Current Affairs

Sign in
राज्यव्यवस्था आणि शासनGS2
GS2

उच्च शिक्षण संस्थांमध्ये चार वर्षीय पदवी अभ्यासक्रम सुधारणा

Source:education-economictimes-indiatimes ↗

हे का महत्त्वाचे आहे

महाराष्ट्रातील राष्ट्रीय शिक्षण सुधारणांच्या राज्यस्तरीय अंमलबजावणीची आणि उच्च शिक्षण शासनातील संरचनात्मक बदलांची माहिती समजून घेण्यासाठी महत्त्वाचे.

सारांश

महाराष्ट्राचे उच्च शिक्षण मंत्री चंद्रकांत पाटील यांनी राष्ट्रीय धोरण (NEP) अंतर्गत ४ वर्षांच्या पदवी (UG) सुधारणेद्वारे राज्यातील महाविद्यालयांमध्ये हार्वर्ड-स्टाईल शैक्षणिक लवचिकता आणण्याच्या योजनांची घोषणा केली.

मुख्य मुद्दे

  • महाराष्ट्रात ४-वर्षीय पदवी (UG) अभ्यासक्रम सुधारणेच्या माध्यमातून महाविद्यालयांमध्ये हार्वर्डच्या धर्तीवर शैक्षणिक लवचिकता लागू करण्याची योजना आखली जात आहे.
  • आधुनिक जागतिक मानके आणि बहुविद्याशाखीय दृष्टिकोनाशी सुसंगत राहून उच्च शिक्षण आराखड्यात सुधारणा करण्यासाठीचा हा उपक्रम राज्य उच्च शिक्षण मंत्री चंद्रकांत पाटील यांनी जाहीर केला.
  • ४ वर्षांच्या पदवी कार्यक्रमात प्रवेश आणि बाहेर पडण्याचे अनेक पर्याय, प्रमुख आणि गौण (मेजर आणि मायनर) विषयांचे संयोजन आणि वर्धित संशोधन घटक दिले जातील.

महत्त्वाच्या संज्ञा

राष्ट्रीय शिक्षण धोरण (NEP) २०२०

१९८६ च्या धोरणाची जागा घेणारा आणि बहुविद्याशाखीय उच्च शिक्षण, लवचिक ४-स्तरीय पदवी अभ्यासक्रम, बहुविध प्रवेश-निर्गम पर्याय आणि संशोधन अभिमूखतेला प्रोत्साहन देणारा भारताचा सर्वसमावेशक शैक्षणिक रोडमॅप.

UPSC context

MPSC सामान्य अध्ययन पेपर (शिक्षण, प्रशासन आणि Lokaसमान सामाजिक क्षेत्र धोरणे) साठी अत्यंत महत्त्वाचे; धोरण निर्मिती आणि उच्च शिक्षण पुनर्रचनेची चाचणी घेते.

Source
महाराष्ट्र शासन

उच्च शिक्षण विभागाद्वारे विद्यापीठे आणि महाविद्यालयांमध्ये धोरणात्मक निर्णय, राज्य अर्थसंकल्पीय तरतुदी आणि वैधानिक सुधारणांची अंमलबजावणी करणारी महाराष्ट्राची उप-राष्ट्रीय प्रशासकीय संस्था.

UPSC context

MPSC राज्य राजकारण आणि प्रशासनासाठी अत्यंत महत्त्वाचे; यात राज्यस्तरीय प्रशासकीय यंत्रणा, मंत्र्यांची खाती आणि धोरण अंमलबजावणीची परीक्षा घेतली जाते.

Source

पूर्वपरीक्षा सापळा

एकाधिक प्रवेश-निर्गम पर्यायांचा अर्थ असा आहे की विद्यार्थी ४ वर्षांच्या पदवी कालावधीत समतुल्य पदव्युत्तर पदवी मिळवू शकतात.

स्पर्धक ४-वर्षीय पदवी संरचनेतील (UG structure) एक्झिट पुरस्कारांची (exit awards) गल्लत मानक पदव्युत्तर पदव्यांशी (post-graduate degrees) करू शकतात, तर २ वर्षांच्या एक्झिटवर डिप्लोमा मिळतो आणि ३ वर्षांच्या एक्झिटवर पदवी (bachelor's degree) मिळते.

संबंधित स्थिर संकल्पना

Maharashtra Governance & Education Policy

राष्ट्रीय धोरण शिक्षण (NEP) २०२० अंतर्गत पदवी सुधारणांमधील प्रमुख संरचनात्मक स्तंभ आणि बाहेर पडण्याचे पर्याय (exit options) कोणते आहेत?

  • बाहेर पडण्याचे पर्याय: ४ वर्षांच्या पदवी अभ्यासक्रमामध्ये प्रवेश आणि बाहेर पडण्याचे अनेक पर्याय उपलब्ध आहेत, ज्या अंतर्गत १ वर्षांनंतर यूजी प्रमाणपत्र, २ वर्षांनंतर यूजी पदविका, ३ वर्षांनंतर पदवी आणि ४ वर्षांनंतर पदवी (सन्मान/संशोधन) प्रदान केली जाते.
  • क्रेडिट मोबिलिटी: अॅकॅडमिक बँक ऑफ क्रेडिट्स (ABC) हे डिजिटल व्यासपीठ विद्यार्थ्यांना मान्यताप्राप्त उच्च शिक्षण संस्थांमध्ये शैक्षणिक श्रेयांक (क्रेडिट्स) सहजतेने साठवण्यास, हस्तांतरित करण्यास आणि रिडीम करण्यास मदत करते.
  • बहुविद्याशाखीय दृष्टिकोन: हा अभ्यासक्रम कला, विज्ञान आणि व्यावसायिक शिक्षणाचा मेळ घालणारा बहुविद्याशाखीय दृष्टिकोन आणि चिकित्सक विचार (क्रिटिकल थिंकिंग) व कौशल्य विकासावर मुख्य भर देतो.

आंतर-विषय नमुने

  • NEP २०२० ची अंमलबजावणी + राज्य राजकोषीय संघवाद

    NEP २०२० संरचनेची अंमलबजावणी ही राज्यस्तरीय प्रशासकीय स्वायत्ततेला समग्र शिक्षा अभियान (SSA) आणि राष्ट्रीय उच्चतर शिक्षा अभियान (RUSA) अंतर्गत केंद्रशासित उच्च शिक्षण वित्तपुरवठ्याशी जोडते.

NEP २०२० ची चार वर्षांची पदवीपूर्व चौकट (फ्रेमवर्क), ॲकॅडमिक बँक ऑफ क्रेडिट्स (ABC) आणि राज्यस्तरीय संरचनात्मक सुधारणा हे MPSC मुख्य परीक्षा पेपर II मध्ये समाविष्ट असतील.

संबंधित PYQ · 2

संबंधित PYQ · 2

  • 2026MPSC_PRELIMSGS1

    Which of the following statement/s given is/are correct ? (a) The National Institutional Ranking Framework provides a methodology to rank educational institutions across the country. (b) The National Institutional Ranking Framework (NIRF) was launched in 2020. (c) The ranking is based on five parameters. (d) Indian Institute of Technology Madras tops in the Sustainable Development Goals (SDGs) category.

  • 2024MPSC_PRELIMSGS1

    What were the main principles of the National Education Policy of 1968 based on the recommendations of the Kothari Commission ? (a) Compulsory and free education till the age of 14 years. (b) Higher position and improved pay for teachers. (c) At least 10% of gross national income spent on education.