સ્વચ્છતા હી સેવા સફાઈ અભિયાનનો પ્રારંભ અને ઉદ્દેશ્યો
Source:cmogujarat ↗
આ શા માટે મહત્વનું છે
જાહેર સેવા પરીક્ષાઓ માટે સુસંગત રાષ્ટ્રીય અને રાજ્ય સ્તરીય મુખ્ય સ્વચ્છતા અભિયાનો, વર્તણૂક પરિવર્તન પહેલો અને શાસન યોજનાઓને સમજવા માટે અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ.
સારાંશ
આ લેખ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીથી પ્રેરિત ૧૭ સપ્ટેમ્બરથી શરૂ થનાર દેશવ્યાપી 'સ્વચ્છતા હી સેવા અભિયાન'ની શરૂઆત પર પ્રકાશ પાડે છે. આ અભિયાન સ્વચ્છ ભારત મિશનના લક્ષ્યોને વધુ મજબૂત કરવા માટે ગુજરાત અને સમગ્ર ભારતમાં જનજાગૃતિ, સામુદાયિક સહભાગિતા અને સ્વચ્છતા અભિયાનોને પ્રોત્સાહન આપવાનો હેતુ ધરાવે છે.
મુખ્ય મુદ્દા
- વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીથી પ્રેરિત દેશવ્યાપી 'સ્વચ્છતા હી સેવા અભિયાન' દર વર્ષે ૧૭ સપ્ટેમ્બરની આસપાસ શરૂ થાય છે.
- આ અભિયાન સ્વચ્છ ભારત માટે જનઆંદોલન, સફાઈ અભિયાનો અને સામૂહિક સહભાગિતા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.
- સ્વચ્છતાને મૂળભૂત સાંસ્કૃતિક અને સામાજિક મૂલ્ય તરીકે વણી લેવા માટે 'સ્વભાવ સ્વચ્છતા, સંસ્કાર સ્વચ્છતા'ના વિઝન પર ભાર મૂકે છે.
મહત્વપૂર્ણ શબ્દો
સ્વચ્છતા હી સેવા અભિયાન
ગાંધી જયંતી અગાઉ દર વર્ષે યોજાતું રાષ્ટ્રવ્યાપી સ્વચ્છતા અભિયાન, જેનો ઉદ્દેશ સ્વચ્છ ભારત મિશન અંતર્ગત સ્વચ્છતા માટે સામૂહિક સહભાગિતા, સ્વૈચ્છિક પ્રવૃત્તિ અને જનજાગૃતિ ફેલાવવાનો છે.
UPSC context
GPSC પેપર-II (ગવર્નન્સ અને સામાજિક યોજનાઓ) માટે મહત્વપૂર્ણ, જે જાહેર સ્વચ્છતા પહેલો અને જન આંદોલન અભિયાનોના જ્ઞાનનું પરીક્ષણ કરે છે.
સ્વચ્છ ભારત અભિયાન
ઓક્ટોબર ૨૦૧૪ માં શરૂ કરાયેલ એક પ્રમુખ રાષ્ટ્રીય અભિયાન જેનો ઉદ્દેશ્ય સમગ્ર ભારતમાં સાર્વત્રિક સ્વચ્છતા કવરેજ હાصل કરવાનો, ખુલ્લામાં શૌચની પ્રથાને નાબૂદ કરવાનો અને ઘન તથા પ્રવાહી કચરાના સંચાલનને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે.
UPSC context
GPSC પેપર-II અંતર્ગત જાહેર આરોગ્ય અને સ્વચ્છતામાં વિકાસ માટેની સરકારી નીતિઓ અને હસ્તક્ષેપો માટે સુસંગત.
ગુજરાત સરકાર
ગુજરાતની રાજ્ય સ્તરીય કારોબારી સરકાર, જે કેન્દ્રીય અને રાજ્યની કલ્યાણકારી નીતિઓ, વહીવટી શાસન અને પ્રાદેશિક સ્વચ્છતા અભિયાનોના અમલીકરણ માટે જવાબદાર છે.
UPSC context
GPSC પેપર-૧ અને ૨ માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ, જે રાજ્ય વહીવટીતંત્ર, નીતિ અમલીકરણ અને પ્રાદેશિક વિકાસ કાર્યક્રમોની સમજનું પરીક્ષણ કરે છે.
સંલગ્ન સ્થિર ખ્યાલો
स्वच्छ भारत मिशन (SBM) ના મુખ્ય અમલીકરણ તબક્કાઓ અને લક્ષ્યો કયા છે?
- ડ્યુઅલ ટ્રેક: ભારતમાં ખુલ્લામાં શૌચની પ્રથાને નાબૂદ કરવા અને ઘન કચરાના સંચાલનમાં સુધારો કરવા માટે SBM-Urban અને SBM-Gramin 2014માં શરૂ કરવામાં આવ્યા હતા.
- ફેઝ II ફોકસ: SBM ફેઝ II (ગ્રામીણ) ODF દરજ્જાની જાળવણી કરવા અને ઘન તથા પ્રવાહી કચરાના સંચાલન દ્વારા ODF પ્લસ પ્રાપ્ત કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.
- ODF પ્લસ ના સ્તરો: ODF પ્લસ ગામડાઓનું વર્ગીકરણ દ્રશ્ય સ્વચ્છતા અને કચરા સંચાલન પ્રણાલીઓના આધારે એસ્પાયરિંગ, રાઇઝિંગ અને મોડેલ તરીકે કરવામાં આવે છે.
આંતર-વિષય પેટર્ન
स्वચ્છતા + સ્થાનિક શાસન અને ટાયર્ડ ગ્રાન્ટ્સ
SBM ફેઝ II સાર્વજનિક સ્વચ્છતાના ધ્યેયોને વિકેન્દ્રીકૃત ગ્રામીણ શાસન અને સ્થાનિક સ્વરાજ્યની સંસ્થાઓ માટેના 15મા નાણાં પંચની બદ્ધ અનુદાન (ટાઇડ ગ્રાન્ટ્સ) સાથે જોડે છે.
SBM ફેઝ II ના ઘટકો (ODF Plus, SLWM) તેમજ સ્વભાવ સ્વચ્છતા જેવા અભિયાનની થીમ્સ પર વિધાન-આધારિત પ્રશ્નોની અપેક્ષા રાખો.
સંલગ્ન PYQ · 2
સંલગ્ન PYQ · 2
- 2018GPSC_PRELIMSGS1
Sikshit Bharat - Swasth Bharat - Swachh Bharat - Swavalambi Bharat - Sampann Bharat is the Tagline of ________________.
- 2018GPSC_PRELIMSGS1
A Prepared Community is A Safe Community is the slogan of ______________________.
