Current Affairs

Sign in
अर्थव्यवस्थाGS3
GS3

कृषी वीजपुरवठा: मुदतपूर्व कृषी वाहिनी योजनेअंतर्गत MSEDCL कडून सौर प्रकल्प मंजूर

Source:indian-infrastructure ↗

हे का महत्त्वाचे आहे

मुख्यमंत्री सौर कृषी वाहिनी योजना (MSKVY) हा MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षेत (उदा. MPSCPRELI2024GS01093) वारंवार विचारला जाणारा एक अत्यंत महत्त्वाचा विषय आहे. खाजगी क्षेत्राचा सहभाग आणि क्षमता विस्तार यासह या योजनेच्या 2.0 टप्प्याच्या प्रगतीचा मागोवा घेणे, महाराष्ट्राचे प्रशासकीय उपक्रम आणि ग्रामीण पायाभूत सुविधा विकास यावरील प्रश्नांची तयारी करणाऱ्या उमेदवारांसाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

सारांश

MSEDCL ने महाराष्ट्र शासनाच्या महत्त्वाकांक्षी 'मुख्यमंत्री सौर कृषी वाहिनी योजना 2.0' अंतर्गत इन्सोलेशन ग्रीन एनर्जी प्रायव्हेट लिमिटेडला (इन्सोलेशन एनर्जी लिमिटेडची उपकंपनी) 99 MW चा सौर ऊर्जा प्रकल्प मंजूर केला आहे. Rs 4.25 billion गुंतवणुकीची आवश्यकता असलेल्या या प्रकल्पाचे उद्दिष्ट कृषी वाहिन्यांना दिवसा अखंडित वीज पुरवणे हे आहे. या करारामध्ये प्रति kWh Rs 2.90 दराने 25 वर्षांच्या वीज खरेदी कराराचा (PPA) समावेश आहे. हा विकास विकेंद्रित नूतनीकरणक्षम ऊर्जा निर्मिती आणि ग्रामीण सक्षमीकरणाच्या दिशेने राज्याचा आक्रमक भर अधोरेखित करतो.

मुख्य मुद्दे

  • MSEDCL ने मुख्यमंत्री सौर कृषी वाहिनी योजना 2.0 (MSKVY 2.0) अंतर्गत इन्सोलेशन ग्रीन एनर्जीला (Insolation Green Energy) 99 MWac (128.7 MWdc) चा सौर ऊर्जा प्रकल्प मंजूर केला आहे.
  • या प्रकल्पासाठी एकूण गुंतवणूक Rs 4.25 अब्ज अंदाजित आहे.
  • या प्रकल्पात MSEDCL सोबत प्रति kWh 2.90 रुपये या निश्चित दराने 25 वर्षांच्या वीज खरेदी कराराचा (PPA) समावेश आहे.
  • MSKVY 2.0 योजनेचे प्राथमिक उद्दिष्ट कृषी फीडर्सचे सौरऊर्जीकरण करून महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांना दिवसा विश्वासार्ह आणि अखंडित वीज पुरवठा सुनिश्चित करणे हे आहे.

महत्त्वाच्या संज्ञा

मुख्यमंत्री सौर कृषी वाहिनी योजना 2.0 (MSKVY 2.0)

सौर ऊर्जा प्रकल्पांचे विकेंद्रीकरण करून कृषी फीडर्सना दिवसा अखंडित वीज पुरवण्याचे उद्दिष्ट असणारी महाराष्ट्र शासनाची महत्त्वाकांक्षी योजना.

UPSC context

कृषी विद्युतीकरण आणि नवीकरणीय ऊर्जा संक्रमणासाठीच्या राज्य सरकारच्या योजना अधोरेखित करणारे, MPSC सामान्य अध्ययन III (अर्थव्यवस्था आणि पायाभूत सुविधा) साठी अत्यंत महत्त्वपूर्ण.

Source
महाराष्ट्र राज्य विद्युत वितरण कंपनी मर्यादित (MSEDCL)

महाराष्ट्र राज्य विद्युत मंडळाच्या पुनर्रचनेनंतर २००५ मध्ये स्थापन झालेली, महाराष्ट्रातील प्रमुख शासकीय मालकीची वीज वितरण कंपनी.

UPSC context

महाराष्ट्रातील प्रमुख वीज वितरण आणि सौरऊर्जीकरण योजनांसाठी अंमलबजावणी यंत्रणा म्हणून MPSC GS Paper III (पायाभूत सुविधा/ऊर्जा) साठी महत्त्वाचे.

Source
वीज खरेदी करार (PPA)

वीज उत्पादक आणि खरेदीदार यांच्यामधील एक दीर्घकालीन करार, ज्यामध्ये वीज विक्रीच्या व्यावसायिक अटी व शर्ती स्पष्ट केलेल्या असतात.

UPSC context

MPSC GS पेपर III (अर्थव्यवस्था/ऊर्जा) शी संबंधित, पायाभूत सुविधा वित्तपुरवठा, नूतनीकरणक्षम ऊर्जा अर्थशास्त्र आणि शासकीय खरेदी यंत्रणांच्या ज्ञानाचे परीक्षण करणारे.

Source

पूर्वपरीक्षा सापळा

शेतकऱ्यांना २४x७ वीज उपलब्ध करून देण्यासाठी वैयक्तिक ऑफ-ग्रिड सौर पंपांचे वितरण करणे हे MSKVY 2.0 चे उद्दिष्ट आहे.

MSKVY 2.0 हे दिवसाची विश्वसनीय वीज पुरवण्यासाठी ग्रिड-कनेक्टेड फीडर-पातळीवरील सौरऊर्जीकरणावर लक्ष केंद्रित करते, वैयक्तिक ऑफ-ग्रिड पंप किंवा 24x7 विजेवर नाही.

संबंधित स्थिर संकल्पना

Economy - Energy and Agriculture

PM-KUSUM योजनेचे तीन घटक कोणते आहेत?

  • घटक अ: विकेंद्रित, जमिनीवरील, ग्रीड-जोडलेल्या नूतनीकरणक्षम ऊर्जा प्रकल्पांची उभारणी (2 MW पर्यंत).
  • घटक ब: डिझेल पंपांच्या जागी वैयक्तिक शेतकऱ्यांसाठी स्वतंत्र ऑफ-ग्रिड सौर कृषी पंप बसवणे.
  • घटक क: विद्यमान ग्रीड-जोडणी असलेल्या कृषी पंपांचे सौरऊर्जीकरण आणि फीडर-पातळीवरील सौरऊर्जीकरण.
Economy - Infrastructure

कृषी फीडर पृथक्करणाचे आर्थिक औचित्य काय आहे?

  • भार व्यवस्थापन: 24x7 घरगुती आणि औद्योगिक पुरवठा विस्कळीत न करता, DISCOMs ना कृषी क्षेत्राला दिवसा खात्रीशीर वीजपुरवठा करण्याची अनुमती देते.
  • गळती कमी करणे: कृषी वापराचे अचूक मापन करण्यास मदत करते, ज्यामुळे वीज चोरी आणि विनामीटर व्यावसायिक नुकसानीला आळा बसतो.
  • अनुदान इष्टतमीकरण: कृषी वीज वापराचा पारदर्शकपणे हिशोब ठेवते, ज्यामुळे राज्य अनुदानांचे आणि DISCOM च्या वित्ताचे अधिक चांगले व्यवस्थापन करणे शक्य होते.

आंतर-विषय नमुने

  • MSKVY 2.0 आणि PM-KUSUM घटक सी

    महाराष्ट्राची MSKVY 2.0 केंद्रीय PM-KUSUM घटक C ची अंमलबजावणी करते, जे दर्शवते की कशा प्रकारे राज्यातील DISCOMs वीज निर्मितीचे विकेंद्रीकरण करण्यासाठी आणि त्यांच्यावरील कृषी क्रॉस-सबसिडीचा बोजा कमी करण्यासाठी केंद्रीय आदेशांचा लाभ घेतात.

  • विकेंद्रित सौर आणि DISCOM ची व्यवहार्यता

    कमी निश्चित दरांवरील दीर्घकालीन २५ वर्षांचे वीज खरेदी करार (PPAs) कर्जबाजारी वीज वितरण कंपन्यांना (DISCOMs) सरासरी वीज खरेदी खर्च कमी करण्यास मदत करतात, ज्यामुळे औद्योगिक ग्राहकांवरील वाढीव क्रॉस-सबसिडी अधिभाराची आवश्यकता किमान पातळीवर आणता येते.

MSKVY 2.0 (फीडर सौरऊर्जीकरण/दिवसाची वीज) आणि वैयक्तिक PM-KUSUM ऑफ-ग्रिड पंप यांची तुलना करणाऱ्या बहु-विधानात्मक प्रश्नाची अपेक्षा करा.

संबंधित PYQ · 2

संबंधित PYQ · 2

  • 2024MPSC_PRELIMSGS1

    Identify the correct statements regarding the Chief Minister Solar Agricultural Channel Scheme. (a) This Scheme was started in June 2017, when Devendra Fadanvis was Chief Minister. (b) The main purpose of this Scheme is to provide supply of electricity to farmers through the agricultural feeder. (c) The government has decided to pay ₹ 50,000 per acre as rent to the farmers under this Scheme. (d) Solar panels are set up on government land up to ten kilometres from the 33 kV substation.

  • 2024MPSC_PRELIMSGS1

    The largest share of allocation in the Seventh Five Year Plan went to the :