બે વર્ષમાં આદિવાસી ભંડોળના નાણાંણ અણવપરાયેલ હોવાનું વિધાનસભામાં ખુલાસો

આ શા માટે મહત્વનું છે

ગુજરાતમાં આદિવાસી વસ્તી જેવા હાંસિયામાં ધકેલાઈ ગયેલા સમુદાયો સંબંધિત જાહેર નાણાકીય સંચાલન, રાજ્યના ખર્ચની జવાબદારી અને કલ્યાણકારી યોજનાઓના અમલીકરણની અડચણોને સમજવા માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.

સારાંશ

ગુજરાત સરકારે વિધાનસભાને જણાવ્યું કે બે વર્ષ દરમિયાન આદિજાતિ કલ્યાણ ભંડોળ માટે ફાળવવામાં આવેલા રૂ. 1,321 કરોડથી વધુના ભંડોળનો ઉપયોગ થયો ન હતો, જેના કારણે રાજ્યમાં વહીવટી કાર્યક્ષમતા અને જાહેર કલ્યાણ ભંડોળના છેવાડાના માનવી સુધીના વિતરણ અંગે ચર્ચાઓ શરૂ થઈ છે.

મુખ્ય મુદ્દા

ગુજરાત સરકારે વિધાનસભામાં ખુલાસો કર્યો કે આદિજાતિ વિકાસ માટે ફાળવવામાં આવેલા રૂ. ૧,૩૨૧ કરોડ બે વર્ષના સમયગાળા દરમિયાન વણવપરાયેલા રહ્યા.
વણવપરાયેલા ભંડોળ ગુજરાતમાં આદિવાસી સમુદાયોને લક્ષ્ય બનાવતી કલ્યાણકારી યોજનાઓ સંબંધિત નાણાકીય ઉપયોગ, અમલીકરણની અડચણો અને આયોજનની ખામીઓ પર પ્રકાશ પાડે છે.
વિરોધ પક્ષોએ તૃણમૂળ સ્તરના આદિવાસી લાભાર્થીઓ સુધી પહોંચવામાં વિલંબ અને અમલીકરણની કાર્યક્ષમતાના અભાવ અંગે ચિંતાઓ વ્યક્ત કરી.

પ્રિલિમ્સ ટ્રેપ

આદિજાતિ વિકાસ ભંડોળમાં વપરાયા વગરની ફાળવણી આપોઆપ વ્યર્થ જાય છે અને તેને અનુગામી નાણાકીય ચક્રમાં પુનઃ ફાળવી કે આગળ લઈ જઈ શકાતી નથી.

સ્પર્ધકો ઘણીવાર એવું માની લે છે કે ટ્રાઇબલ સબ પ્લાન (TSP) હેઠળ ફાળવવામાં આવેલા ભંડોળ રાજ્ય-વિશિષ્ટ પુનઃ-વિનિયોગ (re-appropriation) નિયમોની અવગણના કરીને, નાણાકીય વર્ષના અંતે આગળ લઈ જવાની જોગવાઈ વગર આપમેળે લેપ્સ (વ્યર્થ) થઈ જાય છે.

સંલગ્ન સ્થિર ખ્યાલો

Indian Polity & Governance - Vulnerable Sections

ભારતમાં આદિજાતિ વિકાસ અને કલ્યાણ વહીવટ માટેના બંધારણીય જોગવાઈઓ શું છે?

ગ્રાન્ટ્સ-ઇન-એઇડ: અનુચ્છેદ 275(1) અનુસૂચિત જનજાતિઓના કલ્યાણને પ્રોત્સાહન આપવા અથવા અનુસૂચિત વિસ્તારોના વહીવટી સ્તરને ઊંચું લાવવા માટે રાજ્યોને ભંડોળ અનુદાન આપવાની કેન્દ્રને સત્તા આપે છે.
કેન્દ્રીય નિયંત્રણ: अनुચ્છેદ ૩૩૯ રાજ્યોમાં અનુસૂચિત ક્ષેત્રોના વહીવટ અને અનુસૂચિત જનજાતિઓના કલ્યાણ પર કેન્દ્ર સરકારના વહીવટી નિયંત્રણની જોગવાઈ કરે છે.
પાંચમી અનુસૂચિ: પાંચમી અનુસૂચિ આસામ, મેઘાલય, ત્રિપુરા અને મિઝોરમ સિવાયના રાજ્યોમાં અનુસૂચિત વિસ્તારો અને અનુસૂચિત જનજાતિઓના વહીવટ અને નિયંત્રણને નિયંત્રિત કરે છે.

આંતર-વિષય પેટર્ન

TSP/SCSP ફંડ લેપ્સ અને ધારાસભાકીય ઉત્તરદાયિત્વ
આદિવાસી કલ્યાણ ભંડોળનો અપૂર્ણ વપરાશ એ રાજ્યની અનુસૂચિત જાતિ ઉપ યોજના (SCSP) અને આદિવાસી ઉપ યોજના (TSP) ના અમલીકરણની અડચણો અંગેની વારંવારની ધારાસભા સમિતિના તારણોને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

આર્ટિકલ 275(1) હેઠળ આદિવાસી ભંડોળની ફાળવણી વિરુદ્ધ ગુજરાતમાં રાજ્ય સ્તર પર વણવસાયેલા (અણવપરાયેલા) બેલેન્સ સંબંધિત જી.એસ. (GS) પેપર અથવા પ્રિલિમ્સના વિધાનની અપેક્ષા રાખો.

સંલગ્ન PYQ · 2

2025GPSC_PRELIMSGS1
Which of the following statements is/are correct regarding the G-SAFAL scheme?
2025GPSC_PRELIMSGS1
Consider the following statements: 1. Gujarat has the second lowest debt-to-gross state domestic product (GSDP) ratio among all states 2. A low debt-to-GSDP ratio denotes an unhealthy financial position Which of the statement(s) given above is/are correct?