Current Affairs

Sign in
कला आणि संस्कृतीGS1
GS1

महाराष्ट्र मराठी चित्रपट गुंतवणूक आणि सांस्कृतिक प्रोत्साहन

Source:The Hindu ↗

हे का महत्त्वाचे आहे

प्रस्तुत लेख AI आणि OTT सारख्या आधुनिक तंत्रज्ञान साधनांच्या एकत्रीकरणाद्वारे प्रादेशिक संस्कृती (मराठी चित्रपटसृष्टी) जतन आणि संवर्धित करण्यातील राज्य शासनाची सक्रिय भूमिका अधोरेखित करतो. कला आणि संस्कृतीवरील राज्य धोरणांचा, तसेच उदयोन्मुख तंत्रज्ञानाच्या व्यावहारिक उपयोगांचा अभ्यास करणाऱ्या MPSC उमेदवारांसाठी हा लेख अत्यंत उपयुक्त आहे.

सारांश

तरुण 'Gen-Z' प्रेक्षकांना आकर्षित करण्यासाठी प्रायोगिक मराठी चित्रपटांना अर्थसहाय्य देण्याच्या उद्देशाने महाराष्ट्र सरकारने ₹100-200 कोटींच्या धोरणात्मक गुंतवणुकीची घोषणा केली आहे. महाराष्ट्र चित्रपट, रंगभूमी आणि सांस्कृतिक विकास महामंडळ (फिल्म सिटी) द्वारे सुलभ केल्या जाणाऱ्या या उपक्रमांतर्गत, प्रादेशिक चित्रपट निर्मात्यांना कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) समाविष्ट करण्यासाठी आणि OTT प्लॅटफॉर्मचा वापर करण्यासाठी संसाधने पुरवून पाठबळ दिले जाईल. मराठी चित्रपटांचे आधुनिकीकरण करणे आणि तंत्रज्ञानाधारित मनोरंजनाच्या क्षेत्रात त्याचे सातत्यपूर्ण महत्त्व टिकवून ठेवणे हा या निर्णयाचा उद्देश आहे.

मुख्य मुद्दे

  • महाराष्ट्र शासन 'जेन-झी' (Gen-Z) प्रेक्षकांसाठीच्या प्रायोगिक मराठी चित्रपटांना अर्थसाहाय्य पुरवण्यासाठी सुरुवातीला ₹100-200 कोटींची तरतूद करण्याची योजना आखत आहे.
  • महाराष्ट्र चित्रपट, रंगभूमी आणि सांस्कृतिक विकास महामंडळ (फिल्म सिटी) हे निर्मात्यांना कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) चा लाभ घेण्यास आणि OTT प्लॅटफॉर्म्सवर प्रवेश मिळवण्यास मदत करण्यासाठी नोडल एजन्सी म्हणून काम करेल.
  • हा उपक्रम, प्रगत तंत्रज्ञान आणि डिजिटल कथाकथनाचा अंगीकार करून मराठी चित्रपटसृष्टीचा दृष्टिकोन आधुनिक बनवण्याच्या आणि सांस्कृतिक सातत्य सुनिश्चित करण्याच्या गरजेला दिलेला प्रतिसाद आहे।

महत्त्वाच्या संज्ञा

महाराष्ट्र चित्रपट, रंगभूमी आणि सांस्कृतिक विकास महामंडळ

1977 मध्ये स्थापन झालेला, हा राज्य सरकारचा उपक्रम महाराष्ट्राच्या चित्रपट, दूरचित्रवाणी आणि रंगभूमी उद्योगांना प्रोत्साहन देतो, पाठबळ देतो आणि पायाभूत सुविधांची निर्मिती करतो, विशेषतः मुंबईतील प्रतिष्ठित 'फिल्म सिटी' संकुलाचे व्यवस्थापन करतो.

UPSC context

MPSC GS पेपर I (कला आणि संस्कृती) आणि पेपर IV; राज्य-पुरस्कृत सांस्कृतिक संस्था आणि प्रोत्साहनपर धोरणांचे परीक्षण करते.

Source
दादासाहेब फाळके चित्रनगरी

मुंबईतील गोरेगाव येथील, 1977 मध्ये स्थापन झालेले आणि 2001 मध्ये नामांतर केलेले 520 एकरचे शासकीय मालकीचे चित्रपट स्टुडिओ संकुल. हे हिंदी आणि मराठी चित्रपटसृष्टीसाठी भारतातील अग्रगण्य एकात्मिक चित्रीकरण केंद्र म्हणून कार्यरत आहे.

UPSC context

MPSC GS पेपर I (महाराष्ट्राची कला आणि संस्कृती) आणि पेपर IV (पायाभूत सुविधा आणि अर्थव्यवस्था).

Source
अखिल भारतीय मराठी चित्रपट महामंडळ

1967 मध्ये नोंदणीकृत झालेली, ही मराठी चित्रपट अभिनेते, दिग्दर्शक, तंत्रज्ञ आणि निर्माते यांची सर्वोच्च प्रातिनिधिक संस्था आहे, जी त्यांच्या कल्याणासाठी, हक्कांसाठी आणि मराठी चित्रपटाच्या सर्वांगीण विकासाचा पाठपुरावा करते.

UPSC context

MPSC GS पेपर I (महाराष्ट्राचा सामाजिक-सांस्कृतिक इतिहास) आणि पेपर IV.

Source

पूर्वपरीक्षा सापळा

अखिल भारतीय मराठी चित्रपट महामंडळ ही या नवीन निधी उपक्रमासाठी नोडल एजन्सी आहे.

उमेदवारांचा बऱ्याचदा राज्यातील चित्रपट संस्थांबाबत गोंधळ होतो. या ₹100-200 कोटींच्या निधीची अंमलबजावणी करणारी नोडल यंत्रणा MFTCDC (Film City) आहे, महामंडळ नाही.

संबंधित स्थिर संकल्पना

History of Maharashtra (Art & Culture)

मराठी चित्रपटसृष्टीचे पायाभूत ऐतिहासिक मैलाचे दगड कोणते आहेत?

  • पहिला वैशिष्ट्यपूर्ण चित्रपट: दादासाहेब फाळके यांनी 1913 मध्ये "राजा हरिश्चंद्र" चित्रपटाचे दिग्दर्शन केले, जो मराठी आणि भारतीय चित्रपटसृष्टी या दोन्हीसाठी पायाचा दगड ठरला.
  • पहिला बोलपट (अयोध्येचा राजा): व्ही. शांताराम दिग्दर्शित आणि १९३२ मध्ये प्रदर्शित झालेल्या या चित्रपटाला पहिला मराठी सवाक (बोलपट) चित्रपट असण्याचा बहुमान प्राप्त आहे.
  • MFTCDC (फिल्म सिटी): प्रादेशिक चित्रपट उद्योगाला पायाभूत सुविधा आणि संस्थात्मक पाठबळ पुरवण्यासाठी 1977 मध्ये राज्य शासनाद्वारे स्थापित.
Science and Technology

आधुनिक चित्रपट निर्मिती आणि OTT मध्ये कृत्रिम बुद्धिमत्तेचे (AI) व्यावहारिक उपयोजन कसे केले जाते?

  • पूर्वानुमानात्मक विश्लेषण: कंटेन्टच्या यशाचा अंदाज वर्तवण्यासाठी आणि OTT शिफारसी वैयक्तिकृत करण्यासाठी अल्गोरिदम प्रेक्षकांच्या लोकसंख्याशास्त्रीय माहितीचे आणि पाहण्याच्या सवयींचे विश्लेषण करतात.
  • उत्पादनोत्तर कार्यक्षमता: डीप लर्निंग टूल्स कलर ग्रेडिंग, पार्श्वभूमी निर्मिती आणि व्हीएफएक्स रेंडरिंग यांसारखी वेळखाऊ कामे स्वयंचलित करतात.
  • स्वयंचलित स्थानिकीकरण: AI-आधारित डबिंग आणि सबटायटलिंगमुळे प्रादेशिक चित्रपटसृष्टीला जागतिक OTT प्लॅटफॉर्मवर भाषेचे अडथळे त्वरित पार करणे शक्य होते.

आंतर-विषय नमुने

  • उदयोन्मुख डिजिटल तंत्रज्ञानाद्वारे सांस्कृतिक संवर्धन

    प्रादेशिक सांस्कृतिक संवर्धनाची उदयोन्मुख तंत्रज्ञानाशी (AI, OTT) सांगड घालणे, हे सॉफ्ट पॉवरचे प्रदर्शन करण्यासाठी आणि तरुणांमध्ये भाषिक प्रासंगिकता टिकवून ठेवण्यासाठी शासकीय धोरणांमधील वाढता कल दर्शवते.

  • वारसा लाभलेल्या राज्य सांस्कृतिक महामंडळांचे आधुनिकीकरण

    १९७७ मध्ये स्थापन झालेले, पायाभूत सुविधांवर लक्ष केंद्रित करणारे महामंडळ असलेले MFTCDC, आता AI-आधारित प्रायोगिक सामग्रीसाठी 'एंजेल-इन्व्हेस्टर' म्हणून काम करत आहे, जे राज्यातील सांस्कृतिक संस्थांच्या कार्यादेशातील एका मोठ्या बदलाचे प्रतीक आहे।

मराठी चित्रपटांचे ऐतिहासिक टप्पे (फाळके, शांताराम) आणि MFTCDC च्या आधुनिक कार्यकक्षेची सांगड घालणारा MPSC चा बहु-विधानात्मक प्रश्न अपेक्षित आहे.

संबंधित PYQ · 2

संबंधित PYQ · 2

  • 2011MPSC_PRELIMSGS1

    Modern technological development is increasingly becoming dependent on

  • 2021MPSC_PRELIMSGS1

    'Jnanpith award', the highest literary award in India, is sponsored by ________.