देशरेलेरेन दुनशरेशेले आणरेकरण दरेशुनी दुनशुनी दरेशुनी
Source:theprint ↗
हे का महत्त्वाचे आहे
लहान शेतकऱ्यांच्या उत्पादकता आणि संसाधन व्यवस्थापनामधील अडथळे दूर करण्यासाठी राज्य पातळीवरील डिजिटल शासन आणि कृषी क्षेत्रातील तंत्रज्ञान हस्तक्षेपांवर प्रकाश टाकते.
सारांश
महाराष्ट्र सरकारने राज्यात अचूक शेतीला (प्रिसिजन ॲग्रीकल्चर) चालना देण्यासाठी, उत्पादकता वाढवण्यासाठी आणि शेतीपुढील आव्हानांचा मुकाबला करण्यासाठी १०,००० शेतकऱ्यांचा समावेश असलेला कृत्रिम बुद्धिमत्तेवर (AI) आधारित शेतीचा एक प्रायोगिक प्रकल्प (पायलट प्रोजेक्ट) सुरू केला आहे.
मुख्य मुद्दे
- महाराष्ट्र सरकार १०,००० शेतकऱ्यांना लक्ष्य करून कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) आधारित शेती प्रायोगिक प्रकल्प सुरू करत आहे.
- या उपक्रमाचा उद्देश राज्यातील पिकांचे उत्पादन, संसाधनांची कार्यक्षमता आणि शेतकऱ्यांचे उत्पन्न अनुकूल करण्यासाठी आधुनिक तंत्रज्ञान आणि अचूक शेतीचा (प्रिसिजन फार्मिंग) समावेश करणे हा आहे.
- हा प्रकल्प महाराष्ट्रातील शेतीमधील सततची रचनात्मक आव्हाने जसे की लहान जमीनजुमले, पाणी व्यवस्थापन आणि आधुनिकीकरणातील अडथळे यांना संबोधित करतो.
महत्त्वाच्या संज्ञा
महाॲग्री-एआय धोरण २०२५-२०२९
उत्पादकता, पीक देखरेख आणि शेतकऱ्यांचे उत्पन्न वाढवण्यासाठी २०२५ ते २०२९ या कालावधीत शेतीमध्ये जिओस्पॅशियल इंटेलिजन्स (भू-स्थानिक बुद्धिमत्ता), AI, IoT आणि ड्रोन यांचा समावेश करण्यासाठी महाराष्ट्राने मंजूर केलेले राज्य धोरण.
UPSC context
MPSC अर्थशास्त्र आणि कृषी: शाश्वत शेतीसाठी कृषी क्षेत्रातील शासन उपक्रम, तंत्रज्ञान एकात्मता आणि राज्यस्तरीय धोरण आराखड्यांची चाचणी घेते.
महा विस्टार एआय प्लॅटफॉर्म
महाराष्ट्राच्या कृषी उपक्रमांतर्गत सुरू केलेले एक कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) आधारित सल्लागार व्यासपीठ, जे मराठीसारख्या प्रादेशिक भाषांमध्ये रिअल-टाइम कृषीविषयक सल्ला, हवामानाचे इशारे आणि बाजारातील घडामोडींचे अपडेट्स पुरवते.
UPSC context
MPSC विज्ञान आणि तंत्रज्ञान / ई-गव्हर्नन्स: कृषी सेवांच्या तृणमूल स्तरावरील वितदानासाठी कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) आणि डिजिटल सार्वजनिक पायाभूत सुविधांच्या उपयोगाची चाचणी करते.
अचूक शेती
माहिती तंत्रज्ञान, IoT सेन्सर, जिओस्पॅशियल डेटा आणि AI चा वापर करून पिकांचे उत्पादन इष्टतम करण्यासाठी आणि शेतातील विविधतेचे अचूक व्यवस्थापन करण्यासाठी कृषी व्यवस्थापन दृष्टीकोन.
UPSC context
MPSC कृषी / सामान्य अध्ययन: शेतीमधील आव्हाने, हवामानातील धोके आणि संसाधनांचा अकार्यक्षम वापर यावर मात करण्यासाठी आधुनिक तांत्रिक हस्तक्षेपांची चाचणी घेते.
संबंधित स्थिर संकल्पना
भारतातील डिजिटल कृषी आणि अचूक शेतीचे (Precision Farming) प्रमुख स्तंभ कोणते आहेत?
- ॲग्रीस्टॅक डीपीआय (Agristack DPI): ॲग्रिस्टॅक ही एक पायाभूत डिजिटल सार्वजनिक पायाभूत सुविधा तयार करते, ज्यामध्ये जमिनीच्या नोंदींशी जोडलेले शेतकऱ्यांचे युनिक आयडी तयार केले जातात.
- रिमोट सेन्सिंग: रिमोट सेन्सिंग, जीआयएस, ड्रोन मॅपिंग आणि आयओटी सेन्सर्स पाणी, खते आणि कीटकनाशके यांसारख्या निविष्ठा अनुकूल करतात.
- शासकीय-खाजगी भागीदारी (पीपीपी) संस्थात्मक: कृषी विज्ञान केंद्र (KVKs) आणि बारामती कृषी विकास ट्रस्ट यांसारख्या संशोधन संस्थांसोबत सार्वजनिक-खाजगी भागीदारी (पीपीपी).
आंतर-विषय नमुने
एआय शेती + राष्ट्रीय ई-गव्हर्नन्स योजना (NeGP-A)
राज्य डिजिटल योजनांतर्गत अचूक शेती (प्रिसिजन ॲग्रिकल्चर) उपक्रम हे डिजिटल शेती मोहीम (डिजिटल ॲग्रीकल्चर मिशन) आणि कृषी क्षेत्रातील राष्ट्रीय ई-गव्हर्नन्स योजना (NeGP-A) यांसारख्या केंद्रीय मोहिमांशी थेट जोडलेले आहेत.
अॅग्री-टेक पायलट्स + अटल भूजल योजना
जल संवर्धनासाठी IoT, ड्रोन आणि उपग्रह प्रतिमांचे एकात्मिकरण करणे हे राज्य कृषी पायलट प्रकल्पांना अटल भूजल योजनेसारख्या राष्ट्रीय जल प्रशासन आराखड्यांशी जोडते.
MPSC च्या बहु-विधानात्मक प्रश्नांमध्ये IoT, ड्रोन आणि पीक वैविध्यकरणाचा समावेश असलेले राज्यस्तरीय डिजिटल कृषी प्रायोगिक प्रकल्प (पायलट) वारလ्‌वार विचारले जातात.
संबंधित PYQ · 2
संबंधित PYQ · 2
- 2022MPSC_PRELIMSGS1
Observe the statements regarding agriculture in Maharashtra : (a) Soil erosion is not a serious problem of agriculture. (b) Soil erosion takes place due to flooding in rivers, forest cutting and uncontrolled grazing. (c) Soils are saline due to over-irrigation. Answer Options :
- 2020MPSC_PRELIMSGS1
What happened in Maharashtra due to fragmentation of agricultural land ? (a) Farmer is not able to produce food grains, sufficient for his family. (b) There are obstacle to supply water to agricultural land. (c) The use of modern agricultural tools is uneconomical. (d) To pay individual attention on agriculture is uneconomical. Answer Options :
