MPSC Prelims 2009 General Studies Paper I with Answers & Explanations

Explanation

महेंद्रसिंग धोनीची २००८ मध्ये 'आयसीसी एकदिवसीय खेळाडू ऑफ द इयर' म्हणून निवड झाली होती. मतदानाच्या कालावधीत, त्याने ३९ एकदिवसीय आंतरराष्ट्रीय सामन्यांमध्ये सरासरी ४९.९२ आणि स्ट्राइक रेट ८२.४६ सह १,२९८ धावा केल्या होत्या. यष्टिरक्षक म्हणून, त्याने ४६ झेल आणि १६ स्टंपिंगसह ६२ बाद केले, जे त्या कालावधीतील इतर कोणत्याही यष्टिरक्षकाच्या तुलनेत दुप्पट होते. या पुरस्कारासह, तो हा वैयक्तिक सन्मान जिंकणारा पहिला भारतीय क्रिकेटपटू ठरला.

Explanation

भारत सरकारने एप्रिल २००० पासून घाऊक किंमत निर्देशांकासाठी आधार वर्ष १९८१-८२ वरून १९९३-९४ असे सुधारित केले. १९९३-९४ या मालिकेचा वापर संपूर्ण दशकात भारतातील महागाई आणि किंमत निर्देशांकांचे मोजमाप करण्यासाठी प्राथमिक निर्देशक म्हणून करण्यात आला, जो २०१० मध्ये अद्ययावत होईपर्यंत सक्रिय आधार वर्ष राहिला.

Explanation

नेहरू रोजगार योजना (NRY) ऑक्टोबर १९८९ मध्ये विशेषतः शहरी गरिबी निर्मूलन आणि रोजगार निर्मिती योजना म्हणून सुरू करण्यात आली. दारिद्र्यरेषेखालील शहरी बेरोजगार आणि अल्प-रोजगारित लोकांना वेतन रोजगार, स्वयंरोजगार संधी आणि निवारा सुधारणा प्रदान करणे हा तिचा प्राथमिक उद्देश आहे. ही योजना केवळ शहरी भागांसाठी असल्याने, जिल्हा परिषदेसारख्या ग्रामीण पंचायती राज संस्थांऐवजी महानगरपालिका आणि नगर परिषदांसारख्या शहरी स्थानिक स्वराज्य संस्थांद्वारे तिची अंमलबजावणी आणि देखरेख केली जाते.

Explanation

महाराष्ट्रामध्ये द्विसदनी विधानमंडळ आहे, ज्यात दोन सभागृहे आहेत: कनिष्ठ सभागृह म्हणून महाराष्ट्र विधानसभा (विधानसभा) आणि वरिष्ठ सभागृह म्हणून महाराष्ट्र विधान परिषद (विधान परिषद). भारतीय संविधानाच्या अनुच्छेद १६८ नुसार, काही राज्यांमध्ये व्यापक प्रतिनिधित्व आणि कायदेशीर बाबींवर सखोल विचारविनिमय सुनिश्चित करण्यासाठी द्विसदनी प्रणालीची तरतूद केली आहे आणि महाराष्ट्र हे या संरचनेचे पालन करणाऱ्या राज्यांपैकी एक आहे.

Explanation

भारताचे व्हाईसरॉय म्हणून १८९९ ते १९०५ या काळात सेवा बजावणारे लॉर्ड कर्झन यांनी जुलै १९०५ मध्ये बंगालच्या फाळणीची अधिकृत घोषणा केली. १६ ऑक्टोबर १९०५ रोजी प्रभावी झालेली ही फाळणी, बंगाल या मोठ्या प्रांताची बंगाल आणि पूर्व बंगाल व आसाम अशा दोन भागांत विभागणी करणारी होती. जरी ब्रिटिश प्रशासनाने या फाळणीचा उद्देश अत्यंत लोकसंख्या असलेल्या प्रदेशात प्रशासकीय कार्यक्षमता सुधारणे हा असल्याचे सांगितले असले तरी, धार्मिक आधारावर लोकसंख्येला विभाजित करून राष्ट्रवादी चळवळीला कमकुवत करण्याची ही एक राजकीय रणनीती म्हणून ती व्यापकपणे ओळखली गेली. या कृतीमुळे तीव्र विरोध झाला आणि देशभरात स्वदेशी आणि बहिष्कार चळवळींच्या थेट प्रक्षेपणास कारणीभूत ठरले.

Explanation

या कोडिंग योजनेत शब्दातील प्रत्येक अक्षराला इंग्रजी वर्णमालेतील त्याच्या मानक स्थानानुसार मूल्य दिले आहे, जिथे A = 1, B = 2, आणि असेच Z = 26 पर्यंत.

DUTY या शब्दासाठी हा नमुना वापरल्यास: D हे चौथे अक्षर आहे U हे २१ वे अक्षर आहे T हे २० वे अक्षर आहे Y हे २५ वे अक्षर आहे यामुळे कोड 4 - 21 - 20 - 25 मिळतो.

TALK या शब्दासाठी समान तर्क लागू केल्यास: T हे २० वे अक्षर आहे A हे १ ले अक्षर आहे L हे १२ वे अक्षर आहे K हे ११ वे अक्षर आहे

यामुळे कोड 20 - 1 - 12 - 11 मिळतो.

Explanation

भारताच्या परकीय व्यापार धोरणाने (आयात-निर्यात धोरण) 2004-09 मध्ये निर्यात वाढीसाठी आणि रोजगार निर्मितीसाठी उच्च क्षमता असलेल्या अनेक प्रमुख क्षेत्रांची निवड केली होती. या लक्षित क्षेत्रांमध्ये कृषी उत्पादने, दुग्धजन्य आणि कुक्कुटपालन उत्पादने, सागरी उत्पादने, औषधनिर्माण आणि ऑटो घटक यांचा समावेश होता. या क्षेत्रांना प्रोत्साहन देण्यासाठी, विशेष कृषी उपज योजना (Vishesh Krishi Upaj Yojana) सारख्या विशिष्ट योजना सुरू करण्यात आल्या आणि नंतर त्या दुग्धजन्य आणि कुक्कुटपालनासाठीही विस्तारित करण्यात आल्या, तसेच भारताचा जागतिक व्यापार हिस्सा दुप्पट करण्याच्या आणि ग्रामीण व निमशहरी रोजगाराला चालना देण्याच्या उद्देशाने शुल्क-मुक्त आयात लाभ आणि ईपीसीजी (EPCG) सवलतींचे सुसूत्रीकरण करण्यात आले.

Explanation

दिलेली मालिका दोन स्वतंत्र गणितीय श्रेणींची एकांतरित मालिका आहे, जी एकमेकांमध्ये गुंफलेली आहे.

विषम-स्थितीतील पदे (पहिले, तिसरे, पाचवे आणि सातवे पद) 8 च्या सामान्य फरकाने अंकगणितीय श्रेणी तयार करतात: 8, 16, 24, 32

सम-स्थितीतील पदे (दुसरे, चौथे, सहावे आणि गहाळ असलेले आठवे पद) 3 च्या सामान्य फरकाने अंकगणितीय श्रेणी तयार करतात: 3, 6, 9, ...

गहाळ पद शोधण्यासाठी हा नमुना लागू करणे: 9 + 3 = 12

Explanation

निळी क्रांती (Blue Revolution) म्हणजे मत्स्यशेती आणि मासे उत्पादनाची अत्यंत सघन आणि जलद वाढ. भारतामध्ये सातव्या पंचवार्षिक योजनेदरम्यान (१९८५-१९९०) डॉ. हिरालाल चौधरी आणि डॉ. अरुण कृष्णन यांच्या मार्गदर्शनाखाली ही मोहीम सुरू करण्यात आली. या मोहिमेचा उद्देश मत्स्यव्यवसायाच्या विकासावर, व्यवस्थापनावर आणि संवर्धनावर लक्ष केंद्रित करणे हा होता. भारताच्या सागरी आणि अंतर्गत जलस्रोतांच्या पूर्ण क्षमतेचा उपयोग करून मासे उत्पादनात लक्षणीय वाढ करणे आणि मच्छीमार व मत्स्यपालकांच्या सामाजिक-आर्थिक स्थितीत सुधारणा करणे हे याचे उद्दिष्ट आहे.

Explanation

पहिल्या दोन शब्दांमधील संबंध इंग्रजी वर्णमालेतील प्रत्येक अक्षराला दोन स्थाने मागे सरकवून स्थापित केला जातो.

पहिल्या जोडीसाठी, PET आणि NCR: P १६ व्या स्थानी आहे, आणि २ वजा केल्यास १४ मिळतात, जे N आहे. E ५ व्या स्थानी आहे, आणि २ वजा केल्यास ३ मिळतात, जे C आहे. T २० व्या स्थानी आहे, आणि २ वजा केल्यास १८ मिळतात, जे R आहे.

LONE या शब्दातील प्रत्येक अक्षरातून २ वजा करण्याची हीच समान पद्धत वापरून: L १२ व्या स्थानी आहे, २ वजा केल्यास १० मिळतात, जे J आहे. O १५ व्या स्थानी आहे, २ वजा केल्यास १३ मिळतात, जे M आहे. N १४ व्या स्थानी आहे, २ वजा केल्यास १२ मिळतात, जे L आहे. E ५ व्या स्थानी आहे, २ वजा केल्यास ३ मिळतात, जे C आहे.

या अक्षरांना एकत्र केल्यास JMLC मिळते.

Explanation

दक्षिण आशियाई प्राधान्य व्यापार व्यवस्था (SAPTA) करार ११ एप्रिल १९९३ रोजी ढाका, बांगलादेश येथे दक्षिण आशियाई प्रादेशिक सहकार्य संघटनेच्या (SAARC) सात सदस्य राष्ट्रांनी स्वाक्षरी केली. या कराराचा उद्देश प्रादेशिक स्तरावर टॅरिफ सवलतींच्या देवाणघेवाणीद्वारे परस्पर व्यापार आणि आर्थिक सहकार्याला प्रोत्साहन देणे आणि टिकवून ठेवणे हा होता. त्यानंतर ७ डिसेंबर १९९५ रोजी तो अंमलात आला आणि दक्षिण आशियाई मुक्त व्यापार क्षेत्राच्या (SAFTA) स्थापनेचा मार्ग मोकळा झाला.

Explanation

भारतातील सिक्कीम राज्य आणि चीनचा तिबेट स्वायत्त प्रदेश यांना जोडणारा नाथुला खिंड ६ जुलै २००६ रोजी सीमा व्यापारासाठी पुन्हा उघडण्यात आली. १९६२ च्या भारत-चीन युद्धानंतर ४४ वर्षांच्या खंडानंतर या ऐतिहासिक पर्वतीय खिंडीतून व्यापाराची पुन्हा सुरुवात झाली.

Explanation

पाचव्या पंचवार्षिक योजनेत (१९७४-१९७८) भारताच्या चलन तोल्यात (Balance of Payments) लक्षणीय वाढ झाली, जी अंदाजे ₹३,०८२ कोटींच्या सकारात्मक तोल्याने संपली. ही अनुकूल बाह्य स्थिती प्रामुख्याने अदृश्य प्राप्तींमध्ये झालेल्या नाट्यमय वाढीमुळे, विशेषतः १९७० च्या दशकातील तेल दरवाढीनंतर आखाती देशांमधील भारतीय कामगारांकडून मिळालेल्या खाजगी रकमेमुळे चालना मिळाली. याव्यतिरिक्त, निर्यातीत मजबूत वाढ आणि आयातीची मागणी व्यवस्थापित करण्याच्या प्रयत्नांमुळे चालू खात्यात आणखी बळकटी मिळाली, ज्यामुळे पाचवी योजना ही चलन तोल्यातील सकारात्मकतेचा सर्वात उल्लेखनीय काळ ठरली.

Explanation

भारतीय संविधानातील कलम १६३ नुसार, राज्याच्या राज्यपालांना विवेकाधीन अधिकार प्राप्त आहेत. कलम १६३(१) नुसार, राज्यपालांना त्यांच्या कार्यांमध्ये मदत आणि सल्ला देण्यासाठी मुख्यमंत्र्यांच्या नेतृत्वाखाली मंत्रिमंडळाची परिषद असेल, परंतु ज्या कार्यांमध्ये राज्यपालांना त्यांच्या विवेकाधिकारानुसार कार्य करणे आवश्यक आहे, त्या कार्यांसाठी ही तरतूद लागू होणार नाही. याव्यतिरिक्त, कलम १६३(२) स्पष्ट करते की, जर असा प्रश्न उद्भवला की एखादा विषय राज्यपालांच्या विवेकाधीन आहे की नाही, तर राज्यपालांचा त्यांच्या विवेकाधिकारानुसार घेतलेला निर्णय अंतिम असेल आणि त्यांनी केलेल्या कोणत्याही कृतीची वैधता तपासली जाणार नाही.

Explanation

प्राथमिक कृषी पत संस्था (PACS) या भारतातील अल्पकालीन सहकारी पतव्यवस्थेचा तळागाळातील स्तर तयार करतात. बियाणे, खते खरेदी करणे आणि यंत्रसामग्री भाड्याने घेणे यांसारख्या हंगामी शेती कार्यांसाठी शेतकऱ्यांना अल्पकालीन आणि मध्यम मुदतीचे कर्ज देण्यासाठी त्या थेट गाव किंवा पंचायत स्तरावर कार्य करतात. या संस्था वैयक्तिक शेतकरी सदस्यांशी थेट व्यवहार करतात, तर जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँका (DCCBs) जिल्हा स्तरावर आणि राज्य सहकारी बँका (SCBs) त्यांना समर्थन आणि पुनर्वित्त देण्यासाठी सर्वोच्च स्तरावर कार्य करतात.

Explanation

महाराष्ट्र शासनाच्या सामाजिक वनीकरण विभागाने लोकांच्या सक्रिय सहभागाने मोकळ्या जागा, सार्वजनिक ठिकाणे आणि खाजगी जमिनींवर वृक्षारोपण कार्यक्रम राबवण्याची जबाबदारी घेतली आहे. १९८२ मध्ये स्थापन झालेल्या या विभागाने पारंपरिक वनक्षेत्राबाहेर हरित आच्छादन वाढवण्यावर लक्ष केंद्रित केले आहे, तसेच सामुदायिक सहकार्यातून ग्रामीण रोजगार आणि उपजीविका निर्माण केली आहे.

Explanation

मूळ बिंदू (0, 0) पासून सुरुवात करून, 'अ' च्या हालचालीचे प्रतिनिधित्व कार्टेशियन प्लेनवर केले जाऊ शकते, जिथे उत्तर धन y-अक्ष आहे, दक्षिण ऋण y-अक्ष आहे, पूर्व धन x-अक्ष आहे आणि पश्चिम ऋण x-अक्ष आहे.

सुरुवातीला, 'अ' 3 किमी उत्तरेकडे चालतो, (0, 3) या निर्देशांकांवर पोहोचतो.

तो नंतर डावीकडे वळतो, जो पश्चिमेकडे आहे, आणि 2 किमी चालतो, (-2, 3) येथे पोहोचतो.

पुढे, तो पुन्हा डावीकडे वळतो, जो दक्षिणेकडे आहे, आणि 3 किमी चालतो, ज्यामुळे तो (-2, 0) येथे येतो.

शेवटी, दक्षिणेकडे तोंड करून, तो उजवीकडे वळतो, जो पश्चिमेकडे आहे, आणि 3 किमी चालतो, (-5, 0) येथे समाप्त होतो.

अंतिम स्थान (-5, 0) आणि सुरुवातीचा बिंदू (0, 0) यांच्यातील अंतर 5 किमी आहे आणि दिशा थेट पश्चिम आहे.

Explanation

२००१ च्या भारत जनगणनेनुसार, केरळमध्ये देशातील सर्वाधिक लिंग गुणोत्तर नोंदवले गेले, ज्यात १००० पुरुषांमागे १०५८ स्त्रिया होत्या. इतर राज्यांमध्ये, महाराष्ट्राचे लिंग गुणोत्तर ९२२, गुजरातचे ९२१ आणि नागालँडचे ९०९ होते.

Explanation

मायोपिया, ज्याला सामान्यतः लघुदृष्टी म्हणतात, हा डोळ्यांचा एक अपवर्तक दोष आहे ज्यामध्ये जवळच्या वस्तू स्पष्ट दिसतात, तर दूरच्या वस्तू अस्पष्ट दिसतात. असे घडते कारण डोळ्यांची अपवर्तक शक्ती खूप जास्त असते किंवा डोळ्याचा गोल खूप लांब असतो, ज्यामुळे दूरच्या अंतरावरून येणारे समांतर प्रकाश किरण डोळ्याच्या पडद्यावर (रेटिना) केंद्रित होण्याऐवजी त्याच्या समोरच्या बिंदूवर केंद्रित होतात. परिणामी, मायोपियाने ग्रस्त असलेली व्यक्ती दूरच्या अंतरावरील कोणतीही वस्तू स्पष्टपणे पाहू शकत नाही.

Explanation

महाराष्ट्रामध्ये लक्षणीय वनसंपदा आहे, विशेषतः विदर्भ आणि पश्चिम घाट प्रदेशात. आर्थिक मूल्याच्या दृष्टीने, लाकूड, विशेषतः उच्च प्रतीचे सागवान, हे राज्यातील सर्वात महत्त्वाचे वन उत्पादन आहे. महाराष्ट्र वन विकास महामंडळ आणि राज्य वन विभाग सागवानाच्या लागवडीचे मोठे क्षेत्र व्यवस्थापित करतात. चंद्रपूर आणि मेळघाट सारख्या प्रदेशांतील सागवान लाकूड त्याची मजबुती, टिकाऊपणा आणि आकर्षक पोत यासाठी जगप्रसिद्ध आहे, ज्यामुळे बाजारात त्याला चांगली किंमत मिळते. संघटित लाकूड लिलावातून मिळणारा महसूल राज्याच्या वनीकरण क्षेत्राच्या कमाईचा सर्वात मोठा हिस्सा आहे, ज्यामुळे लाकूड हे आर्थिकदृष्ट्या सर्वात महत्त्वाचे उत्पादन ठरते.

Explanation

क्षेत्रफळाच्या दृष्टीने गोवा हे भारतातील सर्वात लहान राज्य आहे, ज्याचे क्षेत्रफळ सुमारे ३,७०२ चौरस किलोमीटर आहे. पश्चिम भारतातील कोकण प्रदेशात स्थित, या राज्याची अरबी समुद्राला लागून १६० किलोमीटर लांबीची किनारपट्टी आहे.

Explanation

भारताच्या पहिल्या पंचवार्षिक योजनेदरम्यान (इ.स. १९५१-५२ ते इ.स. १९५५-५६), आयातीचे सरासरी वार्षिक मूल्य अंदाजे ₹७३० कोटी होते, तर निर्यातीचे सरासरी वार्षिक मूल्य सुमारे ₹६२२ कोटी होते. परिणामी, या कालावधीत सरासरी वार्षिक व्यापार तूट ₹१०८ कोटी इतकी होती.

Explanation

संयुक्त राष्ट्रसंघाच्या आमसभेने ओझोन थराच्या संवर्धनासाठी आंतरराष्ट्रीय दिवस म्हणून १६ सप्टेंबर हा दिवस निश्चित केला आहे. या दिवशी १६ सप्टेंबर १९८७ रोजी ओझोन थराला क्षीण करणाऱ्या पदार्थांवरील मॉन्ट्रियल प्रोटोकॉलवर स्वाक्षरी करण्यात आली होती. हा एक आंतरराष्ट्रीय करार आहे जो ओझोन थराला क्षीण करणाऱ्या पदार्थांचे उत्पादन आणि वापर टप्प्याटप्प्याने कमी करून ओझोन थराचे संरक्षण करण्यासाठी तयार केला गेला आहे.

Explanation

महाराष्ट्रातील विकेंद्रित नियोजन प्रणाली अंतर्गत, जी १९७४ पासून अस्तित्वात आहे, जिल्हा नियोजन आणि विकास परिषदेची रचना खालीलप्रमाणे आहे:

जिल्ह्याचे पालकमंत्री हे अध्यक्ष म्हणून काम पाहतात. जिल्ह्यातून निवडून आलेले इतर कोणतेही मंत्री हे संयुक्त अध्यक्ष म्हणून काम पाहतात. संबंधित महसूल विभागाचे विभागीय आयुक्त हे परिषदेचे उपाध्यक्ष म्हणून काम पाहतात. जिल्हाधिकारी हे सदस्य सचिव म्हणून काम पाहतात.

Explanation

ठिबक सिंचनामध्ये पाईप्स आणि एमिटर्सच्या नेटवर्कद्वारे वनस्पतींच्या मुळांच्या क्षेत्रात हळू, अचूक आणि वारंवार पाणी दिले जाते. पिकांच्या दैनंदिन पाणी वापराच्या गरजेनुसार पाणी दिले जात असल्याने, सक्रिय मुळांच्या क्षेत्रात ओलाव्याची पातळी नेहमी क्षेत्र क्षमतेवर (Field capacity) किंवा त्याच्या अगदी जवळ ठेवली जाते. पाण्याच्या या सातत्यपूर्ण पुरवठ्यामुळे ओलाव्याचा ताण टाळता येतो आणि मातीच्या कणांमध्ये पाणी व हवा यांचा आदर्श समतोल राखला जातो, ज्यामुळे पोषक तत्वांचे शोषण आणि पिकांचे उत्पादन वाढते.

Explanation

भारतीय संविधानाच्या अनुच्छेद ३ नुसार, कोणत्याही विद्यमान राज्याच्या सीमा बदलण्याचा, क्षेत्र वाढवण्याचा किंवा कमी करण्याचा किंवा नाव बदलण्याचा अधिकार केवळ संसदेला आहे. या उद्देशासाठी विधेयक संसदेच्या कोणत्याही सभागृहात राष्ट्रपतींच्या पूर्व शिफारशीवरच सादर केले जाऊ शकते आणि ते मंजूर करण्यासाठी साध्या बहुमताची आवश्यकता असते. हे सुनिश्चित करते की संघराज्याची पुनर्रचना संघराज्याच्या सर्वोच्च विधायी प्राधिकरणाद्वारे केली जाऊ शकते.

Explanation

वस्तू आणि सेवांवरील अप्रत्यक्ष करांच्या संचयी परिणामांना कमी करण्यासाठी, १९७६ मध्ये एल. के. झा यांच्या अध्यक्षतेखाली स्थापन करण्यात आलेल्या अप्रत्यक्ष कर चौकशी समितीने (Indirect Taxation Enquiry Committee) भारतात मूल्यवर्धित कर (VAT) प्रणाली सुरू करण्याची शिफारस केली. या महत्त्वपूर्ण शिफारशीने १९८६ मध्ये सुधारित मूल्यवर्धित कर (MODVAT) आणि अखेरीस संपूर्ण भारतात राज्य-स्तरीय व्हॅट प्रणाली लागू करण्यासह भविष्यातील अप्रत्यक्ष कर सुधारणांचा पाया घातला.

Explanation

संयुक्त राष्ट्र विकास कार्यक्रमाद्वारे (United Nations Development Programme) तयार करण्यात आलेला मानव विकास अहवाल २००६, 'Beyond Scarcity: Power, poverty and the global water crisis' या शीर्षकाखाली प्रकाशित झाला होता. या अहवालात पाणी आणि स्वच्छता यावर लक्ष केंद्रित केले गेले, ज्याला एक पद्धतशीर मानवाधिकार समस्या म्हणून पाहिले गेले. यात असा युक्तिवाद करण्यात आला की जागतिक जलसंकट हे भौतिक कमतरतेऐवजी सत्ता विषमता, गरिबी आणि असमानता यामध्ये खोलवर रुजलेले आहे. या अहवालाने स्वच्छ पाणी आणि स्वच्छतेच्या अपुऱ्या प्रवेशाचे बालमृत्यू, आरोग्य, शिक्षण आणि जागतिक स्तरावरील आर्थिक विकासावर होणारे विनाशकारी परिणाम अधोरेखित केले.

Explanation

आधुनिक व्यावसायिक अंडी देणारी कोंबडी साधारणपणे १८ ते २२ आठवड्यांच्या वयात लैंगिक परिपक्वता गाठते आणि अंडी घालण्यास सुरुवात करते, सरासरी २० आठवडे. या टप्प्यावर, पिल्लू पूर्णपणे अंडी देणाऱ्या कोंबडीमध्ये (लेयर) रूपांतरित झालेली असते, ज्यामध्ये परिपक्व प्रजनन प्रणाली विकसित झालेली असते जी सातत्यपूर्ण अंडी उत्पादनास सुरुवात करण्यास आणि टिकवून ठेवण्यास सक्षम असते.

Explanation

सिल्किंग ही मक्यातील वाढीची एक महत्त्वाची पुनरुत्पादक अवस्था आहे, जी विशेषतः R1 अवस्थेसाठी नियुक्त केली जाते. या अवस्थेदरम्यान, सिल्क (मादी फुलांचे लांब, धाग्यासारखे स्टाइल) कणसाच्या आवरणातून बाहेर येतात आणि झाडाच्या शेंड्यावरील तुऱ्यातून बाहेर पडलेल्या वाऱ्याने वाहून नेलेल्या परागकणांना पकडतात. प्रत्येक सिल्क एका संभाव्य दाण्याशी संबंधित असल्याने, या काळात यशस्वी परागीभवन फलित आणि दाण्याच्या विकासासाठी आवश्यक आहे, जे थेट पिकाच्या एकूण धान्याच्या उत्पादनावर परिणाम करते.

Explanation

भारतात कॉफी उत्पादनात कर्नाटक आघाडीवर आहे आणि तेथे कॉफी लागवडीखालील क्षेत्र सर्वाधिक आहे. या राज्यात देशातील एकूण कॉफी लागवडीच्या सुमारे ६०% क्षेत्राचा समावेश आहे, जे प्रामुख्याने पश्चिम घाटातील पश्चिम घाट, कोडगू, चिकमंगळूर आणि हसन जिल्ह्यांसारख्या डोंगराळ प्रदेशात केंद्रित आहे. या प्रदेशात अरेबिका आणि रोबस्टा दोन्ही प्रकारच्या कॉफीच्या लागवडीसाठी आवश्यक असलेली आदर्श उंची, सुपीक माती आणि चांगला पर्जन्यमान आहे.

Explanation

रेनबो रिव्होल्यूशन (Rainbow Revolution) कृषी क्षेत्राच्या सर्वांगीण आणि एकात्मिक विकासाचे प्रतिनिधित्व करते. यात अन्नधान्यासाठी हरित क्रांती, दुग्धोत्पादनासाठी श्वेत क्रांती, तेलबियासाठी पिवळी क्रांती, मत्स्यपालनासाठी निळी क्रांती आणि फलोत्पादनासाठी सुवर्ण क्रांती यांसारख्या कृषी क्षेत्रातील सर्व वैयक्तिक रंगीत क्रांतींचा समावेश होतो. २००० मध्ये भारताच्या राष्ट्रीय कृषी धोरणांतर्गत तयार करण्यात आलेले, याचा उद्देश कृषी आणि संलग्न क्षेत्रांमध्ये व्यापक, शाश्वत आणि जलद वाढ साधणे हा आहे.

Explanation

संख्या 94 ही 3 ने विभाज्य नाही, तर दिलेल्या संचातील इतर सर्व संख्या 3 च्या पटीत आहेत. 94 च्या अंकांची बेरीज 13 आहे, जी 3 ने विभाज्य नाही, त्यामुळे ती वेगळी ठरते.

Explanation

सर शाह नवाझ भुट्टो यांची मे १९४७ मध्ये जुनागढ संस्थानाचे दिवाण किंवा मुख्य सल्लागार म्हणून नवाब मुहम्मद महाबत खानजी तृतीय यांनी नियुक्ती केली होती. भारताच्या स्वातंत्र्याच्या महत्त्वपूर्ण काळात त्यांनी राज्याच्या प्रशासनावर महत्त्वपूर्ण प्रभाव पाडला आणि ऑगस्ट १९४७ मध्ये पाकिस्तानमध्ये विलीनीकरणाच्या दस्तऐवजावर स्वाक्षरी करण्याचा सल्ला नवाबांना देण्यामध्ये त्यांनी महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली.

Explanation

भारताची पाचवी पंचवार्षिक योजना १९७४ ते १९७९ या कालावधीसाठी प्रस्तावित आणि सुरू करण्यात आली होती. या योजनेचे मुख्य प्राधान्यक्रम गरिबी निर्मूलन (गरिबी हटाओ) आणि आत्मनिर्भरता प्राप्त करणे हे होते. जरी नव्याने निवडून आलेल्या जनता पक्ष सरकारने रोलिंग प्लॅन सादर करण्यासाठी १९७८ मध्ये योजना एक वर्ष लवकर संपुष्टात आणली असली तरी, पाचव्या योजनेचा अधिकृतपणे निश्चित केलेला कालावधी १९७४-७९ आहे.

Explanation

या क्रमामध्ये, सलग उतरत्या पूर्णांकांच्या घनांमधून 5 वजा केले आहेत:

7³ - 5 = 343 - 5 = 338 6³ - 5 = 216 - 5 = 211 5³ - 5 = 125 - 5 = 120 4³ - 5 = 64 - 5 = 59

याच नमुन्यानुसार, क्रमातील पुढील पद आहे:

3³ - 5 = 27 - 5 = 22

Explanation

सुंदरराजन समिती (Sundar Rajan Committee) भारत सरकारने नोव्हेंबर १९९४ मध्ये यु. सुंदरराजन यांच्या अध्यक्षतेखाली नेमली होती, जे त्यावेळी भारत पेट्रोलियम कॉर्पोरेशन लिमिटेड (BPCL) चे अध्यक्ष आणि व्यवस्थापकीय संचालक होते. ही समिती हायड्रोकार्बन क्षेत्राचे परीक्षण करण्यासाठी आणि २०१० पर्यंत दीर्घकालीन दृष्टिकोन योजना सुचवण्यासाठी एक अभ्यास गट म्हणून स्थापन करण्यात आली होती. समितीने १९९५ मध्ये आपला अहवाल सादर केला, ज्यामध्ये भारतीय पेट्रोलियम आणि तेल उद्योगाला अधिक स्पर्धात्मक आणि बाजार-चालित बनविण्यासाठी टप्प्याटप्प्याने नियंत्रणमुक्ती आणि सुधारणांची शिफारस केली.

Explanation

राष्ट्रीय सेंद्रिय उत्पादन कार्यक्रम (NPOP), ज्याला राष्ट्रीय सेंद्रिय शेती कार्यक्रम म्हणूनही ओळखले जाते, भारत सरकारच्या वाणिज्य आणि उद्योग मंत्रालयाने २००० साली सुरू केला. हा कार्यक्रम सेंद्रिय उत्पादनांसाठी राष्ट्रीय मानके स्थापित करतो आणि तपासणी आणि प्रमाणन संस्थांच्या मान्यतांसाठी एक संस्थात्मक चौकट प्रदान करतो. २००१ मध्ये परकीय व्यापार (विकास आणि नियमन) कायद्यांतर्गत याची औपचारिकपणे अंमलबजावणी आणि अधिसूचना जारी करण्यात आली, ज्यामुळे भारतातील सेंद्रिय उत्पादनांच्या निर्यातीसाठी प्रमाणन अनिवार्य झाले.

Explanation

देवी अहिल्याबाई होळकर विमानतळ इंदूर, मध्य प्रदेश येथे आहे. हे नाव अठराव्या शतकातील होळकर राजवंशाची शासक, ज्यांनी मालवा राज्यावर राज्य केले आणि महेश्वरला आपल्या राज्याची राजधानी बनवले, महाराणी अहिल्याबाई होळकर यांच्या सन्मानार्थ ठेवण्यात आले आहे.

Explanation

भारतातील पशुधन गणना दर 5 वर्षांनी केली जाते. ही देशातील ग्रामीण आणि शहरी भागातील सर्व पाळीव प्राणी, कुक्कुटपालन आणि भटक्या प्राण्यांची एक व्यापक मोजणी आहे. विविध दुग्धव्यवसाय आणि पशुसंवर्धन योजना आणि धोरणे तयार करण्यासाठी, नियोजन करण्यासाठी आणि त्यांची अंमलबजावणी करण्यासाठी ही गणना महत्त्वपूर्ण आहे. भारतातील पहिली पशुधन गणना 1919-1920 मध्ये घेण्यात आली होती.

Explanation

Dynamics of Social Change हे भारताचे माजी पंतप्रधान चंद्रशेखर यांनी लिहिलेल्या निबंध, संपादकीय आणि लेख यांचा एक प्रसिद्ध संग्रह आहे. १९७८ मध्ये प्रकाशित झालेल्या या पुस्तकात लोकशाही समाजवाद, सामाजिक-आर्थिक समस्या आणि भारतातील राजकीय व सामाजिक परिवर्तनासाठीची त्यांची दूरदृष्टी यावर त्यांचा सखोल सहभाग दर्शविला आहे. त्यांच्या तुरुंगवासातील आठवणी 'मेरी जेल डायरी' सोबतच, स्वातंत्र्योत्तर भारतीय समाज आणि त्याच्या राजकीय पटलावर एक सखोल चिंतन सादर करण्यासाठी हे कार्य ओळखले जाते.

Explanation

या मालिकेत Tₙ = 2Tₙ₋₁ + 1 हा नियम लागू होतो, जिथे प्रत्येक पद मागील पदाला 2 ने गुणून त्यात 1 मिळवून मिळते.

हा नियम लागू केल्यास: 3 × 2 + 1 = 7 7 × 2 + 1 = 15 15 × 2 + 1 = 31 31 × 2 + 1 = 63 63 × 2 + 1 = 127

पर्यायी पद्धतीने, n = 2 पासून सुरू होणारी पदे 2ⁿ - 1 या स्वरूपात व्यक्त केली जाऊ शकतात: 2² - 1 = 3 2³ - 1 = 7 2⁴ - 1 = 15 2⁵ - 1 = 31 2⁶ - 1 = 63 2⁷ - 1 = 127

Explanation

भारतीय चलन बाजारात संघटित आणि असंघटित अशा दोन्ही क्षेत्रांचा समावेश असलेली दुहेरी रचना दिसून येते. संघटित क्षेत्रात भारतीय रिझर्व्ह बँक, व्यावसायिक बँका, सहकारी बँका आणि विशेष वित्तीय संस्था यांचा समावेश होतो आणि ते सुनियोजितपणे नियंत्रित केले जाते. असंघटित क्षेत्र मध्यवर्ती बँकेच्या थेट नियामक कक्षेत मोठ्या प्रमाणावर कार्य करते आणि त्यात देशी बँकर, स्थानिक सावकार, चिट फंड आणि अनौपचारिक वित्तीय मध्यस्थ यांचा समावेश होतो. औपचारिक नियामक चौकटींचे या पारंपरिक, अनौपचारिक कर्ज प्रणालींसोबतचे सह-अस्तित्व हे भारतातील चलन बाजाराची संपूर्ण रचना तयार करते.

Explanation

महाराष्ट्र शासनाने स्थापित केलेले महाराष्ट्र राज्य चित्रपट पुरस्कार हे दिग्दर्शन, अभिनय, संगीत आणि तांत्रिक कामांसारख्या श्रेणींमध्ये मराठी चित्रपटसृष्टीतील कामगिरीचा गौरव करतात. या वार्षिक सोहळ्याची ४५ वी आवृत्ती औरंगाबाद (आता छत्रपती संभाजीनगर) येथे आयोजित करण्यात आली होती, जे महाराष्ट्रातील अनेक शहरांपैकी एक आहे ज्यांनी मुंबई, पुणे आणि इतर प्रादेशिक केंद्रांसह या कार्यक्रमाचे आयोजन केले आहे.

Explanation

एकात्मिक ग्रामीण विकास कार्यक्रम (IRDP) १९७८-७९ मध्ये ग्रामीण गरिबी कमी करण्यासाठी आणि स्वयंरोजगाराच्या संधी निर्माण करण्यासाठी सुरू करण्यात आला. त्याच्या स्थापनेच्या वेळी, ग्रामीण विकास कार्यक्रम ग्रामीण विकास विभागाच्या अंतर्गत व्यवस्थापित केले जात होते, ज्याला १८ ऑगस्ट १९७९ रोजी ग्रामीण पुनर्रचना मंत्रालय (Ministry of Rural Reconstruction) असे स्वतंत्र मंत्रालय म्हणून श्रेणीसुधारित करून स्थापित करण्यात आले. या मंत्रालयाचे नाव नंतर २३ जानेवारी १९८२ रोजी ग्रामीण विकास मंत्रालय (Ministry of Rural Development) असे बदलण्यात आले.

Explanation

दिलेल्या उंचीच्या संबंधांचे विश्लेषण करून, आपण असमानतेची एकच साखळी तयार करू शकतो. आपल्याला दिलेले आहे की सागर विजयपेक्षा उंच आहे, याचा अर्थ सागर > विजय. सुजित सागरपेक्षा उंच आहे, ज्यामुळे सुजित > सागर > विजय. श्रीकांत सुजितपेक्षा उंच आहे, ज्यामुळे श्रीकांत > सुजित > सागर > विजय. शेवटी, अजित श्रीकांतपेक्षा उंच आहे, ज्यामुळे अजित > श्रीकांत > सुजित > सागर > विजय असा उंचीचा पूर्ण क्रम मिळतो. ही साखळी स्पष्टपणे दर्शवते की विजय इतरांपेक्षा कमी उंचीचा आहे आणि म्हणून त्याची उंची सर्वात कमी आहे.

Explanation

इतर गटांमध्ये, पहिले दोन अक्षरे उतरत्या वर्णक्रमानुसार (Z ते Y, X ते W, आणि T ते S) आहेत आणि शेवटची दोन अक्षरे चढत्या वर्णक्रमानुसार (A ते B, C ते D, आणि G ते H) आहेत. याव्यतिरिक्त, पहिले आणि तिसरे अक्षर हे वर्णमालेतील विरुद्ध जोड्या आहेत (Z-A, X-C, आणि T-G), आणि दुसरे आणि चौथे अक्षर देखील विरुद्ध जोड्या आहेत (Y-B, W-D, आणि S-H).

UVEF मध्ये, पहिले दोन अक्षरे (U ते V) चढत्या वर्णक्रमानुसार आहेत, आणि विरुद्ध अक्षरांचे संबंध या पहिल्या-तिसऱ्या आणि दुसऱ्या-चौथ्या नमुन्याचे अनुसरण करत नाहीत.

Explanation

फुफ्फुसीय धमनी ही रक्तवाहिनी आहे जी हृदयाच्या उजव्या निलयातून फुफ्फुसांपर्यंत ऑक्सिजनविरहित रक्त वाहून नेते. फुफ्फुसांमध्ये, हे रक्त वायू विनिमय करते, कार्बन डायऑक्साइड बाहेर टाकते आणि ऑक्सिजन शोषून घेते. जरी धमन्या सामान्यतः शरीरात ऑक्सिजन-समृद्ध रक्त वाहून नेतात, तरी फुफ्फुसीय धमनी अद्वितीय आहे कारण ती ऑक्सिजन-विरहित रक्त श्वसनसंस्थेकडे ऑक्सिजनेशनसाठी वाहून नेते.

Explanation

१९७५ मध्ये एम. नरसिंहम यांच्या अध्यक्षतेखालील ग्रामीण बँकांवरील नरसिंहम कार्यकारी गटाने (Narasimham Working Group on Rural Banks) भारतात प्रादेशिक ग्रामीण बँकांच्या (RRBs) स्थापनेची शिफारस केली. या समितीने सहकारी संस्थांची स्थानिक ओळख आणि व्यावसायिक बँकांची व्यावसायिक कौशल्ये व संसाधन उभारणी क्षमता यांचा संगम साधणाऱ्या संस्थेची गरज ओळखली. या शिफारशीमुळे सप्टेंबर १९७५ मध्ये प्रादेशिक ग्रामीण बँका अध्यादेश (Regional Rural Banks Ordinance) लागू करण्यात आला आणि त्यानंतर १९७६ चा प्रादेशिक ग्रामीण बँका कायदा (Regional Rural Banks Act) संमत करण्यात आला, ज्यामुळे लहान आणि अल्पभूधारक शेतकरी, शेतमजूर आणि ग्रामीण कारागीर यांच्या पतपुरवठ्याच्या गरजा पूर्ण करण्यासाठी समर्पित बँकिंग संस्थांची निर्मिती झाली.

Explanation

महाराष्ट्राचा आकार साधारणपणे आयताकृती आहे, जो पूर्वेकडून पश्चिमेकडे सुमारे ८०० किमी आणि दक्षिणेकडून उत्तरेकडे सुमारे ७०० किमी पसरलेला आहे. हे अंदाजे १५°४४' उत्तर आणि २२°६' उत्तर अक्षांश आणि ७२°३६' पूर्व आणि ८०°५४' पूर्व रेखांश दरम्यान स्थित आहे, ज्याच्या पश्चिम सीमेवर सुमारे ७२० किमी लांबीचा समुद्रकिनारा अरबी समुद्राला लागून आहे, जी त्याच्या दक्षिण-उत्तर भूमी रुंदीपेक्षा वेगळी मोजमाप आहे.

Explanation

प्रकाश तंतू पूर्ण आंतरिक परावर्तन या तत्त्वावर कार्य करते. यात एक आतील गाभा (core) आणि बाहेरील आवरण (cladding) असते, जिथे गाभ्याचे अपवर्तनांक (refractive index) आवरणाच्या अपवर्तनांकापेक्षा जास्त असते. जेव्हा प्रकाश किरण क्रांतिक कोनापेक्षा (critical angle) मोठ्या आपतन कोनात (angle of incidence) गाभ्यात प्रवेश करतो, तेव्हा गाभा-आवरण सीमेवर त्याचे सतत आंतरिक परावर्तन होते. यामुळे प्रकाश तंतूच्या गाभ्यामध्येच अडकून राहतो, ज्यामुळे सिग्नलची ताकद कमी न होता तो लांब अंतरापर्यंत प्रवास करू शकतो.

Explanation

भारतात जगातील एकूण थोरियम साठ्यांपैकी अंदाजे २५% साठे आहेत, ज्यामुळे भारत या खनिजाच्या सर्वात मोठ्या साठाधारकांपैकी एक बनला आहे. हे थोरियम साठे प्रामुख्याने केरळ, तामिळनाडू, आंध्र प्रदेश, ओडिशा आणि पश्चिम बंगाल यांसारख्या राज्यांमधील किनारी वाळूच्या ठेवींमध्ये आढळतात. या प्रचंड घरगुती उपलब्धतेमुळे, थोरियम हा भारताच्या तीन-टप्प्यांच्या अणुऊर्जा कार्यक्रमाच्या तिसऱ्या टप्प्याचा आधारस्तंभ आहे, जो देशातील सुपीक थोरियमचे विखंडनीय युरेनियम-२३३ मध्ये रूपांतर करून दीर्घकालीन ऊर्जा सुरक्षा आणि स्वातंत्र्याकडे संक्रमण करण्यासाठी डिझाइन केला गेला आहे.

Explanation

मायक्रोसॉफ्टने नोव्हेंबर २००६ मध्ये व्हॉल्यूम लायसन्सिंग व्यवसाय ग्राहकांसाठी प्रारंभिक प्रकाशन केल्यानंतर, ३० जानेवारी २००७ रोजी विंडोज व्हिस्टा सामान्य जनतेसाठी अधिकृतपणे जारी केले. विंडोज एक्सपीचा उत्तराधिकारी म्हणून, या ऑपरेटिंग प्रणालीने विंडोज एअरो यूजर इंटरफेस म्हणून ओळखले जाणारे एक मोठे ग्राफिकल रीडिझाइन सादर केले, तसेच सुधारित सुरक्षा वैशिष्ट्ये, अद्ययावत शोध क्षमता आणि नवीन मल्टीमीडिया साधने देखील दिली.

Explanation

DHLP या शब्दात, अक्षरांची वर्णमाला स्थिती D = 4, H = 8, L = 12 आणि P = 16 आहे. सलग अक्षरांमधील नमुना 4 स्थानांनी स्थिर वाढ आहे (4 + 4 = 8, 8 + 4 = 12 आणि 12 + 4 = 16).

हाच नियम KOSW ला लागू केल्यास, अक्षरांची वर्णमाला स्थिती K = 11, O = 15, S = 19 आणि W = 23 आहे. ही मालिका प्रत्येक सलग अक्षरामध्ये 4 स्थानांची स्थिर वाढ देखील दर्शवते (11 + 4 = 15, 15 + 4 = 19 आणि 19 + 4 = 23).

Explanation

११ मार्च १८८९ रोजी, प्रसिद्ध समाजसुधारक पंडिता रमाबाई यांनी चौपाटी, मुंबई येथे 'शारदा सदन' (शिक्षणाचे घर) ची स्थापना केली. या संस्थेची स्थापना गंभीर सामाजिक दुर्लक्षाला सामोरे जाणाऱ्या तरुण हिंदू विधवांना शिक्षण, व्यावसायिक प्रशिक्षण आणि सुरक्षा प्रदान करण्यासाठी निवासी शाळा म्हणून करण्यात आली होती. नंतर हे शाळा पुणे येथे स्थलांतरित करण्यात आले.

Explanation

दंतवैद्य अंतर्वक्र आरसा वापरतात कारण जेव्हा वस्तू आरशाच्या ध्रुवाच्या आणि मुख्य नाभीच्या दरम्यान ठेवली जाते, तेव्हा वस्तूची आभासी, सुलटी आणि मोठी प्रतिमा तयार होते. या मोठेपणामुळे दंतवैद्यांना रुग्णाच्या दातांचे मोठे, स्पष्ट आणि अधिक तपशीलवार दृश्य मिळते, ज्यामुळे पोकळी, प्लाक आणि दातांच्या इतर समस्या शोधणे सोपे होते.

Explanation

आय. आर. कोल्हो वि. राज्य सरकार, तामिळनाडू (२००७) या प्रकरणात, भारतीय सर्वोच्च न्यायालयाच्या नऊ न्यायाधीशांच्या घटनापीठाने एकमताने निर्णय दिला की संविधानाच्या नवव्या अनुसूचीमध्ये समाविष्ट असलेल्या कायद्यांना न्यायालयीन पुनर्विलोकनापासून कोणतीही व्यापक सूट नाही. न्यायालयाने असे प्रतिपादन केले की २४ एप्रिल १९७३ (केशवानंद भारती निकालाची तारीख) नंतर नवव्या अनुसूचीमध्ये समाविष्ट केलेला कोणताही कायदा संविधानाच्या मूलभूत संरचनेचे उल्लंघन करत असेल किंवा नुकसान करत असेल, ज्यात अनुच्छेद १४, १९ आणि २१ अंतर्गत हमी दिलेल्या मूलभूत अधिकारांचा समावेश आहे, तर त्याला न्यायालयात आव्हान दिले जाऊ शकते.

Explanation

अंकांची त्यांच्या संबंधित चिन्हांशी तुलना करून, प्रत्येक चिन्हाचा कोड थेट ओळखला जातो.

१२३५ च्या मॅपिंगमधून + × - <, संबंध खालीलप्रमाणे आहेत: १ संबंधित आहे + २ संबंधित आहे × ३ संबंधित आहे - ५ संबंधित आहे <

९४७८ च्या मॅपिंगमधून ® * > =, संबंध खालीलप्रमाणे आहेत: ९ संबंधित आहे ® ४ संबंधित आहे * ७ संबंधित आहे > ८ संबंधित आहे =

या वैयक्तिक मॅपिंगचा वापर करून, = * × < > या चिन्हांचा क्रम खालीलप्रमाणे डीकोड केला जाऊ शकतो: = संबंधित आहे ८

• संबंधित आहे ४ × संबंधित आहे २ < संबंधित आहे ५

संबंधित आहे ७

या अंकांना क्रमाने लावल्यास ८४२५७ हा अंक मिळतो.

Explanation

मुंबई असोसिएशन ही बॉम्बे प्रेसीडेन्सीमधील पहिली राजकीय संघटना होती, जी २६ ऑगस्ट १८५२ रोजी स्थापन झाली. डॉ. भाऊ दाजी लाड हे जगन्नाथ शंकरशेठ, दादाभाई नौरोजी आणि नवरोजी फर्दुनजी यांच्यासह या संघटनेच्या प्रमुख संस्थापकांपैकी एक होते. त्यांनी या संघटनेचे पहिले सरचिटणीस म्हणूनही काम केले, जी जनतेच्या तक्रारी पोहोचवण्यासाठी आणि प्रशासनात भारतीयांचे अधिक प्रतिनिधित्व मिळावे यासाठी ब्रिटिश संसदेकडे याचिका सादर करण्यासाठी तयार करण्यात आली होती.

Explanation

कार्बन डायऑक्साइडचा वापर अग्निशामक यंत्रात मोठ्या प्रमाणावर केला जातो कारण तो ज्वलनशील नाही आणि हवेपेक्षा जड आहे. सोडल्यावर, तो त्वरित आगीवर आच्छादन करतो, ज्वलनासाठी आवश्यक असलेला ऑक्सिजन विस्थापित करतो आणि प्रभावीपणे ज्वाळा विझवतो.

Explanation

वर्णमाला क्रमानुसार अक्षरांच्या अंकीय स्थानांची जागा बदलून, जिथे A = 1, B = 2, आणि असेच पुढे, आपल्याला मिळते: O = 15 T = 20 L = 12

पहिल्या संबंधासाठी, अंशामधील अक्षरांच्या मूल्यांचा गुणाकार छेदामधील अक्षर मूल्याने भागला जातो: (O × T) ÷ L = (15 × 20) ÷ 12 = 300 ÷ 12 = 25

दुसऱ्या संबंधासाठी समान तर्क वापरून, जिथे I = 9, X = 24, आणि F = 6: (I × X) ÷ F = (9 × 24) ÷ 6 = 216 ÷ 6 = 36

Explanation

अंशामधील अक्षरे डावीकडून त्यांची सामान्य वर्णमाला स्थिती दर्शवतात, जिथे A = 1 आणि Z = 26. छेदामधील प्राइम चिन्हांकित अक्षरे उजवीकडून त्यांची उलट वर्णमाला स्थिती दर्शवतात, जिथे Z' = 1, जी सामान्य स्थिती वजा 27 करून काढली जाते.

दिलेल्या पदांमधील अक्षरांची स्थिती खालीलप्रमाणे आहे: C = 3, आणि P' = 27 - 16 = 11 G = 7, आणि L' = 27 - 12 = 15 T = 20, आणि S' = 27 - 19 = 8

पदे दोन-दोनच्या गटात विभागलेली आहेत.

पहिल्या जोडीमध्ये, अंश 4 ने वाढतो (3 वरून 7 पर्यंत) आणि छेदाची उलट रँक 4 ने वाढते (11 वरून 15 पर्यंत).

दुसऱ्या जोडीमध्ये, समान नमुना लागू केल्यास: T पासून अंश 4 ने वाढतो: 20 + 4 = 24, जे X शी संबंधित आहे. S' पासून छेदाची उलट रँक 4 ने वाढते: 8 + 4 = 12. 12 उलट स्थिती असलेले अक्षर O आहे कारण 27 - 12 = 15, जी O ची सामान्य वर्णमाला स्थिती आहे.

Explanation

३० जून २००६ पर्यंत, भारत संचार निगम लिमिटेड (BSNL) ही भारतातील आघाडीची इंटरनेट सेवा प्रदाता होती, ज्याचा एकूण इंटरनेट ग्राहक संख्येत ४३.०७% बाजार हिस्सा होता. बीएसएनएलच्या विशाल, अखिल भारतीय फिक्स्ड-लाइन पायाभूत सुविधांमुळे ग्रामीण आणि शहरी दूरसंचार वर्तुळांमध्ये ब्रॉडबँड आणि डायल-अप सेवा सुरू करण्यात त्याला महत्त्वपूर्ण फायदा झाला. जून २००६ मध्ये संपलेल्या तिमाहीसाठी भारतीय दूरसंचार नियामक प्राधिकरणाने (TRAI) जारी केलेल्या दूरसंचार कार्यप्रदर्शन निर्देशांकांनुसार, बीएसएनएलने देशातील इतर सर्व कार्यरत सेवा प्रदात्यांपेक्षा लक्षणीय आघाडी कायम ठेवली होती.

Explanation

संख्या 15 ही संयुक्त संख्या आहे कारण तिला 1 आणि स्वतः व्यतिरिक्त 3 आणि 5 हे विभाजक आहेत, तर दिलेल्या गटातील इतर सर्व संख्या मूळ संख्या आहेत.

Explanation

सन १९९७ मध्ये, महाराष्ट्र शासनाने ग्रामपंचायतींच्या प्रशासकीय आणि वित्तीय बाबींचा अभ्यास करून शिफारशी करण्यासाठी भूषण गगरानी समितीची नियुक्ती केली होती. स्थानिक स्वराज्य संस्थांना बळकट करण्यासाठी राज्यातील ग्रामपंचायतींसमोरील विविध समस्या आणि प्रशासकीय आव्हाने तपासण्याचे काम समितीला सोपवण्यात आले होते.

Explanation

२००७ मध्ये दक्षिण आफ्रिकेत झालेल्या पहिल्या आयसीसी विश्व ट्वेंटी-२० क्रिकेट स्पर्धेत पाकिस्तानच्या शाहिद आफ्रिदीला 'प्लेअर ऑफ द टूर्नामेंट' (मॅन ऑफ द सिरीज) पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. त्याच्या उत्कृष्ट अष्टपैलू कामगिरीने पाकिस्तानला स्पर्धेच्या अंतिम फेरीत पोहोचवण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली. सात सामन्यांमध्ये त्याने १५.६६ च्या सरासरीने आणि ६.७१ च्या इकॉनॉमी रेटने १२ बळी घेतले, तसेच खालच्या फळीत महत्त्वपूर्ण धावांचे योगदान दिले.

Explanation

पाणी हा नवजात प्राण्याच्या शरीरातील सर्वात मोठा घटक आहे. नवजात वासरामध्ये, त्याच्या एकूण शरीराच्या वजनाच्या अंदाजे 74% ते 75% पाणी असते. शरीरातील पाण्याच्या या उच्च प्रमाणामुळे नवजात वासरं जलद निर्जलीकरण आणि चयापचय विकारांना बळी पडतात, जसे की वासरांच्या अतिसाराच्या वेळी. वासरू मोठे झाल्यावर, शरीरातील चरबी आणि शुष्क ऊतकांच्या वाढत्या संचयनामुळे शरीरातील पाण्याचे प्रमाण सुमारे 50% ते 60% पर्यंत कमी होते.

Explanation

कॅल्शियम ऑक्सालेट हे मानवी मूत्रपिंडातील खड्यांमध्ये आढळणारे सर्वात सामान्य रासायनिक संयुग आहे, जे अंदाजे ७५% ते ८०% प्रकरणांमध्ये आढळते. जेव्हा मूत्रात कॅल्शियम आणि ऑक्सालेटचे प्रमाण जास्त होते, तेव्हा हे खडे तयार होतात, ज्यामुळे मूत्रमार्गात कॅल्शियम ऑक्सालेट मोनोहायड्रेट किंवा डायहायड्रेटचे स्फटिकीकरण होते. ऑक्सालेट-समृद्ध पदार्थांचे जास्त सेवन, कमी पाणी पिणे आणि काही चयापचय विकार यांमुळे या स्फटिकांचे अवक्षेपण होऊ शकते, जे हळूहळू खड्यांमध्ये वाढतात आणि मूत्रमार्गात अडथळा निर्माण झाल्यास तीव्र वेदना होऊ शकतात.

Explanation

आंतरराष्ट्रीय साक्षरता दिन, ज्याला जागतिक साक्षरता दिन म्हणूनही ओळखले जाते, दरवर्षी ८ सप्टेंबर रोजी साजरा केला जातो. युनेस्कोने २६ ऑक्टोबर १९६६ रोजी, त्याच्या आमसभेच्या १४ व्या सत्रादरम्यान, याची घोषणा केली होती आणि तो प्रथम १९६७ मध्ये साजरा करण्यात आला. या दिवसाचा मुख्य उद्देश व्यक्ती, समुदाय आणि समाजासाठी साक्षरतेचे महत्त्व अधोरेखित करणे आणि जागतिक समुदायाला साक्षरता आणि प्रौढ शिक्षणाच्या जागतिक स्थितीची आठवण करून देणे हा आहे.

Explanation

तपांबर हा पृथ्वीच्या वातावरणाचा सर्वात खालचा थर आहे, जो पृष्ठभागापासून सरासरी सुमारे १३ किलोमीटर उंचीपर्यंत पसरलेला आहे. यात वातावरणाच्या एकूण वस्तुमानापैकी अंदाजे ७५% आणि पाण्याच्या वाफेचा व एरोसोलचा (aerosols) जवळजवळ ९९% भाग असतो. पाण्याच्या वाफेची उच्च घनता, पृथ्वीच्या पृष्ठभागाला सूर्याच्या उष्णतेमुळे चालणाऱ्या जोरदार संवहन (convective) हवेच्या प्रवाहांसह, तपांबराला असा थर बनवते जिथे ढग, पाऊस, वारा आणि वादळे यांसारख्या जवळजवळ सर्व हवामानविषयक घटना घडतात.

Explanation

शासकीय लेखापरीक्षण, विशेषतः शासकीय खर्चाचे लेखापरीक्षण, हे सार्वजनिक वित्तावर विधिमंडळाचे नियंत्रण सुनिश्चित करण्यासाठी मूलभूतपणे तयार केले जाते. या प्रक्रियेचा एक मुख्य घटक म्हणजे निधीच्या तरतुदीनुसार लेखापरीक्षण, जे अर्थसंकल्पीय तरतुदींवर प्राथमिक भर देते. लेखापरीक्षणाचे हे मानक सत्यापित करते की खर्च केलेला कोणताही सार्वजनिक पैसा विधिमंडळाने अर्थसंकल्पात मंजूर केलेल्या विनियोजन किंवा अनुदानाने पूर्णपणे व्यापलेला आहे. हे सुनिश्चित करते की प्रत्यक्ष खर्च मंजूर अर्थसंकल्पीय वाटपांच्या मर्यादेत राहतो आणि ज्या विशिष्ट उद्देशासाठी किंवा योजनेसाठी विधिमंडळाने निधी मंजूर केला आहे, त्यासाठीच त्याचा वापर केला जातो. यामुळे सार्वजनिक उत्तरदायित्व आणि वित्तीय शिस्त राखण्यासाठी अर्थसंकल्पीय तरतुदी तपासणे हे शासकीय लेखापरीक्षणाचे मुख्य लक्ष ठरते.

Explanation

मुलांच्या उंचीचा उतरत्या क्रमाने विचार केल्यास, दिलेल्या विधानांचे असमानतांमध्ये रूपांतर करता येते. विनय मनीषपेक्षा उंच आहे पण रवीपेक्षा कमी उंच आहे यावरून रवी > विनय > मनीष असा संबंध मिळतो. जेकब दिलीपपेक्षा उंच आहे पण मनीषपेक्षा कमी उंच आहे यावरून मनीष > जेकब > दिलीप असा संबंध मिळतो. हे दोन संबंध एकत्र केल्यास संपूर्ण क्रम मिळतो: रवी > विनय > मनीष > जेकब > दिलीप.

Explanation

डॉ. पंजाबराव देशमुख यांनी १९२६ मध्ये अमरावती येथे श्रद्धाानंद छात्रालयाची (श्रद्धाानंद वसतिगृह) स्थापना केली. हे वसतिगृह समाजातील सर्व स्तरांतील, विशेषतः वंचित आणि मागासलेल्या समुदायातील (बहुजन समाज) विद्यार्थ्यांना परवडणारे निवास, भोजन आणि शिक्षणाच्या संधी उपलब्ध करून देण्यासाठी स्थापन करण्यात आले होते. या वसतिगृह चळवळीतून त्यांच्या कार्यामुळे या प्रदेशात समाजसुधारणा, जातीय निर्मूलन आणि शिक्षणाची सुलभता वाढविण्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली.

Explanation

आंध्र प्रदेश शासनाने जानेवारी २००७ पासून दारिद्र्यरेषेखालील (BPL) कुटुंबांसाठी एक व्यापक आरोग्य विमा योजना देण्याचा निर्णय घेतला. या निर्णयामुळे राजीव आरोग्यश्री समुदाय आरोग्य विमा योजनेची सुरुवात झाली, जी एप्रिल २००७ मध्ये टप्प्याटप्प्याने सुरू झाली. या प्रमुख योजनेचा उद्देश गंभीर आजारांसाठी रुग्णालयात दाखल करणे आणि शस्त्रक्रिया आवश्यक असलेल्या उपचारांसाठी संपूर्ण रोखविरहित उपचार प्रदान करणे हा होता, ज्यामध्ये राज्य सरकार पांढरे रेशन कार्ड धारक बीपीएल लाभार्थ्यांसाठी संपूर्ण प्रीमियम भरत होते.

Explanation

दिलेले साम्य (analogy) हे एक देश आणि तो ज्या खंडात स्थित आहे, त्याचे प्रतिनिधित्व करते. भारत हा आशिया खंडात स्थित असलेला देश आहे. याच संबंधानुसार, इंग्लंड हा युरोप खंडात स्थित असलेला देश आहे.

Explanation

कामाख्या मंदिर हे देवी कामाख्याला समर्पित एक प्राचीन आणि अत्यंत पूजनीय हिंदू मंदिर आहे, जे आसाममधील गुवाहाटी येथील नीलाचल टेकडीवर स्थित आहे. हे भारतातील ५१ शक्तीपीठांपैकी एक प्राचीन आणि सर्वात महत्त्वाचे पीठ मानले जाते, जे एक प्रमुख तीर्थक्षेत्र आणि तांत्रिक उपासनेचे एक प्रमुख केंद्र म्हणून कार्य करते. हे मंदिर विशेषतः वार्षिक आंबुबाची मेळा या उत्सवासाठी प्रसिद्ध आहे, जो देशभरातून लाखो भाविक आणि पर्यटकांना आकर्षित करतो.

Explanation

भारताच्या संविधानाच्या अनुच्छेद ५४ नुसार, राष्ट्रपतींची निवड निर्वाचक मंडळाद्वारे केली जाते. या निर्वाचक मंडळामध्ये संसदेच्या दोन्ही सभागृहांचे (लोकसभा आणि राज्यसभा) निर्वाचित सदस्य आणि सर्व राज्यांच्या विधानसभांचे निर्वाचित सदस्य, तसेच दिल्ली आणि पुडुचेरी या केंद्रशासित प्रदेशांच्या विधानसभांचे सदस्य यांचा समावेश होतो. निवडणूक भारतीय निवडणूक आयोगाद्वारे गुप्त मतपत्रिकेद्वारे प्रमाणबद्ध प्रतिनिधित्वाच्या एकल हस्तांतरणीय मताच्या प्रणालीनुसार घेतली जाते.

Explanation

नोव्हेंबर २००० मध्ये, भारतीय संघात तीन नवीन राज्यांची स्थापना करण्यात आली. छत्तीसगड १ नोव्हेंबर २००० रोजी मध्य प्रदेशातून वेगळे होऊन २६ वे राज्य बनले. उत्तराखंड ९ नोव्हेंबर २००० रोजी उत्तर प्रदेशाच्या उत्तर डोंगराळ भागातून तयार झाले आणि २७ वे राज्य बनले. झारखंड १५ नोव्हेंबर २००० रोजी बिहारच्या दक्षिण आदिवासी-प्रभुत्व असलेल्या भागातून तयार झाले आणि २८ वे राज्य बनले.

Explanation

राजमन्नार समितीची स्थापना १९६९ मध्ये तामिळनाडू सरकारने डॉ. पी.व्ही. राजमन्नार यांच्या अध्यक्षतेखाली केंद्र-राज्य संबंधांचे परीक्षण करण्यासाठी आणि राज्यांना अधिक स्वायत्तता देण्यासाठी घटनादुरुस्ती सुचवण्यासाठी केली होती.

शिवरामन समिती, अधिकृतपणे 'कृषी आणि ग्रामीण विकासासाठी संस्थात्मक पतपुरवठ्याच्या व्यवस्थेचा आढावा घेणारी समिती' म्हणून ओळखली जाते, १९७९ मध्ये भारतीय रिझर्व्ह बँकेने बी. शिवरामन यांच्या अध्यक्षतेखाली स्थापन केली होती. या समितीला ग्रामीण क्षेत्राच्या पतपुरवठ्याच्या गरजांचे मूल्यांकन करण्याचे काम सोपवण्यात आले होते आणि तिच्या शिफारशींमुळे १९८२ मध्ये राष्ट्रीय कृषी आणि ग्रामीण विकास बँकेची (NABARD) स्थापना झाली.

पहिल्या समितीने केंद्र-राज्य संबंधांवर लक्ष केंद्रित केले होते आणि दुसऱ्या समितीने कृषी आणि ग्रामीण पतपुरवठ्यावर लक्ष केंद्रित केले होते, त्यामुळे यापैकी कोणतीही समिती पंचायत राज संस्थांशी संबंधित नाही.

Explanation

विद्युतचुंबकीय लहरींमध्ये विद्युत आणि चुंबकीय क्षेत्रांच्या समकालिक दोलनांचा समावेश असतो, जे निर्वात पोकळीतून किंवा भौतिक माध्यमातून प्रसारित होतात. त्या प्रवेगित विद्युत प्रभारांमुळे तयार होतात आणि रेडिओ लहरी, दृश्य प्रकाश आणि क्ष-किरण यांसारख्या घटनांचा समावेश करतात. कारण त्या यांत्रिक लहरी नाहीत, त्या भूगर्भीय स्तरांच्या भौतिक हालचाल, घसरणी किंवा विघटनातून उद्भवत नाहीत, याचा अर्थ त्या भूकंपीय प्रक्रियेशी पूर्णपणे स्वतंत्र आहेत.

Explanation

आरशात दिसणारी वेळ काढण्यासाठी, प्रत्यक्ष वेळेला 12:00 तासांमधून वजा करा.

आरशातील वेळ = 12:00 - प्रत्यक्ष वेळ

दिलेली प्रत्यक्ष वेळ 8:00 ठेवून:

आरशातील वेळ = 12:00 - 8:00 = 4:00

Explanation

व्हिटॅमिन डी शरीरातील कॅल्शियम आणि फॉस्फरसची योग्य पातळी राखण्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावते, जे हाडांच्या निरोगी विकासासाठी आणि खनिजीकरणासाठी आवश्यक आहेत. लहान मुलांमध्ये व्हिटॅमिन डीच्या कमतरतेमुळे मुडदूस होतो, ही एक अशी स्थिती आहे ज्यामध्ये हाडे मऊ, कमकुवत आणि सदोष बनतात, ज्यामुळे अनेकदा वाकलेले पाय किंवा आतल्या बाजूला वळलेले गुडघे यांसारखे हाडांचे विकृतीकरण होते.

Explanation

१९६१ मध्ये, भारत सरकारने आयात-निर्यात धोरणांचे पुनरावलोकन करण्यासाठी आणि निर्यात प्रोत्साहनासाठी उपाय सुचवण्यासाठी सर ए. रामस्वामी मुदलियार यांच्या अध्यक्षतेखाली आयात आणि निर्यात धोरण समिती, जी लोकप्रियपणे मुदलियार समिती म्हणून ओळखली जाते, नेमली होती. समितीने १९६२ मध्ये आपला अहवाल सादर केला.

भारताच्या निर्यात व्यापाराला चालना देण्यासाठी आणि परकीय चलन अडचणी कमी करण्यासाठी, मुदलियार समितीने आयात परवाना योजना सुरू करण्याची शिफारस केली, ज्यामध्ये कच्च्या मालाच्या आयातीला निर्यात कामगिरीशी जोडले जाईल, निर्यात उत्पन्नावर आयकर सवलती आणि वित्तीय दिलासा दिला जाईल, निर्यात-केंद्रित उद्योगांना कच्च्या मालाचे वाटप वाढवले जाईल आणि निर्यात प्रोत्साहन सल्लागार परिषदेची स्थापना करून प्रशासकीय रचना सुव्यवस्थित केली जाईल.

Explanation

भारताच्या संविधानात मुळात मूलभूत कर्तव्यांचा समावेश नव्हता, जी नंतर १९७६ च्या ४२ व्या घटनादुरुस्ती कायद्याद्वारे अनुच्छेद ५१अ अंतर्गत १० कर्तव्यांचा संच म्हणून जोडली गेली. तथापि, २००२ च्या ८६ व्या घटनादुरुस्ती कायद्याने अनुच्छेद ५१अ(क) अंतर्गत ११ वे कर्तव्य जोडले. या कर्तव्यानुसार पालकांनी किंवा पालकांनी त्यांच्या ६ ते १४ वर्षे वयोगटातील मुलांना किंवा वॉर्डांना शिक्षणाची संधी उपलब्ध करून देणे बंधनकारक आहे. त्यामुळे, सध्याच्या संविधानात ११ मूलभूत कर्तव्ये आहेत, ज्यामुळे पहिले विधान चुकीचे ठरते आणि दुसरे विधान बरोबर ठरते.

Explanation

नागपूर हे शहर मध्य भारतातील अंतर्गत भागात स्थित असून ते भूवेष्टित आहे, तर इतर शहरे प्रमुख किनारी महानगरे आणि प्रमुख बंदर असलेली पूर्वीची ब्रिटिश प्रेसिडेन्सी शहरे आहेत.

Explanation

दक्षिण आशियाई प्रादेशिक सहकार्य संघटना (सार्क) ची स्थापना ८ डिसेंबर १९८५ रोजी झाली, जेव्हा बांगलादेश, भूतान, भारत, मालदीव, नेपाळ, पाकिस्तान आणि श्रीलंका या देशांच्या राष्ट्रप्रमुखांनी किंवा शासनाप्रमुखांनी ढाका, बांगलादेश येथे सनदेवर औपचारिकपणे स्वाक्षरी केली. अफगाणिस्तान एप्रिल २००७ मध्ये नवी दिल्ली येथे झालेल्या १४ व्या सार्क शिखर संमेलनादरम्यान सार्कचा आठवा सदस्य म्हणून अधिकृतपणे सामील झाला, ज्यामुळे तो संघटनेचा सर्वात अलीकडील सदस्य बनला.

Explanation

महाराष्ट्रामध्ये गडचिरोली जिल्ह्याचे क्षेत्रफळ सर्वाधिक जंगलव्याप्त आहे, जे त्याच्या एकूण भौगोलिक क्षेत्राच्या सुमारे ६८.८१% आहे. विदर्भाच्या पूर्व भागात स्थित, येथील घनदाट जंगलांमध्ये प्रामुख्याने सागवान आणि बांबू आढळतात, ज्यांना उच्च पर्जन्यमान आणि खडबडीत भूभाग आधार देतो.

Explanation

ज्येष्ठ पत्रकार आणि मराठी दैनिक 'नवा काळ'चे दीर्घकाळ संपादक असलेले नीलकंठ खाडिलकर यांना महाराष्ट्र शासनाच्या माहिती व जनसंपर्क संचालनालयाने स्थापित केलेला पहिला लोकमान्य टिळक जीवन गौरव पुरस्कार (जीवनगौरव पुरस्कार) प्रदान करण्यात आला. त्यांच्या प्रभावी संपादकीय आणि मराठी पत्रकारितेतील महत्त्वपूर्ण योगदानासाठी त्यांचे खूप कौतुक झाले.

Explanation

या कोडिंग योजनेत, वर्णमालेतील प्रत्येक अक्षराला त्याच्या मानक वर्णमाला क्रमानुसार एक संख्यात्मक मूल्य दिले जाते, जिथे A = 1, B = 2, C = 3, आणि असेच पुढे. प्रत्येक शब्दाचा कोड त्याच्या वैयक्तिक अक्षरांच्या संख्यात्मक स्थानांची बेरीज करून काढला जातो.

CLOCK साठी: C = 3 L = 12 O = 15 C = 3 K = 11 बेरीज = 3 + 12 + 15 + 3 + 11 = 44

TIME साठी: T = 20 I = 9 M = 13 E = 5 बेरीज = 20 + 9 + 13 + 5 = 47

WATCH वर समान तर्क लागू करणे: W = 23 A = 1 T = 20 C = 3 H = 8 बेरीज = 23 + 1 + 20 + 3 + 8 = 55

Explanation

वडील आणि मुलाच्या सध्याच्या वयाची बेरीज S मानूया.

१० वर्षांपूर्वी त्यांच्या वयाची बेरीज ५० होती. दोन व्यक्ती असल्याने, १० वर्षांपूर्वी प्रत्येकजण १० वर्षांनी लहान होता. हे संबंध खालीलप्रमाणे व्यक्त केले जाते: S - (२ × १०) = ५० S - २० = ५० S = ७०

भविष्यात २० वर्षांनंतर त्यांच्या वयाची बेरीज काढण्यासाठी, आपण त्यांच्या सध्याच्या वयात प्रत्येकी २० वर्षे जोडूया: २० वर्षांनंतरची बेरीज = S + (२ × २०) २० वर्षांनंतरची बेरीज = ७० + ४० = ११०

Explanation

आवश्यक खताची मात्रा मोजण्यासाठी सूत्र आहे:

खताची मात्रा (किलो/हेक्टर) = (शिफारस केलेली पोषक तत्वांची मात्रा किलो/हेक्टर मध्ये × १००) ÷ खतातील पोषक तत्वांची टक्केवारी

म्युरिएट ऑफ पोटॅशमध्ये ६०% पोटॅश (K₂O) असते. ६० किलो/हेक्टरची शिफारस केलेली मात्रा वापरल्यास:

प्रति हेक्टर आवश्यक म्युरिएट ऑफ पोटॅश = (६० × १००) ÷ ६० = १०० किलो/हेक्टर

०.४० हेक्टरसाठी आवश्यक असलेल्या म्युरिएट ऑफ पोटॅशची मात्रा शोधण्यासाठी:

एकूण मात्रा = १०० किलो/हेक्टर × ०.४० हेक्टर = ४० किलो

Explanation

१९६६ मध्ये भारतीय रुपयाचे अवमूल्यन हे एका गंभीर आर्थिक संकटावर एक प्रमुख आर्थिक धोरणात्मक प्रतिसाद होता. या उपायाचे प्राथमिक उद्दिष्ट होते की भारतीय उत्पादनांची परदेशात स्पर्धात्मकता वाढवून आर्थिक पुनर्प्राप्तीला चालना देणे, ज्यामुळे निर्यातीत वाढ होईल. आयातित वस्तू अधिक महाग बनवण्यासाठी देखील हे डिझाइन केले होते, ज्यामुळे आयातीचे प्रमाण यशस्वीरित्या कमी झाले. एकत्रितपणे, या उपायांचा उद्देश व्यापार तूट कमी करणे आणि शेवटी भारतासाठी अनुकूल देय संतुलन स्थिती निर्माण करणे हा होता.

Explanation

दिनमित्र (Din Mitra) हे वृत्तपत्र २३ नोव्हेंबर १९१० रोजी महाराष्ट्रातील अहमदनगर जिल्ह्यातील तारावडी गावातून मुकुंदराव पाटील यांनी साप्ताहिक वृत्तपत्र म्हणून पुन्हा सुरू केले. कृष्णा राव भालेकर (जे महात्मा ज्योतिराव फुले यांचे जवळचे सहकारी होते) यांचे पुत्र असलेले मुकुंदराव पाटील यांनी या नियतकालिकाचा उपयोग शेतकरी आणि शेतमजूर यांच्या तक्रारींना आवाज देण्यासाठी केला. दिनमित्रच्या माध्यमातून त्यांनी सामाजिक समानतेचा जोरदार पुरस्कार केला, सत्यशोधक समाजाच्या आदर्शांना प्रोत्साहन दिले आणि ब्राह्मणी वर्चस्वाला टीका केली, ज्यामुळे ते ग्रामीण महाराष्ट्रातील ब्राह्मणेतर चळवळीच्या प्रसारासाठी एक शक्तिशाली माध्यम बनले.

Explanation

अक्षरांच्या गटांनी अनुसरलेला प्रमाणित नमुना इंग्रजी वर्णमालेतील त्यांच्या स्थानांवर आधारित +3, +3, -1, आणि -3 असा आहे. उदाहरणार्थ, d ने सुरू होणाऱ्या क्रमामध्ये वर्णमाला स्थाने 4, 7, 10, 9, आणि 6 आहेत, जी +3, +3, -1, -3 प्रगतीचे अनुसरण करते.

knqro च्या बाबतीत, वर्णमाला स्थाने k (11), n (14), q (17), r (18), आणि o (15) आहेत. या गटामध्ये सलग अक्षरांमधील फरक +3, +3, +1, आणि -3 आहे. तिसऱ्या आणि चौथ्या अक्षरांमधील +1 फरकामुळे, जो -1 ऐवजी आहे, हा प्रमाणित नमुन्यापासून विचलित होतो, ज्यामुळे तो विसंगत गट ठरतो.

Explanation

ग्रॅनाइट हा एक खडबडीत दाणेदार, अंतर्वेधी अग्निजन्य खडक आहे. हा पृथ्वीच्या पृष्ठभागाखालील सिलिका-समृद्ध वितळलेल्या मॅग्माच्या हळू हळू थंड होऊन स्फटिकीकरणामुळे तयार होतो, तीव्र उष्णता आणि दाबामुळे अस्तित्वात असलेल्या खडकांच्या रूपांतरणातून नाही.

Explanation

महाराष्ट्र ग्रामपंचायत अधिनियम, १९५९ च्या कलम ७ नुसार, प्रत्येक आर्थिक वर्षात ग्राम सभेच्या किमान सहा बैठका आयोजित करणे सरपंचांसाठी कायदेशीररित्या बंधनकारक होते. हा नियम ऑक्टोबर २०१२ मध्ये वर्षातून चार बैठकांमध्ये सुधारणा करण्यापूर्वी २००९ मध्ये सक्रिय होता.

Explanation

गोदावरी ही भारतातील दुसरी सर्वात लांब नदी आहे, जिची एकूण लांबी अंदाजे १४६५ किमी आहे. याचा उगम महाराष्ट्रातील नाशिकजवळील त्र्यंबकेश्वर येथे पश्चिम घाटात होतो. उगमस्थानापासून, ती महाराष्ट्रातून, तेलंगणातून आणि आंध्र प्रदेशातून पूर्वेकडे दख्खनच्या पठारावरून वाहते आणि बंगालच्या उपसागराला मिळते. तिच्या प्रचंड लांबीमुळे आणि मोठ्या क्षेत्रामुळे, तिला दक्षिण गंगा म्हणूनही ओळखले जाते. तिचे खोरे भारतातील सर्वात मोठ्या खोऱ्यांपैकी एक आहे, जे अंदाजे ३१२८१२ चौरस किलोमीटर क्षेत्र व्यापते, जे देशाच्या एकूण भौगोलिक क्षेत्राच्या सुमारे १०% आहे.

Explanation

जागतिक नारळ दिन दरवर्षी २ सप्टेंबर रोजी जगभरात साजरा केला जातो. हा दिवस प्रथम २००९ मध्ये आशिया आणि पॅसिफिक नारळ समुदाय (Asian and Pacific Coconut Community) या संयुक्त राष्ट्रांच्या आर्थिक आणि सामाजिक आयोगाच्या (United Nations Economic and Social Commission for Asia and the Pacific) अंतर्गत असलेल्या एका आंतरशासकीय संस्थेने स्थापन केला होता, ज्याचे मुख्यालय जकार्ता, इंडोनेशिया येथे आहे. या दिनाचे उद्दिष्ट नारळाचे आर्थिक, पौष्टिक आणि सांस्कृतिक महत्त्व याबद्दल जागतिक स्तरावर जागरूकता वाढवणे आहे, ज्याला त्याच्या अन्न, सौंदर्य प्रसाधने, औषधे आणि उद्योगांमधील बहुमुखी उपयोगांमुळे 'जीवनाचे झाड' म्हणून ओळखले जाते.

Explanation

ज्या व्यक्तीला बरोबर दोन फळे आवडतात हे शोधण्यासाठी, दिलेल्या विधानांमधून प्रत्येक व्यक्तीला आवडणाऱ्या फळांची यादी निश्चित करूया. V ला आंबा, केळी आणि चेरी आवडतात, म्हणजे ३ फळे. W ला सफरचंद, केळी आणि द्राक्षे आवडतात, म्हणजे ३ फळे. X ला आंबा, सफरचंद आणि द्राक्षे आवडतात, म्हणजे ३ फळे. Y ला सफरचंद आणि चेरी आवडतात, म्हणजे २ फळे. Z ला आंबा, केळी आणि द्राक्षे आवडतात, म्हणजे ३ फळे.

Y हा एकमेव मित्र आहे ज्याला बरोबर दोन फळे आवडतात.

Explanation

ACT ÷ AT = 11 हे समीकरण ACT = 11 × AT असे पुन्हा लिहिता येते.

तीन-अंकी संख्या ACT आणि दोन-अंकी संख्या AT यांना त्यांच्या विस्तारित स्थान-मूल्य रूपात दर्शवून: ACT = 100 × A + 10 × C + T AT = 10 × A + T

या विस्तारांना समीकरणात ठेवून: 100 × A + 10 × C + T = 11 × (10 × A + T) 100 × A + 10 × C + T = 110 × A + 11 × T

पदांची पुनर्रचना करून: 10 × C = 10 × A + 10 × T

संपूर्ण समीकरणाला 10 ने भागल्यास मिळते: C = A + T

हे 264 या मूल्यावर लागू करून जिथे A = 2, C = 6, आणि T = 4: 6 = 2 + 4

हे संबंध पूर्ण करते. भागाकाराची पडताळणी: 264 ÷ 24 = 11

Explanation

गव्हामध्ये सिंचनासाठी क्राउन रूट इनिशिएशन (Crown root initiation) हा सर्वात गंभीर टप्पा आहे, जो साधारणपणे पेरणीनंतर २० ते २५ दिवसांनी येतो. या टप्प्यात, जमिनीच्या पृष्ठभागाच्या अगदी खाली तात्पुरत्या सेमिनल मुळांमधून कायमस्वरूपी क्राउन मुळांमध्ये संक्रमण होते. या क्राउन मुळांच्या विकासासाठी आणि वाढीसाठी पुरेसा ओलावा आवश्यक असतो, जी संपूर्ण पीक चक्रात पोषक तत्वे आणि पाणी शोषण्यासाठी जबाबदार असतात. क्राउन रूट इनिशिएशन दरम्यान पाण्याच्या ताणामुळे मुळांचे अँकरेज खराब होते, टिलरिंग कमी होते आणि शेवटी एकूण धान्याच्या उत्पादनात लक्षणीय घट होते.

Explanation

सत्यशोधक समाज (सत्य शोधणाऱ्यांची संस्था) १८४७३ रोजी २४ सप्टेंबर रोजी महात्मा ज्योतिराव फुले यांनी पुणे, महाराष्ट्र येथे स्थापन केला. या संस्थेचा मुख्य उद्देश शूद्र आणि अति-शूद्रांना उच्च जातीच्या पुजाऱ्यांच्या शोषण आणि वर्चस्वातून मुक्त करणे, तसेच शिक्षण, लैंगिक समानता आणि सामाजिक न्यायाला प्रोत्साहन देणे हा होता. समाजाने पुजाऱ्यांच्या मध्यस्थीशिवाय निर्मात्याची थेट उपासना करण्याचे समर्थन केले आणि ब्राह्मणवादी विधींशिवाय साधे विवाह आयोजित केले.

Explanation

n कार्बन अणू आणि d दुहेरी बंध असलेल्या असंपृक्त फॅटी ऍसिडसाठी सामान्य आण्विक सूत्र CₙH₂ₙ₋₂_dO₂ आहे. लिनोलिक ऍसिड हे दोन दुहेरी बंध (18:2) असलेले 18-कार्बन पॉलीअनसॅचुरेटेड फॅटी ऍसिड आहे. या सामान्य सूत्रात n = 18 आणि d = 2 ठेवून:

हायड्रोजन अणूंची संख्या = 2 × 18 - 2 × 2 = 32

यावरून C₁₈H₃₂O₂ हे आण्विक सूत्र मिळते.

Explanation

मधुमेह (Diabetes mellitus) हा प्रामुख्याने स्वादुपिंडातील लॅंगरहॅन्सच्या बेटांमधील बीटा पेशींद्वारे स्रवणाऱ्या इन्सुलिन या संप्रेरकाच्या कमतरतेमुळे होतो. इन्सुलिन रक्तातील साखरेची पातळी नियंत्रित करण्यासाठी आवश्यक आहे, कारण ते शरीरातील पेशींना ऊर्जेसाठी रक्तातील ग्लुकोज शोषून घेण्यास सक्षम करते. जेव्हा इन्सुलिनची कमतरता असते, तेव्हा ग्लुकोज पेशींमध्ये प्रवेश करू शकत नाही आणि त्याऐवजी रक्तात जमा होते, ज्यामुळे मधुमेहाची वैशिष्ट्यपूर्ण उच्च रक्त शर्करा पातळी निर्माण होते.

Explanation

मे २००५ मध्ये, इंदिरा गांधी अणु संशोधन केंद्राने (IGCAR) कल्पक्कम येथे फास्ट ब्रीडर टेस्ट रिएक्टर (FBTR) च्या युरेनियम-प्लुटोनियम मिश्र कार्बाइड इंधनाची यशस्वीपणे पुनर्प्रक्रिया करून एक ऐतिहासिक टप्पा गाठला. हे एक मोठे यश होते कारण प्रयोगशाळेच्या स्तरावर उच्च-बर्नअप मिश्र कार्बाइड इंधनाची यशस्वीपणे पुनर्प्रक्रिया करणारा भारत हा जगातील पहिला देश बनला. या यशामुळे फास्ट रिएक्टर इंधन चक्राचे समापन यशस्वीरित्या प्रदर्शित झाले, जे भारताच्या तीन-टप्प्यातील अणुऊर्जा कार्यक्रमाच्या दुसऱ्या टप्प्याचा एक महत्त्वपूर्ण घटक आहे.

Explanation

गोपाळ गणेश आगरकर हे महाराष्ट्रातील एक प्रमुख समाजसुधारक, विचारवंत आणि शिक्षणतज्ज्ञ होते. १८८८ मध्ये त्यांनी पुणे येथे विवेकवाद, वैयक्तिक स्वातंत्र्य आणि तातडीच्या सामाजिक सुधारणांचा पुरस्कार करण्यासाठी 'सुधारक' हे द्विभाषिक साप्ताहिक वृत्तपत्र सुरू केले. 'सुधारक'च्या माध्यमातून त्यांनी अस्पृश्यता, जातीय व्यवस्था आणि बालविवाह यांसारख्या तत्कालीन सामाजिक दुष्कृत्यांविरुद्ध अथकपणे मोहीम चालवली, तसेच स्त्रियांचे शिक्षण आणि विधवा पुनर्विवाह यांना जोरदार प्रोत्साहन दिले.

Explanation

जर x ही y ची बहीण असेल आणि y ही x ची बहीण असेल, तर दोघेही बहीण-बहीण आहेत, म्हणजेच x चा y शी असलेला संबंध आणि y चा x शी असलेला संबंध समान आहे. पती-पत्नी, भाऊ-बहीण किंवा आई-मुलगा यांसारख्या इतर नात्यांमध्ये, लिंग किंवा पिढीतील फरकांमुळे x चा y शी असलेला संबंध y चा x शी असलेल्या संबंधापेक्षा वेगळा असतो.

Explanation

पंढरपुरी जातीच्या म्हशी सुधारणा प्रकल्पावर आधारित संशोधन महात्मा फुले कृषी विद्यापीठ (MPKV), राहुरी अंतर्गत विभागीय कृषी संशोधन केंद्र (ZARS), कोल्हापूर येथे सुरु आहे. पंढरपुरी म्हैस ही महाराष्ट्रातील कोल्हापूर, सोलापूर आणि सांगली जिल्ह्यांसारख्या कोरडवाहू प्रदेशांमध्ये आढळणारी एक देशी जात आहे, जी तिच्या उच्च प्रजनन क्षमता, हवामान लवचिकता आणि दूध उत्पादनासाठी अत्यंत मौल्यवान मानली जाते.

Explanation

ग्राफोलॉजी हा हस्तलिखिताचा वैज्ञानिक अभ्यास आणि विश्लेषण आहे. व्यक्तीचे चारित्र्य, व्यक्तिमत्त्व वैशिष्ट्ये आणि मानसिक स्थितीचे मूल्यांकन करण्यासाठी लिखाणातील अक्षरांचे स्वरूप, अंतर, तिरकसपणा आणि दाब तपासला जातो.

Explanation

बोलणारी व्यक्ती नमूद करते की त्याला भाऊ किंवा बहीण नाही. याचा अर्थ त्याच्या वडिलांना एकच मुलगा आहे, जो स्वतः बोलणारी व्यक्ती आहे. म्हणून, "माझ्या वडिलांचे पुत्र" हा शब्दप्रयोग थेट बोलणाऱ्या व्यक्तीला सूचित करतो.

याला "त्या माणसाचे वडील हे माझ्या वडिलांचे पुत्र आहेत" या विधानात परत बदलल्यास "त्या माणसाचे वडील मी आहे" असे होते. बोलणारी व्यक्ती छायाचित्रातील माणसाचे वडील असल्याने, ते छायाचित्र त्याच्या मुलाचे असले पाहिजे.

Explanation

२६/११ च्या मुंबईतील दहशतवादी हल्ल्यानंतर महाराष्ट्र सरकारने जानेवारी २००९ मध्ये ६६ सदस्यांची एक मोठी राज्य सुरक्षा परिषद स्थापन केली. महाराष्ट्राच्या मुख्यमंत्र्यांच्या नेतृत्वाखालील या उच्च-स्तरीय परिषदेची स्थापना राज्याच्या सुरक्षा यंत्रणेचा आढावा घेण्यासाठी, गंभीर सुरक्षा उपायांवर सल्ला देण्यासाठी आणि विविध सुरक्षा व प्रशासकीय यंत्रणांमधील समन्वय सुधारण्यासाठी करण्यात आली.

Explanation

प्रादेशिक ग्रामीण बँकांची स्थापना १९७६ च्या प्रादेशिक ग्रामीण बँका कायद्याच्या तरतुदींनुसार ग्रामीण आणि कृषी क्षेत्रांच्या संस्थात्मक पतपुरवठ्याच्या गरजा पूर्ण करण्यासाठी करण्यात आली. या बँकांच्या भाग भांडवलाची वर्गणी केंद्र सरकार, संबंधित राज्य सरकार आणि प्रायोजक व्यावसायिक बँक यांच्या संयुक्तपणे ५०:१५:३५ या निश्चित प्रमाणात काढली जाते. या इक्विटी रचनेअंतर्गत, केंद्र सरकार ५०% हिस्सा धारण करते, राज्य सरकार १५% हिस्सा धारण करते आणि प्रायोजक बँक उर्वरित ३५% हिस्सा धारण करते, ज्यामुळे सहयोगी प्रशासन आणि आर्थिक पाठबळ सुनिश्चित होते.

Explanation

१९०४ चा सहकारी पतसंस्था कायदा हा भारतातील पहिला सहकारी कायदा होता. हा कायदा तत्कालीन गव्हर्नर-जनरल लॉर्ड कर्झन यांच्या कार्यकाळात, १९०१ मध्ये सर एडवर्ड लॉ यांच्या अध्यक्षतेखालील समितीच्या शिफारशींनुसार मंजूर करण्यात आला. या कायद्याचा मुख्य उद्देश सहकारी पतसंस्थांची स्थापना आणि त्यांना प्रोत्साहन देणे हा होता, जेणेकरून ग्रामीण शेतकरी आणि शेतकऱ्यांना स्वस्त, संस्थात्मक कर्ज उपलब्ध होईल आणि त्यांना स्थानिक सावकारांकडून आकारल्या जाणाऱ्या उच्च व्याजदराच्या भारातून मुक्तता मिळेल.

Explanation

या कोड्याचे तर्क दोन संख्यांच्या एकक अंकांना एकत्र करण्यावर आधारित आहे.

प्रत्येक समीकरणात, निकालाचा दशक अंक हा दुसऱ्या संख्येचा एकक अंक असतो आणि निकालाचा एकक अंक हा पहिल्या संख्येचा एकक अंक असतो.

65 + 23 = 35 साठी: दुसरी संख्या 23 चा एकक अंक 3 आहे आणि पहिली संख्या 65 चा एकक अंक 5 आहे. त्यांना एकत्र केल्यास 35 मिळते.

38 + 75 = 58 साठी: दुसरी संख्या 75 चा एकक अंक 5 आहे आणि पहिली संख्या 38 चा एकक अंक 8 आहे. त्यांना एकत्र केल्यास 58 मिळते.

81 + 24 = 41 साठी: दुसरी संख्या 24 चा एकक अंक 4 आहे आणि पहिली संख्या 81 चा एकक अंक 1 आहे. त्यांना एकत्र केल्यास 41 मिळते.

त्याच तर्काला 49 + 27 वर लागू केल्यास: दुसरी संख्या 27 चा एकक अंक 7 आहे आणि पहिली संख्या 49 चा एकक अंक 9 आहे. त्यांना एकत्र केल्यास 79 मिळते.

Explanation

शक्ती म्हणजे कार्य करण्याच्या दराला म्हणतात, जे P = W/t या सूत्राने दर्शविले जाते, जिथे W केलेले कार्य आहे आणि t लागलेला वेळ आहे. माणूस आणि मूल दोघेही समान कार्य (W) करतात कारण ते समान विहिरीतून समान खोलीवरून पाणी काढतात. मुलाच्या तुलनेत (t = १० सेकंद) माणसाला हे कार्य कमी वेळात (t = ५ सेकंद) पूर्ण होते, म्हणून कार्य करण्याचा त्याचा दर दुप्पट आहे. म्हणून, माणसाकडे अधिक शक्ती आहे.

Explanation

पीक कर्ज हे शेतकऱ्यांना पीक लागवडीसाठी खेळत्या भांडवलाची गरज भागवण्यासाठी दिले जाणारे अल्प मुदतीचे कृषी पतपुरवठा आहे. ही कर्जे शेतकऱ्यांना बियाणे, खते, कीटकनाशके आणि खते यांसारख्या आवश्यक निविष्ठा खरेदी करण्यासाठी तसेच मजुरी आणि सिंचनाचा खर्च भागवण्यासाठी मदत करतात. ही कर्जे सामान्यतः पीक काढणीनंतर आणि पिकांच्या विक्रीपश्चात फेडण्यासाठी संरचित केली जातात, ज्याचा परतफेडीचा कालावधी साधारणपणे १२ ते १८ महिने असतो, जो हंगामी लागवड चक्राशी जुळतो.

Explanation

अँटोनी लॉरेन्ट डी लॅव्हॉझियर यांना आधुनिक रसायनशास्त्राचे जनक म्हणून व्यापकपणे ओळखले जाते, कारण त्यांनी परिमाणात्मक रासायनिक प्रयोगांची स्थापना करण्यात महत्त्वपूर्ण योगदान दिले. त्यांनी वस्तुमान अक्षय्यतेचा नियम मांडला, ज्यानुसार रासायनिक अभिक्रियांमध्ये वस्तुमान तयार होत नाही किंवा नष्ट होत नाही. लॅव्हॉझियर यांनी ऑक्सिजन आणि हायड्रोजनची ओळख पटवून त्यांना नावे दिली, ज्वलनामध्ये ऑक्सिजनची भूमिका सिद्ध करून फ्लॉजिस्टन सिद्धांताचे खंडन केले आणि पहिल्या आधुनिक रासायनिक नामकरण प्रणालीचे सह-लेखन केले. त्यांच्या प्रभावशाली पाठ्यपुस्तकाने, 'एलिमेंटरी ट्रीटाईज ऑन केमिस्ट्री', जी १७८९ मध्ये प्रकाशित झाली, रासायनिक ज्ञानाला एकत्रित केले आणि रसायनशास्त्राला एक अचूक परिमाणात्मक विज्ञान म्हणून स्थापित केले.

Explanation

ग्लायफोसेट हे एक अत्यंत प्रभावी, गैर-निवडक, प्रणालीगत, उगवणीनंतरचे तणनाशक आहे. ते हिरव्या पानांमधून शोषले जाते आणि मुळे, रायझोम्स आणि स्टोलोन्ससह संपूर्ण वनस्पती प्रणालीमध्ये पसरते. हरियाली (Cynodon dactylon) सारख्या कठीण बारमाही तणांवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी ही प्रणालीगत क्रिया महत्त्वपूर्ण आहे कारण ती जमिनीखालील वनस्पतींच्या संरचना पूर्णपणे नष्ट करते, ज्यामुळे तण पुन्हा उगवण्यास प्रतिबंध होतो.

Explanation

महाराष्टारच्या सातव्या पंचवार्षिक योजनेचा (१९८५-१९९०) मुख्य उद्देश प्रादेशिक असमतोल दूर करणे हा होता. एप्रिल १९८४ मध्ये प्रसिद्ध अर्थतज्ज्ञ डॉ. व्ही. एम. दांडेकर यांच्या अध्यक्षतेखालील प्रादेशिक असमतोल शोध समितीने अहवाल सादर केल्यानंतर यावर प्राधान्याने लक्ष केंद्रित करण्यात आले. समितीने राज्यातील विविध क्षेत्रांमधील मोठ्या विकासात्मक अनुमानांची ओळख पटवून दिली आणि त्याचे प्रमाण निश्चित केले. प्रगत प्रदेश आणि विदर्भ, मराठवाडा आणि कोकण यांसारख्या मागासलेल्या भागांमधील वाढीतील तफावत पद्धतशीरपणे कमी करण्यासाठी, महाराष्ट्राने या विकासात्मक अनुमानांना सामोरे जाण्यासाठी आपल्या सातव्या योजनेत विशिष्ट संसाधन वाटप धोरणे समाकलित केली.

Explanation

संचालनालय वाणिज्यिक गुप्तवार्ता आणि सांख्यिकी (DGCI आणि S) ने १९८७-८८ मध्ये भारताच्या परकीय व्यापाराच्या वस्तू वर्गीकरणात सुधारणा केली. या सुधारणेपूर्वी, DGCI आणि S जुन्या भारतीय व्यापार वर्गीकरण (ITC) प्रणालीचे पालन करत होते. एप्रिल १९८७ मध्ये, DGCI आणि S ने भारतीय व्यापार वर्गीकरणाला आंतरराष्ट्रीय मानकांशी जुळवून घेण्यासाठी Harmonized Commodity Description and Coding System (HS) स्वीकारले, जे १९८७-८८ या आर्थिक वर्षात लागू झाले.

Explanation

अवध कमर्शियल बँक, १८८१ मध्ये फैजाबाद येथे स्थापन झालेली, ही भारतातील पहिली व्यापारी संयुक्त-भाग भांडवली बँक होती, जिचे मर्यादित दायित्व होते आणि पूर्णपणे भारतीय संचालक मंडळाद्वारे व्यवस्थापित केली जात होती. तिने स्थानिक आर्थिक गरजा पूर्ण केल्या आणि १९५८ मध्ये बंद होण्यापूर्वी ७७ वर्षे कार्य केले.

Explanation

पत निर्मिती हे मध्यवर्ती बँकेऐवजी व्यावसायिक बँकांचे प्राथमिक कार्य आहे. व्यावसायिक बँका कर्ज मंजूर करण्याच्या आणि गुंतवणूक करण्याच्या प्रक्रियेतून पत निर्माण करतात, ज्यामुळे बँकिंग प्रणालीतील प्रारंभिक प्राथमिक ठेवींची वाढ होते. रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया, देशाची मध्यवर्ती बँक म्हणून, पत निर्मितीच्या या व्यावसायिक कार्यात सहभागी होत नाही; त्याऐवजी, ती किंमत स्थिरता राखण्यासाठी आणि वाढीस समर्थन देण्यासाठी अर्थव्यवस्थेतील पत आणि पैशाचा एकूण पुरवठा नियंत्रित करते, त्याचे निरीक्षण करते आणि त्यावर नियंत्रण ठेवते.

Explanation

परकीय चलन नियमन अधिनियम (FERA) हा भारताच्या संसदेने १९ सप्टेंबर १९७३ रोजी पारित केला होता. या कायद्याचा उद्देश देयके, परकीय चलन व्यवहार, सिक्युरिटीज आणि चलन आयात-निर्यात यांचे नियमन करणारा कायदा एकत्रित करणे आणि त्यात सुधारणा करणे हा होता. देशाच्या परकीय चलन संसाधनांचे संवर्धन करणे हे त्याचे उद्दिष्ट होते आणि तो १ जानेवारी १९७४ रोजी लागू झाला.

Explanation

आर्थिक सर्वेक्षण आणि जागतिक व्यापार संघटनेच्या आकडेवारीनुसार, २००६-०७ या आर्थिक वर्षात एकूण जागतिक निर्यातीमध्ये (ज्यामध्ये वस्तू आणि व्यावसायिक सेवा दोन्ही समाविष्ट आहेत) भारताचा वाटा अंदाजे १.५% पर्यंत पोहोचला. या काळात, जागतिक वस्तू निर्यातीमध्ये भारताचा वाटा सुमारे १.०% होता, तर व्यावसायिक सेवांच्या निर्यातीमध्ये त्याचा वाटा लक्षणीयरीत्या जास्त होता, जो सुमारे २.७% होता. एकत्रितपणे, या घटकांमुळे जागतिक निर्यात बास्केटमध्ये एकूण निर्यात वाटा १.५% राहिला, जो २००० च्या दशकाच्या सुरुवातीच्या तुलनेत मजबूत आर्थिक वाढ आणि परकीय व्यापार सुधारणांमुळे वाढ दर्शवतो.

Explanation

कारण मूलद्रव्यांच्या समस्थानिकांचे वस्तुमान भिन्न असल्यामुळे, त्यांचे बाष्प दाब आणि उत्कलन बिंदू यांसारखे भौतिक गुणधर्म थोडे वेगळे असतात. अंशात्मक किंवा क्रायोजेनिक ऊर्ध्वपातनादरम्यान, हलके समस्थानिक, ज्याचा बाष्प दाब जास्त असतो, ते जड समस्थानिकापेक्षा अधिक सहजपणे बाष्पीभवन होऊन वर जाते. हा फरक यशस्वी बाष्पीभवन आणि संघनन चरणांद्वारे समस्थानिकांचे प्रभावी विलगीकरण करण्यास अनुमती देतो.

Explanation

भारत वन स्थिती अहवाल (ISFR) २००७-२००९ च्या आसपास प्रकाशित झालेल्या अहवालानुसार, भारताचे एकूण वनक्षेत्र अंदाजे ६,९०,८९९ चौरस किलोमीटर होते, जे देशाच्या एकूण भौगोलिक क्षेत्राच्या सुमारे २१.०२% आहे. त्या काळातील सामान्य आकडेवारी आणि परीक्षांमध्ये, हे अंदाजे २२% भूभागाचे आच्छादन म्हणून दर्शविले जाते.

Explanation

गोबर वायू, ज्याला सामान्यतः बायोगॅस म्हणून ओळखले जाते, हा प्राण्यांच्या शेणासारख्या (गोबर) कचऱ्याचे अॅनारोबिक सूक्ष्मजीवांद्वारे अॅनारोबिक पचनातून तयार होतो. या वायूचा मुख्य घटक मिथेन (CH₄) आहे, जो त्याच्या एकूण रचनेच्या अंदाजे ५०% ते ७५% असतो. मिथेन हा मुख्य ज्वलनशील घटक म्हणून काम करतो, ज्यामुळे गोबर वायूला उच्च कॅलरी मूल्य मिळते आणि ग्रामीण भागात गरम करण्यासाठी, स्वयंपाकासाठी आणि प्रकाशयोजनासाठी एक उत्कृष्ट, पर्यावरणपूरक इंधन म्हणून तो उपयुक्त ठरतो.

Explanation

महाराष्ट्र राज्य महिला आयोगाची स्थापना २५ जानेवारी १९९३ रोजी महाराष्ट्र राज्य महिला आयोग अधिनियम, १९९३ (महाराष्ट्र अधिनियम क्र. XV सन १९९३) अंतर्गत करण्यात आली. समाजातील महिलांची स्थिती आणि प्रतिष्ठा सुधारण्यासाठी, महिलांसाठी अपमानास्पद असलेल्या प्रथांची चौकशी करण्यासाठी आणि राज्यातील महिलांवर परिणाम करणाऱ्या कायद्यांचे प्रभावीपणे निरीक्षण आणि अंमलबजावणी करण्यासाठी आयोगाची स्थापना करण्यात आली.

Explanation

पहिल्या आणि दुसऱ्या संख्येतील संबंध असा आहे की दुसरी संख्या ही पहिल्या संख्येतील अंकांची बेरीज आहे.

पहिल्या जोडीसाठी, 64 मधील अंकांची बेरीज 6 + 4 = 10 आहे.

दुसऱ्या जोडीसाठीही तोच तर्क वापरल्यास, 39 मधील अंकांची बेरीज 3 + 9 = 12 आहे.

Explanation

कोणत्याही संबंधासाठी a × b दिलेला नमुना खालील सूत्राने निश्चित केला जातो: निकाल = जोडणी(2b, 2a)

याचा अर्थ आपण दोन्ही संख्या दुप्पट करतो आणि दुसऱ्या संख्येचे दुप्पट मूल्य प्रथम ठेवतो, त्यानंतर पहिल्या संख्येचे दुप्पट मूल्य ठेवतो.

दिलेल्या उदाहरणांवर हे सूत्र लागू करणे: 2 × 3 साठी: 2 × 3 = 6 2 × 2 = 4 6 आणि 4 जोडल्यास 64 मिळतात.

4 × 5 साठी: 2 × 5 = 10 2 × 4 = 8 10 आणि 8 जोडल्यास 108 मिळतात.

7 × 8 साठी: 2 × 8 = 16 2 × 7 = 14 16 आणि 14 जोडल्यास 1614 मिळतात.

हेच सूत्र 5 × 6 वर लागू करणे: 2 × 6 = 12 2 × 5 = 10 12 आणि 10 जोडल्यास 1210 मिळतात.

Explanation

एकूण काम 30 युनिट्स मानूया.

कारण A आणि B एकत्र काम 30 दिवसांत पूर्ण करू शकतात, त्यांच्या कामाचा एकत्रित दर दररोज 30 / 30 = 1 युनिट आहे.

20 दिवसांत, A आणि B एकत्र काम करून पूर्ण करतात: 20 × 1 = 20 युनिट्स

उर्वरित काम आहे: 30 - 20 = 10 युनिट्स

A हे 10 युनिट्स एकट्याने 20 दिवसांत पूर्ण करतो, याचा अर्थ A चा कामाचा दर आहे: 10 / 20 = 0.5 युनिट्स प्रति दिवस

त्यांचा एकत्रित दर दररोज 1 युनिट असल्याने, B चा कामाचा दर आहे: 1 - 0.5 = 0.5 युनिट्स प्रति दिवस

B ला एकूण 30 युनिट्सचे काम एकट्याने पूर्ण करण्यासाठी लागणारे दिवसांची संख्या आहे: 30 / 0.5 = 60 दिवस

Explanation

गोपाळ गणेश आगरकर यांनी १८८८ मध्ये 'सुधारक' हे साप्ताहिक वृत्तपत्र सुरू केले. लोकमान्य टिळकांशी सामाजिक सुधारणेला राजकीय सुधारणेपेक्षा प्राधान्य देण्याबाबत वैचारिक मतभेद झाल्यामुळे 'केसरी'च्या संपादकीय पदाचा राजीनामा दिल्यानंतर, आगरकरांनी आपले पुरोगामी विचार प्रसारित करण्यासाठी 'सुधारक'ची स्थापना केली. या वृत्तपत्राने विवेकवाद, वैयक्तिक स्वातंत्र्य, स्त्री शिक्षण आणि जातिभेदाचे निर्मूलन यांसाठी एक शक्तिशाली व्यासपीठ म्हणून काम केले, ज्यात मराठी आणि इंग्रजी दोन्ही भाषांमध्ये लेख प्रकाशित झाले.

Explanation

डांगी पशुधनाची मूळ भूमी महाराष्ट्र आहे. जनावरांची ही देशी जात डांगच्या डोंगराळ प्रदेशातून उगम पावली आहे, ज्यात महाराष्ट्रातील नाशिक आणि अहमदनगर जिल्ह्यांचा समावेश आहे. सह्याद्री पर्वतरांगेतील डोंगराळ प्रदेश आणि जास्त पर्जन्यमान असलेल्या प्रदेशांमध्ये त्यांच्या शेतीकामासाठी, विशेषतः भातशेती नांगरण्यासाठी आणि लाकूड वाहतुकीसाठी या कणखर जनावरांना त्यांच्या ओढण्याच्या क्षमतेसाठी खूप महत्त्व दिले जाते.

Explanation

या सांकेतिक पद्धतीत व्यंजन (consonants) आणि स्वर (vowels) यांच्यासाठी दोन भिन्न नियम वापरले आहेत:

व्यंजन: व्यंजनांना वर्णमालेतील पुढील अक्षराने बदलले जाते (+1 शिफ्ट). स्वर (A, E, I, O, U): स्वरांना त्यांच्या अनुक्रमांकाने दर्शविले जाते, जिथे A = 1, E = 2, I = 3, O = 4, आणि U = 5.

‘Favourable’ या शब्दावर हा नियम लागू केल्यास: F (व्यंजन) चे G होते A (स्वर) चे 1 होते V (व्यंजन) चे W होते O (स्वर) चे 4 होते U (स्वर) चे 5 होते R (व्यंजन) चे S होते A (स्वर) चे 1 होते B (व्यंजन) चे C होते L (व्यंजन) चे M होते E (स्वर) चे 2 होते

यामुळे G1W45S1CM2 हा कोड मिळतो.

‘Beautiful’ या शब्दावर हाच नियम लागू केल्यास: B (व्यंजन) चे C होते E (स्वर) चे 2 होते A (स्वर) चे 1 होते U (स्वर) चे 5 होते T (व्यंजन) चे U होते I (स्वर) चे 3 होते F (व्यंजन) चे G होते U (स्वर) चे 5 होते L (व्यंजन) चे M होते

यामुळे C215U3G5M हा कोड मिळतो.

Explanation

किण्वन ही एक अनएरोबिक (ऑक्सिजनच्या अनुपस्थितीत होणारी) चयापचय प्रक्रिया आहे ज्यामध्ये शर्करा (sugars) अल्कोहोल आणि सेंद्रिय आम्ल (organic acids) यांसारख्या सोप्या संयुगांमध्ये रूपांतरित होते. बुरशी, विशेषतः एकपेशीय यीस्ट (yeast) जसे की सॅक्रोमायसीस सेरेव्हिसी (Saccharomyces cerevisiae), या प्रक्रियेसाठी जबाबदार असलेले प्राथमिक सूक्ष्मजीव आहेत. ऑक्सिजनच्या अनुपस्थितीत, यीस्ट पेशी एन्झाईम स्रावित करतात जे ग्लुकोजचे इथेनॉल आणि कार्बन डायऑक्साइडमध्ये रूपांतरण उत्प्रेरित करतात. ही चयापचय अभिक्रिया बेकिंग आणि ब्रूइंगसह प्रमुख जैविक आणि औद्योगिक प्रक्रियेचा आधार आहे.

Explanation

२००१ च्या भारत जनगणनेनुसार, महाराष्ट्रातील महिला साक्षरता दर ६७.०३% नोंदवला गेला, जो अंदाजे ६७% आहे. या जनगणनेदरम्यान, राज्यातील पुरुष साक्षरता दर ८५.९७% आणि एकूण साक्षरता दर ७६.८८% होता.

Explanation

१९ मीटर (६२ फूट) उंचीची झोपलेल्या अवस्थेतील बुद्धांची मूर्ती सप्टेंबर २००८ मध्ये अफगाणिस्तानच्या बामियान दरीत सापडली. अफगाण पुरातत्वशास्त्रज्ञ झेमारीलाई तारझी यांच्या नेतृत्वाखालील उत्खनन पथकाने २००१ मध्ये नष्ट झालेल्या दोन विशाल उभ्या बुद्धांच्या अवशेषांजवळ असलेल्या एका बौद्ध मठाच्या अवशेषांमध्ये या प्राचीन मूर्तीचे अवशेष शोधून काढले. झोपलेली अवस्था बुद्धांच्या महापरिनिर्वाणात प्रवेश दर्शवते आणि ती तिसऱ्या शतकातील असल्याचे मानले जाते.

Explanation

भारतात मूल्यवर्धित कर (व्हॅट) १ एप्रिल, २००५ रोजी लागू करण्यात आला. या दिवशी, २१ भारतीय राज्यांनी राज्यस्तरीय व्हॅट प्रणाली स्वीकारली, ज्याने कॅस्केडिंग मल्टी-पॉइंट स्थानिक राज्य विक्री करांच्या जागी एकसमान आणि पारदर्शक कर रचना आणली.

Explanation

ऐतिहासिकदृष्ट्या, भारताचा केंद्रीय अर्थसंकल्प संसदेत केंद्रीय अर्थमंत्र्यांद्वारे फेब्रुवारीच्या शेवटच्या कामकाजाच्या दिवशी सादर केला जात असे. नवीन आर्थिक वर्षाच्या १ एप्रिलला सुरुवात होण्यापूर्वी कर प्रस्ताव आणि खर्चाच्या मागण्यांवरील कायदेशीर चर्चा आणि मतदान पूर्ण झाले आहे याची खात्री करण्यासाठी ही वसाहतकालीन प्रथा अनेक दशके पाळली गेली. २०१७-१८ च्या अर्थसंकल्पीय चक्रापासून फेब्रुवारीच्या पहिल्या दिवसापासून अधिकृतपणे बदलण्यापूर्वी ही पद्धत सातत्याने पाळली जात होती.

Explanation

धुके हे एरोसोलचे उदाहरण आहे, जी एक कोलॉइडल प्रणाली आहे जिथे वायूमध्ये द्रव विखुरलेला असतो. या प्रणालीमध्ये, पाण्याचे सूक्ष्म द्रव थेंब विखुरलेला टप्पा म्हणून काम करतात, तर हवा विखुरलेले माध्यम म्हणून कार्य करते. जेव्हा वातावरणातील पाण्याची वाफ थंड होऊन दवबिंदूपर्यंत पोहोचते तेव्हा ती सूक्ष्म द्रव पाण्याच्या थेंबांमध्ये रूपांतरित होते तेव्हा ही घटना घडते.

Explanation

बिरबल, अबुल फजल आणि तानसेन हे मुघल सम्राट अकबराच्या दरबारातील नवरत्नांपैकी तीन प्रमुख रत्न होते. फैज अहमद हे विसाव्या शतकातील एक आधुनिक उर्दू कवी होते, ज्यामुळे ते अकबराच्या कारकिर्दीतील ऐतिहासिक व्यक्तींच्या या गटातून वेगळे ठरतात.

Explanation

आल्याची वैशिष्ट्यपूर्ण चव आणि तिखटपणा प्रामुख्याने जिंजेरॉल्स आणि शोगॉल्स सारख्या नॉन-व्होलाटाईल फिनोलिक संयुगांमुळे असतो, जे आल्याच्या ओलिओरेझिनमध्ये केंद्रित असतात. आल्याचा विशिष्ट सुगंध आणि सुगंध त्याच्या बाष्पशील आवश्यक तेलामुळे असतो, ज्यामध्ये झिंगिबेरीन, आर-कुक्युमिन आणि फार्नेसेन सारखे विविध टर्पीन हायड्रोकार्बन्स असतात. एकत्रितपणे, ओलिओरेझिन आणि बाष्पशील तेल आल्याचे अद्वितीय संवेदी स्वरूप परिभाषित करतात.

Explanation

अवकाशात स्थापित केलेले संचार उपग्रह (Communication satellites) अंतराळात उच्च-क्षमतेचे रेडिओ रिले स्टेशन म्हणून कार्य करतात. ते पृथ्वीवरील ट्रान्समीटरकडून सिग्नल प्राप्त करतात, त्यांना मोठे करतात आणि प्रचंड भौगोलिक अंतरावर पृथ्वीवर परत पाठवतात. ही तंत्रज्ञान महासागर आणि पर्वतांवर महागडे टेरेस्ट्रियल केबल्स टाकणे किंवा अनेक लाइन-ऑफ-साइट मायक्रोवेव्ह टॉवर स्थापित करण्याच्या गंभीर भौगोलिक आणि भौतिक मर्यादांवर मात करते. विस्तृत-क्षेत्रीय प्रसारण (wide-area broadcast) आणि थेट डेटा रिले सक्षम करून, उपग्रहांनी जागतिक डेटा ट्रान्समिशनचा पायाभूत सुविधा आणि कार्यान्वयन खर्च कमी केला आहे, ज्यामुळे रिअल-टाइम लांब पल्ल्याचे दूरसंचार, टेलिव्हिजन प्रसारण आणि इंटरनेट कनेक्टिव्हिटी अत्यंत वेगवान आणि परवडणारी झाली आहे.

Explanation

डोळा, जीभ आणि कान हे मानवी शरीराचे विशेष ज्ञानेंद्रिय आहेत जे अनुक्रमे दृष्टी, चव आणि श्रवण या प्राथमिक संवेदनांसाठी जबाबदार आहेत, तर हात हा अवयव किंवा कार्यवाहक अवयव आहे जो प्रामुख्याने शारीरिक हालचाली आणि भौतिक हाताळणीसाठी वापरला जातो.

Explanation

चित्तरंजन दास हे एक प्रतिष्ठित राष्ट्रवादी नेते, नामांकित वकील आणि स्वातंत्र्यसैनिक होते, ज्यांना प्रेमाने 'देशबंधू' ही उपाधी देण्यात आली होती, ज्याचा अर्थ 'राष्ट्राचा मित्र' असा होतो. ते भारतीय राष्ट्रीय चळवळीतील एक प्रमुख व्यक्ती होते, विशेषतः बंगालमध्ये असहकार चळवळीदरम्यान, आणि नंतर १९२३ मध्ये विधान परिषदेत प्रवेशाचा पुरस्कार करण्यासाठी मोतीलाल नेहरू यांच्यासोबत स्वराज पक्षाची सह-स्थापना केली. भारतीय स्वातंत्र्याच्या ध्येयासाठी त्यांचे निस्वार्थ समर्पण आणि महत्त्वपूर्ण कायदेशीर खटल्यांमध्ये स्वातंत्र्यसैनिकांचा बचाव यामुळे त्यांना व्यापक आदर मिळाला आणि ही प्रिय उपाधी प्राप्त झाली.

Explanation

रायझोबियम इनोक्युलंटसह बियाणे प्रक्रिया कार्यक्षम जैविक नायट्रोजन स्थिरीकरण सुनिश्चित करते, जी डाळ पिकांच्या नायट्रोजनची महत्त्वपूर्ण गरज भागवते. पीक सुरुवातीच्या वाढीच्या अवस्थेत असताना, मुळांवरील गाठी पूर्णपणे कार्यक्षम होण्यापूर्वी, आधार देण्यासाठी साधारणपणे २५ किलो नत्र/हेक्टरची मात्रा आवश्यक असते. शेंगा पोखरणारे किडे आणि विविध बुरशीजन्य रोगांसारख्या हानिकारक कीटकांविरुद्ध सर्वसमावेशक पीक संरक्षण उपाययोजना करणे, उत्पादनातील घट कमी करण्यासाठी महत्त्वपूर्ण आहे. या सर्व वैज्ञानिक व्यवस्थापन पद्धती एकत्रितपणे डाळींची वाढ, आरोग्य आणि अंतिम उत्पादन क्षमता वाढवतात.

Explanation

ब्रिगेडियर-जनरल रेजिनाल्ड डायर हे लष्करी कमांडर होते ज्यांनी १३ एप्रिल १९१९ रोजी अमृतसरमधील जालियनवाला बागेत जमलेल्या निशस्त्र नागरिकांच्या गर्दीवर गोळीबार करण्याचे आदेश ब्रिटिश भारतीय सैन्याच्या तुकड्यांना दिले होते. ही गर्दी बैसाखी साजरी करण्यासाठी आणि सत्यपाल व सैफुद्दीन किचलू या दोन राष्ट्रवादी नेत्यांच्या अटकेचा निषेध करण्यासाठी शांततेने जमली होती. जनरल डायर यांनी बागेचा एकमेव बाहेर पडण्याचा मार्ग अडवला आणि आपल्या सैनिकांना चेतावणी न देता, दारुगोळा संपेपर्यंत सतत गोळीबार करण्याचे आदेश दिले.

Explanation

ल्युकेमिया हा एक प्रकारचा रक्त कर्करोग आहे जो अस्थिमज्जा (bone marrow) आणि लसीका प्रणालीमध्ये (lymphatic system) उद्भवतो. यामध्ये असामान्य पांढऱ्या रक्तपेशींचे जलद आणि अनियंत्रित उत्पादन होते. या अकार्यक्षम पेशी निरोगी रक्तपेशींना, जसे की लाल रक्तपेशी आणि प्लेटलेट्सना, जागा देत नाहीत, ज्यामुळे रक्ताचे सामान्य कार्य बिघडते.

Explanation

६ सप्टेंबर २००८ रोजी अणु पुरवठादार गटाने (Nuclear Suppliers Group) सूट दिल्यानंतर, फ्रान्सने ३० सप्टेंबर २००८ रोजी भारतासोबत नागरी अणु सहकार्य करारावर स्वाक्षरी करणारा पहिला देश बनला. या ऐतिहासिक द्विपक्षीय करारामुळे फ्रान्सला अणुऊर्जेच्या शांततापूर्ण वापराच्या विकासात भारतासोबत भागीदारी करण्याचा मार्ग मोकळा झाला, ज्यामध्ये अणुऊर्जा प्रकल्पांवर सहकार्य, इंधन पुरवठा आणि संयुक्त संशोधन व विकास यांचा समावेश आहे.

Explanation

दिलेला संबंध x² + 1 या नमुन्याचे अनुसरण करतो, जिथे वर्गांचे मूळ क्रमांक सलग सम पूर्णांक आहेत.

पहिल्या जोडीसाठी, मूळ क्रमांक 8 आणि 10 आहेत: 65 = 8² + 1 101 = 10² + 1

दुसऱ्या जोडीसाठी, मूळ क्रमांक 12 आणि 14 आहेत: 145 = 12² + 1 197 = 14² + 1

म्हणून, प्रश्नचिन्हाच्या जागी 145 ही योग्य संख्या आहे.

Explanation

एकाच राष्ट्राच्या भौगोलिक सीमांच्या आत होणाऱ्या व्यापाराला अंतर्गत व्यापार, देशांतर्गत व्यापार किंवा गृह व्यापार असे वर्गीकृत केले जाते. महाराष्ट्र आणि पंजाब ही दोन्ही भारतातील घटक राज्ये असल्याने, त्यांच्यातील वस्तू आणि सेवांची व्यावसायिक देवाणघेवाण एकाच राष्ट्रीय सीमेत होते. परिणामी, मालाची ही हालचाल अंतर्गत व्यापार म्हणून ओळखली जाते. याउलट, वेगवेगळ्या राष्ट्रांमधील व्यापाराला बाह्य किंवा आंतरराष्ट्रीय व्यापार म्हणतात.

Explanation

सर आयझॅक न्यूटन यांनी गुरुत्वाकर्षणाचा वैश्विक नियम मांडला, जो त्यांनी १६८७ मध्ये त्यांच्या महत्त्वपूर्ण कामात 'फिलॉसॉफी नॅचरॅलिस प्रिन्सिपिया मॅथेमॅटिका' मध्ये प्रकाशित केला. न्यूटनच्या गुरुत्वाकर्षणाच्या वैश्विक नियमानुसार, विश्वातील प्रत्येक कण दुसऱ्या प्रत्येक कणाला अशा बलाने आकर्षित करतो जे त्यांच्या वस्तुमानांच्या गुणाकाराच्या थेट प्रमाणात आणि त्यांच्या केंद्रांमधील अंतराच्या वर्गाच्या व्यस्त प्रमाणात असते. हे गणितीयदृष्ट्या F = G × m₁m₂/r² असे दर्शविले जाते, जिथे F गुरुत्वाकर्षण बल आहे, G गुरुत्वाकर्षण स्थिरांक आहे, m₁ आणि m₂ हे दोन परस्परसंवादी वस्तूंचे वस्तुमान आहेत आणि r हे त्यांच्या केंद्रांमधील अंतर आहे.

Explanation

भारतातील पौष्टिक गरजा निश्चित करण्यासाठी नियोजन आयोगाने अधिकृत कॅलरी मानके स्थापित केली. ग्रामीण भागातील लोकांसाठी दररोज २४०० कॅलरीज आणि शहरी भागातील लोकांसाठी २१०० कॅलरीजचे सेवन परिभाषित केले आहे, जे ग्रामीण भागातील सामान्य कामांसाठी आवश्यक असलेल्या शारीरिक श्रमाचे प्रतिबिंब आहे. सामान्य भारतीयासाठी सरासरी कॅलरीची गरज या दोन मानकांच्या सरासरीवरून काढली जाते, जी दररोज प्रति व्यक्ती २२५० कॅलरीज आहे.

Explanation

पाणी विसंगत वर्तन दर्शवते, जिथे ते 0°C ते 4°C पर्यंत गरम केल्यावर आकुंचन पावते आणि 4°C ते 0°C पर्यंत थंड केल्यावर प्रसरण पावते. परिणामी, 4°C वर पाण्याची घनता सर्वाधिक असते. थंड प्रदेशात, वातावरणीय तापमान कमी झाल्यावर, पृष्ठभागावरील पाणी थंड होते, अधिक घन होते आणि खाली बुडते. तथापि, एकदा पृष्ठभागाचे तापमान 4°C च्या खाली गेल्यास, पाणी कमी घन होते आणि वर राहते, शेवटी बर्फात गोठते. बर्फाचा हा वरचा थर एक औष्णिक अवरोधक म्हणून कार्य करतो, ज्यामुळे खोल पाण्यातील उष्णता वातावरणात बाहेर पडण्यास प्रतिबंध होतो. बर्फाखालील पाणी 4°C वर द्रव अवस्थेत राहते, ज्यामुळे जलचर वनस्पती आणि प्राणी गोठण्याच्या परिस्थितीत जिवंत राहू शकतात.

Explanation

युनेस्को (UNESCO) आणि महबूब-उल-हक मानव विकास केंद्राच्या अहवालानुसार, दक्षिण आशियातील निरक्षर लोकसंख्येची टक्केवारी ऐतिहासिकदृष्ट्या अंदाजे ५०% होती. प्रौढ निरक्षरतेचा हा उच्च दर, विशेषतः महिलांमध्ये केंद्रित असल्याने, १९९० च्या दशकाच्या उत्तरार्धात आणि २००० च्या दशकाच्या सुरुवातीपर्यंत दक्षिण आशियामध्ये जगातील सर्वात मोठ्या निरक्षर लोकसंख्येपैकी एक होती.

Explanation

या क्रियामागील तर्क असा आहे की कोणत्याही दोन संख्या x आणि y साठी, निकाल खालील सूत्राने मिळतो: निकाल = (x × y) - (x + y)

दिलेल्या समीकरणांना हा नमुना लागू करणे: पहिले समीकरण: (15 × 3) - (15 + 3) = 45 - 18 = 27 दुसरे समीकरण: (9 × 8) - (9 + 8) = 72 - 17 = 55 तिसरे समीकरण: (11 × 7) - (11 + 7) = 77 - 18 = 59

अंतिम अभिव्यक्तीसाठी समान तर्क वापरणे: (12 × 5) - (12 + 5) = 60 - 17 = 43

Explanation

शाम मनोहर यांना २००८ मध्ये त्यांच्या 'उत्सुकतेने मी झोपलो' या गाजलेल्या कादंबरीसाठी मराठी साहित्य अकादमी पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. भारताच्या राष्ट्रीय साहित्य अकादमीद्वारे प्रदान केले जाणारे हे प्रतिष्ठित वार्षिक साहित्यिक सन्मान, आधुनिक मराठी कथेतील त्यांच्या अद्वितीय आणि सर्जनशील योगदानासाठी ओळखले गेले.

Explanation

आंतरराष्ट्रीय भात संशोधन संस्थेचे मुख्यालय फिलिपिन्स येथील लॉस बानोस, लागोना येथे आहे. १९६० मध्ये स्थापन झालेले, हे आशियातील सर्वात मोठे ना-नफा कृषी संशोधन केंद्र आहे, जे भात उत्पादक शेतकरी आणि ग्राहकांच्या आरोग्य आणि कल्याणात सुधारणा करण्यासाठी तसेच पर्यावरणीय टिकाऊपणा सुनिश्चित करण्यासाठी समर्पित आहे.

Explanation

सातव्या पंचवार्षिक योजनेत (१९८५-१९९०) वाढता सार्वजनिक खर्च नियंत्रित करण्यासाठी आणि वाढती अर्थसंकल्पीय तूट व्यवस्थापित करण्यासाठी एक महत्त्वपूर्ण वित्तीय सुधारणा म्हणून शून्य-आधारित अंदाजपत्रक (ZBB) स्वीकारण्याची शिफारस करण्यात आली होती.

१९८३ मध्ये विज्ञान आणि तंत्रज्ञान विभागात प्रथम सुरू केलेले, ZBB १९८६ मध्ये केंद्र सरकारने औपचारिकपणे स्वीकारले. या प्रणाली अंतर्गत, प्रत्येक विभाग आणि मंत्रालयाला मागील वर्षाच्या वाटपांमध्ये केवळ वाढीव बदल प्रस्तावित करण्याऐवजी, त्यांच्या संपूर्ण अंदाजपत्रकीय विनंतीचे समर्थन नव्याने (शून्य आधारावर) करावे लागले. अनावश्यक योजना ओळखण्यासाठी आणि त्या दूर करण्यासाठी, संसाधनांचे वाटप अनुकूलित करण्यासाठी आणि अनावश्यक सरकारी खर्च कमी करण्यासाठी सातव्या योजनेदरम्यान या दृष्टिकोनाला प्रोत्साहन देण्यात आले.

Explanation

सहा मित्रांची सापेक्ष स्थिती शोधण्यासाठी, आपण त्यांना वर्तुळात मांडू शकतो. जिथे लोक केंद्राकडे तोंड करून बसलेले असतात (समोरासमोर): डावी बाजू म्हणजे घड्याळाच्या दिशेने (clockwise direction). उजवी बाजू म्हणजे घड्याळाच्या विरुद्ध दिशेने (counter-clockwise direction).

मित्रांना घड्याळाच्या दिशेने १ ते ६ अशा सहा स्थानांवर ठेवूया:

स्थान १ वर D आहे.

विधान (I) नुसार, E हा D च्या डाव्या बाजूला आहे. डावी बाजू म्हणजे घड्याळाची दिशा, म्हणून E स्थान २ वर आहे.

विधान (III) नुसार, F हा E आणि A च्या मध्ये आहे. D स्थान १ वर आणि E स्थान २ वर असल्याने, F स्थान ३ वर आणि A स्थान ४ वर असणे आवश्यक आहे.

विधान (II) नुसार, C हा A आणि B च्या मध्ये आहे. A स्थान ४ वर असल्याने, C स्थान ५ वर आणि B स्थान ६ वर असणे आवश्यक आहे.

यामुळे मित्रांची संपूर्ण घड्याळाच्या दिशेने मांडणी अशी होते: D (1) → E (2) → F (3) → A (4) → C (5) → B (6) → D (1)

घड्याळाची दिशा डावी बाजू दर्शवते, म्हणून B (6) च्या डाव्या बाजूला असलेला मित्र पुढील घड्याळाच्या दिशेने असलेल्या स्थानावरील, म्हणजेच D (1) आहे.

Explanation

चंद्रहार पाटील यांनी २००७ मध्ये औरंगाबाद येथे झालेल्या अंतिम सामन्यात अतुल पाटील यांचा पराभव करून प्रतिष्ठित महाराष्ट्र केसरी कुस्ती स्पर्धेचे विजेतेपद पटकावले. त्यांनी सांगलीचे प्रतिनिधित्व केले आणि २००८ मध्ये पुन्हा एकदा ही पदवी जिंकून सलग विजयाचे दुर्मिळ यश संपादन केले.

Explanation

फ्रेऑन हे क्लोरोफ्लोरोकार्बन किंवा क्लोरोफ्लोरोहायड्रोकार्बनच्या गटासाठी वापरले जाणारे नोंदणीकृत व्यापारी नाव आहे. या सेंद्रिय रासायनिक संयुगांमध्ये कार्बन, क्लोरीन आणि फ्लोरिन अणू असतात. त्यांच्या उच्च रासायनिक स्थिरतेमुळे, कमी विषारीपणामुळे आणि ज्वलनशील नसलेल्या गुणधर्मांमुळे, घरगुती रेफ्रिजरेटर आणि वातानुकूलन प्रणालीमध्ये शीतक म्हणून वापरण्यासाठी त्यांचे मोठ्या प्रमाणावर उत्पादन केले जात असे.

Explanation

२००९ मध्ये झालेल्या १५ व्या लोकसभा निवडणुका नव्याने पुनर्रचित मतदारसंघांनुसार घेण्यात आल्या होत्या. ही देशव्यापी पुनर्रचना भारताच्या पुनर्रचना आयोगाने केली होती, ज्याची स्थापना २००२ मध्ये २००१ च्या जनगणनेच्या आकडेवारीवर आधारित करण्यात आली होती आणि त्याचे काम २००८ मध्ये पूर्ण झाले.

पुनर्रचना आयोगाचे अध्यक्ष हे भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयाचे विद्यमान किंवा निवृत्त न्यायाधीश असतात, ज्यांची नियुक्ती भारताचे राष्ट्रपती करतात. भारताचे मुख्य निवडणूक आयुक्त (किंवा त्यांच्याद्वारे नामनिर्देशित निवडणूक आयुक्त) हे आयोगाचे पदसिद्ध सदस्य म्हणून काम करतात, अध्यक्ष म्हणून नाही.

Explanation

कालका-शिमला रेल्वेला ८ जुलै २००८ रोजी 'भारतातील पर्वतीय रेल्वे' अंतर्गत युनेस्को जागतिक वारसा स्थळ म्हणून घोषित करण्यात आले. १९०३ मध्ये कालका आणि शिमला यांना जोडण्यासाठी पूर्ण झालेली ही ९६.६ किलोमीटरची नॅरो-गेज रेल्वे, जी ब्रिटिश भारताची उन्हाळी राजधानी म्हणून काम करत होती, एक प्रसिद्ध अभियांत्रिकी चमत्कार आहे. ही रेल्वे उंच पर्वतीय प्रदेशातून जाते, शेकडो पूल आणि व्हियाडक्ट्स ओलांडते आणि शंभरहून अधिक बोगद्यांमधून मार्गक्रमण करते. या मान्यतेमुळे तिला दार्जिलिंग हिमालयन रेल्वे आणि नीलगिरी माउंटेन रेल्वे यांच्यासोबत भारताच्या ऐतिहासिक पर्वतीय रेल्वे वारशाचा भाग म्हणून स्थान मिळाले.

Explanation

लांबीच्या रूपांतरणाच्या मानक एककाचा वापर करून: १ मी = १०० सेमी

घनफळाचे रूपांतरण शोधण्यासाठी दोन्ही बाजूंना घन करून: १ मी³ = (१०० सेमी)³ १ मी³ = १०० × १०० × १०० सेमी³ १ मी³ = १०,००,००० सेमी³

म्हणून, एक घन मीटर १०,००,००० घन सेंटीमीटर इतका असतो.

Explanation

जी-२० (G-20) नेत्यांची पहिली शिखर परिषद, अधिकृतपणे 'वित्तीय बाजारपेठा आणि जागतिक अर्थव्यवस्थांवरील शिखर परिषद' म्हणून ओळखली जाते, ती १४ ते १५ नोव्हेंबर २००८ दरम्यान वॉशिंग्टन डी.सी., अमेरिका येथे आयोजित करण्यात आली होती. २००७-२००८ च्या गंभीर जागतिक वित्तीय संकटाच्या पार्श्वभूमीवर तत्कालीन अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष जॉर्ज डब्ल्यू. बुश यांनी या पहिल्या शिखर परिषदेचे आयोजन केले होते. यामध्ये जगातील प्रमुख अर्थव्यवस्थांचे राष्ट्रप्रमुख आणि सरकार प्रमुख एकत्र आले होते, ज्यांनी जागतिक वित्तीय स्थिरता आणि नियामक सुधारणांवर समन्वय साधण्यासाठी चर्चा केली.

Explanation

सांगली येथे स्थित शेतकरी सहकारी साखर कारखाना लिमिटेड, हा आशियातील सर्वात मोठा सहकारी साखर कारखाना आहे. महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री वसंतदादा पाटील यांनी स्थापन केलेला हा कारखाना कृष्णा नदीच्या सुपीक खोऱ्यातील उसाच्या मोठ्या लागवडीचा फायदा घेत, राज्यातील सहकारी चळवळीत अग्रणी भूमिका बजावली आहे.

Explanation

भारताच्या संविधानाचा अनुच्छेद ४०, जो राज्य धोरणाच्या मार्गदर्शक तत्त्वांच्या भाग IV मध्ये समाविष्ट आहे, तो राज्यांना ग्रामपंचायती संघटित करण्यासाठी पावले उचलण्याचे आणि त्यांना स्वराज्य संस्था म्हणून कार्य करण्यास सक्षम करण्यासाठी आवश्यक असलेल्या अधिकार आणि प्राधिकारांनी संपन्न करण्याचे निर्देश देतो. हा अनुच्छेद विकेंद्रित शासन आणि स्थानिक स्वराज्य या गांधीवादी तत्त्वज्ञानाचे प्रतिबिंब आहे, जे नंतर ७३ व्या घटनादुरुस्ती कायद्याद्वारे संपूर्ण भारतात औपचारिक केले गेले.

Explanation

दूरदर्शनचे सिग्नल अति उच्च आणि अति उच्च वारंवारता वापरतात जे 'लाइन-ऑफ-साइट' (दृष्टीक्षेपात) प्रसारणाद्वारे प्रसारित होतात. या स्पेस वेव्स सरळ रेषेत प्रवास करतात आणि आयनोस्फिअरवरून परावर्तित होत नाहीत, तसेच जमिनीलहरींप्रमाणे पृथ्वीच्या पृष्ठभागाभोवती वळत नाहीत. या सरळ रेषेतील प्रसारणामुळे, पृथ्वीची वक्रता क्षितिजापलीकडे एक भौतिक अडथळा म्हणून कार्य करते, याचा अर्थ असा की ट्रान्समीटरच्या दृष्टीक्षेपाखाली रिसीव्हर आल्यानंतर सिग्नल प्राप्त होऊ शकत नाही.

Explanation

भारताचे पहिले पंतप्रधान जवाहरलाल नेहरू हे भारताच्या परराष्ट्र धोरणाचे मुख्य शिल्पकार होते. शीतयुद्धादरम्यान कोणत्याही प्रमुख लष्करी गटात सामील न होता तटस्थ राहून भारताचे स्वातंत्र्य आणि सार्वभौमत्व टिकवून ठेवण्यासाठी त्यांनी अलिप्ततावादाचे धोरण तयार केले आणि त्याचा प्रसार केला. यासोबतच, त्यांनी पंचशील किंवा शांततापूर्ण सहअस्तित्वाची पाच तत्त्वे प्रसारित केली, जी १९५४ मध्ये भारत आणि चीन यांच्यातील करारामध्ये प्रथम औपचारिकपणे स्वाक्षरी केली गेली. या तत्त्वांनी भारताच्या परराष्ट्र संबंधांचा पाया रचला, ज्यामध्ये प्रादेशिक अखंडतेचा परस्पर आदर, अनाक्रमण, अंतर्गत बाबींमध्ये हस्तक्षेप न करणे, समानता आणि परस्पर लाभ, तसेच शांततापूर्ण सहअस्तित्व यांचा पुरस्कार केला गेला.

Explanation

गोड संत्र्यामध्ये काढणीपूर्वी फळे गळणे हा एक प्रमुख शारीरिक विकार आहे ज्यामुळे उत्पादनाचे मोठे नुकसान होते. विशेषतः 20 ppm तीव्रतेच्या नॅफ्थॅलीन ऍसिटिक ऍसिड (NAA) सारख्या ऑक्सिन-आधारित वनस्पती वाढ नियामकांचा बाह्य वापर या फळगळतीवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी अत्यंत प्रभावी आहे. हे उपचार फळांच्या ऊतींमध्ये पुरेसे ऑक्सिन पातळी राखून फळांच्या देठाच्या पायथ्याशी ऍब्सिशन लेयर तयार होण्यास प्रतिबंध करतात, ज्यामुळे फळांचे टिकून राहणे आणि एकूण उत्पादन सुधारते.

Explanation

जागतिक वन दिन (World Forestry Day) ची स्थापना १९७१ मध्ये संयुक्त राष्ट्रांच्या अन्न आणि कृषी संघटनेने (FAO) केली होती, जो दरवर्षी २१ मार्च रोजी साजरा केला जातो. पृथ्वीवरील जीवसृष्टी टिकवून ठेवण्यात, पर्यावरणीय संतुलन राखण्यात आणि आवश्यक संसाधने पुरवण्यात जंगले, वृक्ष आणि वनराईची महत्त्वपूर्ण भूमिका याबद्दल जागतिक स्तरावर जागरूकता निर्माण करण्यासाठी हा दिवस साजरा केला जातो.

Explanation

9 आणि 8 हे अंक वापरून तयार होणारी सर्वात मोठी दोन-अंकी संख्या 98 आहे.

त्याच अंकांपासून तयार होणारी सर्वात लहान दोन-अंकी संख्या 89 आहे.

सर्वात मोठी आणि सर्वात लहान संख्येतील फरक काढण्यासाठी: 98 - 89 = 9

Explanation

कृषी मूल्य आयोगाची स्थापना जानेवारी १९६५ मध्ये कृषी किंमत धोरणावर सल्ला देण्यासाठी आणि आवश्यक कृषी मालासाठी किमान आधारभूत किंमतींची शिफारस करण्यासाठी करण्यात आली. शेतकऱ्यांना आधुनिक कृषी तंत्रज्ञान स्वीकारण्यास आणि अन्न उत्पादन वाढविण्यासाठी प्रोत्साहित करण्यासाठी ही संस्था तयार करण्यात आली होती. मार्च १९८५ मध्ये, त्याचे नाव बदलून कृषी खर्च आणि किंमत आयोग (Commission for Agricultural Costs and Prices) असे ठेवण्यात आले.

Explanation

पूर्ण किंवा बहु-पोषक खते वनस्पतींच्या वाढीसाठी आवश्यक असलेल्या तीन प्राथमिक स्थूल पोषक तत्वांनी तयार केली जातात: नायट्रोजन (N), फॉस्फरस (P), आणि पोटॅशियम (K), ज्यांना एकत्रितपणे NPK म्हणून ओळखले जाते. नायट्रोजन पानांच्या विकासासाठी आणि क्लोरोफिल उत्पादनासाठी मूलभूत आहे, फॉस्फरस मुळांच्या स्थापनेसाठी आणि फुले/फळांच्या विकासासाठी महत्त्वपूर्ण आहे, आणि पोटॅशियम पाण्याचे वहन नियंत्रित करते, वनस्पतींच्या ऊतींना बळकट करते आणि रोगप्रतिकारशक्ती वाढवते. एकत्रितपणे, ही तीन मूलद्रव्ये निरोगी पीक उत्पादनास समर्थन देण्यासाठी मानक खतांचे मूलभूत पौष्टिक प्रोफाइल तयार करतात.

Explanation

वित्तीय प्रणालीवरील नरसिंहम समितीची स्थापना ऑगस्ट १९९१ मध्ये भारतीय रिझर्व्ह बँकेचे माजी गव्हर्नर एम. नरसिंहम यांच्या अध्यक्षतेखाली करण्यात आली. भारतीय वित्तीय प्रणालीची रचना, संघटन, कार्ये आणि प्रक्रिया या सर्व बाबी तपासण्याचे काम समितीला सोपवण्यात आले होते. या समितीने बँकिंग क्षेत्राची कार्यक्षमता, उत्पादकता आणि नफा सुधारण्यासाठी दूरगामी सुधारणांची शिफारस केली, ज्यात वैधानिक तरलता प्रमाण (SLR) आणि रोख राखीव प्रमाण (CRR) मध्ये टप्प्याटप्प्याने कपात करणे, भांडवली पर्याप्तता मानके (capital adequacy norms) लागू करणे आणि भारतीय बँकांना जागतिक स्तरावर स्पर्धात्मक बनविण्यासाठी व्याज दरांचे नियमन शिथिल करणे यांचा समावेश होता.

Explanation

K = P हे इंग्रजी वर्णमालेतील विरुद्ध जोड्या दर्शवते, जिथे सुरुवातीपासून एका विशिष्ट स्थानावरील अक्षर शेवटून त्याच स्थानावरील अक्षराशी जोडलेले असते.

K हे सुरुवातीपासून 11 वे अक्षर आहे आणि P हे शेवटून 11 वे अक्षर आहे (27 - 11 = 16, जे P आहे).

या नियमानुसार, D हे वर्णमालेच्या सुरुवातीपासून 4 थे अक्षर आहे. त्याचे विरुद्ध अक्षर शेवटून 4 थे अक्षर आहे, जे W आहे (27 - 4 = 23, जे W आहे). म्हणून, D हे W च्या समान असेल.

Explanation

भारत सरकारने मोहाली, पंजाब येथे नॅनो सायन्स अँड टेक्नॉलॉजी इन्स्टिट्यूट (INST) स्थापन करण्यास मान्यता दिली आहे. राष्ट्रीय नॅनो मिशन अंतर्गत स्थापित, हे विज्ञान आणि तंत्रज्ञान विभागाच्या (DST) अंतर्गत एक स्वायत्त संस्था म्हणून कार्य करते. नॅनोसायन्स आणि नॅनोटेकनोलॉजीच्या आंतरविद्याशाखीय क्षेत्रात प्रगत संशोधन, विकास आणि प्रशिक्षणाचे संचालन आणि प्रोत्साहन देण्यासाठी संस्थेची नोंदणी ऑगस्ट २००९ मध्ये एक संस्था म्हणून करण्यात आली.