Current Affairs

Sign in
राज्यव्यवस्था आणि शासनGS2
GS2

पाच जिल्ह्यांत रुग्णालय बेड वाढवण्यासाठी प्रगती अभियान सुरू

Source:digitalhealthnews ↗

हे का महत्त्वाचे आहे

MPSC परीक्षांच्या दृष्टीने महाराष्ट्रातील राज्यस्तरीय आरोग्य पायाभूत सुविधांचा विस्तार, सार्वजनिक आरोग्य वितरण आणि कल्याणकारी योजना समजून घेण्यासाठी महत्त्वाचे.

सारांश

महाराष्ट्रातील आरोग्य यंत्रणा आणि रुग्णसेवा अधिक बळकट करण्यासाठी पाच जिल्ह्यांमध्ये १,६०० नवीन रुग्णालय खाटांची भर घालून आरोग्य सेवा क्षमता वाढवण्यासाठी 'प्रगती' उपक्रम सुरू करण्यात आला आहे.

मुख्य मुद्दे

  • प्रगती उपक्रमाचा उद्देश महाराष्ट्रातील पाच जिल्ह्यांमध्ये आरोग्य क्षेत्रातील पायाभूत सुविधांना चालना देण्यासाठी १,६०० रुग्णालयातील खाटांची भर घालणे हा आहे.
  • प्रादेशिक आरोग्य सेवा वितरणात सुधारणा करणे, वैद्यकीय प्रवेश वाढवणे आणि सार्वजनिक आरोग्य सुविधांचे आधुनिकीकरण करणे यावर लक्ष केंद्रित करते.
  • महाराष्ट्रातील प्रादेशिक वैद्यकीय पायाभूत सुविधांमधील दरी भरून काढणे आणि ग्रामीण/निमशहरी आरोग्य सेवांचे परिणाम सुधारणे हा यामागचा उद्देश आहे.

महत्त्वाच्या संज्ञा

प्रगती उपक्रम

महाराष्ट्रतील एक प्रमुख सार्वजनिक आरोग्य पायाभूत सुविधा आणि डिजिटल सुधारणा प्रकल्प (२०२६-२०३१), ज्याला आशियाई विकास बँकेकडून (ADB) अंशतः निधी मिळाला असून याद्वारे पाच जिल्ह्यांतील १,६०० रुग्णालयातील खाटांची भर घातली जाईल आणि वैद्यकीय सुविधांचे आधुनिकीकरण केले जाईल.

UPSC context

MPSC साठी (सामान्य अध्ययन पेपर / सामाजिक क्षेत्र आणि महाराष्ट्र शासन प्रशासन) सार्वजनिक आरोग्य सेवा वितरण, राज्य पायाभूत सुविधा वित्तपुरवठा आणि प्रादेशिक विकास उपक्रमांच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचे.

Source

पूर्वपरीक्षा सापळा

प्रगती (PRAGATI) उपक्रमासाठी केंद्र आणि राज्य यांच्यात ६०:४० या प्रमाणित केंद्र पुरस्कृत योजनेच्या (CSS) निधी वितरणाच्या पॅटर्ननुसार निधी दिला जातो.

उमेदवार ADB-महाराष्ट्र निधीच्या ७०:३० प्रमाणाचा संभ्रम केंद्रीय-राज्याच्या प्रायोजित योजनांच्या ६०:४० सारख्या प्रमाणांशी करू शकतात.

संबंधित स्थिर संकल्पना

Maharashtra Economy & Social Sector Schemes

महाराष्ट्र शासनाच्या योजनांतर्गत सार्वजनिक आरोग्यासाठी प्रमुख संस्थागत यंत्रणा आणि वित्तपुरवठा संरचना कोणत्या आहेत?

  • बहुपक्षीय निधी: भांडवल-प्रधान पायाभूत सुविधांसाठी वित्तपोषण मॉडेलमध्ये राज्य अर्थसंकल्पातील तरतुदी आणि ADB किंवा जागतिक बँक यांसारख्या बहुपक्षीय विकास बँकांच्या सहाय्याचा समावेश आहे.
  • दुय्यम काळजी: जिल्हा रुग्णालये ही प्राथमिक आरोग्य केंद्रे (PHCs) आणि समुदाय आरोग्य केंद्रे (CHCs) यांना उच्चस्तरीय वैद्यकीय महाविद्यालयांशी जोडणारी दुय्यम काळजी संदर्भ युनिट्स म्हणून कार्य करतात.
  • प्रशासनिक रचना: महाराष्ट्राचा सार्वजनिक आरोग्य विभाग जिल्हा सामान्य रुग्णालये, ग्रामीण रुग्णालये आणि विशेष प्रादेशिक आरोग्य आधुनिकीकरण मोहिमांचे अधीक्षक करतो.

आंतर-विषय नमुने

  • ADB-निधीयुक्त आरोग्य प्रकल्प आणि राज्यांचे राजकोषीय संघराज्यवाद

    एडीबी-अर्थसहाय्यित राज्य पायाभूत सुविधा प्रकल्प अनेकदा एफआरबीएम (FRBM) कायद्यांतर्गत राजकोषीय तोटा लक्ष्यांशी आणि प्रति-अर्थसहाय्य (काउंटरपार्ट फंडिंग) दायितवांशी परस्परच्छेदी ठरतात.

  • प्रगती उपक्रम आणि विकेंद्रित जिल्हा नियोजन

    जिल्हास्तरीय आरोग्य सेवा विस्तार थेट राष्ट्रीय आरोग्य अभियान (NHM) लक्ष्यांशी आणि विकेंद्रित जिल्हा नियोजन समित्यांशी (DPDC) जोडलेला आहे.

प्रगती उपक्रमांतर्गत (Pragati Initiative) ADB चा निधी वाटा, लक्ष्यित जिल्हे आणि खाटांची क्षमता हे MPSC च्या विधान स्वरूपाच्या प्रश्नांसाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहेत.

संबंधित PYQ · 1

संबंधित PYQ · 1

  • 2025MPSC_PRELIMSGS1

    Identify the correct statements regarding Bhagwan Birsa Munda Road Linking Scheme. A. This scheme was started by Maharashtra Government. B. This scheme was only launched to connect the tribal villages. C. This scheme was made to connect tribal areas with primary health centres and Ashram schools through main roads. D. This scheme was discontinued by Govt. of Maharashtra in January 2025.