आर्थिक पाहणी अहवालात वने घटल्याचे आणि नदी प्रदूषण वाढल्याचे स्पष्ट
Source:hindustantimes ↗
हे का महत्त्वाचे आहे
महाराष्ट्रच्या वन वितरणावरील, पर्यावरणीय निर्देशकांवरील आणि नदी प्रदुषण प्रवृत्तींवरील महत्त्वाची आकडेवारी प्रदान करते, जी MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षेच्या भूगोल आणि प्रशासन विभागांमध्ये वारंवार विचारली जाते.
सारांश
महाराष्ट्रेच्या आर्थिक पाहणीनुसार, राज्यातील प्रमुख नद्यांमध्ये पाण्याच्या प्रदूषणामध्ये वाढ होत असतानाच नैसर्गिक वने आकुंचन पावत आहेत आणि वृक्षआवरणामध्ये वाढ होत आहे. हे निष्कर्ष महाराष्ट्राचे समकालीन पर्यावरणीय प्रोफाईल, वनांचे वितरण आणि पर्यावरणीय आव्हाने समजून घेण्यासाठी महत्त्वपूर्ण डेटा पॉईंट्स प्रदान करतात.
मुख्य मुद्दे
- महाराष्ट्राच्या आर्थिक पाहणी अहवालात विरोधाभासी कल अधोरेखित करण्यात आले आहेत, ज्यामध्ये राज्याच्या काही भागांत नैसर्गिक वने आकुंचन पावत असताना वृक्षआच्छादनात वाढ होत आहे.
- महाराष्ट्रातील प्रमुख नदीखोऱ्यांमधील नदी प्रदूषणाच्या पातळीत वाढ होत असल्याचे दिसून येत असून, वाढती पर्यावरणीय आणि शहरी सांडपाण्याची आव्हाने अधोरेखित होत आहेत.
- राज्याच्या आर्थिक निर्देशकांच्या आकडेवारीचा उपयोग महाराष्ट्राच्या भौतिक पर्यावरण, भूगोल आणि सामाजिक-आर्थिक निर्देशकांशी संबंधित MPSC च्या प्रश्नांसाठी अत्यंत महत्त्वपूर्ण वस्तुनिष्ठ इनपुट म्हणून होतो.
महत्त्वाच्या संज्ञा
महाराष्ट्र आर्थिक पाहणी
महाराष्ट्राच्या मॅक्रोइकोनॉमिक कामगिरीची, सेक्टोरल वाढीच्या ट्रेन्ड्सची, राजकोषीय आरोग्याची आणि कृषी, उद्योग आणि पर्यावरणातील सामाजिक-आर्थिक निर्देशकांची सविस्तर माहिती देणारा राज्य सरकारद्वारे सादर केला जाणारा वार्षिक वैधानिक दस्तऐवज.
UPSC context
MPSC पेपर I (अर्थव्यवस्था आणि नियोजन) आणि पेपर V (राज्य धोरणे): महाराष्ट्राच्या स्थूल-डेटा (मॅक्रो-डेटा), संसाधन वाटप आणि पर्यावरणीय निर्देशकांच्या विश्लेषणात्मक ज्ञानाची परीक्षा घेतो.
महाराष्ट्र शासन
महाराष्ट्रातील धोरण निर्मिती, प्रशासकीय कारभार, वैधानिक नियोजन आणि संसाधन व्यवस्थापनासाठी जबाबदार असलेले राज्य सरकारचे कार्यकारी अंग.
UPSC context
MPSC पेपर II आणि III (राज्यशास्त्र आणि शासन): प्रशासकीय उत्तरदायित्व, वैधानिक अहवालन आणि विकेंद्रित शासन यंत्रणा समजून घेण्यासाठी अत्यंत आवश्यक.
संबंधित स्थिर संकल्पना
वनआच्छादनाबाबत राष्ट्रीय वन धोरण, १९८८ च्या प्रमुख तरतुदी आणि उद्दिष्टे कोणती आहेत?
- भौगोलिक लक्ष्य: देशाच्या एकूण भौगोलिक क्षेत्राच्या एक-तृतीयांश (३३%) क्षेत्रावर वने किंवा वृक्ष आच्छादन असावे हे ध्येय आहे.
- डोंगराळ प्रदेश: डोंगराळ आणि पर्वतीय प्रदेशांमध्ये धूप आणि उतारावरील अस्थिरता रोखण्यासाठी किमान ३३% वनआच्छादन साध्य करणे.
- प्राथमिक उद्दिष्ट: पर्यावरणविषयक स्थिरतेची जोपासना आणि प्रतिकूलरीत्या विस्कळीत झालेले परिसंस्थेचे संतुलन पूर्ववत करणे.
आंतर-विषय नमुने
वृक्षाच्छादित क्षेत्र विस्तार विरुद्ध नैसर्गिक वनांचे नुकसान
दाट नैसर्गिक जंगले आकुंचन पावत असताना दुसरीकडे वृक्षांच्या आच्छादनात होणारी वाढ ही विरोधाभास निर्माण करणारी परिस्थिती MPSC च्या भूगोलविषयक प्रश्नांमध्ये राज्याच्या आर्थिक निर्देशकांना राष्ट्रीय वन धोरणाच्या लक्ष्यांशी वारंवार जोडते.
शहरी सांडपाणी आणि नदी प्रदूषण कल
राज्याचे आर्थिक सर्वेक्षण नागरीकरण मोजमापांच्या सोबतीने नदी प्रदूषणाचा मागोवा घेतात, जे MPSC च्या शहरी प्रशासनावरील प्रश्नांना राज्य प्रदूषण नियंत्रण मंडळांतर्गत जल प्रदूषण व्यवस्थापनाशी जोडतात.
महाराष्ट्राच्या वनांच्या आकडेवारीवर (एकूण वनआच्छादन टक्केवारी, राष्ट्रीय वन धोरण उद्दिष्ट आणि वृक्षआच्छादन क्रमवारी) एकापेक्षा जास्त विधानांचा प्रश्न अपेक्षित आहे.
संबंधित PYQ · 2
संबंधित PYQ · 2
- 2026MPSC_PRELIMSGS1
Match the following forest circles with their share in percentage to total forest area of Maharashtra. | (Forest circles of Maharashtra) | (Percentage to total forest area Economic survey of Maharashtra (2024)) | |---|---| | (a) Gadchiroli | (1) 12.5 | | (b) Nagpur | (2) 20.8 | | (c) Dhule | (3) 9.5 | | (d) Thane | (4) 10.4 | Code: (a) (b) (c) (d)
- 2010MPSC_PRELIMSGS1
Forest area in Maharashtra is ________ % of its geographical area.
