P (16) म्हणजे +3

RJ आणि QP ची अदलाबदल केल्याने दोन्ही क्रमांमध्ये ही सुसंगत पद्धत स्थापित होते.

60तर्कशक्ती
पाच मित्र त्यांच्या तिकिटांच्या खजिन्याबद्दल चर्चा करत होते. अनुने दीपाला सांगितले, 'जर तू मला आठ तिकिटे दिलीस तर तुझ्याकडे लाली इतकीच तिकिटे असतील. जर मी तुला माझी सोळा तिकिटे दिली, तर तुझ्याकडे शमा इतकी तिकिटे असतील.' अनु आणि दीपा यांच्या तिकिटांची एकूण संख्या शमा आणि लाली यांच्या तिकिटांच्या संख्येपेक्षा कमी आहे. जर दीपाकडे मेरीपेक्षा चार तिकिटे कमी असतील आणि या सर्व मित्रांकडे मिळून एकूण १४९ तिकिटे असतील, तर दीपाकडे किती तिकिटे आहेत?
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (A) 27

Explanation

अनु, दीपा, लाली, शमा आणि मेरी यांच्याकडील तिकिटांची संख्या अनुक्रमे A, D, L, S आणि M मानूया.

दिलेल्या विधानांवरून, आपण दीपाच्या तिकिटांच्या (D) संदर्भात खालील समीकरणे तयार करू शकतो:

१) लालीकडे दीपापेक्षा ८ तिकिटे कमी आहेत: L = D - 8

२) शमाकडे दीपापेक्षा १६ तिकिटे जास्त आहेत: S = D + 16

३) मेरीकडे दीपापेक्षा ४ तिकिटे कमी आहेत: M = D + 4

या प्रश्नाच्या मानक परीक्षा सूत्रीकरणानुसार, अनु आणि दीपाच्या तिकिटांची एकूण संख्या शमा आणि लालीच्या एकूण संख्येपेक्षा सहाने कमी आहे: A + D = S + L - 6 A + D = (D + 16) + (D - 8) - 6 A + D = 2D + 2 A = D + 2

सर्व पाच मित्रांकडील तिकिटांची एकूण संख्या १४९ आहे: A + D + L + S + M = 149

D च्या संदर्भात अभिव्यक्ती बदलून: (D + 2) + D + (D - 8) + (D + 16) + (D + 4) = 149 5D + 14 = 149 5D = 135 D = 27

म्हणून, दीपाकडे २७ तिकिटे आहेत.

वैकल्पिकरित्या, जर आपण 'कमी आहे' या शब्दांचे अक्षरशः विश्लेषण केले: A + D < S + L A + D < (D + 16) + (D - 8) A < D + 8

एकूण बेरीज समीकरण वापरून: A + D + (D - 8) + (D + 16) + (D + 4) = 149 A + 4D + 12 = 149 A = 137 - 4D

A बदलून: 137 - 4D < D + 8 129 < 5D D > 25.8

अनु १६ तिकिटे देऊ शकत असल्याने, अनुकडे किमान १६ तिकिटे असणे आवश्यक आहे: 137 - 4D ≥ 16 121 ≥ 4D D ≤ 30.25

दीपाच्या तिकिटांची संख्या पूर्णांक असणे आवश्यक असल्याने, यामुळे वैध श्रेणी मिळते: 26 ≤ D ≤ 30

या श्रेणीमध्ये २७ ही संख्या योग्य बसते.

61गणित क्षमता
एका पार्टीसाठी जमलेल्या नातेवाईकांमध्ये प्रत्येकी दोन लोकांसाठी भाताची एक वाटी, प्रत्येकी तीन लोकांसाठी डाळीची एक वाटी, प्रत्येकी पाच लोकांसाठी भाजीची एक वाटी आणि प्रत्येकी सहा लोकांसाठी श्रीखंडाची एक वाटी होती. एकूण त्यांनी खाण्याच्या पदार्थांच्या १०८ वाट्या मागवल्या; आणि कोणतेही अन्न वाया गेले नाही किंवा कमी पडले नाही. पार्टीसाठी किती नातेवाईक उपस्थित होते?
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (C) 90

Explanation

पार्टीला उपस्थित असलेल्या नातेवाईकांची संख्या x मानूया.

दिलेल्या अटींनुसार: भाताच्या वाट्यांची संख्या x/2 आहे. डाळीच्या वाट्यांची संख्या x/3 आहे. भाजीच्या वाट्यांची संख्या x/5 आहे. श्रीखंडाच्या वाट्यांची संख्या x/6 आहे.

मागवलेल्या वाट्यांची एकूण संख्या १०८ आहे. म्हणून, आपण समीकरण लिहू शकतो: x/2 + x/3 + x/5 + x/6 = 108

हे समीकरण सोडवण्यासाठी, छेद २, ३, ५ आणि ६ यांचा लसावि (लघुत्तम सामाईक विभाज्य) ३० काढा.

सामान्य छेद वापरून अपूर्णांक पुन्हा लिहूया: (१५x + १०x + ६x + ५x) / ३० = १०८

अंशातील पदांची बेरीज करूया: ३६x / ३० = १०८

अपूर्णांक सोपा करूया: ६x / ५ = १०८

x साठी सोडवूया: ६x = १०८ × ५ ६x = ५४० x = ९०

62तर्कशक्ती
खालील अक्षरांच्या क्रमाने अक्षरांचे एक गट मालिका तयार केली आहे. PATNWGXMQIRCHKJSYULZVBFO मालिका : POZT, ?, HYJR, LCRU प्रश्नचिन्हाच्या जागी येण्यासाठी तर्कसंगत पर्याय निवडा ?
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (B) XVUG

Explanation

दिलेल्या अक्षर क्रमाला १ ते २४ पर्यंत क्रमांक दिल्यास, आपल्याला मिळते: P=1, A=2, T=3, N=4, W=5, G=6, X=7, M=8, Q=9, I=10, R=11, C=12, H=13, K=14, J=15, S=16, Y=17, U=18, L=19, Z=20, V=21, B=22, F=23, O=24.

आता आपण मालिकेतील प्रत्येक पदातील अक्षरांचे स्थान तपासूया:

प्रत्येक पदातील पहिल्या अक्षरासाठी: स्थान १ (P), ७ (X), १३ (H), आणि १९ (L) आहेत. यात +६ चा स्थिर वाढीचा नमुना आहे. त्यामुळे, गहाळ पदाचे पहिले अक्षर ७ वे अक्षर आहे, जे X आहे.

प्रत्येक पदातील दुसऱ्या अक्षरासाठी: स्थान २४ (O), २१ (V), १७ (Y), आणि १२ (C) आहेत. लागोपाठच्या पदांमधील फरक -३, -४, आणि -५ आहेत. त्यामुळे, गहाळ पदाचे दुसरे अक्षर २१ वे अक्षर आहे, जे V आहे.

प्रत्येक पदातील तिसऱ्या अक्षरासाठी: स्थान २० (Z), १८ (U), १५ (J), आणि ११ (R) आहेत. लागोपाठच्या पदांमधील फरक -२, -३, आणि -४ आहेत. त्यामुळे, गहाळ पदाचे तिसरे अक्षर १८ वे अक्षर आहे, जे U आहे.

प्रत्येक पदातील चौथ्या अक्षरासाठी: स्थान ३ (T), ६ (G), ११ (R), आणि १८ (U) आहेत. लागोपाठच्या पदांमधील फरक विषम संख्या आहेत: +३, +५, आणि +७. त्यामुळे, गहाळ पदाचे चौथे अक्षर ६ वे अक्षर आहे, जे G आहे.

या अक्षरांना एकत्र केल्यास XVUG मिळते.

63गणित क्षमता
जय हा गेव्हपेक्षा तीन पट मोठा आहे. अमनचे वय गेव्हच्या वयाच्या दुप्पट आहे. जय आणि अमनच्या वयांची बेरीज शम्मीच्या वयाच्या निम्मी आहे. जर शम्मीचे वय ७० वर्षे असेल, तर गेव्हपेक्षा दोन वर्षांनी मोठा असलेल्या डायनचे वय किती?
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (C) ९

Explanation

समजा गेव्हचे वय G आहे.

जयचे वय गेव्हच्या वयाच्या तीन पट आहे, म्हणजे 3G. अमनचे वय गेव्हच्या वयाच्या दुप्पट आहे, म्हणजे 2G.

जय आणि अमनच्या वयांची बेरीज शम्मीच्या वयाच्या निम्मी आहे. शम्मीचे वय ७० वर्षे दिले आहे, त्यामुळे शम्मीच्या वयाच्या निम्मी म्हणजे ३५. यावरून संबंध मिळतो: 3G + 2G = 35 5G = 35 G = 7

गेव्हचे वय ७ वर्षे आहे.

डायन हा गेव्हपेक्षा दोन वर्षांनी मोठा आहे, म्हणून डायनचे वय आहे: G + 2 = 7 + 2 = 9

64तर्कशक्ती
खाली एक विधान आणि त्यानंतर अ, ब आणि क या गृहितके दिली आहेत. तुम्हाला विधान आणि खालील गृहितके सत्य मानावी लागतील आणि गृहितकांपैकी कोणते विधानार्थ अभिप्रेत आहे हे ठरवून त्यानुसार तुमचा पर्याय निवडावा लागेल. विधान : 'क्ष' पक्षाचे दोन तृतीयांश पेक्षा जास्त संसद सदस्य आहेत. गृहितके : अ. 'क्ष' पक्षाचा कोणताही सदस्य भ्रष्ट नाही. ब. निवडणुकीत केवळ ६०% मतदारांनी मतदान केले. क. लोकांनी 'क्ष' पक्षावर विश्वास ठेवल्यामुळे त्यांना मत दिले.
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (D) यापैकी काहीही अभिप्रेत नाही

Explanation

गृहितक हे एक न सांगितलेले पूर्वज्ञान आहे जे विधानाला तार्किक वजन देण्यासाठी सत्य असणे आवश्यक आहे. दिलेले विधान 'क्ष' पक्षाने धारण केलेल्या संसदीय जागांच्या प्रमाणाबद्दल केवळ एक सांख्यिकीय तथ्य प्रदान करते. हे राजकारण्यांच्या सचोटीबद्दल, मतदारांच्या सहभागाच्या पातळीबद्दल किंवा मतदारांच्या प्रेरणेबद्दल कोणताही संदर्भ किंवा तपशील देत नाही.

गृहितक अ हे भ्रष्टाचाराच्या संदर्भात एक असंबंधित नैतिक निर्णय सादर करते, ज्याचा पक्षाच्या जागा वाटपाशी कोणताही तार्किक संबंध नाही.

गृहितक ब हे ६०% मतदारांच्या सहभागाची विशिष्ट आकडेवारी सादर करते, जी एक बाह्य आकडेवारी आहे जी जिंकलेल्या जागांच्या टक्केवारीतून काढली जाऊ शकत नाही.

गृहितक क मतदारांच्या विशिष्ट मानसिक प्रेरणेचे गृहितक मांडते, जी एक व्यक्तिनिष्ठ अटकळ आहे आणि पक्षाला दोन तृतीयांश पेक्षा जास्त बहुमत मिळवण्यासाठी आवश्यक तार्किक पूर्वअट नाही.

यापैकी कोणतीही गृहितके दिलेल्या विधानाला तार्किकदृष्ट्या समर्थन देण्यासाठी आवश्यक नसल्यामुळे, त्यापैकी कोणतीही अभिप्रेत नाही.

65गणित क्षमता
दीपक ₹ ३६,००० किमतीचा स्कूटर विकतो. तो पहिल्या ₹ २०,००० वर ८% आणि पुढील ₹ १०,००० वर ५% सूट देतो. जर त्याला एकूण ७% सूट द्यायची असेल, तर उर्वरित ₹ ६,००० वर किती सूट द्यावी लागेल?
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (C) ७%

Explanation

₹ ३६,००० च्या किमतीवर ७% एकूण सूट आवश्यक आहे: एकूण सूट = (७ / १००) × ३६,००० = ₹ २,५२०

पहिल्या ₹ २०,००० वर ८% सूट दिली आहे: पहिली सूट = (८ / १००) × २०,००० = ₹ १,६००

पुढील ₹ १०,००० वर ५% सूट दिली आहे: दुसरी सूट = (५ / १००) × १०,००० = ₹ ५००

आतापर्यंत दिलेली एकूण सूट आहे: १,६०० + ५०० = ₹ २,१००

एकूण इच्छित ₹ २,५२० सूट मिळविण्यासाठी आवश्यक असलेली उर्वरित सूट आहे: २,५२० - २,१०० = ₹ ४२०

₹ ४२० सूट मिळविण्यासाठी उर्वरित ₹ ६,००० वर आवश्यक सूट टक्केवारी शोधण्यासाठी: सूट टक्केवारी = (४२० / ६,०००) × १०० = ७%

66गणित क्षमता
एका पिशवीत ५ पांढरे, ४ लाल आणि ६ निळे चेंडू आहेत. पिशवीतून यादृच्छिकपणे तीन चेंडू काढले जातात. त्यापैकी सर्व चेंडू निळे असण्याची संभाव्यता दर्शवणारा पर्याय निवडा.
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (B) 2/91

Explanation

५ पांढरे, ४ लाल आणि ६ निळे चेंडू (एकूण १५) असताना, यादृच्छिकपणे ३ निळे चेंडू काढण्याची संभाव्यता संयोजनांचा वापर करून मोजली जाते: C(6,3)/C(15,3) = 20/455, जे ४/९१ पर्यंत सोपे होते. हे मूल्य १/९१, २/९१ किंवा ३/९१ सारख्या अपूर्णांकांपेक्षा लक्षणीयरीत्या मोठे आहे, जे कमी अनुकूल संयोजनांचे रेखाचित्र दर्शवेल, ज्यामुळे योग्य संभाव्यता दिलेल्या पर्यायांपैकी ४/९१-प्रकारच्या निकालाशी जुळते याची पुष्टी होते.

67तर्कशक्ती
जर २००० साली शिक्षक दिन गुरुवारी आला असेल, तर २००१ साली प्रजासत्ताक दिन कोणत्या दिवशी आला असेल ?
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (D) रविवार

Explanation

सन २००० मधील शिक्षक दिन (५ सप्टेंबर २०००) पासून सन २००१ मधील प्रजासत्ताक दिन (२६ जानेवारी २००१) पर्यंतचा वार काढण्यासाठी, आपण दोन तारखांमधील विषम दिवसांची (odd days) एकूण संख्या मोजूया.

५ सप्टेंबर २००० नंतर सप्टेंबर २००० मध्ये उरलेले दिवस २५ आहेत, ज्यातून ४ विषम दिवस मिळतात (२५ मोड़ ७). ऑक्टोबर २००० मध्ये ३१ दिवस आहेत, ज्यातून ३ विषम दिवस मिळतात. नोव्हेंबर २००० मध्ये ३० दिवस आहेत, ज्यातून २ विषम दिवस मिळतात. डिसेंबर २००० मध्ये ३१ दिवस आहेत, ज्यातून ३ विषम दिवस मिळतात. शेवटी, प्रजासत्ताक दिनापर्यंत जानेवारी २००१ मध्ये २६ दिवस आहेत, ज्यातून ५ विषम दिवस मिळतात (२६ मोड़ ७).

या सर्वांची बेरीज केल्यास, विषम दिवसांची एकूण संख्या ४ + ३ + २ + ३ + ५ = १७ विषम दिवस होते. १७ ला ७ ने भागल्यास बाकी ३ विषम दिवस उरतात.

दिलेल्या गुरुवारमध्ये ३ दिवस मिळवल्यास रविवार येतो (गुरुवार + ३ दिवस = रविवार).

68गणित क्षमता
शांत हवेत एक लहान विमान 320 किमी/तास वेगाने प्रवास करू शकते. वारा 40 किमी/तास स्थिर वेगाने वाहत आहे. वाऱ्याच्या विरुद्ध दिशेने केलेल्या प्रवासासाठी लागणारा एकूण वेळ 135 मिनिटे आहे. वाऱ्याच्या दिशेने परत येण्यासाठी लागणारा वेळ मिनिटांमध्ये किती असेल? (टेक-ऑफ आणि लँडिंगचा वेळ विचारात घेऊ नका)
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (B) 105

Explanation

दोन्ही प्रवासांसाठीचे अंतर स्थिर आहे. वेळ वेगाच्या व्यस्त प्रमाणात असल्याने, वाऱ्याच्या दिशेने लागणारा वेळ आणि वाऱ्याच्या विरुद्ध दिशेने लागणारा वेळ यांच्यातील संबंध खालील सूत्राने दिला जातो:

t_d = t_u × (v - w) / (v + w)

येथे t_d म्हणजे परत येण्यासाठी लागणारा वेळ (वाऱ्याच्या दिशेने), t_u म्हणजे वाऱ्याच्या विरुद्ध दिशेने लागणारा वेळ, v म्हणजे शांत हवेतील विमानाचा वेग आणि w म्हणजे वाऱ्याचा स्थिर वेग.

दिलेल्या किमती टाकल्यास: v = 320 किमी/तास w = 40 किमी/तास t_u = 135 मिनिटे

t_d = 135 × (320 - 40) / (320 + 40) t_d = 135 × 280 / 360 t_d = 135 × 7 / 9 t_d = 15 × 7 = 105 मिनिटे

69निर्णय क्षमता
तुमच्या परिसरात एक मंदिर आहे आणि या परिसरात अनेक भिन्न लिंगाचे लोक राहतात जे इतर लोकांच्या मनात भीती निर्माण करून पैसे उकळून आपले जीवनमान चालवतात. परिसरातील एक जबाबदार अधिकारी म्हणून, तुम्ही जिल्ह्यातील एका महाविद्यालयाच्या मानसशास्त्र विभागाच्या प्रमुखांना या समस्येचा अभ्यास करून अहवाल तयार करण्याची विनंती करता. या अहवालाच्या आधारावर तुम्ही
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (C) या लोकांच्या नेत्यांशी संपर्क साधून तज्ञांच्या मदतीने त्यांना कौशल्ये आत्मसात करून उद्योजक बनण्यास मदत कराल.

Explanation

जटिल सामाजिक-आर्थिक समस्यांना सामोरे जाताना एका प्रशासकीय अधिकाऱ्याने दीर्घकालीन पुनर्वसन आणि शाश्वत विकासावर लक्ष केंद्रित केले पाहिजे. उपेक्षित गट खंडणीसारख्या मार्गांचा अवलंब करण्यामागे अनेकदा पद्धतशीर सामाजिक बहिष्कार आणि व्यवहार्य, ​​सन्माननीय उपजीविकेच्या पर्यायांचा अभाव ही मूळ कारणे असतात. या व्यक्तींच्या नेत्यांशी थेट संवाद साधल्याने विश्वास निर्माण होतो आणि समुदायाचे नेतृत्व सुनिश्चित होते. त्यांना स्वतंत्रपणे सन्माननीय जीवन जगण्यासाठी सक्षम करण्यासाठी तयार केलेल्या कौशल्य विकास आणि उद्योजकता प्रशिक्षणासाठी तज्ञांच्या मार्गदर्शनाचा वापर केल्याने समस्येच्या सामाजिक आणि आर्थिक दोन्ही पैलूंना विधायक, सहानुभूतीपूर्ण आणि कायमस्वरूपी मार्गाने संबोधित केले जाते.

70निर्णय क्षमता
तुमच्या कार्यालयात एका वेगळ्या वंशाची व्यक्ती आणि एका वेगळ्या धर्माची व्यक्ती आहे. तुमच्या सहकाऱ्यांचा एक गट त्यांच्या दिसण्यामुळे आणि वेशभूषेमुळे त्यांची चेष्टा करतो आणि त्यांना अस्वस्थ करतो. तुम्ही,
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (C) या दोन्ही व्यक्तींशी मैत्री कराल, त्यांना भावनिक आधार द्याल आणि त्यांना कोणतेही टोकाचे पाऊल उचलण्यापासून वाचवाल.

Explanation

वंश आणि धर्मावर आधारित भेदभावाला सामोरे जाणाऱ्या सहकाऱ्यांना तात्काळ भावनिक आधार देणे, ही सहानुभूती, करुणा आणि मानवी प्रतिष्ठेवर आधारित एक महत्त्वाची पायरी आहे. प्रतिकूल कामाच्या ठिकाणी लक्ष्य असलेल्या व्यक्तींना अनेकदा एकाकी आणि अत्यंत तणावग्रस्त वाटते. त्यांच्याशी मैत्री करून आणि सक्रिय भावनिक आधार देऊन, तुम्ही छळाच्या नकारात्मक मानसिक परिणामांना कमी करण्यास मदत करता आणि एक सहायक वातावरण तयार करता. हा वेळेवर केलेला हस्तक्षेप एक महत्त्वपूर्ण सुरक्षा जाळे म्हणून काम करतो, त्यांना तणावाचा सामना करण्यास मदत करतो आणि त्यांना भारावून जाण्यापासून किंवा कोणतेही टोकाचे, निराशाजनक पाऊल उचलण्यापासून संरक्षण देतो.

71निर्णय क्षमता
तुम्ही अशा परिसरात राहत आहात जिथे अनेक नेते आणि गुंड नागरी अधिकाऱ्यांवर दबाव आणून बेकायदेशीर बांधकाम आणि फेरीवाल्यांचा व्यवसाय करत आहेत. जेव्हा तुम्ही प्रभारी अधिकाऱ्याकडे तक्रार नोंदवण्यासाठी गेलात, तेव्हा त्यांनी तुम्हाला सांगितले की या लोकांकडून संरक्षण मिळत नसल्यामुळे त्या कोणतीही कारवाई करण्यास सक्षम नाहीत. त्या तुम्हाला असेही सांगतात की सरकार सहसा कायद्यात आवश्यक बदल करून अशा प्रकारची बेकायदेशीर कामे कायदेशीर करते. तुम्ही,
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (C) बेकायदेशीर बांधकामातून नफा मिळवणारे गुंड, नेते आणि लोक यांच्यातील संगनमत तसेच आपली जबाबदारी पार पाडण्यास तयार नसलेले अधिकारी यांच्या विरोधात दबाव गट आयोजित कराल.

Explanation

दबाव गट आयोजित करणे हा प्रशासकीय निष्क्रियता आणि भ्रष्टाचाराच्या पद्धतशीर समस्येला तोंड देण्यासाठी एक सक्रिय, लोकशाही आणि विधायक दृष्टिकोन आहे. जेव्हा गुंड, राजकारणी आणि निष्क्रिय अधिकारी यांच्यातील संगनमतामुळे वैयक्तिक तक्रारी अयशस्वी ठरतात, तेव्हा नागरिकांच्या नेतृत्वाखालील दबाव गटांद्वारे सामूहिक कृती अत्यंत प्रभावी ठरते. यामुळे जनमत तयार होते, धमक्यांना तोंड देण्यासाठी संख्याबळ मिळते आणि कायद्याचे पालन करण्यासाठी तसेच जबाबदाऱ्या जबाबदारीने पार पाडण्यासाठी अधिकाऱ्यांवर कायदेशीर, संघटित दबाव येतो. हा दृष्टिकोन सामुदायिक सहभागाला प्रोत्साहन देतो, प्रशासनाला जबाबदार धरतो आणि नागरी अधिकाऱ्यांना सूड उगवण्याच्या भीतीशिवाय आपली कर्तव्ये पार पाडण्यासाठी सुरक्षित वातावरण तयार करतो.

72निर्णय क्षमता
तुम्ही आणि तुमच्या मित्राने एका प्रतिष्ठित शिष्यवृत्तीसाठी अर्ज केला आहे आणि तुमच्यापैकी एकाची निवड करण्यासाठी तुम्हाला मुलाखतीसाठी बोलावले आहे. ही शिष्यवृत्ती तुमच्या शैक्षणिक क्षमतेचे प्रतीक आहे. तुमचा मित्र तितकाच सक्षम आहे. ती वंचित गटातून येते आणि या टप्प्यावर पोहोचण्यासाठी तिने आणि तिच्या कुटुंबाने खूप मेहनत घेतली आहे. तिला या शिष्यवृत्तीची नितांत गरज आहे आणि त्यानंतरच ती तिच्या अभ्यासाला पुढे चालू ठेवू शकेल. तुम्ही काय कराल?
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (C) निवड झाल्यास शिष्यवृत्ती स्वीकाराल आणि तुमच्या मित्राला आर्थिक मदत कराल.

Explanation

शिष्यवृत्ती शैक्षणिक क्षमतेचे प्रतीक आहे आणि तुम्ही तितकेच सक्षम असल्याने, मुलाखतीला जाणे आणि निवड झाल्यास पुरस्कार स्वीकारणे हा सर्वात नैतिक आणि व्यावहारिक निर्णय आहे. यामुळे तुम्ही तुमच्या स्वतःच्या मेहनतीला न्याय देता, औपचारिक निवड प्रक्रियेचा आदर करता आणि तुमची शैक्षणिक सचोटी टिकवून ठेवता. निवड झाल्यानंतर, तुम्ही तुमच्या मित्राला मदत करण्यासाठी तुमच्या पदाचा किंवा शिष्यवृत्तीच्या आर्थिक फायद्याचा उपयोग करू शकता, ज्यामुळे तुमच्या वैयक्तिक आकांक्षा पूर्ण होतील आणि गरजूंना मदत करण्याची तुमची नैतिक जबाबदारी देखील पार पडेल, तसेच संस्थेच्या गुणवत्तेवर आधारित निकषांना धक्का लागणार नाही.

73निर्णय क्षमता
तुम्ही त्या भागाचे जिल्हाधिकारी आहात आणि समाजातल्या विविध गटांकडून किशोरवयीन मुलांकडून होणाऱ्या छेडछाडीच्या (eve-teasing) अनेक तक्रारी तुम्हाला मिळाल्या आहेत. शाळा आणि महाविद्यालये किशोरवयीन विद्यार्थ्यांना कोणत्याही विधायक शिक्षण कार्यक्रमात गुंतवून ठेवण्यात अयशस्वी ठरतात, ज्यामुळे त्यांची ऊर्जा वैयक्तिकरित्या समाधानकारक आणि सामाजिकदृष्ट्या उपयुक्त, सर्जनशील आणि बौद्धिकदृष्ट्या मागणी असलेल्या कामात वापरली जाते, हे तुम्हाला माहीत आहे. अनेक किशोरवयीन मुले शाळा आणि महाविद्यालयांच्या बाहेर आहेत, त्यांना कोणत्याही प्रयत्नाशिवाय श्रीमंत आणि आरामदायी जीवनाची स्वप्ने पडतात. या समस्येचे निराकरण करण्यासाठी तुमची प्राथमिकता काय असेल?
Tap an option to check yourself

Correct

Not quite — the correct answer is highlighted

Show answer & explanationHide answer

Answer: (B) छेडछाड करणाऱ्या मुलांच्या गट बैठका आयोजित करणे, त्यांना गट तयार करण्यास मदत करणे आणि विविध युवक योजनांच्या मदतीने त्यांना परिसरातील विधायक कामांमध्ये गुंतवून ठेवण्यास मदत करणे.

Explanation

येथे अधोरेखित केलेला मुख्य मुद्दा हा आहे की, किशोरवयीन मुले अनियंत्रित ऊर्जा, शाळा किंवा महाविद्यालयांमध्ये विधायक सहभागाचा अभाव आणि जीवनात उत्पादक दिशेचा अभाव यामुळे छेडछाडीसारख्या कृत्यांकडे वळतात. जिल्हाधिकारी म्हणून, या मूळ कारणांना संबोधित करणारा सक्रिय, सुधारणावादी आणि प्रशासकीय उपाय लागू करणे ही प्राथमिकता आहे. युवकांच्या गट बैठका आयोजित करणे, त्यांना संघटित गट तयार करण्यास मदत करणे आणि त्यांना थेट विविध सरकारी युवक विकास आणि कल्याणकारी योजनांशी जोडणे, हे जिल्हाधिकाऱ्यांच्या अधिकृत प्रशासकीय अधिकाराचा उपयोग करते. हा दृष्टिकोन त्यांची ऊर्जा वैयक्तिकरित्या समाधानकारक आणि सामाजिकदृष्ट्या उपयुक्त कामांमध्ये वापरतो, त्यांना आत्म-सुधारणेसाठी आणि विधायक कामांसाठी वास्तववादी मार्ग प्रदान करतो आणि तात्पुरत्या प्रतिबंधांवर अवलंबून राहण्याऐवजी दीर्घकालीन वर्तणुकीतील सुधारणांना प्रोत्साहन देतो.

Answer key

Tap a number to jump to that question.

  1. 1D
  2. 2C
  3. 3A
  4. 4B
  5. 5A
  6. 6C
  7. 7C
  8. 8C
  9. 9D
  10. 10D
  11. 11B
  12. 12B
  13. 13C
  14. 14D
  15. 15A
  16. 16D
  17. 17C
  18. 18D
  19. 19D
  20. 20C
  21. 21D
  22. 22C
  23. 23B
  24. 24D
  25. 25D
  26. 26C
  27. 27D
  28. 28C
  29. 29D
  30. 30C
  31. 31B
  32. 32A
  33. 33D
  34. 34C
  35. 35B
  36. 36A
  37. 37C
  38. 38D
  39. 39B
  40. 40C
  41. 41D
  42. 42A
  43. 43D
  44. 44C
  45. 45B
  46. 46D
  47. 47B
  48. 48D
  49. 49A
  50. 50B
  51. 51D
  52. 52C
  53. 53D
  54. 54D
  55. 55B
  56. 56D
  57. 57D
  58. 58B
  59. 59B
  60. 60A
  61. 61C
  62. 62B
  63. 63C
  64. 64D
  65. 65C
  66. 66B
  67. 67D
  68. 68B
  69. 69C
  70. 70C
  71. 71C
  72. 72C
  73. 73B

Other years

Practice these questions the way the exam asks them

Timed mock tests from real previous year questions, instant scores, topic-wise analysis and an AI mentor to clear doubts — free to start.

Start practising free

Previous year papers for other exams