एमटीडीसीतर्फे नाशिकच्या पारंपरिक बोहाडा मुखवत्यांचा जागतिक स्तरावर प्रचार
Source:timesofindia-indiatimes ↗
हे का महत्त्वाचे आहे
MPSC च्या उमेदवारांसाठी MTDC च्या सांस्कृतिक उपक्रमांचा, नाशिकच्या बोहाडा मुखवट्यांसारख्या पारंपारिक लोककलेचा आणि महाराष्ट्राच्या समृद्ध आदिवासी वारशाचा मागोवा घेणे महत्त्वाचे आहे.
सारांश
महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळाने (MTDC) महाराष्ट्राच्या समृद्ध आदिवासी लोकसंस्कृती, प्रादेशिक कलाप्रकारांना प्रोत्साहन देण्यासाठी आणि सांस्कृतिक पर्यटनाला चालना देण्यासाठी नाशिकच्या पारंपरिक बोहाडा मुखवट्यांचा जागतिक स्तरावर प्रचार केला आहे.
मुख्य मुद्दे
- महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळाने (MTDC) पारंपारिक बोहाडा मुखवटे जागतिक स्तरावर प्रदर्शित करण्यासाठी पावले उचलली आहेत.
- बोहाडा ही नाशिक प्रदेशात (विशेषतः त्र्यंबकेश्वर/पेठ तालुक्यासारख्या ठिकाणी) प्रसिद्ध असलेली एक पारंपारिक लोककला/नृत्य-नाट्य प्रकार आहे, ज्यामध्ये विविध पौराणिक पात्रांचे चित्रण करणाऱ्या रंगीबेरंगी हाताने बनवलेल्या लाकडी मुखवट्यांचा समावेश असतो.
- या उपक्रमाचा उद्देश आदिवासी कलेला प्रोत्साहन देणे, सांस्कृतिक पर्यटनाला चालना देणे आणि महाराष्ट्रातील स्थानिक कारागिरांना आंतरराष्ट्रीय स्तरावर ओळख मिळवून देणे हा आहे.
महत्त्वाच्या संज्ञा
बोहाडा मुखवटे
महाराष्ट्रातील नाशिकमधील सुरगाणा प्रदेशातील (जसे की पिंपळसोंड) देवता आणि पौराणिक पात्रांचे चित्रण करणारी, पारंपरिक मुखवटा तयार करण्याची कला आणि विधीयुक्त आदिवासी लोकनाट्य.
UPSC context
MPSC मुख्य परीक्षेसाठी महत्त्वाची (सामान्य अध्ययन पेपर I - महाराष्ट्राची कला आणि संस्कृती, लोकوراसा आणि आदिवासी परंपरा).
महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळ (MTDC)
राज्यातील पर्यटन पायाभूत सुविधा, वारसा स्थळे आणि सांस्कृतिक पर्यटन यांना प्रोत्साहन देण्यासाठी आणि त्यांचा विकास करण्यासाठी स्थापन केलेली महाराष्ट्र शासनाची एक मुख्य नोडल एजन्सी.
UPSC context
राज्य पर्यटन धोरणे, प्रशासकीय संस्था आणि सांस्कृतिक वारसा प्रवर्धनाशी संबंधित MPSC (सामान्य अध्ययन आणि महाराष्ट्र शासन/अर्थव्यवस्था) साठी महत्त्वाचे.
पूर्वपरीक्षा सापळा
बोहाडा हे कोकणातील सिंधुदुर्ग आणि रत्नागिरी जिल्ह्यांमधील एक किनारी नृत्य-नाट्य प्रकार आहे.
स्पर्धक अनेकदा बोहाडाचा संभ्रम कोकणातील दशावतार यांसारख्या किनारपट्टीवरील नृत्यप्रकारांशी करतात; बोहाडा हा विशेषतः नाशिक-पालघर आदिवासी पट्ट्याशी संबंधित आहे.
संबंधित स्थिर संकल्पना
महाराष्ट्रातील प्रमुख आदिवासी लोककला आणि नृत्य प्रकार कोणते आहेत?
- बोहाडा मुखवटा कला: बोहाडा हे एक पारंपरिक मुखवटा नृत्य-नाट्य आहे, जे प्रामुख्याने नाशिक आणि पालघरमधील कोकणा, वारली आणि महादेवी कोळी आदिवासींद्वारे सादर केले जाते.
- टारपा नृत्य: तारपा नृत्य हा वारली समुदायाचा एक प्रमुख आदिवासी लोकनृत्य प्रकार असून, तो वाळलेल्या भोपळ्यापासून तयार केलेल्या वाद्याच्या साथीने सादर केला जातो.
- दशअवतार नाटक: दशवतार हे भगवान विष्णूच्या दहा अवतारांचे चित्रण करणारे एक पारंपारिक लोकनाट्य रूप आहे, जे कोकण आणि गोवा प्रदेशात लोकप्रिय आहे.
आंतर-विषय नमुने
आदिवासी कला प्रोत्साहन आणि बौद्धिक संपदा अधिकार
MTDC चा बोहाडा मुखवठ्यांसाठीचा प्रयत्न हा महाबळेश्वर स्ट्रॉबेरी आणि कोल्हापुरी चप्पल यांसारख्या प्रादेशिक वैशिष्ट्यांसाठीच्या GI टॅग नोंदणी मोहिमेसारखाच आहे.
डिजिटल वारसा संवर्धन आणि पर्यटन अर्थव्यवस्था
परंपरेने चालत आलेल्या हस्तकलेचे गुगल आर्ट्स अँड कल्चर सारख्या डिजिटल प्लॅटफॉर्म्सशी एकात्मिकरण हे वारसा संवर्धनातील डिजिटल प्रशासकीय उपक्रमांशी सुसंगत आहे.
MPSC अनेकदा महाराष्ट्रातील लोककला प्रकार, त्यांचे मूळ जिल्हे आणि संबंधित आदिवासी समुदायांवर जोड्या लावा अशा स्वरूपाचे प्रश्न विचारते.
संबंधित PYQ · 2
संबंधित PYQ · 2
- 2024MPSC_PRELIMSGS1
Noted Warali painter Jivya Soma Mhase was honored with which of the following awards ? (a) Padma Bhushan (b) Padma shri (c) Shilpguru (d) National award for tribal arts
- 2025MPSC_PRELIMSGS1
Identify the correct statements regarding Bhagwan Birsa Munda Road Linking Scheme. A. This scheme was started by Maharashtra Government. B. This scheme was only launched to connect the tribal villages. C. This scheme was made to connect tribal areas with primary health centres and Ashram schools through main roads. D. This scheme was discontinued by Govt. of Maharashtra in January 2025.
