महाराष्ट्राची पाणी टंचाई आणि सांडपाणी पुनर्वापर अंमलबजावणी
Source:scroll ↗
हे का महत्त्वाचे आहे
MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षेसाठी महाराष्ट्राचा भूगोल, पर्यावरण संसाधन व्यवस्थापन आणि राज-विशिष्ट विकासात्मक आव्हाने समजून घेण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे.
सारांश
हा लेख महाराष्ट्राच्या कायमस्वरूपी पाणीटंचाईवर प्रकाश टाकतो आणि दीर्घकालीन जलसुरक्षा आणि शाश्वत शेती पद्धती सुनिश्चित करण्यासाठी सांडपाण्याचा पुनर्वापर तातडीने धोरणात्मक आराखड्यांमधून प्रत्यक्ष अंमलबजावणीमध्ये नेण्याची गरज असल्याचे प्रतिपादित करतो.
मुख्य मुद्दे
- हवामान बदल, लहरी पाऊस आणि भूजलावरील अति-अवलंबित्व यामुळे महाराष्ट्राला तीव्र पाणी टंचाईचा सामना करावा लागत आहे.
- सांडपाण्याचा पुनर्वापर आणि पुनर्प्रक्रिया ही केवळ सैद्धांतिक धोरण दस्तऐवजांपुरती मर्यादित न राहता, शहरी आणि ग्रामीण अशा दोन्ही क्षेत्रांत सक्रिय कृतीत उतरवली पाहिजे.
- शेतीवरील अतिअवलंबित्व आणि पाणी-अदलाबाद (तीव्र) पिकांच्या पद्धतींमुळे पिण्यायोग्य नसलेल्या वापरासाठी प्रक्रिया केलेले सांडपाणी यांसारख्या पर्यायी जलव्यवस्थापन धोरणांची गरज भासते.
पूर्वपरीक्षा सापळा
महाराष्ट्र जलसंपत्ती नियमन प्राधिकरण (MWRRA) हे केवळ एक सल्लागार मंडळ म्हणून कार्य करते आणि त्याला पाण्याच्या किंमती निश्चित करण्याबाबत कोणतेही वैधानिक अधिकार नाहीत.
परीक्षार्थी बandae MWRRA च्या अधिकारक्षेत्राला केवळ सल्लागार स्वरूप असल्याचे अनेकदा गैरसमज करून घेतात; पाणी दर निश्चिती आणि हक्क वाटपाबाबत याला वैधानिक अधिकार आहेत.
संबंधित स्थिर संकल्पना
महाराष्ट्रातील जलसंसाधनांचे नियमन करणाऱ्या प्रमुख संस्थात्मक निकष आणि चौकट (frameworks) कोणत्या आहेत?
- MWRRA:: पाणी दर नियमन करण्यासाठी आणि पाण्याच्या समन्यायी वाटपाची खात्री करण्यासाठी महाराष्ट्र जलसंपत्ती नियामक प्राधिकरण अधिनियम, २००५ अंतर्गत याची स्थापना करण्यात आली.
- राज्य जल धोरण:: सूक्ष्म सिंचन, सहभागिता सिंचन व्यवस्थापन आणि नदीखोऱ्यांमध्ये पाण्याचा वापर कार्यक्षमता सुधारण्यावर भर देते.
आंतर-विषय नमुने
शेतपिके विरुद्ध सिंचन सुरक्षा
राज्यातील जलसंकट हे प्रामुख्याने पर्जन्यछायेच्या दुष्काळग्रस्त प्रदेशांमध्ये उससाच्या पिकावर जास्त प्रमाणात अवलंबून असण्याशी अत्यंत घट्टपणे जोडलेले आहे.
सांडपाणी व्यवस्थापन धोरणे + महाराष्ट्राचा भूगोल (वृष्टिछाया प्रदेश) बहुविध विधानांच्या स्वरूपात/मुख्य परीक्षेच्या प्रश्नात जोडले जाण्याची दाट शक्यता आहे.
संबंधित PYQ · 3
संबंधित PYQ · 3
- 2024MPSC_PRELIMSGS1
Which type of drainage pattern is found in Maharashtra ? (a) Dendritic (b) Parallel (c) Indefinite (d) Trellis Answer options :
- 2022MPSC_PRELIMSGS1
Observe the statements regarding agriculture in Maharashtra : (a) Soil erosion is not a serious problem of agriculture. (b) Soil erosion takes place due to flooding in rivers, forest cutting and uncontrolled grazing. (c) Soils are saline due to over-irrigation. Answer Options :
- 2020MPSC_PRELIMSGS1
What happened in Maharashtra due to fragmentation of agricultural land ? (a) Farmer is not able to produce food grains, sufficient for his family. (b) There are obstacle to supply water to agricultural land. (c) The use of modern agricultural tools is uneconomical. (d) To pay individual attention on agriculture is uneconomical. Answer Options :
