Current Affairs

Sign in
अर्थव्यवस्थाGS3
GS3

एक ट्रillion अर्थव्यवस्था ध्येयासाठी तळागाळातील नवकल्पनांचा वापर

Source:Indian Express ↗

हे का महत्त्वाचे आहे

महाराष्ट्राच्या समकालीन आर्थिक धोरणांना समजून घेण्यासाठी, १ ट्रिलियन डॉलर अर्थव्यवस्थेच्या राज्यस्तरीय ध्येयासाठी आणि प्रादेशिक विकासात तळागाळातील नवोपक्रम व MSME च्या भूमिकेसाठी अत्यंत महत्त्वाचे.

सारांश

हा लेख महाराष्ट्राच्या १ ट्रिलियन डॉलर अर्थव्यवस्थेच्या धोरणात्मक वाटचालीवर चर्चा करतो, ज्यामध्ये तळागाळातील नवोपक्रमक, स्थानिक तांत्रिक अनुकूलता आणि जिल्हास्तरीय सूक्ष्म-उद्योजकता यांचा सर्वसमावेशक आर्थिक विकास आराखड्यात सक्रियपणे समावेश केला जात आहे.

मुख्य मुद्दे

  • महाराष्ट्र १ ट्रिलियन डॉलर अर्थव्यवस्था निर्माण करण्याच्या आपल्या धोरणात्मक प्रयत्नांचा एक भाग म्हणून तृणमूल (ग्रासूट) नवोपक्रमकर्त्यांचा लाभ घेत आहे.
  • राज्यव्यापी विकासाला चालना देण्यासाठी हा उपक्रम स्थानिक नवोन्मेष, लघुउद्योग आणि जिल्हास्तरीय आर्थिक वाढीचे एकात्मिकीकरण करण्यावर लक्ष केंद्रित करतो.
  • स्थानिक उत्पादनाला प्रोत्साहन देणे, तंत्रज्ञानाचा अवलंब करणे आणि पायाभूत स्तरावरील उद्योजकतेला चालना देणे हा शाश्वत आणि सर्वसमावेशक आर्थिक विस्ताराचे ध्येय साध्य करण्याच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचा आहे.

महत्त्वाच्या संज्ञा

महाराष्ट्र राज्य नवोपक्रम सोसायटी

कौशल्य, रोजगार, उद्योजकता आणि नाविन्यता विभागांतर्गत असलेली एक नोडल एजन्सी, जिचे कार्य राज्याच्या स्टार्टअप परिसंस्थेला प्रोत्साहन देणे, उष्मायन धोरणांची अंमलबजावणी करणे आणि तळागाळातील उद्योजकतेला चालना देणे हे आहे.

UPSC context

MPSC पेपर V (अर्थव्यवस्था आणि नियोजन) - औद्योगिक वाढ, नवोपक्रम आणि सूक्ष्म-उद्योजकतेला प्रोत्साहन देण्यासाठी राज्यस्तरीय संस्थात्मक यंत्रणांची चाचणी घेते.

Source
मुख्यमंत्री महा निधी

महाराष्ट्राने ५ वर्षांत २५,००० उद्योजकांना आधार देण्यासाठी आणि तळागाळातील नवकल्पना व सुरुवातीच्या टप्प्यातील स्टार्टअप्सना बळकट करण्यासाठी ५०० कोटी रुपयांची तरतूद केलेली एक नवीन आर्थिक योजना जाहीर केली आहे.

UPSC context

MPSC पेपर V (सर्वसमावेशक वाढ आणि संसाधन जुळवाजुळव) — विकेंद्रित रोजगार निर्मिती आणि स्टार्टअप भांडवलासाठी राज्याच्या राजकोषीय उपायांचे मूल्यांकन करतो.

Source
१ ट्रिलियन अर्थव्यवस्था उद्दिष्ट

महाराष्ट्र सरकारने नाविन्यता-प्रेषित, उच्च-मूल्य असलेल्या चौकटीकडे संक्रमण करण्यासाठी निश्चित केलेले एक धोरणात्मक आर्थिक वृद्धीचे उद्दिष्ट, ज्यामध्ये प्रगत तंत्रज्ञान, हरित ऊर्जा आणि विकेंद्रित उत्पादनाचा समावेश आहे.

UPSC context

MPSC पेपर ५ (भारतीय अर्थव्यवस्था आणि नियोजन) — यामध्ये प्रादेशिक विकास नियोजन, आर्थिक उद्दिष्टे आणि महाराष्ट्राच्या रचनात्मक फेरबदल धोरणांची चाचणी घेतली जाते.

Source

पूर्वपरीक्षा सापळा

मुख्यमंत्री महा निधी महाराष्ट्रभरातील औद्योगिक पायाभूत सुविधा आणि मोठ्या भांडवल-प्रधान मॅन्युफॅक्चरिंग प्रकल्पांना पाठबळ देत आहे.

स्पर्धकांना असे वाटू शकते की ५०० कोटी रुपयांचा मुख्यमंत्री महा निधी (CM Maha Fund) केवळ मोठ्या प्रमाणातील औद्योगिक पायाभूत सुविधांसाठी आहे, तर तो विशेषतः सूक्ष्म-उद्योजक आणि स्टार्टअप्सना लक्ष केंद्रित करतो.

संबंधित स्थिर संकल्पना

Economy - Maharashtra State Economy and Industrial Development

महाराष्ट्रातील एम.एस.एम.ई. (MSMEs) आणि विकेंद्रित औद्योगिक विकासाला पाठबळ देणारी प्रमुख संस्थात्मक यंत्रणा कोणती आहेत?

  • MIDC ची भूमिका:: महाराष्ट्रात औद्योगिक वाढीला वेग देण्यासाठी आणि औद्योगिक वसाहतींसारख्या पायाभूत सुविधांचा विकास करण्यासाठी १९६२ मध्ये स्थापना करण्यात आली.
  • MSSIDC सहकार्य:: राज्यातील सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योगांच्या प्रोत्साहन, वित्तपुरवठा आणि विकासासाठी समर्पित सर्वोच्च संस्था.
  • SICOM चे कार्य:: महाराष्ट्रातील औद्योगिक युनिट्सना आणि नवीन उपक्रम सुरू करण्यासाठी टर्म लोन आणि इक्विटी बॅकिंग पुरवणारी वित्तीय संस्था.

आंतर-विषय नमुने

  • राज्याचा १ ट्रिलियन डॉलर्स जीडीपीचा टप्पा आणि विकेंद्रित नियोजन

    राज्यस्तरीय आर्थिक उद्दिष्टांचे ($1T GDP ध्येय) १५ व्या/१६ व्या वित्त आयोगाच्या चौकटी अंतर्गत सर्वसमावेशक वृद्धीचे आदेश, विकेंद्रित नियोजन आणि सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योग (MSME) एकात्मिकतेशी जुळवून घेणे आवश्यक आहे.

  • तळागाळातील नवोपक्रम + शाश्वत विकासाची उद्दिष्टे

    मुख्यमंत्री महा निधीसारख्या ग्रामीण स्तरावरील नाविन्यपूर्ण योजना थेट जिल्हा स्तरावर एसडीजी ८ (सन्माननीय काम आणि आर्थिक वाढ) आणि एसडीजी ९ (उद्योग, नाविन्यपूर्णता आणि पायाभूत सुविधा) यांची अंमलबजावणी करतात.

महाराष्ट्राचे १ ट्रिलियन डॉलर अर्थव्यवस्थेचे ध्येय, मुख्यमंत्री मदत निधीचे वाटप आणि जिल्हा सूक्ष्म-इंक्युबेटर (सूक्ष्म-उष्मायन केंद्र) यावर जोड्या जुळवा किंवा विधानांवर आधारित प्रश्नाची अपेक्षा करा.

संबंधित PYQ · 2

संबंधित PYQ · 2

  • 2023MPSC_PRELIMSGS1

    In the Budget 2023 of Maharashtra State, which Corporations was announced to be established ? A. Raje Umaji Naik Economic Development Corporation. B. Marathwada Milk Development Corporation. C. Jagadjyoti Mahatma Basaveshwar Economic Development Corporation. D. Saint Kashiba Gurav Youth Economic Development Corporation.

  • 2026MPSC_PRELIMSGS1

    Observe the following statements. (a) As per the State Mineral Policy 1999, iron, sulphur, gold, copper and lead mineral production was opened to the private sector. (b) Konkan region has the highest mineral availability after Nagpur region. (c) Maharashtra State Mining Corporation was established in 1973.