Current Affairs

Sign in
राज्यव्यवस्था आणि शासनGS2
GS2

अन्न सुरक्षा: सणासुदीच्या काळात अन्न व औषध प्रशासनाची राज्यव्यापी तपासणी

Source:rediff ↗

हे का महत्त्वाचे आहे

अन्न सुरक्षितता आणि FDA व FSSAI सारख्या वैधानिक संस्थांची नियामक भूमिका हे सार्वजनिक आरोग्य प्रशासनाचे महत्त्वपूर्ण पैलू आहेत. MPSC वारंवार नियामक कायदे, अन्नसुरक्षा आणि नागरिकांचे भेसळ व आरोग्याच्या धोक्यांपासून संरक्षण करण्यासाठी तयार करण्यात आलेल्या राज्य यंत्रणा याविषयीच्या ज्ञानाची चाचणी घेते.

सारांश

सणासुदीच्या पार्श्वभूमीवर अन्नातील भेसळ रोखण्यासाठी महाराष्ट्र अन्न व औषध प्रशासन (FDA) आपल्या नियामक उपाययोजना आणि देखरेख वाढवत आहे. लक्ष्यित तपासणी मोहीम राबवून, दूध, मिठाई आणि खाद्यतेल यांसारख्या मोठ्या प्रमाणावर सेवन केल्या जाणाऱ्या पदार्थांच्या गुणवत्तेवर देखरेख ठेवणे हे FDA चे उद्दिष्ट आहे. अन्न सुरक्षा आणि मानके कायद्याच्या सक्रिय अंमलबजावणीचा उद्देश ग्राहकांना निकृष्ट दर्जाच्या अन्नपदार्थांमुळे उद्भवणाऱ्या आरोग्याच्या धोक्यांपासून वाचवणे आणि सार्वजनिक आरोग्याची सुरक्षा सुनिश्चित करणे हा आहे।

मुख्य मुद्दे

  • महाराष्ट्र FDA ने सणासुदीच्या काळात अन्नाची गुणवत्ता सुनिश्चित करण्यासाठी आणि भेसळ रोखण्यासाठी एक विशेष राज्यव्यापी मोहीम सुरू केली आहे।
  • मिठाईची दुकाने, उत्पादन केंद्रे आणि उपाहारगृहांमध्ये सघन तपासणी केली जात असून, मावा, दूध, तूप आणि खाद्यतेल यांसारख्या जास्त मागणी असलेल्या पदार्थांवर विशेष लक्ष केंद्रित केले जात आहे.
  • निकृष्ट दर्जाचे किंवा भेसळयुक्त अन्नपदार्थ विकताना आढळणाऱ्या विक्रेत्यांवर अन्न सुरक्षा आणि मानके कायद्यांतर्गत कडक दंडात्मक कारवाई करण्याचे नियोजित आहे.
  • या उपक्रमाचे उद्दिष्ट सार्वजनिक आरोग्याचे रक्षण करणे आणि संपूर्ण अन्न पुरवठा साखळीत स्वच्छतेच्या मानकांचे पालन सुनिश्चित करणे हे आहे.

महत्त्वाच्या संज्ञा

अन्न सुरक्षा आणि मानके अधिनियम, २००६

ग्राहकांसाठी सुरक्षित आणि सकस अन्न सुनिश्चित करण्यासाठी, अन्न उत्पादन, साठवणूक, वितरण, विक्री आणि आयातीसाठी विज्ञान-आधारित मानके प्रस्थापित करण्याकरिता पूर्वीच्या अन्न-संबंधित नियमांचे एकत्रीकरण करणारा एक केंद्रीय भारतीय कायदा.

UPSC context

अन्न सुरक्षा सुनिश्चित करणाऱ्या राष्ट्रीय नियामक चौकटींच्या ज्ञानाचे परीक्षण करणारे, MPSC GS-2 (शासन) आणि GS-3 (सार्वजनिक आरोग्य) साठी अत्यंत महत्त्वाचे.

Source
महाराष्ट्र अन्न व औषध प्रशासन (FDA)

महाराष्ट्रातील राज्यस्तरीय नियामक प्राधिकरण, जे अन्न सुरक्षा आणि औषध नियमांची अंमलबजावणी करण्यासाठी, भेसळ रोखण्यासाठी, परवान्यांचे संनियंत्रण करण्यासाठी आणि एकूणच सार्वजनिक आरोग्याचे संरक्षण सुनिश्चित करण्यासाठी जबाबदार आहे.

UPSC context

MPSC GS-2 (राज्य शासन) साठी महत्त्वाचे, जे सार्वजनिक आरोग्य मानकांची राज्यस्तरीय अंमलबजावणी आणि भेसळविरोधी मोहिमा अधोरेखित करते.

Source
भारतीय अन्न सुरक्षा आणि मानके प्राधिकरण (FSSAI)

आरोग्य आणि कुटुंब कल्याण मंत्रालयाच्या अंतर्गत असणारी एक वैधानिक संस्था, जी अन्न उत्पादनांसाठी विज्ञान-आधारित मानके तयार करते आणि देशभरात त्यांच्या उत्पादन, साठवण, वितरण आणि आयातीचे नियमन करते.

UPSC context

MPSC GS-2 (वैधानिक संस्था) आणि GS-3 (आरोग्य) साठी अत्यंत महत्त्वाचे, जे राष्ट्रीय आरोग्य नियमन, अनुपालन आणि ग्राहक संरक्षणाच्या ज्ञानाचे मूल्यमापन करते.

Source

पूर्वपरीक्षा सापळा

भारतीय अन्न सुरक्षा आणि मानके प्राधिकरण (FSSAI) हे ग्राहक व्यवहार मंत्रालयाद्वारे नियंत्रित केले जाते.

FSSAI ही आरोग्य आणि कुटुंब कल्याण मंत्रालय (MoHFW) अंतर्गत एक स्वायत्त वैधानिक संस्था आहे, ग्राहक व्यवहार मंत्रालयाच्या अंतर्गत नाही.

संबंधित स्थिर संकल्पना

Governance & Statutory Bodies

FSS अधिनियम, 2006 अंतर्गत संस्थात्मक आणि वैधानिक चौकट काय आहे?

  • वैधानिक एकत्रीकरण: याने 8 पूर्वीचे केंद्रीय कायदे एकत्रित केले आणि त्यांची जागा घेतली, ज्यामध्ये प्रामुख्याने 'अन्न भेसळ प्रतिबंधक कायदा, 1954' चा समावेश आहे.
  • FSSAI ची रचना: MoHFW अंतर्गत एक स्वायत्त संस्था म्हणून स्थापित, ज्यामध्ये एक अध्यक्ष आणि 22 सदस्यांचा समावेश आहे (ज्यापैकी किमान एक तृतीयांश महिला असणे आवश्यक आहे).
  • राज्यस्तरीय अंमलबजावणी: प्रशासकीय आणि अंमलबजावणीचे अधिकार राज्य अन्न सुरक्षा आयुक्तांकडे असतात, जे स्थानिक अन्न सुरक्षा अधिकाऱ्यांची (FSOs) नियुक्ती करतात.

आंतर-विषय नमुने

  • राज्य क्षमता आणि नियामक तूट

    महाराष्ट्रातील FDA कर्मचाऱ्यांची तीव्र टंचाई (१.८ लाख व्यवसायांसाठी ३५० FSOs विरुद्ध १:१००० चे मानक) वैधानिक सार्वजनिक आरोग्य नियमांच्या अंमलबजावणीतील राज्य क्षमतेची दीर्घकालीन कमतरता अधोरेखित करते.

  • अनौपचारिक अर्थव्यवस्था विरुद्ध सार्वजनिक आरोग्य हस्तक्षेप

    सुट्या खाद्यतेलावरील राज्यव्यापी बंदी हे भेसळीला आळा घालण्यासाठी किरकोळ बाजाराचे औपचारिकीकरण करण्याच्या नियामक प्रयत्नांचे उदाहरण आहे, ज्याचा अनौपचारिक विक्रेता अर्थव्यवस्थेवर विषम प्रमाणात परिणाम होतो.

Multi-statement questions on FSSAI often trick candidates on its nodal ministry (MoHFW, not Consumer Affairs) and its 33% women quota.

संबंधित PYQ · 3

संबंधित PYQ · 3

  • 2026MPSC_PRELIMSGS1

    Which of the following statement/s is/are correct regarding National Food Security Act - 2013 ? (a) Women empowerment is a feature of the National Food Security Act - 2013. (b) State Food Commission is monitoring, reviewing and implementing authority of this Act - 2013. Answer options :

  • 2024MPSC_PRELIMSGS1

    Food security includes following stages : (a) Adequate availability of food grains to all. (b) Adequate availability of food grains and pulses to all. (c) Adequate availability of food grains, pulses, milk and vegetables to all. (d) Adequate availability of food grains, pulses, milk products, vegetables, fruits, meat and fish etc. Answer options :

  • 2025MPSC_PRELIMSGS1

    Identify the correct statement/s from the following regarding Food Security Bill, 2013. A. The Bill provides food safety benefits to the 50% of the urban population and 75% of the rural population. B. Beneficiaries will be provided rice at Rs. 3/-kg, coarse grains at Re. 1/-kg and wheat at Rs. 2/-kg per month.