महाराष्ट्रात दुष्काळामुळे पाणीकपात आणि बोरवेल बंदी लागू
Source:downtoearth-org ↗
हे का महत्त्वाचे आहे
MPSC च्या उमेदवारांसाठी महाराष्ट्रातील राज्य-विशिष्ट पर्यावरणीय आव्हाने, दुष्काळ व्यवस्थापन धोरणे, भूजल संपदा घटण्याची समस्या आणि प्रशासकीय प्रतिसाद समजून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
सारांश
भीषण दुष्काळी परिस्थितीचा सामना करत, भूजल पातळी झपाट्याने खालावल्यामुळे आणि पिण्याच्या पाण्याची उपलब्धता सुनिश्चित करण्यासाठी, महाराष्ट्र सरकारने पाणी व्यवस्थापनाचे निर्बंध कडक केले असून मराठवाड्यातील संवेदनशील भागांमध्ये साप्ताहिक पाणी कपात आणि नवीन बोअरवेल खणण्यावर पूर्ण बंदी लागू केली आहे.
मुख्य मुद्दे
- महाराष्ट्राने मराठवाड्यासारख्या दुष्काळग्रस्त प्रदेशांमध्ये साप्ताहिक पाणीकपात आणि बोरवेल खोदण्यावर बंदी यांसारखे कठोर प्रतिबंध लागू केले आहेत.
- भूगर्भातील पाण्याच्या पातळीत झालेली घट आणि धरणातील जलसाठा आटल्यामुळे स्थानिक प्रशासनाला शेती आणि औद्योगिकीकरणापेक्षा पिण्याच्या पाण्याला प्राधान्य देणे भाग पाडले आहे.
- महाराष्ट्रातील ग्रामीण आणि निमशहरी भागात कूपनलिकांद्वारे (borewells) भूजलाचा अतिउपसा हे दीर्घकालीन जल सुरक्षेसाठी एक मोठे संकट म्हणून पुढे आले आहे.
पूर्वपरीक्षा सापळा
राज्यव्यापी दुष्काळात सर्व भूजल उपशाचे नियमन करण्याचा अनन्य अधिकार केंद्र सरकारकडे आहे.
स्पर्धकांना सहसा असे वाटते की भूजल उपसा पूर्णपणे अनियंत्रित किंवा केंद्रीय नियंत्रणाखाली आहे, आणि ते महाराष्ट्र भूजल कायद्यासारख्या राज्य-विशिष्ट अधिनियमांकडे दुर्लक्ष करतात.
संबंधित स्थिर संकल्पना
महाराष्ट्रातील भूजल व्यवस्थापनाची प्रमुख भौगोलिक आणि कायदेशीर वैशिष्ठ्ये कोणती आहेत?
- पर्जन्यछायेचा प्रदेश: मराठवाडा हा पश्चिम घाटाच्या पर्जन्यछायेच्या प्रदेशात वसलेला असून, तिथे मर्यादित पाऊस (६००-८०० मिमी) पडतो.
- कायद्याची चौकट: महाराष्ट्र भूजल (विकास आणि व्यवस्थापन) कायदा प्राधिकाऱ्यांना अनधिकृत बोअरवेलना दंड करण्याची आणि उपशाचे नियमन करण्याची अधिकार देतो.
- पीिका पद्धती: अर्ध-शुष्क नदी खोऱ्यांमधील उसाची शेती सिंचनाचे प्रमाणहीन पाणी वापरते, ज्यामुळे भूजल पातळीची घट वेगाने होते.
आंतर-विषय नमुने
उसाची लागवड विरुद्ध भूजल घट</blockquote>
मराठवाड्यातील वारंवार पडणारा दुष्काळ हा रोख पिकांच्या अर्थशास्त्रातील (ऊस) आणि निम-शुष्क नदीखोऱ्यांमधील पर्यावरणीय वहनक्षमतेमधील संघर्ष अधोरेखित करतो.
भूकंपीय पाणीविषयक कायदे विरुद्ध सहकार संघराज्यवाद
राज्यस्तरीय दुष्काळ घोषणांमुळे महाराष्ट्र भूजल कायद्यांतर्गत वैधानिक भूजल नियमन सुरू होते, ज्यामुळे विकेंद्रित संसाधन प्रशासनाची परीक्षा होते.
महाराष्ट्र भूजल कायदा तरतुदी आणि मराठवाड्यातील पर्जन्यछायेचा भौगोलिक प्रदेश हे MPSC च्या भौतिक-सामाजिक भूगोलामध्ये वारလंवार समाविष्ट केले जातात.
संबंधित PYQ · 2
संबंधित PYQ · 2
- 2024MPSC_PRELIMSGS1
In which district is the Hetwane major irrigation scheme located ?
- 2024MPSC_PRELIMSGS1
Which type of drainage pattern is found in Maharashtra ? (a) Dendritic (b) Parallel (c) Indefinite (d) Trellis Answer options :
