मुंबई मेट्रो लाईन ५ आणि ५ए प्रकल्पाला केंद्र सरकारची मंजुरी
Source:indianinfrastructure ↗
हे का महत्त्वाचे आहे
MPSC परीक्षांसाठी महाराष्ट्रातील प्रमुख सार्वजनिक पायाभूत सुविधा प्रकल्प, शहरी वाहतूक विकास आणि प्रादेशिक नियोजनाचा मागोवा घेण्यासाठी महत्त्वाचे.
सारांश
केंद्र सरकारने महाराष्ट्रातील मुंबई महानगर प्रदेशातील शहरी वाहतूक पायाभूत सुविधा बळकट करण्याच्या आणि बहु-मोडल कनेक्टिव्हिटी वाढवण्याच्या उद्देशाने मुंबई मेट्रो मार्ग ५ आणि मार्ग ५अ प्रकल्पास मंजुरी दिली आहे.
मुख्य मुद्दे
- मुंबई महानगर प्रदेशातील शहरी सार्वजनिक वाहतूक पायाभूत सुविधांना चालना देण्यासाठी केंद्र सरकारने मुंबई मेट्रो मार्ग ५ आणि मार्ग ५अ प्रकल्पास मंजुरी दिली आहे.
- या मेट्रो प्रकल्पाचा उद्देश महाराष्ट्रातील प्रवाशांसाठी संपर्कक्षमता वाढवणे, वाहतूक कोंडी कमी करणे आणि अखंड व जलद सामूहिक वाहतूक पर्याय उपलब्ध करून देणे हा आहे.
- हा उपक्रम राज्याच्या प्रमुख महानगर क्षेत्रांमध्ये शहरी गतिशीलता जाळे विस्तारण्याचा आणि सार्वजनिक वाहतूक प्रणालींद्वारे कार्बन उत्सर्जन कमी करण्याचा एक मुख्य भाग आहे.
महत्त्वाच्या संज्ञा
मुंबई मेट्रो मार्ग ५ प्रकल्प
मुंबई महानगर प्रदेशातील ठाणे, भिवंडी आणि कल्याण यांना जोडणारा एक मास रॅपिड ट्रान्झिट कॉरिडॉर, ज्याचा उद्देश रस्त्यावरील तीव्र वाहतूक कोंडी कमी करणे आणि प्रादेशिक नागरी गतिशीलता सुधारणे हा आहे.
UPSC context
MPSC साठी उपयुक्त (सामान्य अध्ययन पेपर / महाराष्ट्र भूगोल आणि नागरी पायाभूत सुविधा), ज्यामध्ये MMR मधील प्रमुख सार्वजनिक वाहतूक प्रकल्पांचे ज्ञान तपासले जाते.
मुंबई मेट्रो मार्ग ५अ प्रकल्प
मुंबई उपनगरीय क्लस्टर्समध्ये सार्वजनिक वाहतूक सेवांचा विस्तार करण्यासाठी लाईन ५ च्या बरोबरीने मंजूर करण्यात आलेला, दुर्गाडी, कल्याण आणि उल्हासनगर यांना जोडणारा विस्तारित रेल्वे कॉरिडोअर.
UPSC context
महाराष्ट्रातील अलीकडील राज्याच्या पायाभूत सुविधांच्या विस्तारांबद्दल आणि केंद्र-राज्य सहकार्याच्या दळणवळण प्रकल्पांबद्दल उमेदवाराच्या जागरूकतेची परीक्षा घेते.
मुंबई महानगर प्रदेश विकास प्राधिकरणा
मुंबई महानगर क्षेत्रात मोठ्या प्रमाणावर पायाभूत सुविधा, वाहतूक आणि शहरी विकास प्रकल्प राबविण्यास जबाबदार असलेली महाराष्ट्रातील सर्वोच्च प्रादेशिक नियोजन संस्था.
UPSC context
महाराष्ट्रातील नगररचना यंत्रणांच्या संदर्भातील MPSC प्रशासन आणि राज्य प्रशासनाच्या विषयांसाठी अत्यंत महत्त्वाचे.
पूर्वपरीक्षा सापळा
महामेट्रो ही मुंबई मेट्रो मार्ग ५ सह महाराष्ट्रातील सर्व मेट्रो रेल्वे प्रकल्पांची एकमेव अंमलबजावणी करणारी यंत्रणा आहे.
स्पर्धक अनेकदा महामेट्रो (MahaMetro) आणि MMRDA बाबत संभ्रमात पडतात; महामेट्रो ही पुणे आणि नागपूर मेट्रोचे काम पाहते, तर MMRDA ही मुंबई महानगर प्रदेशा (Mumbai Metropolitan Region)मधील प्रकल्पांची अंमलबजावणी करते.
संबंधित स्थिर संकल्पना
महाराष्ट्रात शहरी वाहतूक नियोजन आणि महानगर विकासाचे नियमन करणाऱ्या प्राथमिक वैधानिक संस्था कोणत्या आहेत?
- एमएमआरडीए कायदा: मुंबई महानगर प्रदेशातील (MMR) विकास उपक्रमांचे नियोजन आणि समन्वय साधण्यासाठी मुंबई महानगर प्रदेश विकास प्राधिकरण कायद्यांतर्गत १९७५ मध्ये MMRDA ची स्थापना करण्यात आली.
- महामेट्रोची भूमिका: महामेट्रो (महाराष्ट्र मेट्रो रेल कॉर्पोरेशन लिमिटेड) ही नागपूर आणि पुणे यांसारख्या एमएमआर (MMR) क्षेत्राबाहेरील महाराष्ट्रातील मेट्रो रेल्वे प्रकल्पांची अंमलबजावणी करते.
- सिडकोचे कार्य: CIDCO नवी मुंबईसारख्या नियोजित शहरांसाठी विशेष नियोजन प्राधिकरण म्हणून कार्य करते, जी प्रादेशिक वाहतूक कनेक्टिव्हिटीमध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावते.
आंतर-विषय नमुने
शहरी मेट्रो + मल्टि-मोडल एकत्रीकरण (UMTA)
युनिफाइड मेट्रोपॉलिटन ट्रान्सपोर्ट अथॉरिटी (UMTA) संरचनेअंतर्गत मुंबई महानगर क्षेत्रात (MMR) उपनगरीय रेल्वे, मोनोरेल आणि MSRTC बस टर्मिनल्स जोडणाऱ्या बहु-प्रणाली केंद्रांचे (multi-modal hubs) मास रॅपिड ट्रान्झिट प्रकल्पांमध्ये एकात्मिकरण करण्यात आले आहे.
मेट्रो वित्तपुरवठा + द्वিপक्षीय निधी (JICA)
MMR ट्रान्झिट विस्तारासाठी मोठ्या प्रमाणावर भांडवली खर्चात JICA सारख्या एजन्सींकडून द्विपक्षीय निधीचा समावेश होतो, ज्याची MPSC च्या राज्य-अर्थसंकल्प पायाभूत सुविधांवरील प्रश्नांमध्ये वारंवार परीक्षा घेतली जाते.
मुंबई मेट्रो कॉरिडॉरचे संरेखन, MMRDA सारख्या अंमलबजावणी करणाऱ्या यंत्रणा आणि टर्मिनल कनेक्टिव्हिटी नोड्स हे MPSC च्या भूगोल/राज्यघटनेत वारလीय विचारले जातात.
संबंधित PYQ · 1
संबंधित PYQ · 1
- 2021MPSC_PRELIMSGS1
The Mumbai Metropolitan Region spread over 6,328 sq.km. consists of ________ Municipal Corporations.
