सिंहस्थ कुंभमेळ्याच्या पार्श्वभूमीवर नाशिकसाठी पायाभूत सुविधा पॅकेज जाहीर
Source:freepressjournal ↗
हे का महत्त्वाचे आहे
महाराष्ट्रातील प्रमुख राज्यस्तरीय वित्तीय तरतुदी, नागरी विकास प्रकल्प आणि सिंहस्थ कुंभमेळ्यासारख्या सांस्कृतिक भूगोलाच्या घटनांवर लक्ष ठेवणाऱ्या MPSC उमेदवारांसाठी महत्त्वाचे.
सारांश
उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांनी आगामी सिंहस्थ कुंभमेळ्याच्या तयारीसाठी नाशिकसाठी ३५,००० कोटी रुपयांच्या पायाभूत सुविधा विकास पॅकेजची घोषणा केली असून, यामध्ये रस्ते जोडणी, शहरी सुविधा आणि तीर्थक्षेत्र व्यवस्थापना सुधारण्यावर भर देण्यात आला आहे.
मुख्य मुद्दे
- उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांनी नाशिकसाठी ३५,००० कोटी रुपयांच्या भव्य पायाभूत सुविधा विकास आराखड्याची घोषणा केली.
- येत्या सिंहस्थ कुंभमेळ्याच्या पार्श्वभूमीवर वाहतूक, स्वच्छता, धार्मिक पर्यटन सुविधा आणि नागरी पायाभूत सुविधांचा दर्जा उंचावणे हा या योजनेचा उद्देश आहे.
- नाशिक आणि त्र्यंबकेश्वर ही महाराष्ट्रातील प्रमुख तीर्थक्षेत्रे आहेत, जिथे गोदावरी नदीच्या काठावर ठराविक कालावधीने कुंभमेळा भरतो.
महत्त्वाच्या संज्ञा
सिंहस्थ कुंभमेळा पायाभूत सुविधा आराखडा
आगामी सिंहस्थ कुंभमेळ्यासाठी नाशिक आणि त्र्यंबकेश्वरमधील संपर्क यंत्रणा, भाविकांसाठीच्या सुविधा आणि नागरी पायाभूत सुविधांचा दर्जा उंचावण्यासाठी राज्य सरकारने जाहीर केलेली मोठी आर्थिक आणि विकासात्मक तरतूद.
UPSC context
MPSC: महाराष्ट्रातील प्रमुख राज्य-अनुदानीत मेगा प्रकल्प, प्रादेशिक पायाभूत सुविधा नियोजन आणि सांस्कृतिक पर्यटन व्यवस्थापनाच्या आकलनची चाचणी घेते.
महाराष्ट्र शासन
महाराष्ट्राची घटनात्मक कार्यकारी संस्था, जी धोरणनिर्मिती, कायदा अंमलबजावणी, राज्य प्रशासन आणि नागरी पायाभूत सुविधा पॅकेजेससारख्या मोठ्या विकास उपक्रमांच्या अंमलबजावणीसाठी जबाबदार आहे.
UPSC context
MPSC: महाराष्ट्र प्रशासकीय चौकटी अंतर्गत राज्य शासन, प्रशासकीय विभाग, कार्यकारी अधिकार आणि धोरण अंमलबजावणी समजून घेण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाची.
पूर्वपरीक्षा सापळा
महाराष्ट्रातील सिंहस्थ कुंभमेळा केवळ गोदावरी नदीच्या काठावर नाशिक शहरात आयोजित केला जातो.
स्पर्धक अनेकदा असा गृहीतकावर येतात की महाराष्ट्रातील कुंभमेळा केवळ नाशिकमध्येच भरतो, आणि त्र्यंबकेश्वर हे गोदावरीच्या काठावर असलेले जुळे यजमान शहर आहे हे विसरतात.
संबंधित स्थिर संकल्पना
भारतामध्ये कुंभमेळा भरत असलेली चार पारंपरिक ठिकाणे कोणती आहेत?
- गोदावरी काठ: गोदावरी नदीच्या काठावर असलेले नाशिक-त्र्यंबकेश्वर (महाराष्ट्र).
- संगम संगम: प्रयागराज (उत्तर प्रदेश) येथे गंगा, यमुना आणि पौराणिक सरस्वती नद्यांचा संगम आहे.
- गंगा नदी: गंगा नदीच्या काठावर वसलेले हरिद्वार (उत्तराखंड).
- क्षिप्रा नदी: शिप्रा नदीच्या काठावर असलेले उज्जैन (मध्य प्रदेश).
आंतर-विषय नमुने
कुंभमेळा पायाभूत सुविधा + आपत्ती व्यवस्थापन
लाखो भाविकांचे सुरक्षितपणे व्यवस्थापन करण्यासाठी प्रमुख तीर्थक्षेत्रांना शहरी विकास निधीसोबतच मजबूत आपत्ती व्यवस्थापन आराखड्यांची (NDMA मार्गदर्शक तत्त्वे) आवश्यकता असते.
गोदावरी खोरे संवर्धन + नगररचना नियोजन
महाराष्ट्रातील महापायाभूत सुविधा पॅकेज हे राष्ट्रीय नदी संवर्धन योजनेअंतर्गत नदी खोरे व्यवस्थापन आणि प्रदूषण नियंत्रण नियमावलीशी जोडलेले आहेत.
कुंभमेळ्यावरील MPSC च्या प्रश्नांमध्ये अनेकदा नागरी पायाभूत सुविधांसाठीच्या अलीकडील अर्थसंकल्पीय तरतुदीঁसह स्टॅटिक भूगोल (नद्या, मंदिरे) यांचाही समावेश असतो.
संबंधित PYQ · 2
संबंधित PYQ · 2
- 2025MPSC_PRELIMSGS1
Match the following. | River Confluence | Rivers | |---|---| | a. Prakashe | I. Tapi-Panzara | | b. Mudavad | II. Tapi-Gomati | | c. Mahuli | III. Bhima-Indrayani | | d. Tulapur | IV. Krishna-Venna | Code: a b c d
- 2025MPSC_PRELIMSGS1
Identify the correct statements regarding Bhagwan Birsa Munda Road Linking Scheme. A. This scheme was started by Maharashtra Government. B. This scheme was only launched to connect the tribal villages. C. This scheme was made to connect tribal areas with primary health centres and Ashram schools through main roads. D. This scheme was discontinued by Govt. of Maharashtra in January 2025.
