महाराष्ट्र विधान परिषदेच्या पाच जागांसाठी मतदान सुरू
Source:lokmat ↗
हे का महत्त्वाचे आहे
MPSC च्या उमेदवारांसाठी राज्य विधानसभेच्या (विधान परिषद) रचना, मतदारसंघ आणि घटनात्मक चौकट समजून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे, विशेषतः पदवीधर आणि शिक्षक मतदारसंघांच्या संदर्भात.
सारांश
हा लेख पदवीधर आणि शिक्षक मतदारसंघांमधील महाराष्ट्र विधानपरिषदेच्या ५ जागांसाठी झालेल्या मतदानाची माहिती देतो, ज्यामध्ये १८२ उमेदवार रिंगणात होते. यादरम्यान भारतामधील राज्य विधानपरिषदांची रचना, निवडणूक प्रक्रिया आणि घटनात्मक तरतुदींवर प्रकाश टाकला आहे.
मुख्य मुद्दे
- शिक्षक आणि पदवीधर मतदारसंघांमधून महाराष्ट्र विधान परिषदेच्या ५ जागांसाठी निवडणुका सुरू आहेत.
- या निवडणुकांमध्ये एकूण १८२ उमेदवार रिंगणात आहेत.
- भारतीय संविधानाच्या कलम १७१ अंतर्गत पदवीधर आणि शिक्षक यांसारख्या विशेष मतदारसंघांमधून निवडले गेलेले प्रतिनिधी विधान परिषदेत समाविष्ट असतात.
महत्त्वाच्या संज्ञा
भारतीय संविधानातील अनुच्छेद १७१
भारतातील द्विसदनीय राज्यांमधील राज्य विधानपरिषदांच्या (विधान परिषद) स्थापनेसाठीची रचना, संरचनात्मक चौकट आणि विविध प्रातिनिधिक/नामनिर्देशित मार्ग यांचा तपशील देणारी घटनात्मक तरतूद.
UPSC context
MPSC/UPSC राज्यशास्त्र: राज्य विधिमंडळाची रचना, द्विभाषिकता आणि पदवीधर व शिक्षक अशा विशिष्ट मतदारसंघ यांसारख्या केंद्रस्थानी असलेल्या घटनात्मक तरतुदींची चाचणी घेते.
महाराष्ट्र विधानपरिषद
महाराष्ट्राच्या द्विसदनीय राज्य विधिमंडळाचे उच्च आणि स्थायी पुनरावलोकन करणारे सभागृह, ज्यामध्ये स्थानिक स्वराज्य संस्था, पदवीधर, शिक्षक, आमदार आणि राज्यपाल नामनिर्देशनाद्वारे निवडलेले सदस्य असतात.
UPSC context
MPSC महाराष्ट्र राज्यशास्त्र/चालू घडामोडी: यामध्ये राज्यस्तरीय शासन संरचना, विधान परिषद निवडणुका आणि विशिष्ट मतदारसंघांच्या श्रेणींचे ज्ञान तपासले जाते.
विधान परिषद
कलम १७१ अंतर्गत राज्याच्या विधिमंडळाचे स्थायी वरिष्ठ सभागृह म्हणून कार्यरत असलेल्या, राज्य विधानसभेच्या स्थानिक भाषेतील आणि अधिकृत मराठी नामकरणासाठी 'विधानपरिषद' ही संज्ञा वापरली जाते.
UPSC context
MPSC राज्य प्रशासन: महाराष्ट्राची विधिमंडळ रचना, पारिभाषिक शब्द आणि आवर्तक परिषद निवडणूक प्रक्रियेवरील समज तपासते.
पूर्वपरीक्षा सापळा
भारतातील सर्व राज्यांमध्ये विधानसभा आणि विधानपरिषद अशी द्विसदनी विधिमंडळ व्यवस्था असते.
स्पर्धक अनेकदा विधानपरिषदेच्या किमान सदस्यसंख्येबाबत (४०) गोंधळात पडतात किंवा सर्व राज्यांमध्ये द्विगुृही कायदेमंडळ आहे असे गृहीत धरतात. सध्या केवळ ६ राज्यांमध्ये विधानपरिषद आहे.
संबंधित स्थिर संकल्पना
कलम १७१ अंतर्गत राज्य विधानपरिषदेसाठी कोणत्या संवैधानिक तरतुदी आणि रचना निकष आहेत?
- सदस्यसंख्येची मर्यादा: एकूण संख्या राज्य विधानसभेच्या एकूण संख्येच्या एक-तृतीयांशपेक्षा जास्त असू शकत नाही, ज्यामध्ये किमान ४० सदस्यांची अनिवार्य संख्या असते.
- मतदार रचना: एक-तृतीयांश सदस्य स्थानिक स्वराज्य संस्थांद्वारे, एक-दमांश पदवीधारकांद्वारे, एक-दमांश शिक्षकांद्वारे, एक-तृतीयांश आमदारांद्वारे निवडले जातात आणि एक-सष्टांश सदस्यांची राज्यपाल, शिफारस करतात.
- कार्यकाळ आणि स्थैर्य: एक कायमस्वरूपी सभागृह जे विसर्जित होत नाही; दर दोन वर्षांनी एक-तृतीयांश सदस्य निवृत्त होतात आणि त्यांचा कार्यकाल ६ वर्षांचा असतो.
आंतर-विषय नमुने
विधानपरिषद + कलमे १६९ संसद अधिकार
कलम १६९ अन्वये राज्याच्या विधानसभेने विशेष बहुमताने ठराव मंजूर केल्यास, संसदेला कायद्याद्वारे विधानपरिषद निर्माण करण्याचा किंवा ती बरखास्त करण्याचा अधिकार मिळतो, ज्यामुळे संघराज्यीय कायदेनिर्मिती आणि राज्याचे स्वायत्तता आपसात जोडली जातात.
पदवीधर मतदारसंघ + प्रमाणशीर प्रतिनिधित्व मतदान प्रणाली
पदवीधर मतदारसंघांत वापरली जाणारी एकलसंक्रमणनीय मतदान पद्धत (Single Transferable Vote) ही राजसभा आणि राष्ट्रपतीपदाच्या निवडणुकांसारखीच आहे, जी MPSC राज्यशास्त्रातील प्रगत मतदान प्रणालीच्या संकल्पनांची परीक्षा घेते.
MPSC अनेकदा कलम १७१ मधील रचना (१/३, १/१२, १/६) आणि द्विसदनी कायदेमंडळ असलेल्या राज्यांची अचूक यादी यावर प्रश्न विचारते.
संबंधित PYQ · 2
संबंधित PYQ · 2
- 2021MPSC_PRELIMSGS1
Maharashtra Legislative Council completed its 50 years of existence in ______.
- 2019MPSC_PRELIMSGS1
Consider the following statements : a. Odisha Legislative Assembly passed resolution for creation of Legislative Council recently. b. Currently, five States have Legislative Councils. c. Proposals to create Legislative Councils in Kerala and Gujarat are pending in Parliament. d. ¹⁄₁₂ members of Legislative Council are elected by registered graduates. Which of the above statements are correct ? Answer Options :
