સરકારી ઇમારતો પર રૂફટોપ સોલાર માટે ગુજરાત સરકારનું પંદર હજારનું લક્ષ્ય
Source:timesofindia-indiatimes ↗
આ શા માટે મહત્વનું છે
GPSC ના ઉમેદવારો માટે મહત્વપૂર્ણ જેઓ રાજ્ય સરકાર હેઠળ ગુજરાતની વહીવટી પહેલો, સ્વચ્છ ઉર્જા લક્ષ્યો, ટકાઉ વિકાસ લક્ષ્યો અને જાહેર માળખાકીય નીતિઓ પર નજર રાખી રહ્યા છે.
સારાંશ
ગુજરાતે ૨૦૨૬-૨૭ના નાણાકીય વર્ષમાં ૧૫,૦૦૦ સરકારી ઇમારતો પર રૂફટોપ સોલાર સિસ્ટમ્સ સ્થાપિત કરવાનું મહત્વાકાંક્ષી લક્ષ્ય નક્કી કર્યું છે, જે ગ્રીન એનર્જી ટ્રાન્ઝિશનને વેગ આપશે, જાહેર ક્ષેત્રના વીજળી ખર્ચમાં ઘટાડો કરશે અને રિન્યુએબલ એનર્જી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં રાજ્યના નેતૃત્વને વધુ મજબૂત કરશે.
મુખ્ય મુદ્દા
- ગુજરાતે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭ દરમિયાન ૧૫,૦૦૦ સરકારી ઇમારતો પર રૂફટોપ સોલાર સિસ્ટમ સ્થાપિત કરવાનું લક્ષ્ય રાખ્યું છે.
- આ પહેlનો હેતુ જાહેર ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં ગ્રીન એનર્જી અપનાવવાનો વિસ્તાર કરવાનો, રાજ્યના વિભાગોના વીજળીના ખર્ચમાં ઘટાડો કરવાનો અને રાષ્ટ્રીય પુનઃપ્રાપ્ય ઉર્જા લક્ષ્યાંકો સાથે સુસંગત બનવાનો છે.
- ગુજરાત સમગ્ર ભારતમાં સૌર ઊર્જા ઉત્પાદન અને રૂફટોપ સોલાર ઇન્સ્ટોલેશનમાં અગ્રેસર ભૂમિકા જાળવી રાખવાનું ચાલુ રાખે છે.
મહત્વપૂર્ણ શબ્દો
ગુજરાત એનર્જી ડેવલપમેન્ટ એજન્સી (GEDA)
ગુજરાતના ક્લાઇમેટ ચેન્જ વિભાગ હેઠળની એક નોડલ એજન્સી કે જે રાજ્યની પુનઃપ્રાપ્ય ઉર્જા યોજનાઓનો અમલ કરે છે, સોલાર ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને પ્રોત્સાહન આપે છે અને જાહેર ક્ષેત્રના સોલાર પરિવર્તન માટે મૂડી ભંડોળનું સંચાલન કરે છે.
UPSC context
GPSC પેપર ૩ (વિજ્ઞાન અને ટેક્નોલોજી, ઉર્જા સંસાધનો, ગુજરાત રાજ્ય વહીવટીતંત્ર) માટે મહત્વપૂર્ણ. હરિત ઉર્જા લક્ષ્યોને હાંસલ કરતી રાજ્ય સંસ્થાઓના જ્ઞાનનું પરીક્ષણ કરે છે.
પીએમ સૂર્ય ઘર મુફ્ટ વીજળી યોજના
રહેણાંક અને સાર્વજનિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર રૂફટોપ સોલાર ફોટોવોલ્ટેઇક ઇન્સ્ટોલેશનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે નાણાકીય સહાય અને સુવ્યવસ્થિત ડિજિટલ પ્રક્રિયાઓ પ્રદાન કરતી રાષ્ટ્રીય પહેલ.
UPSC context
GPSC પેપર 2/3 (સરકારી નીતિઓ અને હસ્તક્ષેપ, પુનઃપ્રાપ્ય ઉર્જા) માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ. કેન્દ્રીય કલ્યાણ અને સ્વચ્છ ઉર્જા મિશન વિશેની જાગરૂકતા ચકાસે છે.
રૂફટોપ સોલર પ્રોગ્રામ
કાર્બન ઉત્સર્જન ઘટાડવા માટે છત પર વિકેન્દ્રીકૃત સોલાર પાવર જનરેશનનું પ્રમાણ વધારવા માટે નવી અને પુનઃપ્રાપ્ય ઉર્જા મંત્રાલય (Ministry of New and Renewable Energy) દ્વારા શરૂ કરાયેલું દેશવ્યાપી માળખું.
UPSC context
GPSC પેપર 3 (ઊર્જા સંસાધનો, પર્યાવરણ અને આબોહવા પરિવર્તન) માટે સંબંધિત. રાષ્ટ્રીય પુનઃપ્રાપ્ય ક્ષમતા લક્ષ્યાંકોની સમજનું મૂલ્યાંકન કરે છે.
પ્રિલિમ્સ ટ્રેપ
ગુજરાતના રૂફટોપ સોલર અભિયાન હેઠળના તમામ રૂફટોપ સોલર ઇન્સ્ટોલેશનમાં વ્યક્તિગત લાભાર્થીઓએ મૂડી ખર્ચના 40% વહન કરવા પડે છે.
પરીક્ષાર્થીઓ ઘણીવાર ખાનગી રહેણાંક રૂફટોપ સબસિડી (જેમ કે PM સૂર્ય ઘર) ને સરકારી મકાનોની યોજનાઓ સાથે ગૂંચવી નાખે છે, જેને રાજ્યના અંદાજપત્રમાંથી સીધી ૧૦૦% મૂડી ખર્ચ સહાય મળે છે.
સંલગ્ન સ્થિર ખ્યાલો
ગુજરાતમાં રૂફટોપ સોલારના અમલીકરણ માટેનું સંસ્થાકીય માળખું (institutional framework) અને ભંડોળ પદ્ધતિ (funding mechanism) શું છે?
- નોડલ એજન્સી: ગુજરાત એનર્જી ડેવલપમેન્ટ એજન્સી (GEDA) એ ક્લાઇમેટ ચેન્જ ડિપાર્ટમેન્ટ હેઠળ જાહેર રૂફટોપ સોલર ડ્રાઇવના અમલીકરણ માટેની નોડલ એજન્સી તરીકે કામ કરે છે.
- फंडिंग મોડેલ: સરકારી ઇમારતોને ગ્રાહક-ભાગીદારી મોડેલને બદલે સીધી રાજ્યના બજેટ ફાળવણી દ્વારા ભંડોળ પૂરું પાડવામાં આવતી 100% કેપિટલ કોસ્ટ સહાય મળે છે.
- ડિજિટલ ટ્રેકિંગ: રાજ્ય સરકાર સાર્વજનિક સંપત્તિના પોર્ટફોલિયોમાં રીઅલ-ટાઇમ વીજ ઉત્પાદન પર નજર રાખવા માટે ઇન્ડસ્ટ્રિયલ ઇન્ટરનેટ ઓફ થિંગ્સ (IIoT) અને સ્માર્ટ મીટરિંગનો સમાવેશ કરે છે.
આંતર-વિષય પેટર્ન
રાજ્ય સોલાર ડ્રાઇવ્સ વિ. કેન્દ્રીય નોડલ એજન્સીઓ
ગુજરાતનું સોલર અભિયાન મોટા પાયે GEDA ના અમલીકરણ પર આધારિત છે, જે દર્શાવે છે કે PM સૂર્ય ઘર જેવા રાષ્ટ્રીય માળખા હેઠળ વિકેન્દ્રીકૃત પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જા યોજનાઓને અમલ માટે સમર્પિત નોડલ રાજ્ય એજન્સીઓની જરૂર કેમ પડે છે.
રિન્યુએબલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર + ડિજિટલ ગવર્નન્સ (IIoT)
રાજ્ય વહીવટીતંત્રમાં સ્વચ્છ ઊર્જા ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને ડિજિટલ ગવર્નન્સ (ઇ-ગવર્નન્સ) પહેલો સાથે જોડવા માટે રિયલ-ટાઇમ એસેટ મોનિટરિંગ માટે IIoT-આધારિત સ્માર્ટ મીટર્સનું એકીકરણ કરવામાં આવે છે.
ગુજરાતના ૧૫,૦૦૦ ઇમારતોના રૂફટોપ લક્ષ્યાંકને GEDA અને PM સૂર્ય ઘર ધિરાણ માળખા સાથે જોડતા સરખામણી અથવા વિધાન આધારિત પ્રશ્નની અપેક્ષા રાખો.
સંલગ્ન PYQ · 2
સંલગ્ન PYQ · 2
- 2025GPSC_PRELIMSGS1
According to the Socio-Economic Review, 2024-2025 of Gujarat, Gujarat comes in ______ category in Logistic Ease Across Different States (LEADS), 2024.
- 2025GPSC_PRELIMSGS1
Which of the following statements are correct regarding the economy of Gujarat according to the Socio-Economic Review, 2024-2025 of Gujarat? 1. Gujarat has consistently contributed over 8% to India's GST collections, highlighting its economic vitality and strength. 2. During the year 2022-23, Gujarat stood first in handling total cargo among the states of India. 3. According to the results of Annual Survey of Industries (ASI) 2022-23, Gujarat is first in the country in Industrial Production and Fixed Capital.
