અભયારણ્યમાં નવ મહિનાના રોકાણ બાદ ગુજરાતમાં વાઘની વાપસી પુષ્ટિ
Source:timesofindia-indiatimes ↗
આ શા માટે મહત્વનું છે
GPSC પરીક્ષાઓમાં ગુજરાતના સુરક્ષિત વિસ્તારો, વન્યજીવ વિતરણો અને પારિસ્થિતિક સીમાચिह्નો સંબંધિત પ્રાદેશિક જૈવવિવિધતા અને પર્યાવરણના પ્રશ્નો માટે અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ.
સારાંશ
ગુજરાત સરકારે સત્તાવાર રીતે રાજ્યમાં વાઘની વાપસીની પુષ્ટિ કરી છે, જે મહિસાગર જિલ્લામાં આવેલા રતનમહાલ વન્યજીવ અભ્યારણમાં એક વાઘના નવ મહિનાના લાંબા રોકાણ દ્વારા સાબિત થાય છે, જે સુધરતા વન સંવર્ધન અને કુદરતી વન્યજીવ કોરિડોર પર પ્રકાશ પાડે છે.
મુખ્ય મુદ્દા
- ગુજરાત સરકારે રતનમહાલ વન્યજીવ અભ્યારણ્ય (મહીસાગર જિલ્લો) માં વાઘ સતત નવ મહિના સુધી રોકાયા બાદ રાજ્યમાં વાઘના કાયમી પુનરાગમનની પુષ્ટિ કરી છે.
- આ ગુજરાતના વન્યજીવન ઇતિહાસમાં એક નોંધપાત્ર સીમાચિહ્ન દર્શાવે છે, જે એશિયાઈ સિંહો, દીપડાઓ અને પટ્ટાવાળા જલભીડા (હાયના) ઉપરાંત તેના મુખ્ય માંસાહારી પ્રાણીઓની શ્રેણીનો વિસ્તાર કરે છે.
- કુદરતી સ્થળાંતર અને લાંબા સમય સુધી રોકાણ એ પ્રદેશની અંદર સુધરતા જંગલ કોરિડોર અને પૂરતા પ્રમાણમાં શિકાર આધાર દર્શાવે છે.
મહત્વપૂર્ણ શબ્દો
રતનમહાલ વન્યજીવ અભયારણ્ય
ગુજરાતના દાહોદ/મહીસાગર ક્ષેત્રમાં આવેલું એક સંરક્ષિત ક્ષેત્ર, જે તેના સમૃદ્ધ પાનખર જંગલો અને એક રહેવાસી વાઘના લાંબા નવ મહિનાના રોકાણના સ્થળ તરીકે તાજેતરના ऐतिहासिक ಮಹತ್ವ માટે જાણીતું છે.
UPSC context
GPSC પેપર ૩ / પર્યાવરણ અને જૈવવિવિધતા: ગુજરાતના સુરક્ષિત વિસ્તારો, વન્યજીવ કોરિડોર અને રાજ્યના સંરક્ષણ સીમાચિહ્નોનું જ્ઞાન ચકાસે છે.
નેશનલ ટાઇગર કન્ઝર્વેશન ઓથોરિટી (NTCA)
વન્યજીવ સંરક્ષણ અધિનિયમ, ૧૯૭૨ હેઠળ સ્થપાયેલી ભારતની સર્વોચ્ચ સંઘીય સંસ્થા, જે સમગ્ર રાજ્યમાં પ્રોજેક્ટ ટાઈગર અને વાઘ સંરક્ષણના સંચાલન માટે જવાબદાર છે.
UPSC context
GPSC પેપર ૩ / પર્યાવરણ અને પરિસ્થિતિવિજ્ઞાન: કાનૂની સંસ્થાઓ, વન્યજીવ સંરક્ષણ માળખાં અને રાષ્ટ્રીય સંરક્ષણ નીતિઓની ચકાસણી કરે છે.
ગુજરાત વન વિભાગ
ગુજરાતમાં વનજીવન સંરક્ષણ કાયદાઓ લાગુ કરવા, અભયારણ્યોનું સંચાલન કરવા અને શિકાર આધાર તથા ઇકોલોજીકલ કોરિડોરને વેગ આપવા માટે જવાબદાર વહીવટી સંસ્થા.
UPSC context
GPSC પેપર 1 અને 3 / રાજ્ય શાસન અને સંરક્ષણ: વન અને વન્યજીવ સંચાલન વ્યૂહરચનાઓના રાજ્ય-સ્તરીય અમલીકરણનું મૂલ્યાંકન કરે છે.
સંલગ્ન સ્થિર ખ્યાલો
નેશનલ ટાઈગર કન્ઝર્વેશન ઓથોરિટી (NTCA) ના કાનૂની કાર્યો અને રચના શું છે?
- વૈધાનિક આધાર: ટાઇગર ટાસ્ક ફોર્સની ભલામણના આધારે, વાઘ (સંરક્ષણ) અધિનિયમ, ૧૯૭૨ હેઠળ ૨૦૦૫માં સ્થાપના કરવામાં આવી.
- રચના: કેન્દ્રીય મંત્રી, પર્યાવરણ, વન અને આબોહવા પરિવર્તન મંત્રાલયના અધ્યક્ષપદ હેઠળ.
- મૂળભૂત કાર્યો: વાઘ સંરક્ષણ યોજનાઓને મંજૂરી આપે છે, વ્યવસ્થાપન અસરકારકતાનું મૂલ્યાંકન કરે છે અને અખિલ ભારતીય વાઘ અંદાજ (વાઘ વસ્તી ગણતરી) નું સંકલન કરે છે.
આંતર-વિષય પેટર્ન
আন্তરરાજ્ય વન્યજીવ કોરિડોર અને NTCA દેખરેખ
રાજ્યની સરહદો ઓળખીને વાઘોનું કુદરતી સ્થળાંતર સળંગ જંગલના કોરિડોર પર આધાર રાખે છે, જે વન્યજીવ સંરક્ષણ અધિનિયમ હેઠળ કેન્દ્રીય NTCAની દેખરેખ સાથે રાજ્ય સ્તરના અભયારણ્ય સંચાલનને જોડે છે.
સિંહ, વાઘ અને દીપડા ધરાવતું ગુજરાત એકમાત્ર રાજ્ય બનવાની બાબત પ્રિલિમ્સમાં સીધા વિધાન-આધારિત પ્રશ્ન તરીકે પૂછાશે.
સંલગ્ન PYQ · 2
સંલગ્ન PYQ · 2
- 2025GPSC_PRELIMSGS1
In which state was the 'Mahabharata Vatika' featuring 37 plant species mentioned in the 'Mahabharata', set up for plant conservation?
- 2022GPSC_PRELIMSGS1
Which garden of Gujarat has the trees and plants of rare species?
