महाराष्ट्र विधानपरिषद पदवीधर व शिक्षक मतदारसंघ निवडणूक निकाल
Source:lokmat ↗
हे का महत्त्वाचे आहे
महाराष्ट्र राज्याचे प्रशासन, विधानपरिषद रचना आणि कलम १७१ अंतर्गत पदवीधर व शिक्षक मतदारसंघांविषयीच्या संवैधानिक तरतुदींशी संबंधित.
सारांश
हा लेख महाराष्ट्र विधान परिषद निवडणुकीच्या निकालांवर प्रकाश टाकतो, जिथे महाविकास आघाडीने (MVA) तिन्ही पदवीधर मतदारसंघांमध्ये विजय मिळवला, तर सत्ताधारी महायुती आघाडीने दोन शिक्षक मतदारसंघांमध्ये विजय मिळवला. अनुच्छेद १७१ अंतर्गत राज्याच्या वरिष्ठ सभागृहांची रचना आणि निवडणूक प्रक्रिया समजून घेण्यासाठी याला महत्त्व आहे.
मुख्य मुद्दे
- महाविकास आघाडीने (MVA) महाराष्ट्र विधानपरिषद निवडणुकीतील तिन्ही पदवीधर मतदारसंघांत विजय मिळवला आहे.
- महायुती आघाडीने दोन शिक्षक मतदारसंघात विजय मिळवला.
- भारतीय संविधानाच्या कलम १७१ अंतर्गत राज्य विधानपरिषदांची कार्यपद्धती आणि मतदारसंघ रचना, विशेषतः पदवीधर आणि शिक्षक मतदारसंघांवर प्रकाश टाकते.
महत्त्वाच्या संज्ञा
भारताच्या संविधानातील अनुच्छेद १७१
राज्याच्या विधान परिषदेच्या (Legislative Council) रचनेचे नियमन करणारी घटनात्मक तरतूद, ज्यामध्ये स्थानिक प्राधिकार, पदवीधर, शिक्षक, विधानसभा सदस्य आणि राज्यपाल नामनिर्देशनाद्वारे भरल्या जाणाऱ्या जागांची सविस्तर माहिती दिली आहे.
UPSC context
जीएस पेपर II साठी महत्त्वाचे (भारतीय राजकारण आणि शासन - विधिमंडळाची रचना आणि कार्य). राज्यांमधील द्विसदनी पद्धतीवरील समज तपासते.
मवि (महाविकास आघाडी)
महाराष्ट्रातील एक विरोधी राजकीय आघाडी, ज्यामध्ये काँग्रेस, शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) आणि राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष (शरदचंद्र पवार गट) यांचा समावेश आहे.
UPSC context
MPSC/GS पेपर II (राज्य राजकारण आणि युतीचे राजकारण) साठी महत्त्वाचे. महाराष्ट्रातील समकालीन राजकीय जुळवाजुळवीच्या ज्ञानाची परीक्षा घेते.
महायुती
भारतीय जनता पक्ष (भाजप), शिवसेना (शिंदे गट) आणि राष्ट्रवादी काँग्रेस (अजित पवार गट) यांचा समावेश असलेली महाराष्ट्रातील सत्ताधारी राजकीय आघाडी.
UPSC context
MPSC/GS पेपर II (राज्य प्रशासन आणि राजकीय पक्ष) साठी महत्त्वाचे. महाराष्ट्रातील सत्तेतील युतीची रचना आणि निवडणुकांचे राजकारण याविषयीची समज तपासते.
पूर्वपरीक्षा सापळा
पदवीधर आणि शिक्षक मतदारसंघ प्रत्येकजण विधानपरिषदेच्या एकूण सदस्यांपैकी एक-तृतीयांश सदस्यांची निवड करतात.
उमेदवार सहसा पदवीधर आणि शिक्षक यांच्याकडून निवडल्या जाणाऱ्या सदस्यांचे प्रमाण (प्रत्येकी १/१२) आणि स्थानिक स्वराज्य संस्था किंवा आमदारांकडून निवडल्या जाणाऱ्या सदस्यांच्या प्रमाणामध्ये (प्रत्येकी १/३) गल्लत करतात.
संबंधित स्थिर संकल्पना
कलम १७१ अंतर्गत महाराष्ट्र विधानपरिषदेची रचना आणि सदस्य वितरण कसे आहे?
- एकूण संख्याबळ: एकूण संख्याबळ ७८ सदस्यांचे असून, यामुळे महाराष्ट्र विधानपरिषद ही भारतातील सर्वात मोठ्या द्विसदनीय उच्चसभेपैकी एक बनते.
- आमदार मतदारसंघ: १/३ सदस्य विधानसभेच्या (MLAs) सदस्यांद्वारे निवडले जातात.
- स्थानिक स्वराज्य संस्था: १/३ सदस्य नगरपालिका, जिल्हा मंडळे आणि इतर स्थानिक प्राधिकरणांच्या सदस्यांचा समावेश असलेल्या मतदारसंघांद्वारे निवडले जातात.
- पदवीधर मतदारसंघ: राज्यात वास्तव्य असलेल्या आणि किमान तीन वर्षे पदवीधर असणाऱ्या मतदारांद्वारे १/१२ वा भाग निवडला जातो.
- शिक्षक मतदारसंघ: माध्यमिक शाळा किंवा उच्च शिक्षण संस्थांमध्ये किमान तीन वर्षे अध्यापनाच्या कामात गुंतलेल्या शिक्षकांद्वारे १/१२ वा भाग निवडला जातो.
आंतर-विषय नमुने
राज्य विधानपरिषद आणि मतदार नियम
कलम १७१ अंतर्गत असलेली अनोखी मतदार रचना ही राज्य मतदारयाद्यांना थेट MPSC च्या राज्यशास्त्र विभागांमध्ये तपासल्या जाणाऱ्या पात्रता निकषांशी जोडते.
कलम १७१ मधील मतदारसंघांची रचना (पदवीधर, शिक्षक, स्थानिक स्वराज्य संस्था, राज्यपाल नामनिर्देशन) हा MPSC मधील जोड्या जुळवा या प्रकारच्या प्रश्नांसाठी एक अत्यंत महत्त्वाचा आणि फसव्या ठरणाऱ्या मुद्यांचा भाग आहे.
संबंधित PYQ · 2
संबंधित PYQ · 2
- 2021MPSC_PRELIMSGS1
Maharashtra Legislative Council completed its 50 years of existence in ______.
- 2019MPSC_PRELIMSGS1
Consider the following statements : a. Odisha Legislative Assembly passed resolution for creation of Legislative Council recently. b. Currently, five States have Legislative Councils. c. Proposals to create Legislative Councils in Kerala and Gujarat are pending in Parliament. d. ¹⁄₁₂ members of Legislative Council are elected by registered graduates. Which of the above statements are correct ? Answer Options :
