Current Affairs

Sign in
राज्यव्यवस्था आणि शासनGS2
GS2

महाराष्ट्राच्या उच्च शिक्षणामध्ये चार वर्षीय पदवी सुधारणा

Source:education-economictimes-indiatimes ↗

हे का महत्त्वाचे आहे

महाराष्ट्रातील उच्च शिक्षण प्रणालीतील राष्ट्रीय शैक्षणिक आराखड्यांच्या आणि संरचनात्मक सुधारणांच्या राज्यस्तरीय अंमलबजावणीवर लक्ष ठेवणाऱ्या MPSC उमेदवारांसाठी महत्त्वाचे.

सारांश

राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरणाअंतर्गत (NEP) उच्च आणि तंत्रशिक्षण मंत्री चंद्रकांत पाटील यांनी जाहीर केल्यानुसार, महाराष्ट्र राज्यामधील उच्च शिक्षण संस्थांमध्ये हार्वर्ड-स्टाईल शैक्षणिक लवचिकता आणण्यासाठी ४ वर्षांच्या पदवी (UG) सुधारणांची अंमलबजावणी केली जात आहे. या निर्णयाचा भर बहुविद्याशाखीय शिक्षण, अनेकदा प्रवेश आणि बाहेर पडण्याचे पर्याय (मल्टिपल एंट्री आणि एक्झिट) तसेच राज्यातील महाविद्यालयांमधील विद्यार्थ्यांसाठी अधिक शैक्षणिक सुलभतेवर आहे.

मुख्य मुद्दे

  • महाराष्ट्र ४-वर्षीय पदवी (UG) अभ्यासक्रम सुधारणेद्वारे आपल्या महाविद्यालयांमध्ये हार्वर्ड-शैलीतील शैक्षणिक लवचीकता आणत आहे.
  • उच्च आणि तंत्रशिक्षण मंत्री चंद्रकांत पाटील यांनी घोषणा केलेली ही पहल राष्ट्रीय शिक्षण धोरणाच्या (NEP) आराखड्याशी सुसंगत आहे.
  • या सुधारणेचा उद्देश विद्यार्थ्यांना बहु-विद्याशाखीय अध्ययनाचे पर्याय, प्रवेश आणि बाहेर पडण्याचे अनेक मार्ग (मल्टिपल एंट्री आणि एक्झिट पॉईंट्स) आणि कस्टमायझेशन करता येतील असे शैक्षणिक मार्ग उपलब्ध करून देणे हा आहे.

महत्त्वाच्या संज्ञा

राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण (NEP) २०२०

शाळेपासून ते उच्च शिक्षणापर्यंत भारताच्या शिक्षण प्रणालीत सुधारणा करण्यासाठी, पायाभूत साक्षरता, बहुविद्याशाखीय शिक्षण, चिकित्सक विचारसरणी आणि लवचिक अभ्यासक्रमावर भर देणारे, २०२० मध्ये केंद्रीय मंत्रिमंडळाद्वारे मंजूर केलेले सर्वसमावेशक धोरणात्मक चौकट.

UPSC context

MPSC / MPSC राजसेवा मुख्य परीक्षा सामान्य अध्ययन पेपर II: भारतात शैक्षणिक सुधारणा, प्रशासन धोरणे आणि मानवी संसाधन विकासाच्या ज्ञानाची चाचणी घेतो.

Source
अॅकॅडमिक बँक ऑफ क्रेडिट्स (ABC)

राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण (NEP) २०२० अंतर्गत स्थापन केलेले एक डिजिटल क्रेडिट भांडार जे शैक्षणिक क्रेडीटसाठी बँक खात्याप्रमाणे कार्य करते, ज्यामुळे विद्यार्थ्यांना अनेक मान्यताप्राप्त संस्थांमधील क्रेडीट जमा करणे, हस्तांतरित करणे आणि रिडीम करणे शक्य होते.

UPSC context

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सामान्य अध्ययन पेपर II (शासन आणि सामाजिक क्षेत्र): डिजिटल शासन आणि उच्च शिक्षण लवचिकता सुधारणांच्या समजुतीची चाचणी घेते.

Source

पूर्वपरीक्षा सापळा

कोणत्याही मधल्या बाहेर पडण्याच्या पर्यायाशिवाय सर्व विद्यार्थ्यांसाठी ४ वर्षांची पदवी अनिवार्य करणे.

स्पर्धक अनेकदा ४ वर्षांच्या पदवी सुधारणेचा गोंधळ सक्तीच्या ४ वर्षांच्या अभ्यासाशी करतात; तथापि, NEP २०२० आणि त्याच्या राज्य पातळीवरील अंमलबजावणीमध्ये बाहेर पडण्याचे अनेक पर्याय उपलब्ध आहेत (उदा. १ वर्षानंतर प्रमाणपत्र, २ वर्षा过了 नंतर पदविका, ३ वर्षानंतर पदवी).

संबंधित स्थिर संकल्पना

Indian Polity and Governance - Education Policies

उच्च शिक्षणासाठी राष्ट्रीय धोरण (NEP) २०२० ची मुख्य संरचनात्मक वैशिष्ट्ये कोणती आहेत?

  • ४-वर्षीय पदवी अभ्यासक्रम: अनेक प्रवेश आणि बाहेर पडण्याच्या पर्यायांसह ४ वर्षांच्या बहुविद्याशाखीय पदवी अभ्यासक्रमाची ओळख/सुरुवात.
  • शैक्षणिक श्रेयांक: शैक्षणिक क्रेडिट्स डिजिटल स्वरूपात साठवण्यासाठी आणि हस्तांतरित करण्यासाठी अकॅडेमिक बँक ऑफ क्रेडिट्स (ABC) ची स्थापना.
  • नियमन संस्था: उच्च शिक्षण आयोग (HECI) ची एक सर्वसमावेशक छत्रांतर्गत संस्था म्हणून स्थापना.

आंतर-विषय नमुने

  • NEP २०२० ची अंमलबजावणी आणि केंद्र सरकारची यूजीसी मार्गदर्शक तत्твоे

    राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण २०२० (NEP 2020) अंतर्गत महाराष्ट्राने चार वर्षांच्या पदवी (UG) सुधारणांची केलेली अंमलबजावणी, अकॅडमिक बँक ऑफ क्रेडिट्स (ABC) आणि आंतर-विद्यापीठ विद्यार्थी सुलभतेवरील केंद्रीय यूजीसी (UGC) मार्गदर्शक तत्त्वांशी थेट जोडलेली आहे.

NEP २०२० मधील संरचनात्मक सुधारणा, मल्ट्री-एंट्री/एक्झिट (बहु-प्रवेश/निर्गम) वैशिष्ट्ये आणि राज्यस्तरीय स्वीकार (महाराष्ट्र) हे बहु-विधानात्मक पूर्व परीक्षांमध्ये वारंवार येतात.

संबंधित PYQ · 3

संबंधित PYQ · 3

  • 2026MPSC_PRELIMSGS1

    Which of the following statement/s given is/are correct ? (a) The National Institutional Ranking Framework provides a methodology to rank educational institutions across the country. (b) The National Institutional Ranking Framework (NIRF) was launched in 2020. (c) The ranking is based on five parameters. (d) Indian Institute of Technology Madras tops in the Sustainable Development Goals (SDGs) category.

  • 2024MPSC_PRELIMSGS1

    What were the main principles of the National Education Policy of 1968 based on the recommendations of the Kothari Commission ? (a) Compulsory and free education till the age of 14 years. (b) Higher position and improved pay for teachers. (c) At least 10% of gross national income spent on education.

  • 2018MPSC_PRELIMSGS1

    Out of the following statements about the regulatory body in the field of higher education, which is not correct ?