शेती व्यवसाय आणि पुरवठा साखळीच्या विकासासाठी निधी मंजूर
Source:fnbnews ↗
हे का महत्त्वाचे आहे
महाराष्ट्रातील कृषी विपणन, पायाभूत सुविधा वित्तपोषण आणि काढणीपश्चात नुकसान कमी करण्यामधील राज्यस्तरीय धोरणात्मक हस्तक्षेपांचे आकलन करण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे.
सारांश
हा लेख शेतकऱ्यांना पाठबळ देण्यासाठी आणि विपणन कार्यक्षमता वाढवण्यासाठी राज्यातील कृषी व्यवसाय पायाभूत सुविधांचे आधुनिकीकरण, कृषी पुरवठा साखळीत सुधारणा आणि काढणीपछड सुविधांच्या उभारणीसाठी १,००० कोटी रुपयांच्या आर्थिक सहाय्याची चर्चा करतो.
मुख्य मुद्दे
- राज्यातील कृषी-व्यवसाय आणि कृषी विपणन पायाभूत सुविधांच्या आधुनिकीकरणासाठी १,००० कोटी रुपयांच्या गुंतवणुकीची चालना देण्यात आली आहे.
- या निधीचा उद्देश पुरवठा साखळी मजबूत करणे, काढणीपश्चात होणारे नुकसान कमी करणे आणि शीतगृह तसेच प्रक्रिया युनिट्स उभारणे हा आहे.
- राज्यातील शेतकऱ्यांसाठी बाजारपेठेची सुलभता सुधारण्यावर आणि कृषी सहकारी संस्था व APMC यांना सक्षम करण्यावर भर दिला जात आहे.
महत्त्वाच्या संज्ञा
APMC
शेतकऱ्यांचे आणि व्यापाऱ्यांचे घाऊक व्यवहार नियंत्रित करण्यासाठी, योग्य किंमत सुनिश्चित करण्यासाठी आणि त्यांना भौतिक व्यापार आवारे उपलब्ध करून देण्यासाठी राज्याच्या कृषी पणन कायद्यांतर्गत स्थापन केलेली एक वैधानिक बाजार समिती.
UPSC context
MPSC जीएस पेपर ३ (कृषी आणि अर्थव्यवस्था): कृषी पणन सुधारणा, बाजार समिती (मंडी) व्यवस्था आणि राज्यस्तरीय पुरवठा साखळी नियमनावरील समज तपासते.
महाराष्ट्र राज्य कृषी पणन मंडळ (MSAMB)
कृषी पणन आराखड्यांतर्गत बाजार पायाभूत सुविधा, निर्यात सुलभता आणि शेतकरी उत्पादक संस्था (FPOs) व खरेदीदार यांच्यातील दुवे यांचे समन्वय साधणारी राज्य संस्था.
UPSC context
MPSC जीएस पेपर ३ (महाराष्ट्र अर्थव्यवस्था): राज्य कृषी व्यवसायासाठी प्रशासन, संस्थात्मक यंत्रणा आणि पायाभूत सुविधा विकासाची चाचणी घेते.
पूर्वपरीक्षा सापळा
अ‍ॅग्रिबझनेस पायाभूत सुविधा निधी (AIF) अंतर्गत कृषी पायाभूत सुविधा निधीचा भर केंद्रीय कृषी पायाभूत सुविधा निधीच्या (AIF) अंतर्गत सहा विशिष्ट फलोत्पादन क्लस्टर्सवर (horticultural clusters) आहे.
स्पर्धक अनेकदा राज्य-विशिष्ट फलोत्पादन योजनांचा (जसे की MAGNET) केंद्रीय कृषी पायाभूत सुविधा निधीशी (AIF) संभ्रम करतात, आणि केंद्रीय व्याज सवलत निकष थेट राज्यस्तरीय प्रकल्प अनुदानांना लागू करतात.
संबंधित स्थिर संकल्पना
भारतातील कृषी पायाभूत सुविधा निधीची (Agriculture Infrastructure Fund - AIF) मुख्य संस्थागत वैशिष्ट्ये आणि लाभ काय आहेत?
- वित्तपुरवठा सुविधा: काढणीपश्चात व्यवस्थापन पायाभूत सुविधा आणि सामूहिक शेती मालमत्तांसाठीच्या व्यवहार्य प्रकल्पांमधील गुंतवणुकीसाठी मध्यम ते दीर्घकालीन कर्ज वित्तपुरवठा सुविधा.
- व्याज सवलत: जास्तीत जास्त ७ वर्षांच्या कालावधीसाठी २ कोटी रुपयांपर्यंतच्या कर्ज रकमेवर दरवर्षी ३% व्याज सवलत.
- लक्ष्यित लाभार्थी: पात्र लाभार्थ्यांमध्ये शेतकरी, पॅक्स (PACS), पणन सहकारी संस्था (Marketing Cooperative Societies), एफपीओ (FPOs), बचत गट (SHGs), संयुक्त दायित्व गट (Joint Liability Groups) आणि कृषी-उद्योजक यांचा समावेश आहे.
आंतर-विषय नमुने
राज्य कृषी-व्यवसाय आणि केंद्रीय AIF जोडणी
MAGNET २.० सारखा कृषी-व्यवसाय निधी थेट शेतकरी उत्पादक संस्थांशी (FPOs) जोडला गेला असून, तो राज्याच्या पायाभूत सुविधा योजनांना केंद्रीय कृषी पायाभूत सुविधा निधीशी (AIF) सुसंगत करतो.
बागायती क्लस्टर आणि निर्यात लॉजिस्टिक
महाराष्ट्राच्या फलोत्पादन क्लस्टरमधील काढणीपछड पायाभूत सुविधांच्या आधुनिकीकरणाचा थेट संबंध निर्यात-केंद्रित कृषी लॉजिस्टिक्स आणि मूल्य-साखळीच्या बळकटीकरणाशी जोडला जातो.
प्रिलिम्स परीक्षेत महाराष्ट्रातील बागायती क्लस्टर (केळी, डाळिंब, आंबा, संत्रा/लिंबूवर्गीय फळे, काजू, हळद) आणि विशिष्ट हाताळणी क्षमतेवर आधारित जुळणारे विधाने अपेक्षित करा.
संबंधित PYQ · 2
संबंधित PYQ · 2
- 2024MPSC_PRELIMSGS1
Through which of the following factors the fisheries development program is implemented effectively ? (a) The Fishery Survey of India. (b) National fisheries development board. (c) Development of fishing harbours. (d) Meat Marketing. Answer options :
- 2023MPSC_PRELIMSGS1
In the Budget 2023 of Maharashtra State, which Corporations was announced to be established ? A. Raje Umaji Naik Economic Development Corporation. B. Marathwada Milk Development Corporation. C. Jagadjyoti Mahatma Basaveshwar Economic Development Corporation. D. Saint Kashiba Gurav Youth Economic Development Corporation.
