સ્વચ્છ ભારત દિવસ નિમિત્તે ગુજરાતમાં વિશેષ ગ્રામસભા પહેલ
Source:aninews ↗
આ શા માટે મહત્વનું છે
ગ્રામ સભાઓ જેવી પાયાની લોકશાહી સંસ્થાઓ સાથે રાષ્ટ્રીય મુખ્ય સ્વચ્છતા અભિયાનો (સ્વચ્છ ભારત મિશન) ના અભિસરણ (કન્વર્જન્સ) ને દર્શાવે છે, જે ગ્રામીણ વિકાસમાં વિકેન્દ્રીકૃત શાસન અને જનસહભાગિતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે.
સારાંશ
સ્વચ્છ ભારત દિવસ 2026 ના રોજ, કેન્દ્રીય જલ શક્તિ મંત્રીએ સ્વચ્છ ભારત મિશન હેઠળ ગ્રામીણ સ્વચ્છતાની સિદ્ધિઓ, સમુદાય-કેન્દ્રિત સફાઈ અભિયાનો અને ટકાઉ કચરા સંચાલન પહેલોની સમીક્ષા કરવા અને તેને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ગુજરાતમાં એક વિશેષ ગ્રામ સભામાં ભાગ લીધો હતો.
મુખ્ય મુદ્દા
- કેન્દ્રીય જલ શક્તિ મંત્રીએ સ્વચ્છ ભારત દિવસ (૨ ઓક્ટોબર) નિમિત્તે ગુજરાતમાં એક વિશેષ ગ્રામ સભાનું નેતૃત્વ કર્યું.
- આ કાર્યક્રમમાં સ્વચ્છ ભારત મિશન હેઠળ પાયાના સ્તરે સ્વચ્છતાના પ્રયાસો, ગ્રામીણ સ્વચ્છતા અભિયાનો અને સમુદાયની સહભાગિતા પર વિશેષ ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો.
- ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ખુલ્લામાં શૌચક્રિયા મુક્ત (ODF) પ્લસ દરજ્જો જાળવી રાખવા અને ઘન તેમજ પ્રવાહી કચરાના સંચાલનમાં સ્થાનિક સ્વરાજ્યની સંસ્થાઓ (ગ્રામ પંચાયતો અને ગ્રામ સભાઓ)ની નિર્ણાયક ભૂમિકા પર ભાર મૂક્યો.
મહત્વપૂર્ણ શબ્દો
સ્વચ્છ ભારત મિશન
ગામડાઓ અને શહેરી વિસ્તારોમાં ખુલ્લામાં શૌચની પ્રથાને નાબૂદ કરવા તથા ઘન અને પ્રવાહી કચરાના સંચાલનમાં સુધારો કરવા માટે ભારત સરકાર દ્વારા ૨૦૧૪માં શરૂ કરવામાં આવેલું દેશવ્યાપી અગ્રેસર અભિયાન।
UPSC context
GS પેપર II (સરકારી નીતિઓ અને હસ્તક્ષેપો) અને GS પેપર III (પર્યાવરણ અને સ્વચ્છતા) માટે મહત્વપૂર્ણ, જે કલ્યાણકારી યોજનાના અમલીકરણનું પરીક્ષણ કરે છે.
સ્વચ્છ ભારત દિવસ
મહાત્મા ગાંધીજીની જન્મજયંતિની ઉજવણી કરવા અને સ્વચ્છ ભારત મિશન અંતર્ગત દેશવ્યાપી પ્રગતિ અને પ્રતિબદ્ધતાઓની ઉજવણી કરવા માટે ૨જી ઓક્ટોબરે યોજાતું વાર્ષિક આયોજન.
UPSC context
જનરલ સ્ટડીઝ (ગવર્નન્સ અને વર્તમાન પ્રવાહો) માટે સંબંધિત, જે સામાજિક વિકાસની નીતિઓ સાથે જોડાયેલા રાષ્ટ્રીય સ્મરણ દિવસો વિશેની જાગૃતિનું પરીક્ષણ કરે છે.
કેન્દ્રીય જલ શક્તિ મંત્રાલય
ભારતમાં વર્ષ ૨૦૧૯માં જળ સંસાધન મંત્રાલય અને પેયજળ અને સ્વચ્છતા મંત્રાલયના વિલીનીકરણ દ્વારા રચાયેલું કેન્દ્રીય મંત્રાલય, જે જળ સંચાલન અને એસ.બી.એમ.-ગ્રામીણ (SBM-Gramin) સંભાળે છે.
UPSC context
GS પેપર II (મંત્રાલય અને વિભાગો, રાજ્યવ્યવસ્થા) માટે અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ, ગ્રામીણ પાણી પુરવઠા અને સ્વચ્છતા શાસન માટે સંસ્થાકીય માળખાની ચકાસણી કરે છે.
ગુજરાત સરકાર
ગુજરાતભરમાં સ્વચ્છતા અને કચરા સંચાલન જેવી કેન્દ્રીય કલ્યાણ પહેલોના અમલીકરણ, વિકેન્દ્રીત શાસન અને નીતિના અમલીકરણ માટે જવાબદાર ઉપ-રાષ્ટ્રીય રાજ્ય વહીવટીતંત્ર.
UPSC context
GPSC અને રાજ્ય સિવિલ સેવાઓની પરીક્ષાઓ માટેનો મુખ્ય ભાગ, જે વહીવટી માળખાં, રાજ્યની નીતિ અમલીકરણ અને સ્થાનિક શાસન પ્રણાલીઓની ચકાસણી કરે છે.
સંલગ્ન સ્થિર ખ્યાલો
પંચાયતી રાજ પ્રણાલી હેઠળ ગ્રામ સભાની બંધારણીય જોગવાઈઓ અને વૈધાનિક ભૂમિકાઓ શું છે?
- બંધારણીય આધાર: અનુચ્છેદ 243A ગ્રામ સભાને ગ્રામ સ્તરે એવી સત્તાઓનો ઉપયોગ કરવાની અને એવાં કાર્યો બજાવવાની સત્તા આપે છે જે રાજ્યનું વિધાનમંડળ કાયદા દ્વારા જોગવાઈ કરે.
- મુખ્ય કાર્યો: ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં પ્રત્યક્ષ લોકશાહીના પાયાના પથ્થર તરીકે કાર્ય કરે છે, જે લાભાર્થીઓની યાદીઓ, સામાજિક અડિટ (ઓડિટ) અને વિકાસ યોજનાઓને મંજૂરી આપે છે.
- ફresન બેઠકો: પારદર્શિતા અને જાગૃત્તિ તેમજ લોકભાગીદારી સુનિશ્ચિત કરવા માટે સમયાંતરે બેઠકો યોજવા (જેવા કે રાષ્ટ્રીય દિવસો જેમ કે પ્રજાસત્તાક દિન, સ્વતંત્રતા દિન અને ગાંધી જયંતિ પર) માટે આદેશિત છે.
આંતર-વિષય પેટર્ન
પંચાયતી રાજ અને વિકેન્દ્રીય કલ્યાણ વિતરણ
ગ્રામ સભાઓ અનુચ્છેદ 243A હેઠળ વિકેન્દ્રીકૃત સ્થાનિક સ્વશાસનના પાયાના સ્તંભ તરીકે અને SBM-G તથા જલ જીવન મિશન જેવી રાષ્ટ્રીય કલ્યાણકારી યોજનાઓ માટેની પ્રાથમિક અમલીકરણ એજન્સી એમ બંને તરીકે કાર્ય કરે છે.
ODF પ્લસ ટ્રાન્ઝિશન અને ગ્રામીણ સ્વચ્છતા નાણાકીય વ્યવસ્થા
ODF થી ODF પ્લસ (મોડલ) તરફનું સ્થળાંતર પ્રવાહી અને ઘન કચરાના સંચાલનને સંસ્થાગત સ્વરૂપ આપવાની માંગ કરે છે, જે ગ્રામીણ સ્થાનિક સ્વરાજ્યની સંસ્થાઓની વહીવટી ક્ષમતાની સીધી કસોટી કરે છે.
ગામ સભાઓની 73મા બંધારણીય સુધારાની સત્તાઓ અને SBM-G ODF પ્લસના માપદંડોને જોડતા વિધાન-આધારિત પ્રશ્નોની અપેક્ષા રાખો.
સંલગ્ન PYQ · 2
સંલગ્ન PYQ · 2
- 2026GPSC_PRELIMSGS1
Consider the following statements regarding the 'Gram Sabha' and reservation provisions in Panchayati Raj Institutions: 1. Gram Sabha is the foundational unit of the Panchayati Raj system, consisting of all adult voters of the village. 2. In Panchayat, it is mandatory to reserve seats for Scheduled Castes and Scheduled Tribes in proportion to their population. 3. Reserving the post of Chairperson for women in Panchayats depends on the discretion of the State Government; it is not mandatory. 4. It is constitutionally mandatory to hold new elections before the five-year term of the Panchayats expires. Which of the above statements are correct?
- 2025GPSC_PRELIMSGS1
Which of the following statements is/are correct regarding the G-SAFAL scheme?
