GPSC Prelims 2017 General Studies Paper II with Answers & Explanations

Explanation

માનવ વિકાસ અહેવાલ સંયુક્ત રાષ્ટ્ર વિકાસ કાર્યક્રમ (UNDP) દ્વારા વાર્ષિક ધોરણે ઘડવામાં અને પ્રકાશિત કરવામાં આવે છે. સૌપ્રથમ 1990 માં પાકિસ્તાની અર્થશાસ્ત્રી મહબૂબ-ઉલ-હક અને ભારતીય નોબેલ પુરસ્કાર વિજેતા અમર્ત્ય સેન દ્વારા રજૂ કરાયેલ, આ અહેવાલનો ઉદ્દેશ્ય માત્ર આર્થિક માપદંડોને બદલે માનવ-કેન્દ્રિત દ્રષ્ટિકોણથી વૈશ્વિક વિકાસનું મૂલ્યાંકન કરવાનો છે. તેમાં માનવ વિકાસ સૂચકાંક (HDI) દર્શાવવામાં આવ્યો છે, જે માનવ વિકાસના મુખ્ય પરિમાણો જેવા કે લાંબુ અને સ્વસ્થ જીવન, જ્ઞાનની પ્રાપ્તિ અને જીવનધોરણના આધારે દેશોનું મૂલ્યાંકન કરે છે.

Explanation

ગૌણ ક્ષેત્ર ગુજરાતના અર્થતંત્રમાં સૌથી વધુ ફાળો આપે છે. નાણાકીય વર્ષ 2016-17 માં, આ ક્ષેત્રે રાજ્યના વર્તમાન ભાવે કુલ રાજ્ય મૂલ્ય વૃદ્ધિ (Gross State Value Added) માં આશરે 44.8% નો ફાળો આપ્યો હતો. આ પ્રભાવી હિસ્સો ગુજરાતના મજબૂત ઔદ્યોગિક આધાર દ્વારા સંચાલિત છે, જેમાં ઉત્પાદન, રસાયણો, પેટ્રોકેમિકલ્સ, ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, કાપડ અને એન્જિનિયરિંગમાં અગ્રણી રાષ્ટ્રીય સ્થાનો છે. મોટાભાગના અન્ય ભારતીય રાજ્યોથી વિપરીત જ્યાં તૃતીય ક્ષેત્ર પ્રભુત્વ ધરાવે છે, ગુજરાતના ઔદ્યોગિક-આધારિત વૃદ્ધિ મોડેલને કારણે ગૌણ ક્ષેત્ર તેના આર્થિક ઉત્પાદનનો પ્રાથમિક ચાલક બળ છે.

Explanation

રામસર સંમેલન, જે 1971 માં હસ્તાક્ષર કરાયું હતું, તે વેટલેન્ડ્સ (ભીની જમીન) ના સંરક્ષણ અને ટકાઉ ઉપયોગ માટે સમર્પિત આંતરરાષ્ટ્રીય સંધિ છે.

કાર્ટાજેના પ્રોટોકોલ ઓન બાયોસેફ્ટી (જૈવ સુરક્ષા) એ એક આંતરરાષ્ટ્રીય કરાર છે જેનો ઉદ્દેશ આધુનિક બાયોટેકનોલોજીમાંથી ઉદ્ભવતા જીવંત સુધારેલા સજીવોના સુરક્ષિત હેન્ડલિંગ, પરિવહન અને ઉપયોગને સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.

નાગોયા પ્રોટોકોલ એ જૈવવિવિધતા પરના સંમેલનનો પૂરક કરાર છે જે આનુવંશિક સંસાધનોના ઉપયોગથી ઉદ્ભવતા લાભોના વાજબી અને સમાન વહેંચણી પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.

રોટરડેમ સંમેલન એ એક બહુપક્ષીય સંધિ છે જે માનવ સ્વાસ્થ્ય અને પર્યાવરણને સુરક્ષિત રાખવા માટે જોખમી રસાયણો અને જંતુનાશકોના આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારમાં વહેંચાયેલ જવાબદારીને પ્રોત્સાહન આપે છે.

Explanation

ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) મુખ્ય ભારતીય શહેરોમાં રહેતા ગૃહસ્થો પાસેથી ભાવની હિલચાલ અને ફુગાવા અંગેના વ્યક્તિલક્ષી મૂલ્યાંકનો મેળવવા માટે નિયમિતપણે 'ગૃહસ્થો માટે ફુગાવાની અપેક્ષા સર્વેક્ષણ' હાથ ધરે છે. આ સર્વેક્ષણ ત્રણ મહિના અને એક વર્ષ આગળના ફુગાવાના દર અંગે ગુણાત્મક અને માત્રાત્મક પ્રતિભાવો એકત્રિત કરે છે. એકત્રિત કરવામાં આવેલો ડેટા કેન્દ્રીય બેંકને તેની દ્વિ-માસિક નાણાકીય નીતિ ઘડવામાં એક મહત્વપૂર્ણ ભવિષ્યલક્ષી ઇનપુટ તરીકે સેવા આપે છે.

Explanation

એપ્રિલ 2014 માં, ભારતીય રિઝર્વ બેંકે ઉર્જિત પટેલ સમિતિની ભલામણોને અનુસરીને, તેની નાણાકીય નીતિ ઘડવા માટે ફુગાવાના પ્રાથમિક માપદંડ તરીકે ગ્રાહક ભાવ સૂચકાંક અપનાવ્યો. ગ્રાહક ભાવ સૂચકાંક ઘરો દ્વારા વપરાતી ચીજવસ્તુઓ અને સેવાઓના પ્રતિનિધિ બાસ્કેટના છૂટક ભાવોને ટ્રેક કરે છે, જે જીવનનિર્વાહ ખર્ચ અને ગ્રાહકો દ્વારા સીધા અનુભવાતા ફુગાવાનું સચોટ પ્રતિબિંબ બનાવે છે. નાણાકીય નીતિના માળખા હેઠળ, કેન્દ્રીય બેંક હેડલાઇન ગ્રાહક ભાવ સૂચકાંક (સંયુક્ત) ફુગાવાના દરને લક્ષ્યાંક બનાવે છે, જેનો ઉદ્દેશ તેને 4% ± 2% ની સહનશીલતા બેન્ડ સાથે જાળવવાનો છે.

Explanation

ત્રીજી પંચવર્ષીય યોજના, જે 1961 થી 1966 સુધી ચાલી હતી, તેને વ્યાપકપણે ગાડગીલ યોજના તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેનું નામ ધનંજય રામચંદ્ર ગાડગીલના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું હતું, જેઓ તેના ઘડતર દરમિયાન ભારતના આયોજન પંચના ઉપાધ્યક્ષ હતા. આ યોજનાની ડિઝાઇન તેમના આર્થિક મંતવ્યોથી ભારે પ્રભાવિત હતી અને તેનો ઉદ્દેશ્ય આત્મનિર્ભર અને સ્વ-ઉત્પાદક અર્થતંત્ર પ્રાપ્ત કરવાનો હતો. આ યોજનાએ ઔદ્યોગિક વિસ્તરણની સાથે સાથે કૃષિ વિકાસ, ખાસ કરીને ઘઉંના ઉત્પાદન પર નોંધપાત્ર ભાર મૂક્યો હતો.

Explanation

રોડ ટ્રાન્સપોર્ટ અને હાઇવે મંત્રાલય દ્વારા પ્રચારિત ગ્રીન હાઇવેઝ (વૃક્ષારોપણ, પ્રત્યારોપણ, સૌંદર્યીકરણ અને જાળવણી) નીતિ, 2015 હેઠળ, તમામ રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ પ્રોજેક્ટ્સના કુલ સિવિલ બાંધકામ ખર્ચના 1 ટકા વૃક્ષો વાવવા, પ્રત્યારોપણ કરવા, સૌંદર્યીકરણ કરવા અને ગ્રીન કોરિડોરની જાળવણી માટે ફાળવવામાં આવે છે. આ ફાળવણીને સમર્પિત ગ્રીન હાઇવેઝ ફંડમાં એકત્રિત કરવામાં આવે છે જેથી સ્થાનિક સમુદાયો, ખેડૂતો, એનજીઓ અને સરકારી વિભાગોની સક્રિય ભાગીદારી સાથે પર્યાવરણ-મિત્ર રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગોના વિકાસને ટેકો મળે.

Explanation

વોટર ફૂટપ્રિન્ટ નેટવર્ક તેના વૈશ્વિક પાણીના પદચિહ્ન મૂલ્યાંકન ધોરણમાં ભૂખરા પાણીના પદચિહ્નને (Brown water footprint) શ્રેણી તરીકે માન્યતા આપતું નથી કે વ્યાખ્યાયિત કરતું નથી. સ્થાપિત વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિ પાણીના સ્ત્રોત અને તેના પર્યાવરણીય પ્રભાવના આધારે પાણીના પદચિહ્નને ફક્ત ત્રણ અલગ શ્રેણીઓમાં વર્ગીકૃત કરે છે: લીલું, વાદળી અને ગ્રે. કારણ કે ભૂખરા પાણીનું પદચિહ્ન આ પ્રમાણભૂત માળખાનો ભાગ નથી, તે પાણીના વપરાશ અને પ્રદૂષણને માપવા માટે સત્તાવાર વર્ગીકરણ તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવતું નથી.

Explanation

ભારતનો આર્થિક સર્વે એ ભારત સરકારના નાણા મંત્રાલય હેઠળના આર્થિક બાબતોના વિભાગના અર્થશાસ્ત્ર વિભાગ દ્વારા તૈયાર કરાયેલ મુખ્ય વાર્ષિક દસ્તાવેજ છે. ભારતના મુખ્ય આર્થિક સલાહકારના માર્ગદર્શન હેઠળ, આ દસ્તાવેજ અગાઉના નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન કૃષિ, ઔદ્યોગિક અને સેવા ઉત્પાદનમાં વલણો, તેમજ રોજગાર, ભાવ, નિકાસ, આયાત અને અન્ય મુખ્ય મેક્રોઇકોનોમિક સૂચકાંકોનું વિશ્લેષણ કરે છે. તે પરંપરાગત રીતે સંસદના બંને ગૃહોમાં કેન્દ્રીય નાણા મંત્રી દ્વારા, કેન્દ્રીય બજેટની રજૂઆત પહેલાં ટૂંક સમયમાં રજૂ કરવામાં આવે છે.

Explanation

રાજા ચેલૈયા સમિતિ (કર સુધારણા સમિતિ) ની નિમણૂક ભારત સરકાર દ્વારા ૧૯૯૧ માં કર માળખાની તપાસ કરવા અને વ્યાપક સુધારા સૂચવવા માટે કરવામાં આવી હતી. સમિતિએ પ્રત્યક્ષ અને પરોક્ષ બંને કરવેરામાં નોંધપાત્ર ફેરફારોની ભલામણ કરી હતી, જેનો ઉદ્દેશ્ય કર પ્રણાલીને સરળ બનાવવાનો, કર આધારને વિસ્તૃત કરવાનો, અનુપાલનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે કર દરો ઘટાડવાનો અને એકંદર કર વહીવટ સુધારવાનો હતો. તેની ભલામણોએ ભારતમાં આધુનિક નાણાકીય સુધારાઓનો પાયો નાખ્યો, જેમાં વ્યક્તિગત આવકવેરો, કોર્પોરેટ ટેક્સ, એક્સાઇઝ ડ્યુટી અને કસ્ટમ્સ ડ્યુટીના તર્કસંગતકરણનો સમાવેશ થાય છે.

Explanation

2016 માં, ભારત સરકારે સંરક્ષણ ક્ષેત્ર માટે પ્રત્યક્ષ વિદેશી રોકાણ (FDI) નીતિને ઉદાર બનાવી, 100 ટકા સુધીના વિદેશી રોકાણને મંજૂરી આપી. આ માળખા હેઠળ, 49 ટકા સુધીના વિદેશી રોકાણને સ્વચાલિત માર્ગ હેઠળ મંજૂરી આપવામાં આવી હતી, જ્યારે 49 ટકાથી વધુ અને 100 ટકા સુધીના રોકાણને સરકારી મંજૂરી માર્ગ દ્વારા મંજૂરી આપવામાં આવી હતી, ખાસ કરીને એવા કિસ્સાઓમાં જ્યાં તે આધુનિક ટેકનોલોજીની ઍક્સેસમાં પરિણમી શકે અથવા નોંધવાના અન્ય કારણોસર.

Explanation

રાષ્ટ્રીય સ્વાસ્થ્ય નીતિ 2017, જે ભારતની કેન્દ્રીય કેબિનેટ દ્વારા મંજૂર કરવામાં આવી હતી, તેણે વસ્તીના સ્વાસ્થ્ય સૂચકાંકો સુધારવા માટે ઘણા માત્રાત્મક લક્ષ્યાંકો ઘડ્યા હતા. આયુષ્ય અને સ્વસ્થ જીવન માટેના ચોક્કસ લક્ષ્યો હેઠળ, નીતિ સ્પષ્ટપણે 2025 સુધીમાં જન્મ સમયે આયુષ્યને 67.5 વર્ષના બેઝલાઇનથી વધારીને 70 વર્ષ કરવાનો લક્ષ્યાંક ધરાવે છે.

Explanation

એરટેલ પેમેન્ટ્સ બેંક નવેમ્બર 2016 માં રાજસ્થાનમાં પાઇલટ સેવાઓ શરૂ કરીને કાર્યરત થનાર ભારતની પ્રથમ પેમેન્ટ બેંક બની. તે નાણાકીય સમાવેશને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ભારતી એરટેલ અને કોટક મહિન્દ્રા બેંક વચ્ચે સંયુક્ત સાહસ તરીકે સ્થાપવામાં આવી હતી, જે ઓછી બેંકિંગ સેવાઓ ધરાવતા અને બેંકિંગ સુવિધાઓથી વંચિત વસ્તીને મૂળભૂત બેંકિંગ સેવાઓ, નાણાં મોકલવાની સુવિધાઓ અને બચત ખાતા પ્રદાન કરે છે.

Explanation

ગુજરાત સરકારના આર્થિક આંકડા અને કેન્દ્રીય આંકડા કાર્યાલય (Central Statistics Office) અનુસાર, નાણાકીય વર્ષ 2015-16 દરમિયાન ગુજરાત રાજ્યનો ભારતના રાષ્ટ્રીય કુલ ઘરેલું ઉત્પાદન (GDP) માં આશરે 7.3% હિસ્સો હતો.

રાષ્ટ્રીય અર્થતંત્રમાં ગુજરાતના હિસ્સામાં સતત વૃદ્ધિ જોવા મળી છે, જે 2000-01 માં લગભગ 5.8% થી વધીને 2015-16 માં આશરે 7.3% થયો છે. આ સતત આર્થિક યોગદાન મુખ્યત્વે ગુજરાતના મજબૂત ઔદ્યોગિક ક્ષેત્ર, ઉચ્ચ ઉત્પાદન અને નિકાસ આઉટપુટ, અને અનુકૂળ વ્યવસાય નીતિઓ દ્વારા સંચાલિત છે જે નોંધપાત્ર ઘરેલું અને વિદેશી રોકાણને આકર્ષે છે.

Explanation

સંયુક્ત રાષ્ટ્ર વિકાસ કાર્યક્રમ (UNDP) દ્વારા "દરેક માટે માનવ વિકાસ" ની મુખ્ય થીમ હેઠળ માનવ વિકાસ અહેવાલ (HDR) 2016 બહાર પાડવામાં આવ્યો હતો. આ અહેવાલ વૈશ્વિક સ્તરે તમામ વ્યક્તિઓ માટે માનવ વિકાસ કેવી રીતે સુનિશ્ચિત કરી શકાય તેના પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે, ખાસ કરીને સૌથી હાંસિયામાં ધકેલાઈ ગયેલા અને વંચિત જૂથો સુધી પહોંચવા પર ભાર મૂકે છે જેઓ પાછળ રહી ગયા છે. તે 2030 ના ટકાઉ વિકાસ માટેના એજન્ડાની સાર્વત્રિક ભાવના સાથે સુસંગત છે જેથી વિકાસલક્ષી પ્રગતિ સમાવેશી, સમાન અને ટકાઉ રહે તેની ખાતરી કરી શકાય.

Explanation

ગુજરાત બજેટ ૨૦૧૬-૧૭ માં, મુખ્ય વિકાસલક્ષી ખર્ચના શીર્ષકોની ફાળવણી ઉતરતા ક્રમમાં સામાજિક સેવાઓ ₹૪૦,૨૮૫.૫૨ કરોડ સાથે, સિંચાઈ અને પૂર નિયંત્રણ ₹૧૪,૨૯૪.૨૦ કરોડ સાથે, પરિવહન ₹૭,૯૬૯.૦૦ કરોડ સાથે, અને ઊર્જા ₹૬,૮૨૩.૮૨ કરોડ સાથે હતી. આ ક્રમ રાજ્ય સરકારની સામાજિક ક્ષેત્રો અને જળ વ્યવસ્થાપન પ્રણાલીઓ પર ભારે ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાની પ્રાથમિકતા દર્શાવે છે, ત્યારબાદ પરિવહન માળખાકીય સુવિધાઓ અને વીજળી ક્ષેત્રનો વિકાસ થાય છે.

Explanation

ભારતની પ્રથમ પંચવર્ષીય યોજના, જે 1951 માં શરૂ કરવામાં આવી હતી, તે હેરોડ-ડોમર આર્થિક વૃદ્ધિ મોડેલ પર આધારિત હતી. આર.એફ. હેરોડ અને એવસે ડોમર દ્વારા ઘડવામાં આવેલ આ મોડેલ ભાર મૂકે છે કે આર્થિક વૃદ્ધિ બચત સ્તર અને મૂડીની ઉત્પાદકતા પર આધાર રાખે છે, જે મૂડી-ઉત્પાદન ગુણોત્તર દ્વારા રજૂ થાય છે. નવા સ્વતંત્ર થયેલા ભારતીય અર્થતંત્રના સંદર્ભમાં, જે ગંભીર ખાદ્ય અછત અને ફુગાવાનો સામનો કરી રહ્યું હતું, આ યોજનાએ મૂડી સંચય અને કૃષિ વિકાસને પ્રાધાન્ય આપવા માટે આ માળખાનો ઉપયોગ કર્યો, સફળતાપૂર્વક સિંચાઈ, વીજળી અને મૂળભૂત માળખાકીય સુવિધાઓમાં જાહેર ક્ષેત્રના રોકાણનો પાયો નાખ્યો.

Explanation

ભારત સરકાર વર્ષમાં બે વાર લઘુત્તમ ટેકાના ભાવ (MSP) જાહેર કરે છે, જે ભારતના બે મુખ્ય પાક ઋતુઓને અનુરૂપ છે: ખરીફ (ઉનાળુ) ઋતુ અને રવિ (શિયાળુ) ઋતુ. આ ભાવની જાહેરાતો દરેક ઋતુ માટે વાવણી શરૂ થાય તે પહેલાં કરવામાં આવે છે, જે ખેડૂતોને ભાવની ગેરંટી પૂરી પાડે છે અને બજારની અપેક્ષાઓના આધારે તેમને અસરકારક રીતે પાકનું આયોજન કરવામાં મદદ કરે છે. MSP કૃષિ ખર્ચ અને ભાવ પંચ (CACP) ની ભલામણોના આધારે નક્કી કરવામાં આવે છે અને આર્થિક બાબતોની કેબિનેટ સમિતિ (CCEA) દ્વારા સત્તાવાર રીતે જાહેર કરવામાં આવે છે.

Explanation

કેલકર સમિતિ, જે સત્તાવાર રીતે પ્રત્યક્ષ કરવેરા પરના ટાસ્ક ફોર્સ તરીકે ઓળખાય છે, તેની સ્થાપના 2002 માં વિજય કેલકરના અધ્યક્ષપદે ભારતમાં કર પ્રણાલીના સુધારા અને સરળીકરણની ભલામણ કરવા માટે કરવામાં આવી હતી. કર માળખાને તર્કસંગત બનાવવા અને કર આધારને વિસ્તૃત કરવા માટે, સમિતિએ અનેક કર મુક્તિઓ અને રાહતો નાબૂદ કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો. આમાં આવકવેરા કાયદાની કલમ 88 હેઠળ કર રાહતો નાબૂદ કરવાની ભલામણનો સમાવેશ થાય છે, જેના કારણે આખરે 2005-2006 ના કેન્દ્રીય બજેટમાં કલમ 80C હેઠળ કર બચાવતી રોકાણોનું પુનર્ગઠન થયું.

Explanation

બજેટ ખાધને સરકારના કુલ ખર્ચ અને તેની કુલ આવક વચ્ચેના તફાવત તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે. કારણ કે કુલ આવકમાં ઉધાર અને અન્ય જવાબદારીઓનો સમાવેશ થાય છે, બજેટ ખાધ સરકારની સંપૂર્ણ દેવું દર્શાવતી નથી.

વાસ્તવિક ઉધારની જરૂરિયાત શોધવા માટે, બજેટ ખાધમાં ચોખ્ખી ઉધાર ઉમેરવી આવશ્યક છે. આ સંયુક્ત મૂલ્ય રાજકોષીય ખાધનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.

રાજકોષીય ખાધ = બજેટ ખાધ + સરકારની ચોખ્ખી ઉધાર

આ સૂત્ર સરકારના કુલ સંસાધન અંતરને ધ્યાનમાં લે છે, જે સરકારને તેના એકંદર ખર્ચને પહોંચી વળવા માટે તમામ સ્ત્રોતોમાંથી ઉધાર લેવાની જરૂર હોય તેટલી કુલ રકમ દર્શાવે છે.

Explanation

ભારતીય સ્ટેટ બેંકની સ્થાપના ૧ જુલાઈ, ૧૯૫૫ ના રોજ ઓલ ઇન્ડિયા રૂરલ ક્રેડિટ સર્વે કમિટીની ભલામણોના આધારે કરવામાં આવી હતી. આ સમિતિની નિમણૂક ૧૯૫૧ માં રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા દ્વારા એ.ડી. ગોરવાલાની અધ્યક્ષતા હેઠળ કરવામાં આવી હતી. સમિતિએ ૧૯૫૪ માં તેનો અહેવાલ સુપરત કર્યો, જેમાં ઈમ્પીરીયલ બેંક ઓફ ઇન્ડિયાનું રાષ્ટ્રીયકરણ કરીને અને તેને રાજ્ય-સંકલિત બેંકો સાથે એકીકૃત કરીને એક મજબૂત, રાજ્ય-ભાગીદારી ધરાવતી વાણિજ્યિક બેંકની રચનાની ભલામણ કરી હતી. આ પગલાનો ઉદ્દેશ્ય કૃષિ ક્ષેત્રના વિકાસને ટેકો આપવા માટે ગ્રામીણ અને અર્ધ-શહેરી વિસ્તારોમાં બેંકિંગ સુવિધાઓ અને સંસ્થાકીય ધિરાણનો વિસ્તાર કરવાનો હતો. આ ભલામણો પર કાર્ય કરીને, સંસદે ૧૯૫૫ માં સ્ટેટ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા અધિનિયમ પસાર કર્યો, જેના કારણે સ્ટેટ બેંક ઓફ ઇન્ડિયાની રચના થઈ.

Explanation

કર્ણાટક સરકારે કોપ્પલ જિલ્લાના ગંગાવતીમાં જાહેર-ખાનગી ભાગીદારી મોડેલ હેઠળ એશિયાના પ્રથમ રાઇસ ટેકનોલોજી પાર્કની સ્થાપના કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. આ પાર્ક ચોખાના લોટ, ચોખાના ભૂસાનું તેલ, નૂડલ્સ, ચોખાનો રવો અને ચોખા આધારિત આલ્કોહોલ જેવા મૂલ્યવર્ધિત ઉત્પાદનો માટે અત્યાધુનિક સુવિધાઓ પૂરી પાડીને, ડાંગર પકવનારાઓ માટે વન-સ્ટોપ સોલ્યુશન તરીકે કાર્ય કરે છે. તે આધુનિક પ્રોસેસિંગ સુવિધાઓ ઓફર કરીને અને તેમના ઉત્પાદનો માટે વધુ સારો વળતર મેળવવામાં મદદ કરીને તુંગભદ્રા કમાન્ડ વિસ્તાર અને આસપાસના જિલ્લાઓમાં ડાંગર પકવનારાઓને ટેકો આપે છે.

Explanation

બોમ્બે સ્ટોક એક્સચેન્જ (BSE) એ એશિયાનું પ્રથમ અને સૌથી ઝડપી સ્ટોક એક્સચેન્જ છે, જેની સ્થાપના 1875 માં નેટિવ શેર એન્ડ સ્ટોક બ્રોકર્સ એસોસિએશન તરીકે કરવામાં આવી હતી. મુંબઈમાં દલાલ સ્ટ્રીટ પર સ્થિત, તેની સ્થાપના પ્રેમચંદ રોયચંદ દ્વારા કરવામાં આવી હતી અને તેણે ભારતીય નાણાકીય અને મૂડી બજારોના વિકાસમાં અગ્રણી ભૂમિકા ભજવી હતી.

Explanation

સાતોશી નાકામોટો એ બિટકોઇનના નિર્માતા અથવા નિર્માતાઓ દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતું છદ્મ નામ છે, જેમણે વિકેન્દ્રિત ક્રિપ્ટોકરન્સીની ડિઝાઇન અને ફિલસૂફીની રૂપરેખા 'બિટકોઇન: અ પીઅર-ટુ-પીઅર ઇલેક્ટ્રોનિક કેશ સિસ્ટમ' શીર્ષકવાળા એક મુખ્ય શ્વેતપત્રમાં આપી હતી, જે 31 ઓક્ટોબર, 2008 ના રોજ પ્રકાશિત થયું હતું. નાકામોટોએ પ્રથમ બ્લોકચેન ડેટાબેઝ પણ લાગુ કર્યો અને જાન્યુઆરી 2009 માં બિટકોઇન સોફ્ટવેર ક્લાયંટનું પ્રથમ સંસ્કરણ બહાર પાડ્યું, જેણે વિશ્વની પ્રથમ વિકેન્દ્રિત ડિજિટલ કરન્સીની સ્થાપના કરી.

Explanation

સ્વચ્છ ભારત અભિયાનની પહેલને ભંડોળ પૂરું પાડવા અને પ્રોત્સાહન આપવા માટે, ભારત સરકાર દ્વારા ફાઇનાન્સ એક્ટ, ૨૦૧૫ ની કલમ ૧૧૯ હેઠળ સ્વચ્છ ભારત સેસ રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. તે તમામ કરપાત્ર સેવાઓના મૂલ્ય પર ૦.૫% ના દરે વસૂલવામાં આવ્યો હતો અને ૧૫ નવેમ્બર, ૨૦૧૫ થી અમલમાં આવ્યો હતો. ૧ જુલાઈ, ૨૦૧૭ ના રોજ ગુડ્સ એન્ડ સર્વિસ ટેક્સ હેઠળ સમાવિષ્ટ થાય તે પહેલાં, આ સેસ તે સમયે પ્રવર્તમાન સેવા કર ઉપરાંત એકત્રિત કરવામાં આવતો હતો.

Explanation

યુનાઇટેડ નેશન્સ સસ્ટેનેબલ ડેવલપમેન્ટ સોલ્યુશન્સ નેટવર્ક દ્વારા પ્રકાશિત વર્લ્ડ હેપીનેસ રિપોર્ટ 2017 માં ભારતને 155 દેશોમાંથી 122મો ક્રમ મળ્યો હતો. 2016ના અહેવાલમાં તેના 118મા ક્રમ કરતાં આ ચાર સ્થાનનો ઘટાડો દર્શાવે છે. આ અહેવાલ છ મુખ્ય ચલોના આધારે વૈશ્વિક ખુશીના સ્તરનું મૂલ્યાંકન કરે છે: માથાદીઠ જીડીપી, સામાજિક સમર્થન, સ્વસ્થ આયુષ્ય, જીવનની પસંદગી કરવાની સ્વતંત્રતા, ઉદારતા અને ભ્રષ્ટાચારની ધારણાઓ.

Explanation

વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રાલય દ્વારા ભારતના વિદેશી વેપારના માનક વર્ગીકરણ હેઠળ, ઓર્ગેનાઇઝેશન ફોર ઇકોનોમિક કો-ઓપરેશન એન્ડ ડેવલપમેન્ટ (OECD) ભારતીય નિકાસ માટે સૌથી મોટો આર્થિક પ્રદેશ અને ગંતવ્ય જૂથ રજૂ કરે છે. OECD દેશો સામૂહિક રીતે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, યુરોપિયન યુનિયનના સભ્ય દેશો, જાપાન અને ઓસ્ટ્રેલિયા જેવી અદ્યતન અર્થવ્યવસ્થાઓમાંથી નોંધપાત્ર માંગને કારણે ભારતના કુલ વેપારી નિકાસનો સૌથી વધુ હિસ્સો આયાત કરે છે. 2017 સુધીના નાણાકીય વર્ષો દરમિયાન, આ આર્થિક જૂથનો નિકાસ હિસ્સો સતત અન્ય પ્રાદેશિક વેપાર જૂથો અને વ્યક્તિગત વેપાર ભાગીદારો કરતાં વધુ રહ્યો, જે તેને ભારતીય ઉત્પાદનો માટે અગ્રણી બજાર બનાવે છે.

Explanation

વિદેશી વેપાર નીતિ 2015-2020 હેઠળ, આંધ્રપ્રદેશમાં ભીમાવરમ અને વિશાખાપટ્ટનમને સી-ફૂડ શ્રેણી હેઠળ નિકાસ ઉત્કૃષ્ટ શહેરો તરીકે માન્યતા આપવામાં આવી હતી અને ઉમેરવામાં આવ્યા હતા.

ચોક્કસ થ્રેશોલ્ડ મૂલ્યથી ઉપરના માલનું ઉત્પાદન કરતા શહેરોને તેમની નિકાસ ક્ષમતાને મહત્તમ કરવા માટે નિકાસ ઉત્કૃષ્ટ શહેરો તરીકે માન્યતા આપવામાં આવે છે. આ સ્થિતિ આ શહેરોમાં માન્યતા પ્રાપ્ત સંગઠનોને પ્રાથમિકતાના ધોરણે માર્કેટ એક્સેસ ઇનિશિયેટિવ યોજના હેઠળ નાણાકીય સહાય મેળવવા સક્ષમ બનાવે છે. વધારામાં, આ વિસ્તારોમાં સામાન્ય સેવા પ્રદાતાઓ એક્સપોર્ટ પ્રમોશન કેપિટલ ગુડ્સ યોજના હેઠળ લાભો માટે પાત્ર બને છે, જે માળખાકીય સુવિધાઓને આધુનિક બનાવવામાં અને મૂડીગત માલસામાનની સરળ આયાતમાં મદદ કરે છે.

Explanation

SANKALP ની જાહેરાત કેન્દ્રીય બજેટ ૨૦૧૭-૧૮ માં ભારત સરકાર દ્વારા એક કાર્યક્રમ તરીકે કરવામાં આવી હતી, જેનો ઉદ્દેશ્ય કૌશલ્ય વિકાસ માટે સંસ્થાકીય પદ્ધતિઓને મજબૂત બનાવવાનો અને યુવાનો માટે ગુણવત્તાયુક્ત અને બજાર-સંબંધિત તાલીમની પહોંચ વધારવાનો છે. SANKALP નો અર્થ Skill Acquisition and Knowledge Awareness for Livelihood Promotion programme (જીવનનિર્વાહ પ્રોત્સાહન કાર્યક્રમ માટે કૌશલ્ય સંપાદન અને જ્ઞાન જાગૃતિ) થાય છે. તે કૌશલ્ય વિકાસ અને ઉદ્યોગસાહસિકતા મંત્રાલય દ્વારા વિશ્વ બેંકની સહાયથી અમલમાં મૂકવામાં આવે છે.

Explanation

કૃષિ ખર્ચ અને ભાવ પંચ (CACP) એ કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ મંત્રાલય, ભારત સરકારની એક સંલગ્ન કચેરી છે. ૧૯૬૫માં કૃષિ ભાવ પંચ તરીકે સ્થાપિત અને ૧૯૮૫માં નામ બદલીને, તે વિવિધ કૃષિ ચીજવસ્તુઓ માટે લઘુત્તમ ટેકાના ભાવ (MSPs) ની ભલામણ કરવા માટે અધિકૃત વિશેષજ્ઞ સંસ્થા છે. પંચ ઉત્પાદન ખર્ચ, ઇનપુટ ભાવમાં ફેરફાર, બજાર ભાવના વલણો, માંગ અને પુરવઠાની સ્થિતિ અને પાક વચ્ચેના ભાવની સમાનતા જેવા મુખ્ય પરિબળોનું વિશ્લેષણ કરીને તેની ભલામણો પર આવે છે. ત્યારબાદ આ ભલામણો સરકારને સુપરત કરવામાં આવે છે, અને MSPs નક્કી કરવા અંગેનો અંતિમ નિર્ણય કેબિનેટ કમિટી ઓન ઇકોનોમિક અફેર્સ દ્વારા લેવામાં આવે છે.

Explanation

સૂક્ષ્મ, લઘુ અને મધ્યમ ઉદ્યોગોના વિકાસ (MSMED) અધિનિયમ, ૨૦૦૬ હેઠળ, માલસામાનના ઉત્પાદન અથવા નિર્માણમાં રોકાયેલા ઉદ્યોગોને પ્લાન્ટ અને મશીનરીમાં તેમના રોકાણના આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. ઉત્પાદન ઉદ્યોગને સૂક્ષ્મ ઉદ્યોગ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે જો પ્લાન્ટ અને મશીનરીમાં તેનું રોકાણ રૂ. ૨૫ લાખથી વધુ ન હોય.

Explanation

યુનાઇટેડ નેશન્સ ડેવલપમેન્ટ પ્રોગ્રામ (UNDP) ના માનવ વિકાસ અહેવાલ 2010 મુજબ, ભારતે 0.519 નું માનવ વિકાસ સૂચકાંક (HDI) મૂલ્ય પ્રાપ્ત કર્યું હતું, જે દેશે મધ્યમ માનવ વિકાસ શ્રેણીમાં સ્થાન મેળવ્યું હતું. આ અહેવાલમાં, આરોગ્ય, શિક્ષણ અને જીવનધોરણ માપતા સૂચકાંકોના આધારે 169 દેશોમાં ભારતનું સ્થાન 119મું હતું.

Explanation

ડિજિટલ પેમેન્ટ્સ પરની સમિતિ ઓગસ્ટ 2016માં નાણા મંત્રાલય હેઠળના આર્થિક બાબતોના વિભાગ દ્વારા રતન પી. વોટલ, ભૂતપૂર્વ નાણા સચિવ અને નીતિ આયોગના મુખ્ય સલાહકારની અધ્યક્ષતા હેઠળ રચવામાં આવી હતી. આ 11-સભ્ય સમિતિનો પ્રાથમિક આદેશ ભારતમાં હાલની ચુકવણી પ્રણાલીઓની સમીક્ષા કરવાનો અને ડિજિટલ વ્યવહારોને પ્રોત્સાહન આપવા અને વેગ આપવા માટે યોગ્ય પગલાંની ભલામણ કરવાનો હતો. સમિતિએ ડિસેમ્બર 2016માં તેનો અહેવાલ સુપરત કર્યો, જેમાં ઇન્ટરઓપરેબિલિટી, ઓપન એક્સેસ અને ડિજિટલ પેમેન્ટ સિસ્ટમ્સમાં સ્પર્ધાને પ્રોત્સાહન આપીને કેશ-ટુ-જીડીપી રેશિયો ઘટાડવા માટેનો રોડમેપ પ્રસ્તાવિત કર્યો.

Explanation

2004-05 થી 2015-16 ના સમયગાળા દરમિયાન ગુજરાતનો સરેરાશ વાર્ષિક GSDP વૃદ્ધિ દર 10.02% નોંધાયો હતો, જે તે સમયગાળા દરમિયાન ભારતીય રાજ્યોમાં સૌથી વધુ સતત વૃદ્ધિ દરોમાંનો એક હતો, જે વિકલ્પ (A) 10.02% ને સાચો બનાવે છે. અન્ય વિકલ્પો (8.02%, 12.02%, 14.02%) આ સમયગાળા માટે ગુજરાતના આર્થિક સર્વેક્ષણ ડેટામાંથી સત્તાવાર રીતે ટાંકવામાં આવેલા આંકડા સાથે મેળ ખાતા નથી.

Explanation

2011 ની વસ્તી ગણતરી મુજબ, ભારતના તમામ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં લક્ષદ્વીપે 91.85% નો સૌથી વધુ સાક્ષરતા દર નોંધાવ્યો હતો. તેની વસ્તીમાં, પુરુષ સાક્ષરતા દર 95.56% અને સ્ત્રી સાક્ષરતા દર 87.95% હતો. આ ઉત્કૃષ્ટ શૈક્ષણિક પ્રદર્શન લક્ષદ્વીપને સમગ્ર દેશમાં એકંદર સાક્ષરતાના સંદર્ભમાં બીજા ક્રમે પણ મૂકે છે, જે કેરળ રાજ્ય પછી તરત જ આવે છે.

Explanation

આર્થિક સર્વેક્ષણ 2016-17 માં ગુડ્સ એન્ડ સર્વિસ ટેક્સ નેટવર્ક ડેટાનો ઉપયોગ કરીને ભારતમાં આંતરિક વેપાર પ્રવાહના પ્રથમ-ક્યારેય અંદાજો રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા. તે દર્શાવે છે કે ભારતનો કુલ આંતર-રાજ્ય વેપાર આશ્ચર્યજનક રીતે ઊંચો છે, જે તેના કુલ ઘરેલું ઉત્પાદનના (GDP) લગભગ 54% જેટલો છે. વેપાર-થી-જીડીપીનો આ આંતરિક ગુણોત્તર અત્યંત સંકલિત ઘરેલું બજારને પ્રકાશિત કરે છે અને અન્ય મોટા દેશોની તુલનામાં ખૂબ જ અનુકૂળ છે. આંતરિક વેપારનું આ સ્તર ભારતનાં આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારના જથ્થા કરતાં આશરે 1.7 ગણું મોટું હોવાનો પણ અંદાજ છે.

Explanation

ગ્રાન્ડ ઇનોવેશન ચેલેન્જ એપ્રિલ 2016 માં MyGov પોર્ટલ પર નીતિ આયોગ દ્વારા શરૂ કરવામાં આવી હતી. આ પહેલનો ઉદ્દેશ્ય ભારતમાં વિકાસ અને સામાજિક ક્ષેત્રના સૌથી ગંભીર પડકારોને ઓળખવા અને ઉકેલવા માટે વિચારોને ક્રાઉડ-સોર્સિંગ કરીને આયોજનના પ્રથમ તબક્કામાં નાગરિકોને સામેલ કરવાનો હતો. અટલ ઇનોવેશન મિશન હેઠળ સમર્થિત, આ પડકાર નાગરિક-સંચાલિત નવીનતા, ઉદ્યોગસાહસિકતા અને તાત્કાલિક રાષ્ટ્રીય જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે યોગ્ય તકનીકોના ઉપયોગને પ્રોત્સાહન આપવા માંગતો હતો.

Explanation

વિકાસના "કેરળ મોડેલ" ને ઐતિહાસિક રીતે ઓછી માથાદીઠ આવક સ્તર હોવા છતાં ઉચ્ચ માનવ અને સામાજિક વિકાસ સૂચકાંકો પ્રાપ્ત કરવા માટે વ્યાપકપણે ઓળખવામાં આવે છે.

કેરળે સતત ભારતમાં સર્વોચ્ચ માનવ વિકાસ સૂચકાંક (HDI) નોંધાવ્યો છે. આ સફળતા મુખ્યત્વે પ્રાથમિક શિક્ષણમાં સતત જાહેર રોકાણ, મજબૂત આરોગ્ય સંભાળ પ્રણાલીઓ, જમીન સુધારણા અને સામાજિક કલ્યાણ નીતિઓને આભારી છે. આ પહેલથી લગભગ સાર્વત્રિક સાક્ષરતા, જન્મ સમયે ઉચ્ચ આયુષ્ય, ઓછો બાળ મૃત્યુ દર અને અનુકૂળ જાતિ ગુણોત્તર પ્રાપ્ત થયો છે, જે દર્શાવે છે કે જીવનની ગુણવત્તામાં નોંધપાત્ર સુધારા ફક્ત આર્થિક સંપત્તિના ઉચ્ચ સ્તરો પર આધારિત નથી.

Explanation

કાયાકલ્પ પરિષદની રચના માર્ચ 2015 માં રેલવે મંત્રાલય દ્વારા તત્કાલીન રેલવે મંત્રી સુરેશ પ્રભુના નેતૃત્વ હેઠળ કરવામાં આવી હતી. નવીનતા, ટેકનોલોજી વિકાસ અને બિઝનેસ રિ-એન્જિનિયરિંગ માટેના વિઝન અનુસાર રચાયેલી આ પરિષદને ભારતીય રેલવેના સુધારણા અને પરિવર્તન માટે નવીન પદ્ધતિઓ અને પ્રક્રિયાઓની ભલામણ કરવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો હતો. જાણીતા ઉદ્યોગપતિ અને ટાટા સન્સના ચેરમેન એમરિટસ, રતન ટાટા, આ નવીન સ્થાયી સંસ્થાનું નેતૃત્વ કરવા માટે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા.

Explanation

ભારતની ૧૨મી પંચવર્ષીય યોજના (૨૦૧૨-૨૦૧૭) એ ઝડપી, ટકાઉ અને સમાવેશી વૃદ્ધિ હાંસલ કરવા માટે પચ્ચીસ મુખ્ય મોનિટર કરી શકાય તેવા લક્ષ્યાંકો નિર્ધારિત કર્યા હતા. ગરીબી અને રોજગારી શ્રેણી હેઠળ, યોજનાનો ઉદ્દેશ ૧૧મી પંચવર્ષીય યોજનાના અંતે નોંધાયેલા અંદાજોની સરખામણીમાં વપરાશ ગરીબીના માથા-ગણતરી ગુણોત્તર (head-count ratio of consumption poverty) માં ૧૦ ટકા પોઈન્ટ (અથવા ૧૦%) ઘટાડવાનો હતો. વધારામાં, આ લક્ષ્યાંકને યોજનાના સમયગાળા દરમિયાન ટકાઉ ધોરણે વાર્ષિક ૨% ગરીબી ઘટાડવાની વ્યૂહરચના દ્વારા સમર્થન આપવામાં આવ્યું હતું.

Explanation

ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) ની સગીર વ્યક્તિઓ માટે બેંક ખાતા ખોલવા અંગેની માર્ગદર્શિકા મુજબ, ૧૦ વર્ષથી વધુ ઉંમરના સગીર વ્યક્તિઓને વ્યક્તિગત બેંકો દ્વારા નિર્ધારિત મર્યાદાઓ અને સુરક્ષા ઉપાયોને આધીન, ફક્ત બચત બેંક ખાતા સ્વતંત્ર રીતે ખોલવા અને સંચાલિત કરવાની મંજૂરી છે. કોઈપણ ઉંમરના સગીર દ્વારા કુદરતી અથવા કાયદેસર રીતે નિયુક્ત વાલી મારફતે બચત, સ્થિર અને રિકરિંગ બેંક ડિપોઝિટ ખાતા ખોલાવી શકાય છે. સગીર વ્યક્તિઓને ચાલુ ખાતા, કેશ ક્રેડિટ અથવા ઓવરડ્રાફ્ટ ખાતા, અથવા લોન ખાતા ખોલવાની મંજૂરી નથી, કારણ કે સગીર વ્યક્તિઓ ભારતીય કરાર અધિનિયમ, ૧૮૭૨ હેઠળ કરાર કરવા માટે કાયદેસર રીતે અસમર્થ છે, અને તેમના ખાતા હંમેશા ક્રેડિટમાં રહેવા જોઈએ. પરિણામે, વિકલ્પ a, b, અથવા c માં આપેલા કોઈ પણ ચોક્કસ જોગવાઈઓ સાચી નથી, તેથી વિકલ્પ d સાચો જવાબ છે.

Explanation

ખરીફ પાક, જેને મોનસૂન પાક તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે ભારતમાં વરસાદની મોસમ દરમિયાન ઉગાડવામાં અને લણણી કરવામાં આવે છે. આ પાકો સામાન્ય રીતે જૂન અને જુલાઈમાં દક્ષિણ-પશ્ચિમ ચોમાસાની શરૂઆતમાં વાવવામાં આવે છે અને ચોમાસાની મોસમ પૂરી થતાં, જે મુખ્યત્વે ઓક્ટોબર અને નવેમ્બરની વચ્ચે આવે છે, ત્યારે લણણી કરવામાં આવે છે. આ સમયગાળા દરમિયાન ઉગાડવામાં આવતા મુખ્ય પાકોમાં ચોખા, મકાઈ, જુવાર, બાજરી, રાગી, કપાસ અને શણનો સમાવેશ થાય છે, જેને વૃદ્ધિ માટે ગરમ અને ભેજવાળી પરિસ્થિતિઓ અને લણણી માટે સૂકી અવધિની જરૂર પડે છે.

Explanation

૧૯૯૧-૨૦૦૧ ના દાયકા દરમિયાન, મહારાષ્ટ્રે ૨૨.૭૩% નો દાયકાનો વસ્તી વૃદ્ધિ દર નોંધાવ્યો હતો. આ દર ૨૦૦૧-૨૦૧૧ ના સમયગાળામાં નોંધપાત્ર રીતે ઘટીને ૧૫.૯૯% થયો હતો. ૬.૭૪ ટકા પોઇન્ટનો તફાવત વિકલ્પોમાં વસ્તીના દાયકાના વૃદ્ધિ દરમાં સૌથી મોટો ઘટાડો દર્શાવે છે.

Explanation

લિંગ વિકાસ સૂચકાંક (Gender Development Index) માનવ વિકાસ સૂચકાંક (Human Development Index) ના મૂલ્યોના સ્ત્રી-પુરુષ ગુણોત્તરની ગણતરી કરીને માનવ વિકાસ સિદ્ધિઓમાં લિંગ તફાવતોને માપે છે. તે માનવ વિકાસ સૂચકાંક (Human Development Index) ના સમાન ત્રણ મૂળભૂત પરિમાણોમાં મહિલાઓ અને પુરુષો વચ્ચેના તફાવતોનું મૂલ્યાંકન કરે છે. પ્રથમ પરિમાણ આરોગ્ય છે, જે જન્મ સમયે સ્ત્રી અને પુરુષની આયુષ્ય દ્વારા માપવામાં આવે છે. બીજું પરિમાણ જ્ઞાન છે, જે બાળકો માટે સ્ત્રી અને પુરુષની અપેક્ષિત શાળાકીય વર્ષો અને 25 વર્ષ કે તેથી વધુ ઉંમરના પુખ્ત વયના લોકો માટે શાળાકીય સરેરાશ વર્ષો દ્વારા માપવામાં આવે છે. ત્રીજું પરિમાણ આર્થિક સંસાધનો પર નિયંત્રણ અથવા જીવનધોરણ છે, જે માથાદીઠ સ્ત્રી અને પુરુષના અંદાજિત કુલ રાષ્ટ્રીય આવક (Gross National Income per capita) દ્વારા માપવામાં આવે છે.

Explanation

નેશનલ સેમ્પલ સર્વે ઓફિસ (NSSO) એ ભારતમાં વિવિધ સામાજિક-આર્થિક પાસાઓ પર મોટા પાયે, સામયિક નમૂના સર્વેક્ષણ હાથ ધરવા માટેનું મુખ્ય મંડળ છે. ગરીબી રેખાના અંદાજ માટે, સરકાર NSSO દ્વારા ડિઝાઇન કરાયેલા અને અમલમાં મૂકાયેલા પંચવર્ષીય ઘરગથ્થુ ગ્રાહક ખર્ચ સર્વેક્ષણો પર આધાર રાખે છે. આ રાષ્ટ્રવ્યાપી નમૂના સર્વેક્ષણો દ્વારા એકત્રિત કરાયેલ વપરાશ પેટર્ન પરનો વિગતવાર ડેટા ગરીબી ગુણોત્તરની ગણતરી કરવા અને ગરીબી રેખા નીચે જીવતા લોકોની ઓળખ કરવા માટે પ્રાથમિક આંકડાકીય આધાર તરીકે સેવા આપે છે.

Explanation

ઔદ્યોગિક વિસ્તરણ બ્યુરો (iNDEXTb) એ ગુજરાત સરકારની મુખ્ય રોકાણ પ્રોત્સાહન એજન્સી છે. ઉદ્યોગ અને ખાણ વિભાગ હેઠળ કાર્યરત, તે રાજ્યમાં તકો શોધી રહેલા સંભવિત રોકાણકારોને સુવિધા, સહાય અને માર્ગદર્શન આપવા માટે એક-બિંદુ સંપર્ક તરીકે કાર્ય કરે છે. તેની સ્થાપનાчи શરૂઆતથી, આ બ્યુરોએ ઘરેલું અને આંતરરાષ્ટ્રીય રોકાણોને આકર્ષવા માટે મુખ્ય દ્વિ-વાર્ષિક વાઇબ્રન્ટ ગુજરાત ગ્લોબલ સમિટનું આયોજન કરવામાં કેન્દ્રીય ભૂમિકા ભજવી છે, જે પ્રોજેક્ટ અમલીકરણ અને મંજૂરીઓને સુવ્યવસ્થિત કરવા માટે ઉદ્યોગો અને સરકારી વિભાગો વચ્ચે આવશ્યક ઇન્ટરફેસ તરીકે કાર્ય કરે છે.

Explanation

આપેલ તમામ સંસ્થાઓને ઓલ-ઇન્ડિયા ફાઇનાન્સિયલ ઇન્સ્ટિટ્યુશન્સ (AIFIs) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવી છે જે ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) દ્વારા નિયંત્રિત અને દેખરેખ હેઠળ છે. આ વિકાસલક્ષી નાણાકીય સંસ્થાઓ ભારતમાં લાંબા ગાળાના ધિરાણ અને ક્રેડિટ સુવિધા પૂરી પાડવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. RBI નાણાકીય સ્થિરતા અને સંરેખિત નાણાકીય નીતિ ટ્રાન્સમિશન સુનિશ્ચિત કરવા માટે સ્મોલ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ ડેવલપમેન્ટ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા સાથે એક્ઝિમ બેંક, નેશનલ હાઉસિંગ બેંક અને નેશનલ બેંક ફોર એગ્રીકલ્ચર એન્ડ રૂરલ ડેવલપમેન્ટનું નિયમન અને દેખરેખ કરે છે.

Explanation

ભારતે 'મેક ઇન ઇન્ડિયા' પહેલ હેઠળ સંયુક્ત રીતે કામોવ Ka-226T લાઇટ યુટિલિટી હેલિકોપ્ટરના ઉત્પાદન માટે રશિયા સાથે કરાર કર્યો હતો. આ સંયુક્ત સાહસ ભારતની હિન્દુસ્તાન એરોનોટિક્સ લિમિટેડ અને રશિયન હેલિકોપ્ટર વચ્ચે સ્થાપિત કરવામાં આવ્યું હતું. આ પ્રોજેક્ટનો ઉદ્દેશ્ય ભારતીય સશસ્ત્ર દળોના જૂના ચીતા અને ચેતક કાફલાને બદલવા માટે આ ટ્વીન-એન્જિન, મલ્ટી-રોલ હેલિકોપ્ટરના ૨૦૦ નંગ પહોંચાડવાનો હતો, જેમાં ૬૦ હેલિકોપ્ટર સીધા રશિયાથી આયાત કરવામાં આવશે અને બાકીના ૧૪૦ સ્થાનિક રીતે ભારતમાં ઉત્પાદિત કરવામાં આવશે.

Explanation

સુગમ ફોર્મ (ITR-4) એ રહેણાંક વ્યક્તિઓ, હિન્દુ અવિભક્ત પરિવારો (HUFs), અને ભાગીદારી પેઢીઓ (LLPs સિવાય) માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું છે જેમણે આવકવેરા અધિનિયમની કલમ 44AD, 44ADA, અથવા 44AE હેઠળ અનુમાનિત કરવેરા યોજના પસંદ કરી હોય. આ સરળ આવકવેરા રિટર્ન ફોર્મનો ઉદ્દેશ્ય ₹50 લાખ સુધીની કુલ આવક ધરાવતા નાના વેપારી માલિકો અને વ્યાવસાયિકો માટે પાલન સરળ બનાવવાનો છે, જે તેમને વિગતવાર હિસાબો જાળવવાને બદલે પૂર્વનિર્ધારિત દરે તેમની આવક જાહેર કરવાની મંજૂરી આપે છે.

Explanation

અભિજીત સેન સમિતિ, જેનું સત્તાવાર નામ 'કૃષિ કોમોડિટીના ભાવ પર ફ્યુચર્સ ટ્રેડિંગની અસરનો અભ્યાસ કરવા માટે નિષ્ણાત સમિતિ' હતું, તેની રચના માર્ચ ૨૦૦૭ માં ભારત સરકારના ગ્રાહક બાબતો, ખાદ્ય અને જાહેર વિતરણ મંત્રાલય દ્વારા કરવામાં આવી હતી. પ્રોફેસર અભિજીત સેનના અધ્યક્ષપદે, જે તે સમયે આયોજન પંચના સભ્ય હતા, આ સમિતિને કૃષિ કોમોડિટીના જથ્થાબંધ અને છૂટક ભાવો પર ફ્યુચર્સ ટ્રેડિંગની કેટલી હદ સુધી અસર થઈ છે તેની તપાસ કરવાનો વિશેષ આદેશ આપવામાં આવ્યો હતો. વિસ્તૃત ડેટાનું વિશ્લેષણ કર્યા પછી, સમિતિએ ૨૦૦૮ માં તેનો અહેવાલ સુપરત કર્યો, જેમાં નિષ્કર્ષ કાઢ્યો કે ભારતમાં કૃષિ ઉત્પાદનોના ભાવો પર ફુગાવાના દબાણ અને ફ્યુચર્સ ટ્રેડિંગ વચ્ચે સીધા કારણભૂત સંબંધ દર્શાવવા માટે કોઈ નિર્ણાયક અનુભવજન્ય પુરાવા નથી.

Explanation

ટ્રોપોસ્ફિયર (શોભામંડળ) એ પૃથ્વીના વાતાવરણનું સૌથી નીચલું સ્તર છે. સૌર ગરમી અને સંવહન પ્રવૃત્તિમાં તફાવતને કારણે તેની ઊંચાઈ વિવિધ અક્ષાંશો પર બદલાય છે. વિષુવવૃત્ત પર, તીવ્ર સૌર ગરમી મજબૂત સંવહન પ્રવાહો તરફ દોરી જાય છે જે ગરમી અને ભેજને ઉપર તરફ લઈ જાય છે. આ સક્રિય ઊભી મિશ્રણ ટ્રોપોપોઝને ઊંચે ધકેલે છે, જેના કારણે વિષુવવૃત્તીય પ્રદેશો પર ટ્રોપોસ્ફિયર સૌથી જાડું બને છે, જ્યાં તે આશરે 16 થી 18 કિ.મી. ની સરેરાશ ઊંચાઈ સુધી પહોંચે છે.

Explanation

વિશ્વના મોટાભાગના ગરમ રણ પ્રદેશો ઉત્તર અને દક્ષિણ ગોળાર્ધ બંનેમાં 15° અને 30° અક્ષાંશ વચ્ચે આવેલા છે. આ ક્ષેત્ર ઉપ-ઉષ્ણકટિબંધીય ઉચ્ચ દબાણ પટ્ટાને અનુરૂપ છે, જ્યાં વાતાવરણના ઉપલા સ્તરોમાંથી ઉતરતી સૂકી હવા ગરમ થાય છે અને સુકાઈ જાય છે, જે ઘનીકરણ અને વાદળોની રચનાને અટકાવે છે. વધુમાં, આ પ્રદેશોમાં સૂકા વેપારી પવનો દરિયાકિનારાથી દૂર ફૂંકાય છે, અને ખંડોના પશ્ચિમી કિનારા પર ઠંડા સમુદ્રી પ્રવાહો વાતાવરણને વધુ સ્થિર બનાવે છે, વરસાદને દબાવી દે છે અને અત્યંત શુષ્ક રણની પરિસ્થિતિઓ બનાવે છે.

Explanation

ગુટેનબર્ગ અસંગતતા એ ભૂકંપ સંબંધિત સીમા છે જે પૃથ્વીના મેન્ટલને તેના કોરથી અલગ પાડે છે, જે સપાટીથી આશરે 2900 કિલોમીટરની ઊંડાઈએ સ્થિત છે. આ સંક્રમણ ક્ષેત્રમાં, પદાર્થોની ઘનતા અને ભૌતિક સ્થિતિમાં સ્પષ્ટ ફેરફાર થાય છે, જે નક્કર સિલિકેટ મેન્ટલ અને પ્રવાહી લોખંડ-નિકલ બાહ્ય કોર વચ્ચેની સીમા દર્શાવે છે. ભૂકંપના તરંગો આ ઇન્ટરફેસ પર અચાનક ગતિમાં ફેરફાર દર્શાવે છે; P-તરંગો નોંધપાત્ર રીતે ધીમા પડે છે, જ્યારે S-તરંગો સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ જાય છે કારણ કે તેઓ પ્રવાહીમાંથી પસાર થઈ શકતા નથી. આ સીમાનું નામ ભૂકંપશાસ્ત્રી બેનો ગુટેનબર્ગના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે, જેમણે 1914 માં તેની શોધ કરી હતી.

Explanation

ભૂમધ્યસાગરીય આબોહવા મધ્ય-અક્ષાંશોમાં જોવા મળતો એક વિશિષ્ટ આબોહવા પ્રકાર છે, જે સામાન્ય રીતે 30° અને 45° ઉત્તર અને દક્ષિણ અક્ષાંશો વચ્ચે ખંડોની પશ્ચિમી બાજુઓ પર જોવા મળે છે. આ આબોહવાની મુખ્ય લાક્ષણિકતા તેની અનન્ય વરસાદની પેટર્ન છે જેમાં ભીના શિયાળા અને સૂકા ઉનાળાનો સમાવેશ થાય છે. ઉનાળા દરમિયાન, ઉપ-ઉષ્ણકટિબંધીય ઉચ્ચ દબાણ પટ્ટાઓ ધ્રુવો તરફ સ્થળાંતર કરે છે, જે સૂકી, નીચે ઉતરતી હવા લાવે છે જે વરસાદને દબાવી દે છે અને ગરમ, શુષ્ક પરિસ્થિતિઓ તરફ દોરી જાય છે. શિયાળામાં, આ ઉચ્ચ દબાણ પ્રણાલીઓ વિષુવવૃત્ત તરફ સ્થળાંતર કરે છે, જે ભેજવાળા પ્રવર્તમાન પશ્ચિમી પવનો અને સંબંધિત ચક્રવાતી તોફાનોને આ પ્રદેશો પર આવવા દે છે, જેના પરિણામે હળવા, વરસાદી શિયાળો આવે છે.

Explanation

ગુજરાતના કાઠિયાવાડ દ્વીપકલ્પમાં મધ્યવર્તી ઉચ્ચપ્રદેશ અથવા ગુંબજ જેવી ટોપોગ્રાફિક રચના જોવા મળે છે. આ મધ્યવર્તી ઉન્નત પ્રદેશમાંથી ઉદ્ભવતી નદીઓ, જેમ કે ભાદર, શેત્રુંજી, મચ્છુ અને ભોગાવો, અરબી સમુદ્ર, કચ્છના અખાત અને ખંભાતના અખાતમાં ભળતા પહેલા બધી દિશામાં બહારની તરફ ફેલાય છે. મધ્યવર્તી ઉચ્ચ બિંદુથી આસપાસના નીચાણવાળા વિસ્તારો તરફ નદીઓના આ રેડિયલ પ્રવાહ એ રેડિયલ ડ્રેનેજ પેટર્નની મુખ્ય લાક્ષણિકતા છે.

Explanation

અટાકામા રણ પૃથ્વી પરનું સૌથી સૂકું બિન-ધ્રુવીય રણ તરીકે વ્યાપકપણે ઓળખાય છે. રણના કેટલાક વિસ્તારોમાં ક્યારેય વરસાદ નોંધાયો નથી, અને સમગ્ર પ્રદેશમાં વાર્ષિક સરેરાશ એક મિલીમીટર કરતાં ઓછો વરસાદ પડે છે.

ભૌગોલિક રીતે, તે દક્ષિણ અમેરિકાના પેસિફિક કિનારે લગભગ 1600 કિલોમીટર સુધી વિસ્તરેલો જમીનનો સતત પટ્ટો ધરાવે છે, જે મુખ્યત્વે ઉત્તરી ચિલીમાં છે. તે પશ્ચિમમાં પેસિફિક મહાસાગર અને પૂર્વમાં એન્ડીઝ પર્વતમાળાની વચ્ચે સ્થિત છે. આ દરિયાકાંઠાનું સ્થાન, પર્વતોની વરસાદ છાયા અસર અને કિનારે વહેતા ઠંડા હમ્બોલ્ટ પ્રવાહ સાથે મળીને, તેની અત્યંત શુષ્કતા માટે જવાબદાર અનન્ય આબોહવાકીય પરિસ્થિતિઓ બનાવે છે.

Explanation

ખંભાતનો અખાત (જેને ખંભાતના અખાત તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) ભારતમાં સૌથી વધુ ભરતી ઊર્જાની સંભાવના ધરાવે છે, જે દેશની કુલ સંભાવનાના લગભગ 8,000 મેગાવોટમાંથી આશરે 7,000 મેગાવોટ જેટલી અંદાજવામાં આવી છે. આ અસાધારણ રીતે ઊંચી સંભાવના મુખ્યત્વે તેના અનન્ય ગળણી આકારના ભૂગોળ અને 11 મીટર સુધી પહોંચતા વિશાળ ભરતીના કારણે છે. દરિયાઈ સપાટીના પ્રતિ ચોરસ મીટર ભરતી ચક્રની ઊર્જા ભરતીની ઊંચાઈના વર્ગ (h²) ના પ્રમાણમાં હોય છે, જે ખંભાતના અખાતના ઉચ્ચ-કંપનવિસ્તાર ભરતીને ભરતી ઊર્જા મેળવવા માટે અત્યંત અનુકૂળ બનાવે છે.

Explanation

ભારતની 2011 ની વસ્તી ગણતરી મુજબ, મણિપુરમાં અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) ની વસ્તી રાજ્યની કુલ વસ્તીના આશરે 35.1% છે. ઉલ્લેખિત રાજ્યોમાં અનુસૂચિત જનજાતિઓનું આ સૌથી ઓછું પ્રમાણ છે, જેમાં અન્ય રાજ્યોમાં તેમની સંબંધિત કુલ વસ્તીના 65% થી વધુ આદિવાસી બહુમતી છે.

Explanation

2011 ની વસ્તી ગણતરી મુજબ સાક્ષરતા દરમાં ઉતરતા ક્રમમાં સાચો ક્રમ (A) – કેરળ – મિઝોરમ – ત્રિપુરા – ગોવા છે. જ્યારે 2011 ની વસ્તી ગણતરીના સ્વતંત્ર રીતે ગણતરી કરાયેલા આંકડા (કેરળ 93.91%, મિઝોરમ 91.58%, ગોવા 88.70%, ત્રિપુરા 87.75%) ખરેખર ગોવાને ત્રિપુરાથી ઉપર મૂકશે, પરંતુ આ પેપર માટે GPSC- પ્રકાશિત માસ્ટર કી (CSP-02-A) સ્પષ્ટપણે (A) ને સાચો માર્ક કરે છે, અને વિકલ્પો B, C અને D ને કી માં ખોટા માર્ક કરવામાં આવ્યા છે. આ પરીક્ષા માટે અધિકૃત સ્ત્રોત તરીકે, પ્રકાશિત કરેલ સાચો જવાબ (A) અપનાવવામાં આવ્યો છે.

Explanation

નદીઓ અને તેમની સંબંધિત ઉપનદીઓ માટે સાચી જોડી નીચે વર્ણવેલ છે.

કૃષ્ણા નદી તુંગભદ્રા સાથે જોડાય છે, જે કર્ણાટકમાં તુંગા અને ભદ્રા નદીઓના સંગમથી બનેલી તેની મુખ્ય જમણી કાંઠાની ઉપનદી છે.

બ્રહ્મપુત્ર નદી લોહિત સાથે જોડાય છે, જે પૂર્વી તિબેટમાં ઉદ્ભવતી એક મહત્વપૂર્ણ ઉપનદી છે જે અરુણાચલ પ્રદેશ અને આસામમાંથી વહે છે.

ગોદાવરી નદી ઇન્દ્રાવતી સાથે જોડાય છે, જે ઓડિશાના કલહાંડિ જિલ્લામાં ઉદ્ભવતી અને ગોદાવરીને મળવા માટે છત્તીસગઢમાંથી વહેતી એક નોંધપાત્ર ઉપનદી છે.

યમુના નદી ચંબલ સાથે જોડાય છે, જે મધ્યપ્રદેશની વિંધ્યાચલ પર્વતમાળામાંથી ઉદ્ભવે છે અને ઉત્તર પ્રદેશમાં યમુનાને મળતા પહેલા રાજસ્થાનમાંથી વહે છે.

Explanation

શારદા નદી, જેને શારદા, કાલી અથવા મહાકાલી નદી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે કાલપાણીમાં આવેલા ગ્રેટર હિમાલયમાંથી ઉદ્ભવે છે. ૧૮૧૬માં નેપાળ રાજ્ય અને બ્રિટિશ ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપની વચ્ચે થયેલ સુગૌલી સંધિ હેઠળ, આ નદીને ભારત અને નેપાળ વચ્ચેની પશ્ચિમી આંતરરાષ્ટ્રીય સીમા તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવી હતી. તે ભારતમાં ઉત્તરાખંડ અને નેપાળની સરહદ પર વહે છે અને પછી ઉત્તર પ્રદેશના ગંગા-સિંધુ મેદાનોમાં પ્રવેશ કરીને ઘાઘરા નદીમાં ભળી જાય છે.

Explanation

મેસોસ્ફિયર એ પૃથ્વીના વાતાવરણનું ત્રીજું સ્તર છે, જે લગભગ 50 કિમી થી 85 કિમીની ઊંચાઈ સુધી વિસ્તરેલું છે. આ સ્તરમાં, ઊંચાઈ વધવાની સાથે તાપમાન ઘટે છે. મેસોસ્ફિયરની ટોચની નજીક, મેસોપોઝ (mesopause) નામની સીમા પર, તાપમાન લગભગ -90°C ના તેના સૌથી નીચા બિંદુ સુધી ઘટી જાય છે, જે તેને વાતાવરણનો સૌથી ઠંડો પ્રદેશ બનાવે છે.

Explanation

ઠંડો મોરચો એ સંક્રમણ ક્ષેત્ર છે જ્યાં ઠંડી, વધુ ગાઢ હવામાન પટ્ટી સક્રિયપણે ગરમ હવામાન પટ્ટીનું સ્થાન લેવા માટે આગળ વધે છે. જેમ જેમ ઠંડી હવા આગળ વધે છે, તેમ તેમ તે ગરમ, ઓછી ગાઢ હવા નીચેથી ધકેલાય છે, જેના કારણે તે ઝડપથી ઉપર ઉઠે છે. આ બે અલગ હવામાન પટ્ટીઓને અલગ કરતી સીમાને ઠંડી હવા દ્વારા ગરમ હવાના આ સ્થાનાંતરણ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.

Explanation

લેટેરાઇટ જમીન ઉષ્ણકટિબંધીય અને ઉપ-ઉષ્ણકટિબંધીય પ્રદેશોમાં ગરમ અને ભેજવાળી આબોહવા સાથે રચાય છે, જ્યાં તીવ્ર મોસમી વરસાદ સિલિકા અને ચૂનાના ધોવાણ તરફ દોરી જાય છે. આ હવામાન પ્રક્રિયા આયર્ન અને એલ્યુમિનિયમથી અત્યંત સમૃદ્ધ જમીન છોડી દે છે. આ જમીનનો લાક્ષણિક ઘેરો લાલ રંગ આયર્ન ઓક્સાઇડ, જેમ કે હેમેટાઇટ અને ગોથાઇટની ઉચ્ચ સાંદ્રતાને કારણે સીધો થાય છે, જે આબોહવાની પરિસ્થિતિઓમાં ઓક્સિડેશનમાંથી પસાર થાય છે.

Explanation

હોર્મુઝની સામુદ્રધુની એક વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ જળમાર્ગ છે જે પર્શિયન ગલ્ફને ઓમાનના અખાત સાથે જોડે છે, જે પછી અરબી સમુદ્ર અને વિશાળ હિંદ મહાસાગરમાં ખુલે છે. ઉત્તરમાં ઈરાન અને દક્ષિણમાં ઓમાનના મુસંદમ દ્વીપકલ્પની વચ્ચે સ્થિત, આ સાંકડી સામુદ્રધુની પર્શિયન ગલ્ફ પ્રદેશના પેટ્રોલિયમ-સમૃદ્ધ દેશોમાંથી વૈશ્વિક બજારોમાં તેલની નિકાસ માટે પ્રાથમિક દરિયાઈ માર્ગ તરીકે સેવા આપે છે.

Explanation

નર્મદા નદી પશ્ચિમ તરફ રિફ્ટ વેલીમાંથી વહે છે, જે ફોલ્ટિંગને કારણે રચાઈ છે અને ઉત્તરમાં વિંધ્યાચલ પર્વતમાળા અને દક્ષિણમાં સાતપુડા પર્વતમાળાની વચ્ચે સ્થિત છે.

આશરે 1,312 કિમીની કુલ લંબાઈ સાથે, નર્મદા ભારતમાં પશ્ચિમ તરફ વહેતી સૌથી લાંબી નદી છે.

તાવા જળાશય મધ્યપ્રદેશમાં તાવા નદી પર બાંધવામાં આવ્યું છે. તાવા નદી નર્મદા નદીની મુખ્ય ડાબી કાંઠાની ઉપનદી છે, જેનો અર્થ છે કે જળાશય સીધું નર્મદા પર બાંધવામાં આવ્યું નથી.

તેના માર્ગના તીવ્ર ઢાળ અને જે સખત ખડકાળ ભૂપ્રદેશમાંથી તે વહે છે તેના કારણે, નર્મદા નદી તેના મુખ પર ડેલ્ટા બનાવતી નથી. તેના બદલે, તે અરબી સમુદ્રમાં ખંભાતના અખાત દ્વારા ખાલી થતાં વિશાળ મુખત્રિકોણ (estuary) બનાવે છે.

Explanation

કર્ણાટકના ભદ્રાવતીમાં આવેલો વિશ્વેશ્વરૈયા આયર્ન એન્ડ સ્ટીલ પ્લાન્ટ ચિકમંગલુર જિલ્લાની બાબબુડન ટેકરીઓમાં સ્થિત કેમંગુંડી ખાણોમાંથી તેનો ઉચ્ચ-ગ્રેડ હેમેટાઇટ લોખંડની કાચી ધાતુ મેળવે છે. ૧૯૨૩ માં મૈસુર આયર્ન વર્ક્સ તરીકે સ્થાપવામાં આવેલો આ પ્લાન્ટ, આ ટેકરીઓની નજીક વ્યૂહાત્મક રીતે સ્થિત હતો જેથી લોખંડની સમૃદ્ધ કાચી ધાતુના ભંડારનો લાભ લઈ શકાય, અને તેના પ્રારંભિક વર્ષોમાં નજીકની ભદ્રા નદીનો પાણી માટે અને સ્થાનિક જંગલ સંસાધનોનો ચારકોલ માટે ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો.

Explanation

ભારતની 2011 ની વસ્તી ગણતરી મુજબ, તમિલનાડુની કુલ વસ્તીના 48.4% શહેરી વિસ્તારોમાં રહે છે, જે તેને દેશનું સૌથી વધુ શહેરીકૃત મુખ્ય રાજ્ય બનાવે છે. શહેરીકરણનું આ ઉચ્ચ સ્તર મજબૂત ઔદ્યોગિક વૃદ્ધિ, સેવા ઉદ્યોગોની ઉચ્ચ સાંદ્રતા અને રાજ્યમાં શહેરી કેન્દ્રોના સારી રીતે વિતરણ દ્વારા સંચાલિત છે.

Explanation

ટેરિજેનસ નિક્ષેપોમાં જમીન પરના ખડકોના હવામાન અને ધોવાણથી મેળવેલા કાંપનો સમાવેશ થાય છે. રેતી, કાંપ અને માટી જેવા આ પદાર્થો મુખ્યત્વે નદીઓ, પવન, હિમનદીઓ અને ગુરુત્વાકર્ષણ દ્વારા સમુદ્રમાં પહોંચે છે. તેમની સ્થળજ ઉત્પત્તિ અને આ કણોના પ્રમાણમાં મોટા, ભારે સ્વભાવને કારણે, તેઓ દરિયાઈ વાતાવરણમાં પ્રવેશતાની સાથે જ ઝડપથી સ્થિર થઈ જાય છે. પરિણામે, મોટાભાગના ટેરિજેનસ કાંપ ખંડીય સીમાઓની નજીક જમીનના વિસ્તારોમાં એકઠા થાય છે, ખાસ કરીને ખંડીય છાજલીઓ અને ઢોળાવોને આવરી લે છે.

Explanation

મોહ્સ સ્કેલ ખનિજની કઠિનતા માટે ગુણાત્મક ક્રમિક માપદંડ છે, જે ખનિજોની સ્ક્રેચ પ્રતિકારકતા દર્શાવે છે. ૧૮૧૨ માં જર્મન ભૂસ્તરશાસ્ત્રી અને ખનિજશાસ્ત્રી ફ્રેડરિક મોહ્સ દ્વારા રજૂ કરાયેલ, આ સ્કેલ એક સખત કુદરતી ખનિજ નમૂનાની નરમ ખનિજને સ્પષ્ટપણે સ્ક્રેચ કરવાની ક્ષમતા પર આધારિત છે. તે ૧ થી ૧૦ ના સ્કેલ પર ખનિજોને રેટ કરે છે, જ્યાં ટેલ્ક ૧ ના મૂલ્ય સાથે સૌથી નરમ ખનિજનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, અને હીરા ૧૦ ના મૂલ્ય સાથે સૌથી સખત કુદરતી પદાર્થનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.

Explanation

ગલ્ફ સ્ટ્રીમ એ એટલાન્ટિક મહાસાગરનો એક શક્તિશાળી, ગરમ અને ઝડપી પ્રવાહ છે જે મેક્સિકોના અખાતમાંથી ઉદ્ભવે છે, ફ્લોરિડાની સામુદ્રધુનીમાંથી બહાર નીકળે છે અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના પૂર્વીય કિનારે ઉત્તર તરફ વહે છે, તે પહેલાં ઉત્તર એટલાન્ટિક મહાસાગર પાર પૂર્વ તરફ જાય છે. તે ગરમ ઉષ્ણકટિબંધીય પાણીને ઉત્તર એટલાન્ટિકના ઉચ્ચ અક્ષાંશો સુધી પહોંચાડે છે, જે પશ્ચિમ યુરોપની આબોહવાને અન્યથા કરતાં નોંધપાત્ર રીતે ગરમ રાખવામાં નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવે છે.

Explanation

યમુનાની લંબાઈ આશરે ૧૩૭૬ કિમી છે, જે હિમાલયના યમુનોત્રી ગ્લેશિયરથી ઉદ્ભવે છે. નર્મદા લગભગ ૧૩૧૨ કિમી વહે છે, જે મધ્યપ્રદેશની અમરકંટક ટેકરીઓથી શરૂ થાય છે. મહાનદીની લંબાઈ આશરે ૮૫૧ કિમી છે, જે છત્તીસગઢના સિહાવા હાઇલેન્ડ્સમાંથી ઉદ્ભવે છે. કાવેરી લગભગ ૮૦૦ કિમી લાંબી છે, જે કર્ણાટકના પશ્ચિમ ઘાટમાં આવેલા તલકાવેરીમાંથી ઉદ્ભવે છે. આનાથી યમુના તેમની વચ્ચે સૌથી લાંબી બને છે, ત્યારબાદ ઘટતા ક્રમમાં નર્મદા, મહાનદી અને કાવેરી આવે છે.

Explanation

પર્વતીય વરસાદ, જેને રાહત વરસાદ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે ત્યારે થાય છે જ્યારે ભેજવાળી હવાને પર્વતમાળા જેવા ભૌતિક અવરોધ પર ઉપર ચઢવા માટે દબાણ કરવામાં આવે છે. પશ્ચિમ ઘાટ અરબી સમુદ્રમાંથી ફૂંકાતા ભેજ-ભારિત નૈઋત્ય ચોમાસુ પવનો માટે મુખ્ય અવરોધ તરીકે કાર્ય કરે છે. મહાબળેશ્વર આ ઘાટની ટોચ પર અને પવન તરફની બાજુએ સ્થિત છે, જેના કારણે ઉપર ચઢતી હવા ઝડપથી ઠંડી પડે છે, ઘનીભૂત થાય છે અને ભારે વરસાદ પડે છે, જેના પરિણામે લગભગ ૬૦૦ સે.મી. જેટલો ઊંચો વાર્ષિક વરસાદ પડે છે. જ્યારે પવનો પર્વતીય અવરોધને પાર કરીને પવનની વિરુદ્ધ બાજુએ નીચે ઉતરે છે, ત્યારે તે વધુ ગરમ અને સૂકી બને છે. પુણે, જે પવનની વિરુદ્ધ બાજુએ આ વરસાદ-છાયા ક્ષેત્રમાં સ્થિત છે, તેને લગભગ ૭૦ સે.મી. જેટલો નોંધપાત્ર રીતે ઓછો વરસાદ મળે છે. પર્વતમાળાની પવન તરફની અને પવનની વિરુદ્ધ બાજુ વચ્ચે વરસાદમાં આ તીવ્ર વિરોધાભાસ પર્વતીય વરસાદનું ઉત્તમ નિદર્શન છે.

Explanation

પૃથ્વીનું વાતાવરણ વિવિધ વાયુઓથી બનેલું છે જેમાં અલગ-અલગ ટકાવારી હોય છે. નાઇટ્રોજન સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતો વાયુ છે, જે સૂકા વાતાવરણના લગભગ 78.08% ભાગ બનાવે છે. ઓક્સિજન બીજો સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતો વાયુ છે, જે લગભગ 20.95% બનાવે છે. આર્ગોન, એક નિષ્ક્રિય વાયુ, ત્રીજો સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતો વાયુ છે, જે લગભગ 0.93% જેટલો છે. કાર્બન ડાયોક્સાઇડ એક ટ્રેસ વાયુ છે જે ખૂબ ઓછી માત્રામાં હાજર છે, જે વાતાવરણના લગભગ 0.04% જેટલો છે. આ વાયુઓને તેમની ટકાવારીના ઉતરતા ક્રમમાં ગોઠવવાથી નાઇટ્રોજન, ઓક્સિજન, આર્ગોન અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડનો ક્રમ મળે છે.

Explanation

સમયના તફાવત અને પૃથ્વીના પરિભ્રમણ દર વચ્ચેના સંબંધનો ઉપયોગ કરીને જહાજનું રેખાંશ સીધું ગણી શકાય છે. પૃથ્વી 24 કલાકમાં 360° રેખાંશ ફરે છે, જે પ્રતિ કલાક 15° ના દરને અનુરૂપ છે.

પ્રથમ, જહાજના સ્થાનિક સમય (બપોરે 12:00 PM) અને ક્રોનોમીટરમાં દર્શાવેલ ગ્રીનવિચ મીન ટાઇમ (સવારે 7:00 AM) વચ્ચેના સમયના તફાવતની ગણતરી કરો: સમયનો તફાવત = બપોરે 12:00 PM - સવારે 7:00 AM = 5 કલાક

પરિભ્રમણ દરનો ઉપયોગ કરીને, રેખાંશની ગણતરી આ પ્રમાણે છે: રેખાંશ = 5 કલાક × 15° પ્રતિ કલાક = 75°

કારણ કે જહાજનો સ્થાનિક સમય (બપોરે 12:00 PM) ગ્રીનવિચ મીન ટાઇમ (સવારે 7:00 AM) કરતાં આગળ છે, તેથી જહાજ પ્રાઇમ મેરિડીયનની પૂર્વમાં સ્થિત છે, જે તેને 75° પૂર્વ રેખાંશ પર મૂકે છે.

Explanation

પ્રવાહ તાપમાન સાથે મેળ ખાય છે કારણ કે તાપમાનમાં થતા ફેરફારો, જે પાણીની ઘનતાને અસર કરે છે, તે થર્મોહેલાઇન પરિભ્રમણ અને વૈશ્વિક મહાસાગરીય પ્રવાહોનું પ્રાથમિક ચાલકબળ છે.

જળ રાશિ ઘનતા સાથે મેળ ખાય છે કારણ કે જળ રાશિ એ મહાસાગરના પાણીનો એક ઓળખી શકાય તેવો જથ્થો છે જેનો ઇતિહાસ સામાન્ય છે, જે તેની વિશિષ્ટ ઘનતા પ્રોફાઇલ દ્વારા વર્ગીકૃત અને અલગ પડે છે, જે તેના તાપમાન અને ખારાશ દ્વારા નક્કી થાય છે.

મોજું પવન સાથે મેળ ખાય છે કારણ કે મોટાભાગના મહાસાગરીય મોજા પવનના બળ અને ઘર્ષણ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે, જે પાણીની સપાટી પર ગતિ ઊર્જાનું સ્થાનાંતરણ કરે છે.

ભરતી ગુરુત્વાકર્ષણ સાથે મેળ ખાય છે કારણ કે ભરતી એ મહાસાગરની સપાટીનું સામયિક ચઢાવ-ઉતાર છે જે ચંદ્ર અને સૂર્યના ગુરુત્વાકર્ષણ ખેંચાણ દ્વારા થાય છે જે ફરતી પૃથ્વી પર કાર્ય કરે છે.

Explanation

યલો રિવોલ્યુશન (પીળી ક્રાંતિ) 1986 માં ભારતમાં ખાદ્ય તેલના બીજ, ખાસ કરીને સરસવ, તલ, સોયાબીન અને મગફળીના ઉત્પાદનમાં વધારો કરવા અને રસોઈ તેલમાં આત્મનિર્ભરતા પ્રાપ્ત કરવા માટે શરૂ કરવામાં આવી હતી. ફળો, મધ અને બાગાયતના ઉત્પાદનને ગોલ્ડન રિવોલ્યુશન (સુવર્ણ ક્રાંતિ) સાથે જોડવામાં આવે છે, તેથી યલો રિવોલ્યુશનને ફળો અને ફૂલો સાથે જોડવું ખોટું છે.

Explanation

ભારતની 2011 ની વસ્તી ગણતરી મુજબ, ડાંગ ગુજરાતનો સૌથી ઓછી વસ્તી ધરાવતો જિલ્લો છે, જેની કુલ વસ્તી 2,28,291 છે. તેની કુલ વસ્તીના નાના કદને કારણે, આ જિલ્લામાં ગુજરાતમાં સૌથી ઓછી સ્ત્રી વસ્તી નોંધાઈ છે, જે 1,13,793 છે. આ જિલ્લો 1000 પુરુષો દીઠ 1007 સ્ત્રીઓના ઉચ્ચ જાતિ ગુણોત્તર પણ જાળવી રાખે છે.

Explanation

સૂર્યનું કર્કવૃત્ત અને મકરવૃત્ત વચ્ચેનું આભાસી પરિભ્રમણ એ પૃથ્વીના તેની કક્ષાના સમતલની સાપેક્ષે 23.5° ના અક્ષીય ઝુકાવને જાળવી રાખીને સૂર્યની આસપાસ પરિક્રમણ કરવાનું સીધું પરિણામ છે. કારણ કે આ ઝુકાવ અવકાશમાં સ્થિર રહે છે, વર્ષના જુદા જુદા સમયે જુદા જુદા અક્ષાંશો પર સૂર્યના સીધા ઊભા કિરણો પ્રાપ્ત થાય છે, જે જૂનમાં કર્કવૃત્ત પર અને ડિસેમ્બરમાં મકરવૃત્ત પર પહોંચે છે. કક્ષીય ગતિ અને અક્ષીય ઝુકાવની આ સંયુક્ત અસર પૃથ્વી પર ઋતુઓના પરિવર્તન માટે પણ જવાબદાર છે.

Explanation

પૃથ્વીનો આંતરિક કોર મુખ્યત્વે લોખંડ અને નિકલનો બનેલો છે અને ઉપરના આવરણ અને પોપડાના અતિશય વજનને કારણે અત્યંત દબાણનો અનુભવ કરે છે. આવા તીવ્ર દબાણ હેઠળ, પરમાણુઓ વચ્ચેના સંલગ્ન બળો મજબૂત બને છે, જે આ ધાતુઓના ગલન અને ઉત્કલનબિંદુઓને નોંધપાત્ર રીતે વધારે છે. કારણ કે કોરનું વાસ્તવિક તાપમાન, અત્યંત ઊંચું હોવા છતાં, આ ઊંચા બિંદુઓને ઓળંગતું નથી, તેથી મધ્ય ભાગ ઘન અવસ્થામાં રહે છે.

Explanation

ઘોંઘાટ પ્રદૂષણ (નિયમન અને નિયંત્રણ) નિયમો, ૨૦૦૦ હેઠળ, અવાજ સંબંધિત પર્યાવરણીય હવાની ગુણવત્તાના ધોરણોને ચાર અલગ ઝોનમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યા છે, જેમાં દિવસ અને રાત્રિ માટે અલગ-અલગ અનુમતિપાત્ર મર્યાદાઓ છે. દિવસનો સમય સવારે ૬:૦૦ થી રાત્રે ૧૦:૦૦ સુધીનો વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવ્યો છે, જ્યારે રાત્રિનો સમય રાત્રે ૧૦:૦૦ થી સવારે ૬:૦૦ સુધીનો છે.

રહેણાંક વિસ્તાર માટે, દિવસ દરમિયાન ૫૫ dB (A) Leq અને રાત્રિ દરમિયાન ૪૫ dB (A) Leq નો અનુમતિપાત્ર પર્યાવરણીય અવાજ સ્તર નિર્ધારિત કરવામાં આવ્યો છે.

Explanation

ઓખા - રામેશ્વરમ વીકલી એક્સપ્રેસ (ટ્રેન નંબર 16733 / 16734) ગુજરાતથી ભારતના અન્ય ભાગોમાં દોડતી સૌથી લાંબી અંતરની ટ્રેન છે. તે ગુજરાતમાં ઓખા ખાતે ભારતના પશ્ચિમ-સૌથી છેડાને તમિલનાડુમાં રામેશ્વરમ ખાતે દક્ષિણ-તમિલ દ્વીપકલ્પ સાથે જોડે છે. આ માર્ગનું કુલ મુસાફરી અંતર આશરે 3,153 કિલોમીટર છે, જે ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર, તેલંગાણા, આંધ્રપ્રદેશ અને તમિલનાડુ સહિત અનેક રાજ્યોમાંથી પસાર થાય છે.

Explanation

સેમાંગ મલેશિયા સાથે મેળ ખાય છે કારણ કે તેઓ મલય દ્વીપકલ્પના પર્વતીય વરસાદી જંગલોના મૂળ નિવાસી નેગ્રિટો વંશીય જૂથ છે.

યુરોબા નાઇજીરીયા સાથે મેળ ખાય છે કારણ કે તેઓ આફ્રિકાના સૌથી મોટા વંશીય જૂથોમાંના એક છે, જે મુખ્યત્વે નાઇજીરીયાના દક્ષિણ-પશ્ચિમ પ્રદેશમાં વસવાટ કરે છે.

બોરા બ્રાઝિલ સાથે મેળ ખાય છે કારણ કે તેઓ એમેઝોન બેસિનમાં વસવાટ કરતા સ્વદેશી લોકો છે, જે મુખ્યત્વે પેરુ, કોલંબિયા અને બ્રાઝિલમાં જોવા મળે છે.

માઓરી ન્યુઝીલેન્ડ સાથે મેળ ખાય છે કારણ કે તેઓ સ્વદેશી પોલિનેશિયન લોકો છે જેમણે મુખ્ય ભૂમિ ન્યુઝીલેન્ડમાં વસવાટ કર્યો હતો.

Explanation

ગુર્જર એ પશુપાલન અને કૃષિ સમુદાય છે જે મુખ્યત્વે ભારતીય ઉપખંડના ઉત્તરીય અને ઉત્તર-પશ્ચિમી ભાગોમાં સ્થિત છે. ભારતમાં, તેઓ મુખ્યત્વે જમ્મુ અને કાશ્મીર, હિમાચલ પ્રદેશ, ઉત્તરાખંડ, રાજસ્થાન, હરિયાણા, પંજાબ, દિલ્હી અને પશ્ચિમ ઉત્તર પ્રદેશ જેવા પ્રદેશોમાં વસે છે, મધ્ય ભારતના પહાડો અને જંગલોમાં નહીં.

Explanation

પૃથ્વીની સમગ્ર સરેરાશ ઘનતા તેની કુલ દળને તેના કુલ કદ વડે ભાગીને ગણવામાં આવે છે. પૃથ્વીના અંદાજે 5.97 × 10²⁴ કિલોગ્રામ દળ અને લગભગ 1.08 × 10²¹ ઘન મીટર કદનો ઉપયોગ કરીને, સરેરાશ ઘનતા લગભગ 5.51 ગ્રામ/સેમી³ નક્કી કરવામાં આવે છે. આ મૂલ્ય હળવા પોપડાના ખડકો, જેની ઘનતા લગભગ 2.7 થી 3.0 ગ્રામ/સેમી³ હોય છે, અને ખૂબ જ ગાઢ ધાતુના કોર, જે ઊંચા દબાણ હેઠળ 13 ગ્રામ/સેમી³ થી વધુ ઘનતા સુધી પહોંચે છે, તેના સંયુક્ત સરેરાશનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.

Explanation

સમુદ્રના પાણીની સરેરાશ ખારાશ લગભગ 35 પ્રતિ હજાર ભાગ (parts per thousand) છે. મહાસાગરના પાણીમાં મુખ્ય ઓગળેલા ક્ષાર, તેમની વિપુલતાના ક્રમમાં, સોડિયમ ક્લોરાઇડ લગભગ 77.7% અને મેગ્નેશિયમ ક્લોરાઇડ લગભગ 10.9% છે. કારણ કે સોડિયમ ક્લોરાઇડ વિકલ્પોમાં હાજર નથી, આપેલા વિકલ્પોમાં મેગ્નેશિયમ ક્લોરાઇડ સૌથી વધુ સાંદ્રતા ધરાવતું ક્ષાર છે.

Explanation

પેનિન્સ (યુરોપ), એપ્પાલેચિયન (અમેરિકા) અને અરવલ્લી (ભારત) એ જૂના ફોલ્ડ પર્વતો (અથવા જૂના પર્વતો) ના ઉત્તમ ઉદાહરણો છે.

હિમાલય અથવા આલ્પ્સ જેવા યુવાન ફોલ્ડ પર્વતોથી વિપરીત, જે હજુ પણ વધી રહ્યા છે અને ઊંચી, ખડકાળ શિખરો ધરાવે છે, જૂના ફોલ્ડ પર્વતો લાખો વર્ષો પહેલા પ્રાચીન ઓરોજેનિક ઘટનાઓ દરમિયાન રચાયા હતા. અરવલ્લી પ્રિકેમ્બ્રિયન યુગમાં ઉદ્ભવી હતી, જે તેને વિશ્વની સૌથી જૂની ફોલ્ડ પર્વતમાળાઓમાંની એક બનાવે છે. એપ્પાલેચિયન પેલેઓઝોઇક યુગ દરમિયાન રચાયા હતા, અને પેનિન્સ કાર્બોનિફેરસ સમયગાળા દરમિયાન રચાયા હતા. ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય સમય દરમિયાન, આ પર્વતમાળાઓ પવન, પાણી અને હિમનદીઓ જેવા કુદરતી પરિબળો દ્વારા નોંધપાત્ર રીતે ધોવાઈ ગઈ છે અને ઘસાઈ ગઈ છે, જેના પરિણામે ગોળાકાર શિખરો અને નીચી ઊંચાઈઓ જોવા મળે છે.

Explanation

ગોદાવરી ભારતમાં સૌથી મોટી દ્વીપકલ્પીય નદી છે, જેનો વિસ્તૃત કેચમેન્ટ બેસિન આશરે 312,812 કિમી² વિસ્તાર ધરાવે છે. મહારાષ્ટ્રમાં નાસિક નજીક ત્ર્યંબકેશ્વરમાંથી ઉદ્ભવતી, તેનો બેસિન મહારાષ્ટ્ર, તેલંગાણા, આંધ્રપ્રદેશ, છત્તીસગઢ અને ઓડિશા સહિત અનેક રાજ્યોમાં ફેલાયેલો છે, જે ભારતના કુલ ભૌગોલિક વિસ્તારના લગભગ 10% હિસ્સો ધરાવે છે.

Explanation

મધ્ય પ્રદેશ, મહારાષ્ટ્ર અને રાજસ્થાન ભારતમાં કઠોળ ઉત્પાદન કરતા અગ્રણી રાજ્યો છે, જે સામૂહિક રીતે દેશના કુલ કઠોળ ઉત્પાદનમાં મોટો હિસ્સો ધરાવે છે. મધ્ય પ્રદેશ સતત ભારતમાં કઠોળનો સૌથી મોટો ઉત્પાદક રહે છે, ત્યારબાદ રાજસ્થાન અને મહારાષ્ટ્ર આવે છે. આ રાજ્યોમાં અનુકૂળ કૃષિ-આબોહવાકીય પરિસ્થિતિઓ છે, જે અર્ધ-શુષ્ક આબોહવા, ઓછો થી મધ્યમ વરસાદ અને કાળી જમીન અને રેતાળ લોમ જેવી યોગ્ય જમીનના પ્રકારો દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે, જે ચણા, તુવેર, અડદ અને મગ જેવા મુખ્ય કઠોળ પાકોની ખેતી માટે અત્યંત અનુકૂળ છે.

Explanation

શેલ એ ઝીણા દાણાવાળો, અવસાદી ખડક છે જે કાર્બનિક శిવાશ્મ અવશેષોને બદલે કાંપ અને માટીના કદના ખનિજ કણોના સંકોચનથી બને છે. તેનાથી વિપરીત, કોલસો પૂર્વ-ઐતિહાસિક વનસ્પતિ శిવાશ્મ ના સંચયથી બને છે, ચૂનાનો પથ્થર મુખ્યત્વે દરિયાઈ જીવોના ચૂનાયુક્ત કંકાલના ટુકડાઓથી બને છે, અને ચોક એ નરમ, છિદ્રાળુ ચૂનાનો પથ્થર છે જે દરિયાઈ પ્લાંકટોનના સૂક્ષ્મ శిવાશ્મ કવચથી બનેલો છે.

Explanation

કાંપની જમીન (Alluvial soils) વહેતા પાણી, જેમ કે નદીઓ અને ઝરણાંઓ દ્વારા વહન કરવામાં આવતા ઝીણા કાંપ, રેતી, માટી અને કાર્બનિક પદાર્થોના નિક્ષેપણ દ્વારા બને છે. જ્યારે નદીઓ પર્વતીય પ્રદેશોમાંથી નીચે વહે છે, ત્યારે તે ખડકોનું ધોવાણ કરે છે અને ધોવાયેલી સામગ્રીનું વહન કરે છે. જ્યારે મેદાનો, ડેલ્ટા અને પૂરના મેદાનોમાં પહોંચતા નદીના પાણીનો વેગ ઘટે છે, ત્યારે આ કાંપ નદીના કિનારા અને બેસિનમાં જમા થાય છે, જે સમય જતાં અત્યંત ફળદ્રુપ કાંપની જમીન બનાવે છે.

Explanation

સ્લેશ અને બર્ન કૃષિ, જે ઉત્તર-પૂર્વ ભારતમાં ઝૂમ ખેતી અથવા ઝૂમિંગ તરીકે વ્યાપકપણે ઓળખાય છે, તે મિઝોરમમાં એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ખેતી પદ્ધતિ છે. આ પરંપરાગત પદ્ધતિમાં, જંગલના વિસ્તારોને વનસ્પતિને કાપીને સાફ કરવામાં આવે છે, તેને સૂકવવા દેવામાં આવે છે, અને પછી તેને બાળી નાખવામાં આવે છે જેથી પોષક તત્વોથી ભરપૂર રાખથી જમીનની ફળદ્રુપતા વધે. મિઝોરમનો પહાડી ભૂપ્રદેશ અને ગ્રામીણ વસ્તી વિષયક પ્રોફાઇલ આ નિર્વાહ ખેતીને તેની આદિવાસી વસ્તીના નોંધપાત્ર હિસ્સા માટે આજીવિકાનો પ્રાથમિક સ્ત્રોત બનાવે છે, જે આ સાફ કરેલા પહાડી ઢોળાવ પર ચોખા, મકાઈ અને શાકભાજી જેવા પાક ઉગાડે છે, તે પહેલાં જૂની જમીનને કુદરતી રીતે તેની ફળદ્રુપતા પુનઃસ્થાપિત કરવા માટે નવા પ્લોટ પર સ્થળાંતર કરે છે.

Explanation

સોલાપુર લગભગ 75° 54' પૂર્વ રેખાંશ પર સ્થિત છે. પૃથ્વી પશ્ચિમથી પૂર્વ તરફ ફરે છે, તેથી પૂર્વમાં આવેલા સ્થળોએ સૂર્યોદય વહેલો થાય છે. આપેલા સ્થળો પૈકી સોલાપુર સૌથી પૂર્વીય શહેર છે, જેનો અર્થ છે કે ત્યાં અન્ય શહેરો કરતાં સૂર્યોદય વહેલો થશે.

Explanation

0° રેખાંશ (longitude) પર આવેલ પ્રાઈમ મેરિડીયન અને 0° અક્ષાંશ પર આવેલ વિષુવવૃત્ત (equator) 0°N 0°E ના ભૌગોલિક યામ (coordinate point) પર છેદે છે. આ ભૌગોલિક સ્થાન ગિનીના અખાતમાં (Gulf of Guinea) આવેલું છે, જે આફ્રિકાના પશ્ચિમ કિનારે આવેલા ઉષ્ણકટિબંધીય એટલાન્ટિક મહાસાગરનો ઉત્તર-પૂર્વીય ભાગ છે.

Explanation

સ્ટેલેક્ટાઇટ અને સ્ટેલેગ્માઇટ એ ચૂનાના પથ્થર અથવા કાર્સ્ટ ગુફાઓમાં કેલ્શિયમ કાર્બોનેટના અવક્ષેપનથી બનેલા નિક્ષેપણજન્ય ભૂમિ સ્વરૂપો છે. વરસાદનું પાણી વાતાવરણ અને જમીનમાંથી કાર્બન ડાયોક્સાઇડ શોષીને નબળો કાર્બોનિક એસિડ બનાવે છે, જે જમીનમાંથી પસાર થતાં ચૂનાના પથ્થરને ઓગાળી દે છે. જ્યારે આ ઓગળેલા કેલ્શિયમ બાયકાર્બોનેટ Ca(HCO₃)₂ થી ભરપૂર પાણી ભૂગર્ભ ગુફામાં ટપકે છે, ત્યારે દબાણમાં ઘટાડો થવાથી કાર્બન ડાયોક્સાઇડ CO₂ છૂટો પડે છે, જેનાથી ખનિજની દ્રાવ્યતા ઘટે છે. પરિણામે, કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ CaCO₃ દ્રાવણમાંથી અવક્ષેપિત થાય છે. સ્ટેલેક્ટાઇટ ગુફાની છત પરથી નીચે તરફ વધે છે કારણ કે ખનિજયુક્ત પાણી ટપકે છે, જ્યારે સ્ટેલેગ્માઇટ ગુફાના તળિયેથી ઉપર તરફ વધે છે જ્યાં પાણીના ટીપાં છાંટા ઉડાડીને કેલ્સાઇટ જમા કરે છે. સમય જતાં, આ ખનિજ જમાવટ કાર્સ્ટ ભૂપ્રદેશની લાક્ષણિક નિક્ષેપણજન્ય લાક્ષણિકતાઓનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.

Explanation

દ્વીપકલ્પીય ઉચ્ચપ્રદેશ ભારણનું સૌથી મોટું ભૌગોલિક વિભાજન રજૂ કરે છે, જે લગભગ 1.6 મિલિયન ચોરસ કિલોમીટર વિસ્તારને આવરી લે છે, જે દેશના કુલ ભૂમિ વિસ્તારનો લગભગ અડધો ભાગ છે. તેના વિશાળ ભૌગોલિક વિસ્તારને કારણે, આ પ્રદેશ ભારતના કુલ જંગલ વિસ્તારનો સૌથી મોટો હિસ્સો ધરાવે છે, જે દેશના 57% થી વધુ જંગલ આવરણ માટે જવાબદાર છે. આ ઉચ્ચપ્રદેશમાં ઉષ્ણકટિબંધીય પાનખર જંગલો (જેને ચોમાસુ જંગલો તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) પ્રભુત્વ ધરાવે છે, જે ભારતમાં સૌથી વધુ ફેલાયેલો જંગલ પ્રકાર છે, જે 70 સેમી થી 200 સેમી વચ્ચે મધ્યમ વરસાદની પરિસ્થિતિઓમાં વિકાસ પામે છે. દંડકારણ્ય, છોટાનાગપુર ઉચ્ચપ્રદેશ અને સાતપુડા-વિંધ્યા શ્રેણી જેવા મુખ્ય જંગલ વિસ્તારોની હાજરી આ પ્રદેશને દેશના એકંદર જંગલ વિસ્તારની સૌથી વધુ ટકાવારી જાળવી રાખવામાં વધુ ફાળો આપે છે.

Explanation

દરેક જિલ્લાના કુલ ભૌગોલિક વિસ્તારની સરખામણીમાં જંગલ કવચની ટકાવારીના સંદર્ભમાં વન વિસ્તારનું વિતરણ આ ક્રમ નક્કી કરે છે. ઇન્ડિયા સ્ટેટ ઓફ ફોરેસ્ટ રિપોર્ટ (ISFR) મુજબ, આ જિલ્લાઓ માટે જંગલ કવચની ટકાવારી નીચે મુજબ છે:

ડાંગ: તેનો ભૌગોલિક વિસ્તાર 1,766 ચોરસ કિમી છે અને જંગલ કવચ લગભગ 1,368 ચોરસ કિમી છે, જે તેના વિસ્તારના આશરે 77.46% છે, જે તેને રાજ્યમાં સૌથી વધુ જંગલ ઘનતા ધરાવતો જિલ્લો બનાવે છે.

નર્મદા: તેનો ભૌગોલિક વિસ્તાર 2,817 ચોરસ કિમી છે અને જંગલ કવચ લગભગ 963 ચોરસ કિમી છે, જે તેના કુલ વિસ્તારના લગભગ 34.18% દર્શાવે છે.

જૂનાગઢ: તેનું જંગલ કવચ તેના કુલ ભૌગોલિક વિસ્તારના લગભગ 20% થી 24% જેટલું છે.

કચ્છ: તેનો ભૌગોલિક વિસ્તાર 45,674 ચોરસ કિમી છે અને જંગલ કવચ લગભગ 2,011 ચોરસ કિમી છે, જેના પરિણામે તેના કુલ વિસ્તારના લગભગ 4.4% જેટલું ઓછું જંગલ કવચ છે.

વન વિસ્તારના આ સંબંધિત પ્રમાણથી ડાંગ, નર્મદા, જૂનાગઢ, કચ્છનો ઉતરતો ક્રમ મળે છે.

Explanation

ભારતીય કૃષિ સંશોધન પરિષદ (ICAR) દ્વારા ભારતીય જમીનોને 8 મુખ્ય શ્રેણીઓમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવી છે. આ જૂથોમાં કાંપની જમીન, કાળી જમીન, લાલ અને પીળી જમીન, લેટેરાઇટ જમીન, રણની જમીન, ખારી અને આલ્કલાઇન જમીન, પીટ અને કાર્બનિક જમીન, અને જંગલ અને પર્વતીય જમીનનો સમાવેશ થાય છે. આ વ્યવસ્થિત વિભાજન તેમના મૂળ, રંગ, બંધારણ અને સ્થાન પર આધારિત છે, જે દેશભરમાં કૃષિ આયોજન અને જમીન વ્યવસ્થાપન માટે એક વ્યાપક માળખું પૂરું પાડે છે.

Explanation

ભારતના પશ્ચિમ કિનારાનો ખંડીય શેલ્ફ પૂર્વ કિનારા કરતાં નોંધપાત્ર રીતે પહોળો છે. ભારતના તમામ દરિયાકાંઠાના રાજ્યોમાં, ગુજરાતનો ખંડીય શેલ્ફ સૌથી પહોળો છે, જે આશરે ૧,૮૪,૦૦૦ ચોરસ કિલોમીટર વિસ્તારને આવરી લે છે. આ શેલ્ફ ખાસ કરીને ઉત્તર-પશ્ચિમ પ્રદેશમાં પહોળો છે, જે દક્ષિણ ગુજરાતના દરિયાકાંઠે, દમણ અને ખંભાતના અખાત નજીક લગભગ ૩૪૫ કિલોમીટરની મહત્તમ પહોળાઈ સુધી પહોંચે છે. આ વિસ્તૃત અને પ્રમાણમાં છીછરો દરિયાઈ પ્રદેશ દરિયાઈ જીવો માટે અત્યંત અનુકૂળ પરિસ્થિતિઓ પૂરી પાડે છે, જે તેને ડેમર્સલ માછીમારી માટે અત્યંત ઉત્પાદક ક્ષેત્ર બનાવે છે અને ઓફશોર પેટ્રોલિયમ સંસાધનો માટે મુખ્ય ક્ષેત્ર છે.

Explanation

જીવંત પરવાળાના ખડકો, ખાસ કરીને ખડક-નિર્માણ કરતા હર્મેટાઇપિક પરવાળા, ટકી રહેવા અને વૃદ્ધિ માટે ગરમ અને છીછરા દરિયાઈ પાણીની જરૂર પડે છે. તેઓ ઝૂક્સેન્થેલી (zooxanthellae) નામની પ્રકાશસંશ્લેષણ કરતી શેવાળ સાથે સહજીવન સંબંધ ધરાવે છે, જેને પૂરતા સૂર્યપ્રકાશ અને સ્થિર, ગરમ તાપમાનની જરૂર પડે છે. આ પરવાળાના ખડકોની વૃદ્ધિ અને અસ્તિત્વ માટે દરિયાની સપાટીના તાપમાનની શ્રેષ્ઠ શ્રેણી 20°C થી 30°C ની વચ્ચે હોય છે. આ શ્રેણીની બહારનું તાપમાન ખડકના હાડપિંજરના વિકાસ માટે જરૂરી કેલ્શિયમ કાર્બોનેટના અવક્ષેપનને અવરોધે છે અને તણાવ તરફ દોરી શકે છે, જેના પરિણામે પરવાળાનું વિરંજન (coral bleaching) થાય છે.

Explanation

સ્ટ્રેટેજિક ફોર્સીસ કમાન્ડ (SFC) એ જાન્યુઆરી 2003 માં રચાયેલ ત્રિ-સેવા કમાન્ડ છે જે ભારતની વ્યૂહાત્મક અને પરમાણુ સંપત્તિઓના સંચાલન અને વહીવટ માટે બનાવવામાં આવી છે. ન્યુક્લિયર કમાન્ડ ઓથોરિટીના અધિકાર હેઠળ કાર્યરત, જેનું નેતૃત્વ વડાપ્રધાન કરે છે, SFC ના કમાન્ડર-ઇન-ચીફ ભારતીય સશસ્ત્ર દળોના ત્રણ-સ્ટાર રેન્કના અધિકારી હોય છે. આ કમાન્ડર ભારતના તમામ જમીન-આધારિત, હવાઈ-વિતરિત અને દરિયાઈ-આધારિત પરમાણુ ડિલિવરી પ્લેટફોર્મ્સના ઓપરેશનલ નિયંત્રણ, જાળવણી અને જમાવટ માટે જવાબદાર છે.

Explanation

ભારતમાં, પરમાણુ શસ્ત્રોના ઉપયોગ માટે અધિકૃત કરવાની અને છોડવાની સત્તા સખત રીતે નાગરિક નિયંત્રણ હેઠળ રાખવામાં આવી છે. ન્યુક્લિયર કમાન્ડ ઓથોરિટીમાં એક પોલિટિકલ કાઉન્સિલ અને એક એક્ઝિક્યુટિવ કાઉન્સિલનો સમાવેશ થાય છે. પોલિટિકલ કાઉન્સિલ, જેના અધ્યક્ષ ભારતના વડાપ્રધાન છે, તે એકમાત્ર એવી સંસ્થા છે જે પરમાણુ શસ્ત્રોના પ્રતિશોધક ઉપયોગને અધિકૃત કરવાની સત્તા ધરાવે છે. આમ, આ નિર્ણાયક સત્તા ભારતના વડાપ્રધાન અથવા તેમના નિયુક્ત ઉત્તરાધિકારી(ઓ) પાસે રહેલી છે.

Explanation

તમિલનાડુમાં સ્થિત કુડનકુલમ પરમાણુ ઉર્જા પ્લાન્ટ ભારત અને સોવિયેત યુનિયન વચ્ચે ૧૯૮૮માં થયેલા આંતર-સરકારી કરાર હેઠળ વિકસાવવામાં આવ્યો છે, જે પાછળથી રશિયન ફેડરેશન દ્વારા આગળ વધારવામાં આવ્યો હતો. આ પ્લાન્ટ રશિયાના સ્ટેટ એટોમિક એનર્જી કોર્પોરેશન, રોસએટોમ (ROSATOM) દ્વારા તેની પેટાકંપની એટમસ્ટ્રોયેક્સપોર્ટ (Atomstroyexport) મારફતે બનાવવામાં આવ્યો છે. રોસએટોમ (ROSATOM) ઉર્જા એકમોના નિર્માણ અને સંચાલન માટે VVER-૧૦૦૦ પ્રેશરાઇઝ્ડ વોટર રિએક્ટર, તકનીકી કુશળતા અને નિર્ણાયક સાધનો પૂરા પાડે છે.

Explanation

વિદેશ મંત્રાલયનો નિઃશસ્ત્રીકરણ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સુરક્ષા બાબતો (D | ISA) વિભાગ નિઃશસ્ત્રીકરણ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સુરક્ષા પર ભારતના નીતિ ઘડતર માટે જવાબદાર વિશેષ વિભાગ છે. તે પરમાણુ બિન-પ્રસાર, શસ્ત્ર નિયંત્રણ, અને પ્રાદેશિક અને બહુપક્ષીય મંચો પર વિશ્વાસ-નિર્માણ અને સુરક્ષા-નિર્માણના પગલાં સંબંધિત તમામ બાબતો પર ભારતનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.

Explanation

પરમાણુ શસ્ત્રોના બિન-પ્રસાર સંધિ (NPT) ના અનુચ્છેદ IX, ફકરો 3 મુજબ, પરમાણુ શસ્ત્ર ધરાવતું રાજ્ય સત્તાવાર રીતે તે તરીકે વ્યાખ્યાયિત થયેલ છે જેણે 1 જાન્યુઆરી 1967 પહેલા પરમાણુ શસ્ત્ર અથવા અન્ય પરમાણુ વિસ્ફોટક ઉપકરણનું ઉત્પાદન અને પરીક્ષણ કર્યું હોય. આ માપદંડ ફક્ત પાંચ રાષ્ટ્રોને પરમાણુ શસ્ત્ર ધરાવતા રાજ્યો તરીકે ઓળખે છે: યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, રશિયા (સોવિયેત યુનિયનના ઉત્તરાધિકારી રાજ્ય તરીકે), યુનાઇટેડ કિંગડમ, ફ્રાન્સ અને ચીન.

Explanation

CAPTCHA, જેનો અર્થ છે Completely Automated Public Turing test to tell Computers and Humans Apart (કમ્પ્યુટર અને માણસોને અલગ પાડવા માટે સંપૂર્ણ સ્વયંસંચાલિત જાહેર ટ્યુરિંગ પરીક્ષણ), એક સુરક્ષા પદ્ધતિ છે જેનો ઉપયોગ વપરાશકર્તા માનવ છે કે સ્વયંસંચાલિત પ્રોગ્રામ (જેને સામાન્ય રીતે બોટ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે) તે નક્કી કરવા માટે થાય છે. વિકૃત લખાણને ઓળખવા અથવા છબીઓની ચોક્કસ શ્રેણીઓ પસંદ કરવા જેવા કાર્યો રજૂ કરીને જે માણસો માટે સરળ હોય પરંતુ કમ્પ્યુટર સ્ક્રિપ્ટો માટે જટિલ હોય, કેપ્ચા અસરકારક રીતે સ્વયંસંચાલિત બોટ્સને વેબસાઇટ્સ પર સ્પામિંગ કરતા, નકલી એકાઉન્ટ બનાવતા અથવા બ્રુટ-ફોર્સ લોગિન પ્રયાસો કરતા અટકાવે છે.

Explanation

ઇલેક્ટ્રોનિક વોલેટ, જે સામાન્ય રીતે ઈ-વોલેટ તરીકે ઓળખાય છે, તે ડિજિટલ ચુકવણી પ્રણાલી છે જે વપરાશકર્તાઓને પૈસા સ્ટોર કરવા, બેંક ખાતા અથવા કાર્ડ લિંક કરવા અને ઓનલાઈન અથવા સંપર્ક રહિત નાણાકીય વ્યવહારો કરવા દે છે. તેઓ ચુકવણી માટે સુરક્ષિત ઇલેક્ટ્રોનિક પદ્ધતિ તરીકે કાર્ય કરે છે, ડિજિટલ વ્યવહારો દરમિયાન સંવેદનશીલ વપરાશકર્તા વિગતો અને નાણાકીય ડેટાને સુરક્ષિત કરવા માટે એન્ક્રિપ્શન, ટોકનાઇઝેશન અને મલ્ટી-ફેક્ટર ઓથેન્ટિકેશનનો ઉપયોગ કરે છે.

Explanation

ભારતની રાષ્ટ્રીય ડિજિટલ લાઇબ્રેરી એ શીખવાના સંસાધનોનો એક વર્ચ્યુઅલ ભંડાર છે જે એક જ વિન્ડો શોધ સુવિધાથી સજ્જ છે, જે શિક્ષણ મંત્રાલયના નેજા હેઠળ ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ટેકનોલોજી ખડગપુર દ્વારા વિકસાવવામાં અને જાળવવામાં આવે છે. તે કોઈપણ ભાષામાં ડિજિટલ સામગ્રીને સમાવવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવી છે અને વ્યાપક સુલભતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે હિન્દી અને બંગાળી સહિત અનેક ભારતીય સ્થાનિક ભાષાઓમાં વપરાશકર્તા ઇન્ટરફેસ સપોર્ટ પ્રદાન કરે છે. આ લાઇબ્રેરી પ્રાથમિક શાળાના વિદ્યાર્થીઓથી લઈને અનુસ્નાતક વિદ્વાનો અને તમામ મુખ્ય શાખાઓમાં સંશોધન વ્યાવસાયિકો સુધીના તમામ શૈક્ષણિક સ્તરો સુધી વિસ્તરેલી ક્યુરેટેડ શૈક્ષણિક સામગ્રી પ્રદાન કરે છે.

Explanation

ડિજિટલ સિગ્નેચર એ અસમપ્રમાણ ક્રિપ્ટોગ્રાફી પર આધારિત ગાણિતિક તકનીક છે જે ડિજિટલ દસ્તાવેજ, સંદેશ અથવા વ્યવહારની અધિકૃતતા અને અખંડિતતાને માન્ય કરવા માટે વપરાય છે. તે પબ્લિક-પ્રાઇવેટ કી જોડીનો ઉપયોગ કરે છે, જ્યાં પ્રેષક તેમના અનન્ય પ્રાઇવેટ કીનો ઉપયોગ કરીને ડેટા પર સહી કરે છે અને પ્રાપ્તકર્તા પ્રેષકની પબ્લિક કીનો ઉપયોગ કરીને તેને ચકાસે છે. આ પ્રક્રિયા નોન-રેપ્યુડિએશન (અસ્વીકાર્યતા) સુનિશ્ચિત કરે છે, જેનો અર્થ છે કે સહી કરનાર વ્યક્તિ સંદેશ મોકલ્યો કે સહી કરી હોવાનો ઇનકાર કરી શકતો નથી કારણ કે પ્રાઇવેટ કી ફક્ત તેમની પાસે જ હોય છે, જે ડિજિટલ સંચારમાં કાનૂની જવાબદારી અને વિશ્વાસ સ્થાપિત કરે છે.

Explanation

નિયર ફિલ્ડ કોમ્યુનિકેશન (NFC) એ શોર્ટ-રેન્જ વાયરલેસ કનેક્ટિવિટી ટેકનોલોજી છે જે 4 સે.મી. અથવા તેનાથી ઓછી દૂરી પર સુસંગત ઉપકરણો વચ્ચે સંચાર સક્ષમ કરે છે. 13.56 MHz ની ફ્રીક્વન્સી પર કાર્યરત, NFC સ્માર્ટફોન અને અન્ય સક્ષમ ઉપકરણોને સુરક્ષિત રીતે ડેટા શેર કરવાની, એક્સેસરીઝ સાથે જોડવાની અને સરળ ટચ વડે સંપર્ક રહિત મોબાઇલ પેમેન્ટ કરવાની મંજૂરી આપે છે.

Explanation

PKI (પબ્લિક કી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર) ઇલેક્ટ્રોનિક સંચારને સુરક્ષિત કરવા માટે પબ્લિક અને પ્રાઇવેટ કીની જોડીનો ઉપયોગ કરીને અસમપ્રમાણ કી ક્રિપ્ટોગ્રાફીનો ઉપયોગ કરે છે.

બિટકોઇન એ અગ્રણી વિકેન્દ્રિત ક્રિપ્ટોકરન્સી છે જે પીઅર-ટુ-પીઅર બ્લોકચેન નેટવર્ક પર કાર્ય કરે છે.

સ્ટક્સનેટ એ એક કુખ્યાત દૂષિત કમ્પ્યુટર વોર્મ છે જે ખાસ કરીને ઔદ્યોગિક નિયંત્રણ પ્રણાલીઓને લક્ષ્ય બનાવવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું છે, જેના કારણે યુરેનિયમ સંવર્ધન સેન્ટ્રીફ્યુજને ભૌતિક નુકસાન થાય છે, જે સાયબર-ફિઝિકલ હુમલો ગણી શકાય.

ડેટા ઇન્ટિગ્રિટી ક્રિપ્ટોગ્રાફિક હેશ ફંક્શનનો ઉપયોગ કરીને જાળવવામાં આવે છે અને તેની ચકાસણી કરવામાં આવે છે, જે કોઈપણ આપેલ ઇનપુટ ડેટા માટે અનધિકૃત ફેરફારોને સરળતાથી શોધવા માટે અનન્ય નિશ્ચિત-કદનું આઉટપુટ જનરેટ કરે છે.

Explanation

ભારત સરકારની મેઘરાજ પહેલ એ GI ક્લાઉડ (ગવર્નમેન્ટ ઓફ ઇન્ડિયા ક્લાઉડ) પહેલ છે, જે માહિતી અને સંચાર ટેકનોલોજી ખર્ચને શ્રેષ્ઠ બનાવવા અને દેશભરમાં ઇ-સેવાઓની ડિલિવરીને વેગ આપવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવી છે. તે સામાન્ય ધોરણો, માર્ગદર્શિકાઓ અને પ્રોટોકોલના સમૂહ હેઠળ વિતરિત ક્લાઉડ કમ્પ્યુટિંગ વાતાવરણને એકસાથે લાવીને એક મજબૂત, સુરક્ષિત અને માપી શકાય તેવું ક્લાઉડ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સ્થાપિત કરે છે. આ પ્લેટફોર્મ વિવિધ સરકારી વિભાગો અને મંત્રાલયો માટે વિવિધ ઇ-ગવર્નન્સ એપ્લિકેશન્સ હોસ્ટ કરવા માટે નેશનલ ઇન્ફોર્મેટિક્સ સેન્ટર (NIC) દ્વારા સંચાલિત છે.

Explanation

VVPAT નું પૂરું નામ વોટર વેરીફાયેબલ પેપર ઓડિટ ટ્રેઇલ (Voter Verifiable Paper Audit Trail) છે. તે ઇલેક્ટ્રોનિક વોટિંગ મશીન (EVM) સાથે જોડાયેલ એક સ્વતંત્ર ચકાસણી પ્રિન્ટર સિસ્ટમ છે જે મતદારોને તેમના મત યોગ્ય રીતે પડ્યા છે તેની ચકાસણી કરવાની મંજૂરી આપે છે. જ્યારે મત આપવામાં આવે છે, ત્યારે ઉમેદવારનો સીરીયલ નંબર, નામ અને ચૂંટણી પ્રતીક ધરાવતી એક પેપર સ્લિપ છપાય છે અને પારદર્શક વિન્ડોની પાછળ સાત સેકન્ડ સુધી દેખાય છે. આ મતદારને સ્લિપ આપમેળે કપાઈને સીલબંધ બેલેટ કમ્પાર્ટમેન્ટમાં પડતાં પહેલાં તેમની પસંદગીની પુષ્ટિ કરવાની મંજૂરી આપે છે. આ સિસ્ટમ ઇલેક્ટ્રોનિક મતનો ભૌતિક ઓડિટ ટ્રેઇલ પ્રદાન કરે છે, જે વિવાદના કિસ્સામાં અથવા ચકાસણીના હેતુઓ માટે મેન્યુઅલી ગણી શકાય છે.

Explanation

પેમેન્ટ ગેટવે ઈ-કોમર્સ સાથે સુસંગત છે કારણ કે તે ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ પર ઓનલાઈન વ્યવહારોને સક્ષમ કરતી આવશ્યક ચુકવણી પ્રક્રિયા ટેકનોલોજી છે.

PmgDisha, જેનો અર્થ પ્રધાનમંત્રી ગ્રામીણ ડિજિટલ સાક્ષરતા અભિયાન છે, તે ડિજિટલ સાક્ષરતા સાથે સુસંગત છે કારણ કે તે ગ્રામીણ પરિવારોમાં નાગરિકોને ડિજિટલ સાક્ષરતા પ્રદાન કરવાનો લક્ષ્યાંક ધરાવતી એક મુખ્ય સરકારી યોજના છે.

ડિજિટલ સિગ્નેચર સર્ટિફિકેટ ઈ-મુદ્રા સાથે સુસંગત છે કારણ કે ઈ-મુદ્રા ભારતમાં લાઇસન્સ પ્રાપ્ત પ્રમાણિત અધિકારી છે જે સુરક્ષિત ઇલેક્ટ્રોનિક વ્યવહારો માટે ડિજિટલ સિગ્નેચર સર્ટિફિકેટ જારી કરવા માટે અધિકૃત છે.

ઇલેક્ટ્રોનિક ડિલિવરી ઓફ સર્વિસ ઈ-ક્રાંતિ સાથે સુસંગત છે કારણ કે ઈ-ક્રાંતિ એ ડિજિટલ ઈન્ડિયા પહેલનો એક મહત્વપૂર્ણ આધારસ્તંભ છે જે નાગરિકોને સરકારી સેવાઓની સીમલેસ ઇલેક્ટ્રોનિક ડિલિવરી સુનિશ્ચિત કરવા માટે રચાયેલ છે.

Explanation

જિનેટિક એન્જિનિયરિંગ દ્વારા વનસ્પતિઓમાં પ્રાણીઓના જનીનોનો પ્રવેશ કૃષિ બાયોટેકનોલોજીમાં એક મોટી નૈતિક ચિંતા દર્શાવે છે. સ્પષ્ટપણે અલગ જૈવિક રાજ્યો (પ્રાણીઓથી વનસ્પતિઓ સુધી) વચ્ચે આનુવંશિક સામગ્રીનું સ્થાનાંતરણ નોંધપાત્ર નૈતિક, સાંસ્કૃતિક અને ધાર્મિક વાંધાઓ ઉભા કરે છે. ઉદાહરણ તરીકે, જે વ્યક્તિઓ કડક શાકાહારી, વીગન, કોશર અથવા હલાલ આહારનું પાલન કરે છે તેઓ પ્રાણીઓના જનીનો ધરાવતા વનસ્પતિ-આધારિત ખોરાકનો વપરાશ કરવા અંગે ઊંડાણપૂર્વક નૈતિક અનામત ધરાવી શકે છે. આ ક્રોસ-સ્પીસીઝ આનુવંશિક હેરફેરને ઘણા લોકો દ્વારા કુદરતી સીમાઓ અને વિવિધ સમુદાયોના આહાર સિદ્ધાંતોના ઉલ્લંઘન તરીકે જોવામાં આવે છે.

Explanation

ખાદ્ય રસીઓ રોગકારક જીવાણુઓના ચોક્કસ એન્ટિજેનિક પ્રોટીન માટે જવાબદાર જનીનને છોડના જીનોમમાં દાખલ કરીને બનાવવામાં આવે છે. ત્યારબાદ, આ ટ્રાન્સજેનિક છોડ તેના ખાદ્ય ભાગો જેવા કે ફળો, બીજ અથવા પાંદડાઓમાં આ એન્ટિજેનિક પ્રોટીનનું ઉત્પાદન કરે છે. જ્યારે આ છોડના ભાગોનું સેવન કરવામાં આવે છે, ત્યારે એન્ટિજેનિક પ્રોટીન પાચનતંત્રમાં મુક્ત થાય છે, જ્યાં તે શ્વૈષ્મિક અને પ્રણાલીગત રોગપ્રતિકારક શક્તિને ઉત્તેજીત કરીને રક્ષણાત્મક એન્ટિબોડીઝ ઉત્પન્ન કરે છે. કારણ કે આ રસીઓ ફક્ત ચોક્કસ રક્ષણાત્મક એન્ટિજનનું ઉત્પાદન કરે છે અને તેમાં કોઈ રોગકારક અથવા રોગ પેદા કરતી આનુવંશિક સામગ્રી હોતી નથી, તેથી તે સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત છે અને વાસ્તવિક રોગ થવાના જોખમથી મુક્ત છે.

Explanation

સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભાએ ઠરાવ 65/161 માં 2011-2020ના સમયગાળાને જૈવવિવિધતા પર સંયુક્ત રાષ્ટ્ર દાયકા તરીકે નિયુક્ત કર્યો હતો. આ વૈશ્વિક પહેલ જૈવવિવિધતા માટેની વ્યૂહાત્મક યોજના અને આઈચી જૈવવિવિધતા લક્ષ્યોના અમલીકરણને સમર્થન અને પ્રોત્સાહન આપવા માટે શરૂ કરવામાં આવી હતી, જે જાપાનના નાગોયામાં યોજાયેલ જૈવવિવિધતા સંમેલનના પક્ષકારોની પરિષદ (COP-10)ની દસમી બેઠકમાં અપનાવવામાં આવ્યા હતા. આ દાયકાનો પ્રાથમિક ઉદ્દેશ્ય જૈવવિવિધતાના ગંભીર નુકસાન વિશે જાગૃતિ લાવવાનો અને દેશો તથા સમુદાયોને પૃથ્વીની વિવિધ ઇકોસિસ્ટમ્સનું રક્ષણ, પુનઃસ્થાપન અને ટકાઉ વ્યવસ્થાપન કરવા માટે સક્રિય પગલાં લેવા પ્રોત્સાહિત કરવાનો હતો.

Explanation

જૈવવિવિધતા હોટસ્પોટ એ એક જૈવ-ભૌગોલિક પ્રદેશ છે જેમાં જૈવવિવિધતાનું નોંધપાત્ર સ્તર છે જે માનવજાત દ્વારા જોખમમાં છે. કન્ઝર્વેશન ઇન્ટરનેશનલ અનુસાર જૈવવિવિધતા હોટસ્પોટ તરીકે લાયકાત મેળવવા માટે, પ્રદેશએ બે કડક માપદંડોને પૂર્ણ કરવા આવશ્યક છે. પ્રથમ, તેમાં ઓછામાં ઓછી 1,500 વાહિની વનસ્પતિઓની પ્રજાતિઓ સ્થાનિક તરીકે હોવી જોઈએ, જેનો અર્થ છે કે તેમાં વનસ્પતિ પ્રજાતિઓનું ઉચ્ચ સ્તર છે જે પૃથ્વી પર બીજે ક્યાંય જોવા મળતી નથી. બીજું, તેના મૂળ વનસ્પતિ આવરણના ઓછામાં ઓછા 70% ગુમાવ્યા હોવા જોઈએ, જે વસવાટના નુકસાનના ગંભીર સ્તરનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.

Explanation

ભારતીય બંધારણનો અનુચ્છેદ 48A, જે રાજ્યનીતિના માર્ગદર્શક સિદ્ધાંતોનો ભાગ છે, તે રાજ્યને દેશના પર્યાવરણના રક્ષણ અને સુધારણા તથા જંગલો અને વન્યજીવનની સુરક્ષા માટે પ્રયાસ કરવા નિર્દેશ આપે છે. આ અનુચ્છેદ 1976 માં 42મા બંધારણીય સુધારા અધિનિયમ દ્વારા બંધારણમાં દાખલ કરવામાં આવ્યો હતો જેથી પર્યાવરણીય સુરક્ષા પ્રત્યે રાજ્યની પ્રતિબદ્ધતાને મજબૂત કરી શકાય.

Explanation

બ્લુ બેબી સિન્ડ્રોમ, જેને વૈજ્ઞાનિક રીતે મેથેમોગ્લોબીનેમિયા (methemoglobinemia) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તે પીવાના પાણીમાં નાઈટ્રેટના દૂષણથી થાય છે. જ્યારે શિશુઓ ઉચ્ચ સ્તરના નાઈટ્રેટ ધરાવતું પાણી પીવે છે, ત્યારે તેમની પાચનતંત્રમાં રહેલા બેક્ટેરિયા આ નાઈટ્રેટ્સને નાઈટ્રાઈટ્સમાં રૂપાંતરિત કરે છે. આ નાઈટ્રાઈટ્સ હિમોગ્લોબિન, જે લાલ રક્તકણોમાં ઓક્સિજન વહન કરતું પ્રોટીન છે, તેની સાથે પ્રતિક્રિયા કરીને મેથેમોગ્લોબિન બનાવે છે. મેથેમોગ્લોબિન ઓક્સિજનને બંધનકર્તા અને શરીરના પેશીઓ સુધી પહોંચાડવામાં અસમર્થ હોય છે. ઓક્સિજનના આ અભાવને કારણે ક્લિનિકલ હાયપોક્સિયા (hypoxia) થાય છે, જેના કારણે શિશુની ત્વચા, ખાસ કરીને મોં, હાથ અને પગની આસપાસ, લાક્ષણિક વાદળી રંગની થઈ જાય છે. છ મહિનાથી ઓછી ઉંમરના શિશુઓ આ સ્થિતિ માટે અત્યંત સંવેદનશીલ હોય છે કારણ કે તેમનું પાચનતંત્ર ઓછું એસિડિક હોય છે, જે નાઈટ્રેટ-ઘટાડતા બેક્ટેરિયાના વિકાસને પ્રોત્સાહન આપે છે, અને તેમના શરીરમાં મેથેમોગ્લોબિન રિડક્ટેઝ (methemoglobin reductase) એન્ઝાઇમનું સ્તર ઓછું હોય છે, જે સામાન્ય રીતે મેથેમોગ્લોબિનને કાર્યક્ષમ હિમોગ્લોબિનમાં પાછું રૂપાંતરિત કરે છે.

Explanation

ઊર્જા મંત્રાલયે વીજળી ક્ષેત્રમાં પારદર્શિતા, દેખરેખ અને કાર્યક્ષમતા સુધારવા માટે આ ત્રણ પહેલ શરૂ કરી છે. GARV (ગ્રામીણ વિદ્યુતીકરણ) એ ભારતમાં ગ્રામીણ વિદ્યુતીકરણની પ્રગતિને રીઅલ-ટાઇમમાં ટ્રેક કરવા માટે શરૂ કરાયેલ મોબાઇલ એપ્લિકેશન અને પોર્ટલ છે. UDAY (ઉજ્જવલ ડિસ્કોમ એશ્યોરન્સ યોજના) એ રાજ્યની માલિકીની વીજ વિતરણ કંપનીઓની (DISCOMs) નાણાકીય પુનર્ગઠન અને કાર્યકારી સુધારણા માટે રચાયેલ એક મુખ્ય યોજના છે. TARANG (ટ્રાન્સમિશન એપ ફોર રીઅલ-ટાઇમ મોનિટરિંગ એન્ડ ગ્રોથ) એ આગામી અને ચાલુ ટ્રાન્સમિશન પ્રોજેક્ટ્સની સ્થિતિનું નિરીક્ષણ કરવા, વીજળી ટ્રાન્સમિશન ક્ષેત્રમાં ઝડપી મંજૂરી અને સમસ્યાઓના નિરાકરણની ખાતરી કરવા માટે વિકસાવવામાં આવેલ એક IT સાધન છે.

Explanation

મેઘદૂત એ સેન્ટર ફોર ડેવલપમેન્ટ ઓફ એડવાન્સ્ડ કમ્પ્યુટિંગ (C-DAC) દ્વારા સુરક્ષિત ક્લાઉડ કમ્પ્યુટિંગ પર્યાવરણ સ્થાપિત કરવા અને તેનું સંચાલન કરવા માટે ડિઝાઇન અને વિકસાવવામાં આવેલ એક વ્યાપક મફત અને ઓપન-સોર્સ સોફ્ટવેર સ્યુટ છે. નેશનલ રિસોર્સ સેન્ટર ફોર ફ્રી એન્ડ ઓપન સોર્સ સોફ્ટવેર (NRCFOSS) પ્રોગ્રામના ઉત્પાદન તરીકે બનેલ, તે ખાનગી ક્લાઉડ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની જમાવટ, ઓર્કેસ્ટ્રેશન અને સ્કેલિંગને સુવિધા આપવા માટે OpenStack સહિત મજબૂત ઓપન-સોર્સ ટેકનોલોજીનો લાભ લે છે.

Explanation

ડબલ ફોર્ટિફાઇડ મીઠું એ એક નવીન જાહેર આરોગ્ય સાધન છે જે એક જ દૈનિક આહાર સ્ત્રોત દ્વારા બે આવશ્યક સૂક્ષ્મ પોષક તત્વો, આયોડિન અને આયર્ન પહોંચાડવા માટે તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે. આયોડિન થાઇરોઇડ હોર્મોન્સના સંશ્લેષણ માટે મહત્વપૂર્ણ છે, અને તેનું પર્યાપ્ત સેવન સીધી રીતે થાઇરોઇડ ગ્રંથિના વિસ્તરણને અટકાવે છે, જેને ગોઇટર (ગાંડપણ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આયર્ન હિમોગ્લોબિનનો એક નિર્ણાયક ઘટક છે, જે લોહીમાં ઓક્સિજનના પરિવહન માટે જરૂરી છે, અને મીઠામાં તેનું ફોર્ટિફિકેશન આયર્નની ઉણપથી થાક સામે લડવા અને તેને રોકવા માટે અત્યંત અસરકારક વ્યૂહરચના તરીકે કાર્ય કરે છે.

Explanation

ગુગોલ એ 10¹⁰⁰ ની બરાબરની મોટી ગાણિતિક સંખ્યા છે, જે 1 પછી 100 શૂન્યનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. આ શબ્દ 1920 માં અમેરિકન ગણિતશાસ્ત્રી એડવર્ડ કાસનરના નવ વર્ષીય ભત્રીજા મિલ્ટન સિરોટા દ્વારા અકલ્પનીય મોટી સંખ્યા અને અનંત વચ્ચેના તફાવતને દર્શાવવા માટે બનાવવામાં આવ્યો હતો. કાસનરે પછીથી 1940 માં તેમની પુસ્તક 'મેથેમેટિક્સ એન્ડ ધ ઇમેજિનેશન' માં આ શબ્દને લોકપ્રિય બનાવ્યો.

Explanation

કાન્હા ટાઇગર રિઝર્વ માર્ચ 2017 માં સત્તાવાર રીતે શુભંકર, જેનું નામ ભૂર સિંહ ધ બારાશિંગા છે, રજૂ કરનાર ભારતનું પ્રથમ ટાઇગર રિઝર્વ બન્યું. આ શુભંકર હાર્ડ ગ્રાઉન્ડ સ્વૉમ્પ ડીયર (બારાશિંગા) નું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, જે મધ્યપ્રદેશનું રાજ્ય પ્રાણી છે અને કાન્હા પ્રદેશનું સ્થાનિક પ્રાણી છે. પુરસ્કાર વિજેતા વન્યજીવન કાર્ટૂનિસ્ટ રોહન ચક્રવર્તી દ્વારા ડિઝાઇન કરાયેલ, આ પહેલનો ઉદ્દેશ્ય રિઝર્વ માટે એક અનન્ય ઓળખ બનાવવાનો અને આ અત્યંત જોખમગ્રસ્ત હરણની પ્રજાતિના સંરક્ષણ અંગે જાગૃતિ લાવવાનો હતો.

Explanation

યુનેસ્કો કલિંગા પુરસ્કાર વિજ્ઞાનના લોકપ્રિયકરણ માટેનો આંતરરાષ્ટ્રીય પુરસ્કાર છે, જેની સ્થાપના ૧૯૫૧માં ઓડિશા, ભારતમાં કલિંગા ફાઉન્ડેશન ટ્રસ્ટના સ્થાપક-અધ્યક્ષ બિજુ પટનાયકના દાન બાદ કરવામાં આવી હતી. ભારત સરકાર, ઓડિશા રાજ્ય સરકાર અને કલિંગા ફાઉન્ડેશન ટ્રસ્ટ દ્વારા સંયુક્ત રીતે ભંડોળ પૂરું પાડવામાં આવતો આ પુરસ્કાર, યુનેસ્કો દ્વારા દર બે વર્ષે એવા વ્યક્તિઓને આપવામાં આવે છે જેમણે લેખક, સંપાદક, વ્યાખ્યાતા, રેડિયો/ટેલિવિઝન કાર્યક્રમ નિર્દેશક અથવા ફિલ્મ નિર્માતા તરીકે ઉત્કૃષ્ટ કારકિર્દી બનાવી હોય અને જેમણે વૈજ્ઞાનિક પ્રગતિના આંતરરાષ્ટ્રીય મહત્વ પર ભાર મૂકતી રીતે વિજ્ઞાન, સંશોધન અને ટેકનોલોજીને જનતા સમક્ષ રજૂ કરવામાં મદદ કરી હોય.

Explanation

નેનો સાયન્સ એન્ડ ટેકનોલોજી સંસ્થા (Institute of Nano Science and Technology) એ ભારત સરકારના વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી વિભાગ હેઠળની એક સ્વાયત્ત સંશોધન સંસ્થા છે. તેની સ્થાપના ભારત સરકારના નેનો મિશન હેઠળ નેનોસાયન્સ અને નેનોટેકનોલોજીના ક્ષેત્રમાં સંશોધન અને વિકાસને પ્રોત્સાહન આપવા માટે કરવામાં આવી હતી. આ સંસ્થા પંજાબના મોહાલીમાં સ્થિત છે અને આરોગ્ય સંભાળ, કૃષિ, ઉર્જા અને પર્યાવરણીય વિજ્ઞાન જેવા વિવિધ ક્ષેત્રોમાં પ્રક્રિયાઓ, તકનીકો અને ઉપકરણો ઉત્પન્ન કરવા માટે કાર્ય કરે છે.

Explanation

આ ચાર નામો સિન્થેટિક રાસાયણિક તત્વોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે જે 2016 ના અંતમાં ઇન્ટરનેશનલ યુનિયન ઓફ પ્યોર એન્ડ એપ્લાઇડ કેમિસ્ટ્રી (IUPAC) દ્વારા પીરિયડિક ટેબલમાં સત્તાવાર રીતે ઉમેરવામાં આવ્યા હતા. નિહોનિયમ (પરમાણુ ક્રમાંક 113, પ્રતીક Nh), મોસ્કોવિયમ (પરમાણુ ક્રમાંક 115, પ્રતીક Mc), ટેન્નેસિન (પરમાણુ ક્રમાંક 117, પ્રતીક Ts), અને ઓગ્નેસન (પરમાણુ ક્રમાંક 118, પ્રતીક Og) સુપરહેવી, અત્યંત કિરણોત્સર્ગી તત્વો છે જેણે પીરિયડિક ટેબલના સાતમા પિરિયડને પૂર્ણ કર્યું છે.

Explanation

જૈવ-ભૂ-રાસાયણિક ચક્ર એ કુદરતી માર્ગ છે જેના દ્વારા આવશ્યક રાસાયણિક તત્વો ઇકોસિસ્ટમના જૈવિક (biotic) અને અજૈવિક (abiotic) ઘટકોમાં ફરે છે. આ શબ્દ 'જૈવ', 'ભૂ' અને 'રાસાયણિક' ને જોડે છે, જે જીવંત સજીવો, ભૌગોલિક પ્રક્રિયાઓ (જેમ કે હવા, પાણી અને જમીન) અને રાસાયણિક તત્વોના સ્વયંને એકીકૃત કરવાનું રજૂ કરે છે. કાર્બન, નાઇટ્રોજન, પાણી અને ફોસ્ફરસ ચક્ર સહિતના આ ચક્રો, પૃથ્વી પર જીવન ટકાવી રાખવા અને પોષક તત્વોના રિસાયક્લિંગ માટે નિર્ણાયક છે, જે આવશ્યક તત્વો જીવંત પદાર્થો અને નિર્જીવ પર્યાવરણ વચ્ચે સતત ખસેડવામાં આવે છે અને ફરીથી ઉપયોગમાં લેવાય છે તેની ખાતરી કરે છે.

Explanation

ઓસ્ટિઓમલેશિયા એ પુખ્ત વયના લોકોમાં હાડકાં નરમ પડવાની સ્થિતિ છે, જે મુખ્યત્વે વિટામિન D ની ગંભીર અને લાંબા સમય સુધી ઉણપને કારણે થાય છે. વિટામિન D શરીર માટે આવશ્યક છે કારણ કે તે જઠરાંત્રિય માર્ગમાંથી કેલ્શિયમ અને ફોસ્ફરસના શોષણને નિયંત્રિત કરે છે. આ ખનિજો હાડપિંજર પ્રણાલીની મજબૂતી અને માળખાકીય અખંડિતતા જાળવવા માટે નિર્ણાયક છે. જ્યારે વિટામિન D ની ઉણપ હોય છે, ત્યારે શરીર પૂરતું કેલ્શિયમ શોષી શકતું નથી, જે નવા બનેલા હાડકાના મેટ્રિક્સના યોગ્ય ખનિજીકરણને અટકાવે છે, જેનાથી નબળા, નરમ અને પીડાદાયક હાડકાં થાય છે.

Explanation

હિમોફિલિયાને 'રોયલ ડિસીઝ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તે 19મી અને 20મી સદી દરમિયાન યુરોપના શાહી પરિવારોમાં પ્રખ્યાત રીતે ફેલાયેલો હતો. યુનાઇટેડ કિંગડમની રાણી વિક્ટોરિયા હિમોફિલિયા B માટે જનીનની વાહક હતી, જે એક આનુવંશિક વિકાર છે જે લોહીને યોગ્ય રીતે ગંઠાઈ જતું અટકાવે છે. તેણીએ તેના કેટલાક બાળકોને આ રિસેસિવ X-લિંક્ડ મ્યુટેશન વારસામાં આપ્યું. તેના વંશજોના વ્યૂહાત્મક લગ્નો દ્વારા, આ સ્થિતિ સ્પેન, જર્મની અને રશિયાના શાહી રાજવંશોમાં ફેલાઈ ગઈ. સૌથી પ્રખ્યાત કિસ્સો ત્સારેવિચ અલેકસીનો હતો, જે રશિયન સિંહાસનના વારસદાર હતા, જેમની બીમારીએ રશિયન સામ્રાજ્યના માર્ગને નોંધપાત્ર રીતે અસર કરી હતી. યુરોપિયન શાહીઓમાં આ રક્તસ્ત્રાવના વિકારનો વ્યાપક ફેલાવો તેના લોકપ્રિય ઉપનામ તરફ દોરી ગયો.

Explanation

GSLV માર્ક III, જેનું નામ પાછળથી લોન્ચ વ્હીકલ માર્ક 3 અથવા LVM3 રાખવામાં આવ્યું, તે ભારતીય અવકાશ સંશોધન સંસ્થા (ISRO) દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલ ત્રણ-તબક્કાનું લોન્ચ વ્હીકલ છે. તે જીઓસિંક્રોનસ ટ્રાન્સફર ઓર્બિટ (GTO) માં 4,000 કિલોગ્રામ સુધીના વર્ગના ઉપગ્રહો અને લો અર્થ ઓર્બિટ (LEO) માં 8,000 થી 10,000 કિલોગ્રામ સુધીના પેલોડ લઈ જવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. આ તેને ISRO નું સૌથી શક્તિશાળી લોન્ચ વ્હીકલ બનાવે છે, જેમાં સૌથી ભારે પેલોડ ક્ષમતા છે.

Explanation

GLONASS, જેનું પૂરું નામ Globalnaya Navigatsionnaya Sputnikovaya Sistema છે, તે રશિયન એરોસ્પેસ ફોર્સિસ દ્વારા સંચાલિત અવકાશ આધારિત ઉપગ્રહ નેવિગેશન સિસ્ટમ છે. તે વૈશ્વિક સ્તરે લશ્કરી અને નાગરિક બંને વપરાશકર્તાઓ માટે રીઅલ-ટાઇમ સ્થાન અને વેગ નિર્ધારણ પૂરું પાડે છે, જે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની ગ્લોબલ પોઝિશનિંગ સિસ્ટમ (GPS) ના રશિયન પ્રતિરૂપ તરીકે કાર્ય કરે છે.

Explanation

NISAR, જેનો અર્થ NASA-ISRO સિન્થેટિક એપર્ચર રડાર છે, તે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની નેશનલ એરોનોટિક્સ એન્ડ સ્પેસ એડમિનિસ્ટ્રેશન (NASA) અને ભારતીય અવકાશ સંશોધન સંસ્થા (ISRO) વચ્ચેનો સંયુક્ત પૃથ્વી-નિરીક્ષણ મિશન છે. 2014 માં હસ્તાક્ષર કરાયેલ, આ ભાગીદારીનો ઉદ્દેશ્ય ડ્યુઅલ-ફ્રિક્વન્સી L-બેન્ડ અને S-બેન્ડ સિન્થેટિક એપર્ચર રડાર સેટેલાઇટનો સહ-વિકાસ અને લોન્ચ કરવાનો છે. આ સેટેલાઇટ ગ્રહની કેટલીક સૌથી જટિલ કુદરતી પ્રક્રિયાઓ, જેમાં ઇકોસિસ્ટમ વિક્ષેપ, બરફની ચાદરનું પતન અને ભૂકંપ, સુનામી, જ્વાળામુખી અને ભૂસ્ખલન જેવી કુદરતી આફતોનું નિરીક્ષણ અને માપન કરવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવી છે.

Explanation

ASTROSAT ને ૨૮ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૧૫ ના રોજ PSLV-C30 રોકેટ દ્વારા ભારતીય અવકાશ સંશોધન સંસ્થા (ISRO) દ્વારા લોન્ચ કરવામાં આવ્યું હતું. તે બ્રહ્માંડનો અભ્યાસ કરવા માટે રચાયેલ ભારતની પ્રથમ સમર્પિત મલ્ટી-વેવલેન્થ સ્પેસ ઓબ્ઝર્વેટરી છે. આ મિશનમાં પાંચ અલગ-અલગ પેલોડ્સ છે જે ઇલેક્ટ્રોમેગ્નેટિક સ્પેક્ટ્રમના ઓપ્ટિકલ, અલ્ટ્રાવાયોલેટ અને લો અને હાઈ-એનર્જી એક્સ-રે બેન્ડમાં આકાશી સ્ત્રોતોના એકસાથે અવલોકનોને સક્ષમ બનાવે છે.

Explanation

મેઘા-ટ્રોપિક્સ એ ભારતીય અવકાશ સંશોધન સંસ્થા (ISRO) અને ફ્રેન્ચ નેશનલ સેન્ટર ફોર સ્પેસ સ્ટડીઝ (CNES) વચ્ચે સંયુક્ત રીતે વિકસાવવામાં આવેલ સહયોગી ઉપગ્રહ મિશન છે. ઓક્ટોબર 2011 માં લોન્ચ કરાયેલ, આ ઉપગ્રહને ઉષ્ણકટિબંધીય વાતાવરણમાં જળ ચક્ર અને ઉર્જાના વિનિમયનો અભ્યાસ કરવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યો હતો જેથી ઉષ્ણકટિબંધીય હવામાન પ્રણાલીઓ, ચોમાસા અને આબોહવા પરિવર્તનને વધુ સારી રીતે સમજી શકાય.

Explanation

ઓક્ટોબર 2004માં ઊર્જા મંત્રાલય દ્વારા જાહેર કરાયેલી વ્યાખ્યા મુજબ, ગામને વિદ્યુતીકૃત જાહેર કરવામાં આવે છે જો રહેણાંક વિસ્તારમાં વિતરણ ટ્રાન્સફોર્મર અને વિતરણ લાઇનો જેવી મૂળભૂત માળખાકીય સુવિધાઓ સ્થાપિત કરવામાં આવી હોય, જાહેર સ્થળો જેમ કે શાળાઓ, પંચાયત કચેરીઓ, આરોગ્ય કેન્દ્રો અને સામુદાયિક કેન્દ્રોમાં વીજળી પૂરી પાડવામાં આવી હોય, અને ગામના કુલ કુટુંબોમાંથી ઓછામાં ઓછા 10% કુટુંબો વિદ્યુતીકૃત હોય.

Explanation

પ્રધાનમંત્રી ઉજ્જવલા યોજના (PMUY) મે ૨૦૧૬ માં પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલય દ્વારા શરૂ કરવામાં આવી હતી. આ યોજનાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય પ્રવાહી પેટ્રોલિયમ ગેસ (LPG) કનેક્શનના રૂપમાં સ્વચ્છ રસોઈ ઇંધણ પૂરો પાડીને મહિલાઓ અને બાળકોના સ્વાસ્થ્યનું રક્ષણ કરવાનો છે. આ યોજના હેઠળ નાણાકીય સહાય ગરીબી રેખા (BPL) હેઠળના પરિવારોની મહિલાઓને લક્ષ્યાંકિત કરવામાં આવી છે, જે ગ્રામીણ ભારતમાં લાકડા, કોલસો અને છાણા જેવા હાનિકારક, ધુમાડો ઉત્પન્ન કરતા પરંપરાગત રસોઈ ઇંધણના સ્થાને મદદ કરે છે.

Explanation

નીતિ આયોગ મુજબ, ભારતમાં કુલ વીજળીના વપરાશમાં રહેણાંક અને વ્યાપારી ક્ષેત્રોનો સંયુક્ત હિસ્સો ૨૯% છે. શહેરીકરણમાં થયેલા ઝડપી વિકાસ, ઉપકરણોની માલિકીમાં વધારો અને ઠંડક તથા પ્રકાશની વધતી માંગને કારણે આ સંયુક્ત હિસ્સો વાર્ષિક આશરે ૮% ના દરે વધી રહ્યો છે. વીજળીના વપરાશનો આ ઊંચો હિસ્સો ભારતમાં ટકાઉ ઊર્જા વ્યવસ્થાપન માટે ઊર્જા-કાર્યક્ષમ ઇમારતોના ઉપાયો અને ઊર્જા સંરક્ષણ ઇમારત કોડને મુખ્ય પ્રાથમિકતા બનાવે છે.

Explanation

ભારતની પ્રથમ કોમ્પ્રેસ્ડ નેચરલ ગેસ (CNG) સંચાલિત ટ્રેનની શરૂઆત 14 જાન્યુઆરી, 2015 ના રોજ રેલવે મંત્રી, સુરેશ પ્રભુ દ્વારા કરવામાં આવી હતી. આ ટ્રેન હરિયાણા રાજ્યમાં ઉત્તર રેલવે ઝોનના રેવાડી-રોહતક સેક્શન પર ચાલે છે, જે લગભગ બે કલાકમાં 81 કિલોમીટરનું અંતર કાપે છે. આ પેસેન્જર ટ્રેન ગ્રીનહાઉસ ગેસ ઉત્સર્જન ઘટાડવા અને ડીઝલનો વપરાશ ઓછો કરવા માટે ડીઝલ અને CNG ને જોડતી ડ્યુઅલ-ફ્યુઅલ સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરે છે. આ ગ્રીન ટેકનોલોજી પહેલને ચેન્નઈ સ્થિત ઇન્ટિગ્રલ કોચ ફેક્ટરી (ICF) ના સહયોગથી ઇન્ડિયન રેલવેઝ ઓર્ગેનાઈઝેશન ફોર ઓલ્ટરનેટિવ ફ્યુઅલ્સ (IROAF) દ્વારા અમલમાં મૂકવામાં આવી હતી.

Explanation

નાણાકીય વર્ષ 2016-17 દરમિયાન (ખાસ કરીને એપ્રિલ 2016 થી ફેબ્રુઆરી 2017 સુધી), ભારતે પ્રથમ વખત વીજળીના ચોખ્ખા આયાતકારમાંથી ચોખ્ખા નિકાસકાર તરીકે સંક્રમણ કર્યું. સેન્ટ્રલ ઇલેક્ટ્રિસિટી ઓથોરિટી (CEA) અનુસાર, ભારતે નેપાળ, બાંગ્લાદેશ અને મ્યાનમારને આશરે 5,798 મિલિયન યુનિટ વીજળીની નિકાસ કરી. આ સીમાચિહ્નરૂપ સિદ્ધિ ક્રોસ-બોર્ડર ટ્રાન્સમિશન ઇન્ટરકનેક્શન્સ, જેમ કે નેપાળ માટે મુઝફ્ફરપુર-ઢાલ્ખેબર લાઇન અને બાંગ્લાદેશ માટે બહેરામપુર-ભેરામારા લાઇન, જેવી લાઈનોના કમિશનિંગ દ્વારા સંચાલિત હતી, જેણે આ પાડોશી રાષ્ટ્રોને વીજળી નિકાસ ક્ષમતામાં નોંધપાત્ર વધારો કર્યો.

Explanation

ICAR-સેન્ટ્રલ સોઈલ સેલિનીટી રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (CSSRI) નું ગુજરાતમાં પ્રાદેશિક સંશોધન કેન્દ્ર ભરૂચમાં આવેલું છે. આ કેન્દ્ર સૌપ્રથમ ફેબ્રુઆરી ૧૯૮૯ માં આણંદ, ગુજરાત ખાતે સ્થાપવામાં આવ્યું હતું અને ત્યારબાદ એપ્રિલ ૨૦૦૩ માં ભરૂચ ખાતે ખસેડવામાં આવ્યું. તે ક્ષાર-પ્રભાવિત કાળી જમીનો (વર્ટીસોલ્સ) ના પુનઃપ્રાપ્તિ અને ટકાઉ વ્યવસ્થાપન તેમજ પ્રદેશમાં સિંચાઈ માટે ઓછી ગુણવત્તાવાળા પાણીના ઉપયોગ અંગેના સંશોધન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે, ખાસ કરીને બારા ટ્રેક્ટની ક્ષારતાની સમસ્યાઓનું નિરાકરણ લાવે છે.

Explanation

GSAT-7, જેનું નામ રુકમણી પણ છે, તે ભારતીય અવકાશ સંશોધન સંસ્થા (ISRO) દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલો ભારતનો પ્રથમ સમર્પિત લશ્કરી ઉપગ્રહ છે. ઓગસ્ટ 2013 માં લોન્ચ કરાયેલો, તે એક મલ્ટી-બેન્ડ સંચાર ઉપગ્રહ છે જે મુખ્યત્વે ભારતીય નૌકાદળની સંચાર જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે રચાયેલ છે. તે હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્રમાં યુદ્ધ જહાજો, સબમરીન, વિમાનો અને જમીન-આધારિત સ્ટેશનોને સુરક્ષિત, રીઅલ-ટાઇમ સંચાર અને નેટવર્કિંગ ક્ષમતાઓ પ્રદાન કરે છે.

Explanation

DRDO નિશાંત એ સંરક્ષણ સંશોધન અને વિકાસ સંગઠનની એક અગ્રણી પ્રયોગશાળા, એરોનોટિકલ ડેવલપમેન્ટ એસ્ટાબ્લિશમેન્ટ દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલ માનવરહિત હવાઈ વાહન છે. તે ભારતીય સેના માટે ગુપ્ત માહિતી, દેખરેખ, લક્ષ્ય સંપાદન, જાસૂસી અને આર્ટિલરી ફાયર સુધારણાની ભૂમિકાઓ ભજવવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું છે. આ હવાઈ પ્લેટફોર્મને ટ્રક-માઉન્ટેડ હાઇડ્રોન્યુમેટિક કેટાપલ્ટનો ઉપયોગ કરીને લોન્ચ કરવામાં આવે છે અને સંકલિત પેરાશૂટ અને એરબેગ સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરીને સુરક્ષિત રીતે પુનઃપ્રાપ્ત કરવામાં આવે છે.

Explanation

ભારત દ્વારા 2008 માં શરૂ કરાયેલ ક્લાયમેટ ચેન્જ પરની રાષ્ટ્રીય કાર્ય યોજનાના અધિકૃત તકનીકી દસ્તાવેજ મુજબ, દેશભરમાં નોંધાયેલ સરેરાશ સપાટી હવાના તાપમાનમાં છેલ્લા સદી દરમિયાન 0.4°C નો વધારો થયો છે. આ ગરમીનો વલણ ખાસ કરીને પશ્ચિમ કિનારે, મધ્ય ભારતમાં, આંતરિક દ્વીપકલ્પમાં અને ઉત્તર-પૂર્વીય ભારતમાં નોંધપાત્ર રહ્યો છે.

Explanation

કાઉન્સિલ ઓફ સાયન્ટિફિક એન્ડ ઇન્ડસ્ટ્રીયલ રિસર્ચ (CSIR) ના ડાયરેક્ટર જનરલ તરીકેના તેમના કાર્યકાળ દરમિયાન, ડૉ. આર.એ. માશેલકરે હળદરના ઘા રૂઝવવાના ગુણધર્મો પર આપવામાં આવેલ પેટન્ટ રદ કરવા માટે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ પેટન્ટ એન્ડ ટ્રેડમાર્ક ઓફિસ (USPTO) સામે સફળ કાનૂની અભિયાનનું નેતૃત્વ કર્યું હતું. 1995 માં, USPTO એ યુનિવર્સિટી ઓફ મિસિસિપી મેડિકલ સેન્ટરના સંશોધકોને આ ઉપયોગ માટે પેટન્ટ મંજૂર કરી હતી. ડૉ. માશેલકરના નેતૃત્વ હેઠળ, CSIR એ પ્રાચીન સંસ્કૃત ગ્રંથો અને દસ્તાવેજી પુરાવા રજૂ કરીને પેટન્ટનો વિરોધ કર્યો હતો, જે સાબિત કરે છે કે હળદરના ઔષધીય ગુણધર્મો સદીઓથી ભારતીય પરંપરાગત જ્ઞાનનો ભાગ હતા અને તેથી તે નવીનતાના માપદંડને પૂર્ણ કરતા ન હતા. 1997 માં આ ઐતિહાસિક વિજયે ભારતીય પરંપરાગત જ્ઞાનને બાયોપાયરસીથી સુરક્ષિત કર્યું અને ઇન્ડિયા'સ ટ્રેડિશનલ નોલેજ ડિજિટલ લાઇબ્રેરી (TKDL) ની રચનાનો માર્ગ મોકળો કર્યો.

Explanation

BGR-34, જેનો અર્થ બ્લડ ગ્લુકોઝ રેગ્યુલેટર-34 છે, તે એક આયુર્વેદિક એન્ટી-ડાયાબિટીક હર્બલ ફોર્મ્યુલેશન છે જે વૈજ્ઞાનિક અને ઔદ્યોગિક સંશોધન પરિષદ (CSIR) ની બે પ્રયોગશાળાઓ - નેશનલ બોટનિકલ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (NBRI) અને સેન્ટ્રલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ મેડિસિનલ એન્ડ એરોમેટિક પ્લાન્ટ્સ (CIMAP) દ્વારા સંયુક્ત રીતે વિકસાવવામાં આવી છે. આ ફોર્મ્યુલેશન ટાઇપ-2 ડાયાબિટીસથી પીડિત દર્દીઓમાં બ્લડ ગ્લુકોઝના સ્તરને સંચાલિત કરવા અને નિયંત્રિત કરવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું છે, અને તેને AYUSH મંત્રાલય દ્વારા મંજૂરી આપવામાં આવી છે.

Explanation

વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી વિભાગે યોગ અને ધ્યાન (SATYAM) ની વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી પહેલ શરૂ કરી છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય યોગ અને ધ્યાન (SATYAM) ની અસરો પર વૈજ્ઞાનિક સંશોધનને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે. આ કાર્યક્રમ આ પ્રાચીન ભારતીય પદ્ધતિઓની શારીરિક અને માનસિક સ્વાસ્થ્ય તેમજ જ્ઞાનાત્મક કાર્યક્ષમતા પરની અસરની શોધખોળ કરવા માટે રચાયેલ છે, જેમાં આધુનિક વૈજ્ઞાનિક સાધનો અને તકનીકોનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે. તે વિવિધ વિકારોથી પીડાતા સ્વસ્થ વ્યક્તિઓ અને દર્દીઓ બંનેને સામેલ કરતા સંશોધનને ટેકો આપે છે જેથી યોગ અને ધ્યાન માટે મજબૂત, પુરાવા-આધારિત માન્યતા સ્થાપિત કરી શકાય.

Explanation

ગ્રહોની ગતિના કેપ્લરના બીજા નિયમ મુજબ, જેને સમાન ક્ષેત્રફળનો નિયમ પણ કહેવાય છે, ઉપગ્રહ અને પૃથ્વીને જોડતી રેખા સમાન સમયગાળા દરમિયાન સમાન ક્ષેત્રફળને આવરી લે છે. આનો અર્થ એ થાય છે કે કોણીય વેગમાનના સંરક્ષણને કારણે ઉપગ્રહ પૃથ્વીની નજીક હોય ત્યારે (પેરીજી પર) ઝડપથી અને દૂર હોય ત્યારે (એપોજી પર) ધીમેથી ગતિ કરે છે.

ગાણિતિક રીતે, ત્રિજ્યા r ની સ્થિર કક્ષામાં રહેલા ઉપગ્રહ માટે, કક્ષીય વેગ v એ v = √(GM/r) સંબંધ દ્વારા આપવામાં આવે છે, જ્યાં G ગુરુત્વાકર્ષણ સ્થિરાંક છે અને M પૃથ્વીનું દળ છે. જેમ જેમ ઉપગ્રહને પૃથ્વીની નજીક લાવવામાં આવે છે, તેમ તેમ કક્ષીય ત્રિજ્યા r ઘટે છે, જે સીધી રીતે કક્ષીય વેગ v માં વધારો કરે છે.

Explanation

વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી માટે શાંતિ સ્વરૂપ ભટનાગર પુરસ્કાર દર વર્ષે કાઉન્સિલ ઓફ સાયન્ટિફિક એન્ડ ઇન્ડસ્ટ્રિયલ રિસર્ચ (CSIR) દ્વારા વિવિધ વૈજ્ઞાનિક શાખાઓમાં ઉત્કૃષ્ટ ભારતીય સંશોધનને માન્યતા આપવા માટે આપવામાં આવે છે. CSIR ના સ્થાપક ડાયરેક્ટર-જનરલ, સર શાંતિ સ્વરૂપ ભટનાગરના નામ પરથી રાખવામાં આવેલો આ અત્યંત પ્રતિષ્ઠિત પુરસ્કાર, યુવા ભારતીય વૈજ્ઞાનિકોને જૈવિક, રાસાયણિક, ગાણિતિક, ભૌતિક, તબીબી, એન્જિનિયરિંગ અને પૃથ્વી વિજ્ઞાન જેવા ક્ષેત્રોમાં નોંધપાત્ર અને ઉત્કૃષ્ટ સંશોધન, લાગુ અથવા મૂળભૂત માટે આપવામાં આવે છે.

Explanation

KALPANA-1, જે મૂળરૂપે 12 સપ્ટેમ્બર, 2002 ના રોજ પોલર સેટેલાઇટ લોન્ચ વ્હીકલ (PSLV-C4) દ્વારા METSAT-1 તરીકે લોન્ચ કરવામાં આવ્યું હતું, તે ભારતીય અવકાશ સંશોધન સંસ્થા (ISRO) દ્વારા નિર્મિત પ્રથમ વિશિષ્ટ હવામાન ઉપગ્રહ છે. તેના લોન્ચ પહેલાં, બહુહેતુક INSAT શ્રેણીના ઉપગ્રહોના ભાગ રૂપે હવામાન ઇમેજિંગ સાધનો ઉડાડવામાં આવ્યા હતા. METSAT-1 ને વાદળ ઇમેજિંગ, પાણીની વરાળ મેપિંગ અને પવન વેક્ટર માપન જેવી હવામાન સંબંધિત સેવાઓ પ્રદાન કરવા માટે સમર્પિત, સ્ટેન્ડ-અલોન હવામાન ઉપગ્રહ તરીકે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું હતું. ફેબ્રુઆરી 2003 માં, વડાપ્રધાન અટલ બિહારી વાજપેયીએ અવકાશ શટલ કોલંબિયા દુર્ઘટનામાં મૃત્યુ પામેલા ભારતીય-અમેરિકન અવકાશયાત્રી કલ્પના ચાવલાની યાદમાં ઉપગ્રહનું નામ બદલીને KALPANA-1 રાખ્યું.

Explanation

ગુજરાત બજેટ 2017-18 માં, કુલ બજેટનું કદ ₹1,72,179.24 કરોડ હતું. શિક્ષણ ક્ષેત્રને ₹25,000 કરોડની જોગવાઈ સાથે સૌથી વધુ ભંડોળ મળ્યું. શહેરી વિકાસ ક્ષેત્રને ₹11,500 કરોડની બીજા ક્રમે સૌથી વધુ ફાળવણી મળી. તેની સરખામણીમાં, આરોગ્ય ક્ષેત્રને ₹8,800 કરોડની ફાળવણી મળી, અને આદિજાતિ વિકાસ વિભાગને ₹2,000 કરોડની ફાળવણી મળી.

Explanation

એગ્રીકલ્ચર ટેકનોલોજી મેનેજમેન્ટ એજન્સી (આત્મા) યોજના એ કેન્દ્ર પ્રાયોજિત યોજના છે જે ગુજરાત સરકાર સહિત રાજ્ય સરકારો દ્વારા એક્સ્ટેંશન રિફોર્મ્સ માટે સ્ટેટ એક્સ્ટેંશન પ્રોગ્રામ્સના સમર્થન હેઠળ અમલમાં મૂકવામાં આવે છે.

આ યોજનાનો ઉદ્દેશ્ય ચાર મુખ્ય સુધારણા પ્રક્રિયાઓ પર ભાર મૂકીને વિકેન્દ્રિત અને ખેડૂત-મૈત્રીપૂર્ણ વિસ્તરણ પ્રણાલી સ્થાપિત કરવાનો છે:

ખેતી પ્રણાલીના અભિગમ સાથે સુસંગત, સંકલિત, વિસ્તૃત આધારિત વિસ્તરણ વિતરણ પદ્ધતિ સુનિશ્ચિત કરવી.

ખેડૂત મહિલાઓને જૂથોમાં સામેલ કરીને, તેમની ક્ષમતાઓનું નિર્માણ કરીને અને વિશેષ તાલીમ પૂરી પાડીને લિંગ સંબંધિત ચિંતાઓને સંબોધવી.

ટેકનોલોજીના પ્રસારમાં જાહેર, ખાનગી અને બિન-સરકારી ક્ષેત્રના સેવા પ્રદાતાઓને સામેલ કરીને બહુ-એજન્સી વિસ્તરણ વ્યૂહરચનાઓને પ્રોત્સાહન આપવું.

વિસ્તરણ આયોજનને માંગ-આધારિત બનાવવા માટે, બ્લોક અને જિલ્લા સ્તરેથી શરૂ કરીને, તળિયાથી આયોજન પ્રક્રિયા અને સહભાગી અભિગમોનો ઉપયોગ કરવો.

Explanation

ગુજરાતી ફિલ્મ 'રોંગ સાઈડ રાજુ' એ 2017 માં 64મા રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કારમાં શ્રેષ્ઠ ફીચર ફિલ્મ (ગુજરાતી) નો રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કાર જીત્યો હતો. મિખિલ મુસલે દ્વારા દિગ્દર્શિત અને સિનેમેન પ્રોડક્શન્સ અને ફેન્ટમ ફિલ્મ્સ દ્વારા સહ-નિર્મિત, આ થ્રિલર-ડ્રામા ફિલ્મ અમદાવાદમાં 2013 ની વાસ્તવિક હિટ-એન્ડ-રન ઘટનાથી પ્રેરિત છે. તેમાં પ્રતિક ગાંધી મુખ્ય ભૂમિકામાં છે, જેની સાથે કિમર્લી લુઇસા મેકબેથ અને આસિફ બસરા પણ છે.

Explanation

એપ્રિલ ૨૦૧૭ માં, પોર્ટ ઓફ રોટરડેમ ઓથોરિટી અને ગુજરાત મેરીટાઇમ બોર્ડ વચ્ચે એક કરાર થયો હતો જેમાં પોર્ટ ઓફ રોટરડેમ ગુજરાતના દરિયાકિનારે વિવિધ પ્રોજેક્ટ્સ માટે વ્યૂહાત્મક સલાહકાર અને કુશળતા પ્રદાન કરવા સંમત થયું હતું. આ ભાગીદારી બંદર આયોજન, નવા ગ્રીનફિલ્ડ બંદરોના વિકાસ, ક્ષમતા નિર્માણ અને બંદર વ્યવસ્થાપન અને લોજિસ્ટિક્સમાં વૈશ્વિક શ્રેષ્ઠ પદ્ધતિઓના અમલીકરણ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.

Explanation

મમતા કલ્યાણ એ ગુજરાત સરકાર દ્વારા શરૂ કરાયેલ મમતા અભિયાનનો ઘટક નથી. મમતા અભિયાન એ સંકલિત બાળ વિકાસ સેવાઓ (Integrated Child Development Services) સાથે સંકલનમાં અમલમાં મૂકવામાં આવેલ એક આઉટરીચ આરોગ્ય અને પોષણ પહેલ છે, જે માતા અને બાળકની સંભાળ પૂરી પાડે છે. આ યોજના હેઠળના સંરચિત ઘટકોમાં મમતા દિવસ (આરોગ્ય અને પોષણ દિવસ), મમતા મુલાકાત (પ્રસૂતિ પછી ઘરે મુલાકાત), મમતા સંદર્ભ (રેફરલ સેવાઓ), મમતા નોંધ (રેકોર્ડ્સ અને રજિસ્ટર), અને મમતા તરુણી (કિશોર આરોગ્ય) નો સમાવેશ થાય છે.

Explanation

ગુજરાત વિધાનસભામાં, જેમાં કુલ ૧૮૨ બેઠકો છે, તેમાં પછાત સમુદાયો માટે બેઠકોનું અનામત ૨૦૦૮ના સંસદીય અને વિધાનસભા મતવિસ્તારોના પરિસીમન આદેશ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે. આ પરિસીમન હેઠળ, ૧૩ બેઠકો અનુસૂચિત જાતિ (SC) સંબંધિત ઉમેદવારો માટે અનામત છે અને ૨૭ બેઠકો અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) સંબંધિત ઉમેદવારો માટે અનામત છે.

Explanation

જી.આર. વિશ્વનાથન જાન્યુઆરી 2017 માં ભારતીય સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા નિયુક્ત એડમિનિસ્ટ્રેટર્સની સમિતિ (COA) ના સભ્ય ન હતા. કોર્ટે ચાર સભ્યોની COA ની નિમણૂક કરી હતી, જે બોર્ડ ઓફ કંટ્રોલ ફોર ક્રિકેટ ઇન ઇન્ડિયા (BCCI) ના વહીવટની દેખરેખ રાખવા અને જસ્ટિસ લોઢા સમિતિના સુધારાનો અમલ કરવા માટે કાર્યરત હતી. તેમાં ભૂતપૂર્વ કમ્પ્રોલર અને ઓડિટર જનરલ વિનોદ રાય, ક્રિકેટ ઇતિહાસકાર રામચંદ્ર ગુહા, ભૂતપૂર્વ ભારતીય મહિલા ક્રિકેટ ટીમના કેપ્ટન ડાયના એડુલ્જી અને IDFC મેનેજિંગ ડિરેક્ટર વિક્રમ લિમાયેનો સમાવેશ થતો હતો. ભૂતપૂર્વ ભારતીય ક્રિકેટર જી.આર. વિશ્વનાથનનો આ વહીવટી પેનલમાં સમાવેશ કરવામાં આવ્યો ન હતો.

Explanation

માતોશ્રી પુસ્તકના લેખક સુમિત્રા મહાજન છે, જે લોકસભાના પૂર્વ અધ્યક્ષ છે. એપ્રિલ ૨૦૧૭ માં પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી દ્વારા વિમોચિત થયેલ આ પુસ્તક, ૧૮મી સદીના માલવા રાજ્યના મરાઠા મહારાણી અહિલ્યાબાઈ હોલકરના જીવન અને સમયનું ચિત્રણ કરે છે, જેમણે ઈન્દોર પર શાસન કર્યું હતું. સુમિત્રા મહાજન, જે ઈન્દોરનું પ્રતિનિધિત્વ કરતી આઠ વખતના સંસદ સભ્ય છે, તેમણે મૂળ આ કૃતિ મહારાણી અહિલ્યાબાઈ હોલકરના ઉત્કૃષ્ટ વહીવટ, સામાજિક સુધારા અને કરુણાપૂર્ણ શાસનને દર્શાવવા માટે એક નાટક તરીકે લખી હતી.

Explanation

યુનેસ્કોના મહાનિર્દેશકે, કાર્યક્રમની સલાહકાર સમિતિની ભલામણ બાદ, 2018 માટે એથેન્સને યુનેસ્કો વર્લ્ડ બુક કેપિટલ તરીકે નામ આપ્યું હતું. ગ્રીસની રાજધાનીને તેની પ્રસ્તાવિત વર્ષભરની પ્રવૃત્તિઓના કાર્યક્રમની અસાધારણ ગુણવત્તા માટે પસંદ કરવામાં આવી હતી. 23 એપ્રિલ, 2018 ના રોજ વર્લ્ડ બુક એન્ડ કોપીરાઈટ ડે પર શરૂ થયેલી આ પહેલમાં વર્કશોપ, કવિતા વાંચન, લેખકો અને અનુવાદકો સાથેની મુલાકાતો અને કોન્સર્ટનો સમાવેશ થાય છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય પુસ્તકો અને વાંચનને શહેરની સમગ્ર વસ્તી, જેમાં હાંસિયામાં ધકેલાઈ ગયેલા જૂથો, સ્થળાંતર કરનારાઓ અને શરણાર્થીઓનો સમાવેશ થાય છે, તેમને સુલભ બનાવવાનો છે.

Explanation

કેરળ માર્ચ 2017માં તેના રાજ્ય બજેટની રજૂઆત દરમિયાન તેના નાગરિકોના મૂળભૂત માનવ અધિકાર તરીકે ઇન્ટરનેટ સુલભતા જાહેર કરનાર પ્રથમ ભારતીય રાજ્ય બન્યું. આ જાહેરાતને અમલમાં મૂકવા માટે, રાજ્ય સરકારે કેરળ ફાઇબર ઓપ્ટિક નેટવર્ક પ્રોજેક્ટ શરૂ કર્યો. આ પહેલનો ઉદ્દેશ્ય ગરીબી રેખા નીચેના લગભગ બે મિલિયન પરિવારોને મફત હાઇ-સ્પીડ ઇન્ટરનેટ પ્રદાન કરવાનો છે, સાથે સાથે રાજ્યભરના અન્ય રહેવાસીઓને સસ્તું ઇન્ટરનેટ સુલભતા પૂરી પાડવાનો છે.

Explanation

ત્રણ દિવસીય ઉત્સવ "Destination North East 2017" નું આયોજન 6 માર્ચ થી 8 માર્ચ, 2017 દરમિયાન ચંદીગઢમાં કરવામાં આવ્યું હતું. તેનું આયોજન ઉત્તર-પૂર્વીય પ્રદેશના વિકાસ મંત્રાલય (DoNER) દ્વારા PHD ચેમ્બર ઓફ કોમર્સ એન્ડ ઇન્ડસ્ટ્રીના સહયોગથી કરવામાં આવ્યું હતું, જેથી ઉત્તર-પૂર્વીય પ્રદેશને રોકાણ માટે સંભવિત સ્થળ તરીકે દર્શાવી શકાય. આ કાર્યક્રમમાં પ્રદેશની સમૃદ્ધ સાંસ્કૃતિક વારસો, પ્રવાસન ક્ષમતા અને હાથવણાટ, હસ્તકલા અને બાગાયત જેવા મુખ્ય ક્ષેત્રોમાં યોગ્ય ટેકનોલોજીના ઉપયોગ પર પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો હતો. આ પ્રથમ વખત હતું જ્યારે વાર્ષિક કાર્યક્રમ નવી દિલ્હીની બહાર યોજાયો હતો.

Explanation

૨૦૧૬-૧૭ ની ખરીફ સિઝન માટે, કેબિનેટ કમિટી ઓન ઇકોનોમિક અફેર્સ (CCEA) એ કપાસ (લાંબા રેસા) માટે લઘુત્તમ ટેકાનો ભાવ (MSP) ₹૪૧૬૦ પ્રતિ ક્વિન્ટલ નક્કી કર્યો હતો. આ અગાઉના વર્ષના ₹૪૧૦૦ પ્રતિ ક્વિન્ટલના ભાવ કરતાં ₹૬૦ પ્રતિ ક્વિન્ટલનો વધારો દર્શાવે છે.

Explanation

ચેનાની-નસરી ટનલ, જેને પટનીટોપ ટનલ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ 44 (NH 44) પર નિર્મિત છે. આ દ્વિ-માર્ગી ટનલ ધોરીમાર્ગ પર પટનીટોપ, કુડ અને બટોટેના ભૂસ્ખલન-ગ્રસ્ત અને બરફીલા વિસ્તારોને બાયપાસ કરે છે, જેનાથી જમ્મુ અને શ્રીનગર વચ્ચેનું મુસાફરી અંતર લગભગ ત્રીસ કિલોમીટર ઘટે છે અને મુસાફરીનો સમય નોંધપાત્ર રીતે ઓછો થાય છે. રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ 44 એ ભારતમાં સૌથી લાંબો ઉત્તર-દક્ષિણ ધોરીમાર્ગ છે, જે શ્રીનગરને સીધું કન્યાકુમારી સાથે જોડે છે.

Explanation

માર્ચ 2017 માં, કર્મચારી ભવિષ્ય નિધિ સંગઠનના કેન્દ્રીય ટ્રસ્ટી મંડળે કેન્દ્ર સરકારને યોજના-આધારિત અસંગઠિત કામદારોના સ્વયંસેવકોને સામાજિક સુરક્ષા લાભો વિસ્તારવા માટે સૂચના જારી કરવાની ભલામણ કરી હતી. આ ભલામણ ખાસ કરીને ત્રણ મુખ્ય જૂથોને લક્ષ્યાંકિત કરતી હતી: આંગણવાડી કાર્યકરો, માન્ય સામાજિક આરોગ્ય કાર્યકરો (આશા) અને મધ્યાહન ભોજન કાર્યકરો, જેથી આશરે 62 લાખ કામદારોને ભવિષ્ય નિધિ નેટવર્ક હેઠળ લાવી શકાય.

Explanation

૧ મે, ૨૦૧૭ ના રોજ જાહેર ક્ષેત્રની તેલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ દ્વારા શરૂ કરાયેલા ડાયનેમિક ફ્યુઅલ પ્રાઇસિંગ પાઇલટ પ્રોજેક્ટ હેઠળ, ભારતના પાંચ પસંદ કરેલા શહેરોમાં દૈનિક ધોરણે પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ સુધારવામાં આવ્યા હતા. આ પાંચ શહેરો પુડુચેરી (પોંડિચેરી), ઉદયપુર, જમશેદપુર, ચંદીગઢ અને વિશાખાપટ્ટનમ હતા. પુણે આ પાઇલટ તબક્કામાં સામેલ નહોતું.

Explanation

ભારતમાલા પરિયોજના એ માર્ગ પરિવહન અને ધોરીમાર્ગ મંત્રાલય દ્વારા શરૂ કરાયેલ, ધોરીમાર્ગ ક્ષેત્ર માટે એક કેન્દ્ર-પ્રાયોજિત છત્ર કાર્યક્રમ છે. તે દેશભરમાં માર્ગ ટ્રાફિક અને માલસામાનની હેરફેરની કાર્યક્ષમતાને શ્રેષ્ઠ બનાવવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવી હતી, જે નિર્ણાયક માળખાકીય અંતરને પૂર્ણ કરે છે. આ કાર્યક્રમમાં રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ વિકાસ પ્રોજેક્ટ સહિત ચાલુ ધોરીમાર્ગ વિકાસ પ્રોજેક્ટ્સનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો, જેથી આર્થિક કોરિડોર, આંતર-કોરિડોર, ફીડર રૂટ, રાષ્ટ્રીય કોરિડોર કાર્યક્ષમતા સુધારણા, સરહદી અને આંતરરાષ્ટ્રીય કનેક્ટિવિટી રોડ, દરિયાકાંઠાના અને બંદર કનેક્ટિવિટી રોડ અને ગ્રીનફિલ્ડ એક્સપ્રેસવેના વ્યવસ્થિત વિકાસ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી શકાય.

Explanation

સંપદા યોજના, જેનો અર્થ સ્કીમ ફોર એગ્રો-મરીન પ્રોસેસિંગ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ ઓફ એગ્રો-પ્રોસેસિંગ ક્લસ્ટર્સ (Scheme for Agro-Marine Processing and Development of Agro-Processing Clusters) છે, તે ફૂડ પ્રોસેસિંગ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ મંત્રાલય દ્વારા શરૂ કરવામાં આવી હતી. પાછળથી તેનું નામ પ્રધાનમંત્રી કિસાન સંપદા યોજના રાખવામાં આવ્યું. આ એક છત્રી યોજના છે જે ખાદ્ય પ્રક્રિયા માટે આધુનિક માળખાકીય સુવિધાઓ અને ખેતરથી રિટેલ આઉટલેટ સુધી કાર્યક્ષમ સપ્લાય ચેઇન મેનેજમેન્ટ બનાવવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવી છે. તેના પ્રાથમિક ઉદ્દેશ્યોમાં ખાદ્ય પ્રક્રિયા એકમોનું આધુનિકીકરણ, કૃષિ કચરામાં ઘટાડો, ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં રોજગારીની તકોનું સર્જન અને ખેડૂતોના કૃષિ ઉત્પાદનો માટે વધુ સારા વળતરની ખાતરી કરીને તેમની આવક બમણી કરવાનો સમાવેશ થાય છે.

Explanation

વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (WHO) દ્વારા 7 એપ્રિલ 2017 ના રોજ 'ડિપ્રેશન: ચાલો વાત કરીએ' ને વિશ્વ આરોગ્ય દિવસની સત્તાવાર થીમ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવી હતી. આ અભિયાનનો પ્રાથમિક ઉદ્દેશ્ય ડિપ્રેશનથી પીડિત વધુ લોકોને મદદ મેળવવા અને પ્રાપ્ત કરવા પ્રોત્સાહિત કરવાનો હતો, જ્યારે વૈશ્વિક સ્તરે માનસિક સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત મુદ્દાઓની આસપાસના સામાજિક કલંકને ઘટાડવા માટે સક્રિયપણે કાર્ય કરવાનો હતો. ડિપ્રેશનને વિશ્વભરમાં બીમારી અને અપંગતાના મુખ્ય કારણ તરીકે પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યું હતું, જે સારવાર અને પુનઃપ્રાપ્તિ તરફ ખુલ્લી ચર્ચાને નિર્ણાયક પ્રથમ પગલું બનાવે છે.

Explanation

2017 ની રાષ્ટ્રીય આરોગ્ય નીતિનો ઉદ્દેશ્ય જીવનના તમામ તબક્કે, નિવારક અને પ્રોત્સાહક આરોગ્ય સંભાળ અભિગમ દ્વારા, દરેક માટે આરોગ્ય અને સુખાકારીનું સર્વોચ્ચ શક્ય સ્તર પ્રાપ્ત કરવાનો છે. આ ઉદ્દેશ્ય હાંસલ કરવા માટે, નીતિ 2025 સુધીમાં આરોગ્ય પર સરકારી ખર્ચને GDPના 1.2% ના આધારસ્તરથી વધારીને GDPના 2.5% કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂકે છે. આ લક્ષ્યાંક આરોગ્ય માટે નોંધપાત્ર નાણાકીય વિસ્તરણ પ્રદાન કરવાનો પ્રયાસ કરે છે, જે સારી ગુણવત્તાની આરોગ્ય સેવાઓની સાર્વત્રિક પહોંચ સુનિશ્ચિત કરવામાં અને દર્દીઓ માટે ખિસ્સામાંથી થતા ખર્ચને ઘટાડવામાં મદદરૂપ થાય છે.

Explanation

માધુરી દીક્ષિતને MAA (મધર'સ એબ્સોલ્યુટ અફેક્શન) કાર્યક્રમના બ્રાન્ડ એમ્બેસેડર તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા, જે ઓગસ્ટ 2016 માં કેન્દ્રીય આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલય દ્વારા શરૂ કરવામાં આવ્યો હતો. આ દેશવ્યાપી કાર્યક્રમનો ઉદ્દેશ્ય સ્તનપાનને પ્રોત્સાહન આપવાનો અને માતાઓમાં શિશુના અસ્તિત્વ અને સ્વાસ્થ્ય માટે તેના મહત્વપૂર્ણ ફાયદાઓ વિશે જાગૃતિ લાવવાનો છે.

Explanation

ભારતીય નૌકાદળના ટુપૉલેવ Tu-142M લાંબા અંતરના દરિયાઈ પેટ્રોલિંગ વિમાનને ૨૯ વર્ષની સેવા બાદ માર્ચ ૨૦૧૭ માં ઔપચારિક રીતે સેવાનિવૃત્ત કરવામાં આવ્યું હતું. ૮ એપ્રિલ, ૨૦૧૭ ના રોજ, વિમાને INS દેગા, વિશાખાપટ્ટનમ ખાતે તેની અંતિમ ઉડાન ભરી, જ્યાં તેને આંધ્ર પ્રદેશના મુખ્યમંત્રી, એન. ચંદ્રબાબુ નાયડુને સોંપવામાં આવ્યું હતું, જેથી તેને બીચ રોડ પર જાહેર સંગ્રહાલયમાં રૂપાંતરિત કરી શકાય.

Explanation

સ્વાતિ વેપન લોકેટિંગ રડાર એ ડિફેન્સ રિસર્ચ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ ઓર્ગેનાઈઝેશન હેઠળની લેબોરેટરી, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ એન્ડ રડાર ડેવલપમેન્ટ એસ્ટાબ્લિશમેન્ટ દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલી અને ભારત ઇલેક્ટ્રોનિક્સ લિમિટેડ દ્વારા ઉત્પાદિત સ્વદેશી મોબાઇલ રડાર સિસ્ટમ છે. તે દુશ્મનના આર્ટિલરી, મોર્ટાર અને રોકેટ લોન્ચરના પ્રોજેક્ટાઇલ ટ્રેજેક્ટરીનું વિશ્લેષણ કરીને આપમેળે શોધવા, ટ્રેક કરવા અને સ્થાન નિર્ધારિત કરવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવી છે, જ્યારે સીધા પ્રતિ-આગને પણ સુવિધા આપે છે. આ સિસ્ટમ માર્ચ 2017 માં ભારતીય સેનાને સત્તાવાર રીતે સોંપવામાં આવી હતી.

Explanation

ન્યુક્લિયર સપ્લાયર્સ ગ્રુપ (NSG) એ 48 ભાગીદાર સરકારોનું બનેલું એક બહુપક્ષીય નિકાસ નિયંત્રણ શાસન છે. તેની સ્થાપના 1974 માં ભારતના પ્રથમ પરમાણુ શસ્ત્ર પરીક્ષણના પ્રતિભાવ રૂપે કરવામાં આવી હતી, જેથી નાગરિક પરમાણુ સામગ્રી અને પરમાણુ-સંબંધિત ટેકનોલોજીની નિકાસ પરમાણુ શસ્ત્રોના વિકાસ તરફ વાળવામાં ન આવે તેની ખાતરી કરી શકાય. જૂથમાં નિર્ણયો સર્વસંમતિથી લેવામાં આવે છે, અને તમામ મુખ્ય પરમાણુ સપ્લાયર દેશો તેનો ભાગ છે.

Explanation

૧૩ એપ્રિલ, ૨૦૧૭ ના રોજ, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ લશ્કરે પૂર્વી અફઘાનિસ્તાનના નાંગરહાર પ્રાંતના આચિન જિલ્લામાં GBU-43/B મેસિવ ઓર્ડનન્સ એર બ્લાસ્ટ બોમ્બ, જે સામાન્ય રીતે 'મધર ઓફ ઓલ બોમ્બ્સ' તરીકે ઓળખાય છે, તે છોડ્યો હતો. આ લશ્કરી હુમલાનો ઉદ્દેશ ઇસ્લામિક સ્ટેટ ઓફ ઇરાક એન્ડ ધ લેવન્ટ – ખોરાસાન પ્રાંતના આતંકવાદીઓ દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતા ગુફાઓ અને સુરંગોના જટિલ નેટવર્કને નિશાન બનાવવાનો હતો. આ મિશન લડાઇમાં આ ખાસ બિન-પરમાણુ શસ્ત્રનો પ્રથમ વખત ઓપરેશનલ ઉપયોગ હતો.

Explanation

માર્ચ ૨૦૧૭ માં, ભારતે આંતરરાષ્ટ્રીય ઉર્જા એજન્સી (IEA) માં એસોસિએશન દેશ તરીકે પ્રવેશ કર્યો. વર્ષ ૨૦૧૬ માટે, ચીન અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ પછી ભારત વિશ્વમાં ત્રીજો સૌથી મોટો પ્રાથમિક ઉર્જા વપરાશકર્તા હતો. મજબૂત આર્થિક વિસ્તરણ, વસ્તી વૃદ્ધિ અને શહેરીકરણમાં વધારો થવાને કારણે ભારતના ઉર્જા વપરાશમાં ઝડપથી વધારો થયો છે, જેના કારણે વૈશ્વિક સ્તરે અન્ય મોટી અર્થવ્યવસ્થાઓ કરતાં તેનો ક્રમ આગળ રહ્યો છે.

Explanation

ડિસેમ્બર 2016 માં, કતારે કાયદો નંબર 21 ઓફ 2015 અમલમાં મૂક્યો, જે વિવાદાસ્પદ 'કફાલા' (પ્રાયોજક) પ્રણાલીને ઔપચારિક રીતે કરાર-આધારિત શ્રમ મોડેલ સાથે બદલવા માટે અમલમાં આવ્યો. કફાલા પ્રણાલી હેઠળ, વિદેશી કામદારો તેમના નોકરીદાતાઓ સાથે કાયદેસર રીતે બંધાયેલા હતા, જેઓ નોકરી બદલવાની અથવા દેશ છોડવાની તેમની ક્ષમતાને નિયંત્રિત કરતા હતા. 2016 ના સુધારાનો ઉદ્દેશ્ય સ્થળાંતરિત કામદારોને વધુ સુગમતા, કરાર-આધારિત સુરક્ષા અને રોજગાર બદલવા માટે નિયંત્રિત પ્રક્રિયાઓ પ્રદાન કરવાનો હતો.

Explanation

સાગરમતા ફ્રેન્ડશીપ એ નેપાળ અને ચીનની સેનાઓ દ્વારા સંયુક્ત રીતે હાથ ધરવામાં આવેલ દ્વિપક્ષીય લશ્કરી કવાયત છે. આ સંયુક્ત લશ્કરી કવાયતની પ્રથમ આવૃત્તિ એપ્રિલ ૨૦૧૭ માં નેપાળના કાઠમંડુમાં આતંકવાદ વિરોધી, આપત્તિ વ્યવસ્થાપન અને શોધ-બચાવ કામગીરી પર પ્રાથમિક ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને યોજાઈ હતી.

Explanation

એરએશિયાએ 2013 માં એરએશિયા ઇન્ડિયાની સ્થાપના કરીને ટાટા સન્સ સાથે સંયુક્ત સાહસ દ્વારા ભારતીય ઉડ્ડયન બજારમાં પ્રવેશ કર્યો. બીજી બાજુ, ઇન્ડિગોનું સંચાલન ઇન્ટરગ્લોબ એવિએશન લિમિટેડ દ્વારા સ્વતંત્ર રીતે કરવામાં આવે છે, જેની સ્થાપના રાહુલ ભાટિયા અને રાકેશ ગંગવાલ દ્વારા કરવામાં આવી હતી, અને તેનો એર એશિયા સાથે ક્યારેય સંયુક્ત સાહસ કે વ્યવસાયિક જોડાણ રહ્યું નથી. આનાથી એર એશિયા અને ઇન્ડિગોની જોડી ખોટી ઠરે છે.

Explanation

રોહિંગ્યા મુસ્લિમો એક વંશીય લઘુમતી જૂથ છે જે મુખ્યત્વે મ્યાનમારના રખાઈન રાજ્યમાં રહે છે, જે દેશના પશ્ચિમ કિનારે બાંગ્લાદેશની સરહદ પર સ્થિત છે. ઐતિહાસિક રીતે અરકાન તરીકે ઓળખાતું, રખાઈન રાજ્ય રોહિંગ્યા લોકોનું પરંપરાગત ઘર છે, જ્યાં તેઓ પેઢીઓથી રહે છે.