Current Affairs

Sign in
भूगोलGS3
GS3

ताडोबा व्याघ्र प्रकल्पात सेन्सर आधारित पाणवठा यंत्रणा सुरू

Source:The Hindu ↗

हे का महत्त्वाचे आहे

महाराष्ट्राच्या प्रमुख व्याघ्र प्रकल्पांमधील प्रादेशिक पर्यावरणविषयक नवकल्पना, वन्यजीव व्यवस्थापन धोरणे आणि घडामोडींचा मागोवा घेणाऱ्या MPSC उमेदवारांसाठी महत्त्वाचे.

सारांश

महाराष्ट्रातील ताडोबा-अंधारी व्याघ्र प्रकल्पाने (TATR) जलस्रोतांचे व्यवस्थापन अनुकूल करण्यासाठी आणि वन्यजीवांच्या हालचालींवर लक्ष ठेवण्यासाठी सेन्सर आधारित पाणवठा देखरेख प्रणाली तैनात करून एक प्रायोगिक प्रकल्प सुरू केला आहे, ज्यामुळे या क्षेत्रातील संवर्धनाचे प्रयत्न अधिक मजबूत होतील.

मुख्य मुद्दे

  • महाराष्ट्रातील ताडोबा-अंधारी व्याघ्र प्रकल्पाने (TATR) सेन्सरवर आधारित पाणवठा देखरेख प्रणाली वापरून एक प्रायोगिक प्रकल्प सुरू केला आहे.
  • ही प्रणाली आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करून जलस्रोतांचे कार्यक्षमतेने व्यवस्थापन करण्याचे आणि पाण्याचे साठे असलेल्या ठिकाणांवरील (पाणवठ्यांवरील) वन्यजीवांच्या हालचालींवर लक्ष ठेवण्याचे ध्येय ठेवते.
  • उन्हाळ्याच्या उत्तरकाळात जेव्हा पाणी टंचाईमुळे वन्यजीवांच्या वर्तनावर आणि व्यवस्थापनावर परिणाम होतो, तेव्हा ही योजना संवर्धनातील गंभीर आव्हानांना तोंड देते.

महत्त्वाच्या संज्ञा

ताडोबा-अंधारी व्याघ्र प्रकल्प (TATR)

महाराष्ट्रातील सर्वात जुने आणि सर्वात मोठे व्याघ्र प्रकल्प, जे चंद्रपूर जिल्ह्यात स्थित असून समृद्ध जैवविविधता, दाट सागवानी जंगले आणि यशस्वी संवर्धन उपक्रमांसाठी ओळखले जाते.

UPSC context

MPSC भूगोल आणि पर्यावरण (पेपर १ आणि पेपर ३) साठी महत्त्वाचे, महाराष्ट्र क्षेत्रांमधील संरक्षित क्षेत्रे, वन्यजीव अभयारण्ये आणि व्याघ्र संरक्षण प्रकल्पांवर केंद्रित.

Source
वन विभाग

महाराष्ट्रातील संरक्षित क्षेत्रे आणि व्याघ्र प्रकल्पांसह सर्व वने आणि वन्यजीव संसाधनांचे संरक्षण, संवर्धन आणि व्यवस्थापन करण्यासाठी जबाबदार असलेली राज्य शासनाची यंत्रणा.

UPSC context

एमपीएससीच्या (MPSC) शासन, प्रशासन आणि पर्यावरण विभागांसाठी सुसंगत, ज्यामध्ये राज्यस्तरीय पर्यावरण अंमलबजावणी यंत्रणांच्या ज्ञानाची परीक्षा घेतली जाते.

Source

संबंधित स्थिर संकल्पना

Environment & Wildlife Conservation

महाराष्ट्रातील ताडोबा-अंधारी व्याघ्र प्रकल्पाबद्दलची (TATR) मुख्य वैशिष्ट्ये कोणती आहेत?

  • स्थान आणि दर्जा: महाराष्ट्राच्या चंद्रपूर जिल्ह्यात स्थित, हे राज्यातील सर्वात जुने आणि सर्वात मोठे राष्ट्रीय उद्यान आहे.
  • व्युत्पत्ती: याचे नाव जंगलातून वाहणारी नदी 'अंधारी' आणि येथील स्थानिक दैवत 'तडोबा' किंवा 'तारू' यावरून पडले आहे.
  • भूप्रदेश आणि वनस्पती: यात चिमूर टेकड्या, मोहर्ली आणि कोलसा क्षेत्रांचा समावेश असून, येथे उष्णकटिबंधीय कोरडी पानझडी वने आढळतात.

आंतर-विषय नमुने

  • वन्यजीव तंत्रज्ञान + संरक्षित क्षेत्र व्यवस्थापन

    सेन्सर-आधारित वन्यजीव मॉनिटरिंग हे वन्यजीव संरक्षण कायदा, १९७२ अंतर्गत महाराष्ट्राचा भूगोल आणि प्रशासकीय ग्रीड व्यवस्थापनासह आधुनिक संवर्धन तंत्रज्ञानाची सांगड घालते.

TATR सेन्सर वॉटरहोल प्रायोगिक प्रकल्प + व्याघ्र प्रकल्पाचा भूगोल (चंद्रपूर) हे MPSC च्या पर्यावरण विषयक विधानांमध्ये विचारले जाण्याची शक्यता आहे.

संबंधित PYQ · 3

संबंधित PYQ · 3

  • 2025MPSC_PRELIMSGS1

    Which of the following animal is not declared as a critically endangered species of reptile and amphibian of India ?

  • 2026MPSC_PRELIMSGS1

    Match the following forest circles with their share in percentage to total forest area of Maharashtra. | (Forest circles of Maharashtra) | (Percentage to total forest area Economic survey of Maharashtra (2024)) | |---|---| | (a) Gadchiroli | (1) 12.5 | | (b) Nagpur | (2) 20.8 | | (c) Dhule | (3) 9.5 | | (d) Thane | (4) 10.4 | Code: (a) (b) (c) (d)

  • 2024MPSC_PRELIMSGS1

    Coal is found at which of the following place in Chandrapur district ? (a) Bandar (b) Ghoggus (c) Telwasa (d) Wani