Current Affairs

Sign in
भूगोलGS3
GS3

महाराष्ट्र आपत्ती व्यवस्थापन आणि शेतकऱ्यांसाठी दुष्काळ मदत पॅकेज

Source:dailypioneer ↗

हे का महत्त्वाचे आहे

महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांसाठी राज्य सरकारच्या हस्तक्षेपे, मदत पॅकेजेस आणि आपत्ती व्यवस्थापन यंत्रणा समजून घेण्यासाठी महत्त्वाचे.

सारांश

महाराष्ट्राच्या मुख्यमंत्र्यांनी राज्यात अपुऱ्या पावसामुळे किंवा दुष्काळसदृश परिस्थितीमुळे पिकांचे गंभीर नुकसान झालेल्या शेतकऱ्यांसाठी दुष्काळ निवारण उपायांची आणि आर्थिक मदतीची घोषणा केली आहे. हे कृषी आपत्ती व्यवस्थापन आणि राज्यस्तरीय शेतकरी साहाय्य योजनांच्या आराखड्यावर प्रकाश टाकते.

मुख्य मुद्दे

  • महाराष्ट्राच्या मुख्यमंत्र्यांनी दुष्काळ मदत आणि पीक नुकसानीमुळे प्रभावित झालेल्या शेतकऱ्यांसाठी आर्थिक मदतीची घोषणा केली.
  • महाराष्ट्रातील शेतकरी संकट आणि दुष्काळ व्यवस्थापनाच्या संदर्भात राज्य आपत्ती प्रतिसाद निधी आणि मदत उपायांची तपासणी केली जाते.
  • दुष्काळ मदत वाटपामध्ये पिकांच्या नुकसानाचे प्रशासकीय मूल्यांकन आणि ग्रामीण कृषी समुदायांसाठी राज्य कल्याणकारी धोरणांची अंमलबजावणी यांचा समावेश होतो.

महत्त्वाच्या संज्ञा

SDRF

आपत्ती व्यवस्थापन कायदा, २००५ अंतर्गत स्था पन केलेला आणि केंद्र-राज्य खर्च-सहभागाद्वारे राज्यांद्वारे निर्वाह केला जाणारा प्राथमिक निधी, ज्याचा वापर दुष्काळοसह अधिसूचित आपत्तींच्या पीडितांना तात्काळ मदत देण्यासाठी केला जातो.

UPSC context

MPSC जीएस पेपर ३ (आपत्ती व्यवस्थापन आणि कृषी): कृषी मदत आणि दुकाळ व्यवस्थापनासाठी राज्यस्तरीय आर्थिक यंत्रğнаंच्या समजुतीची चाचणी घेतो.

Source
NDRF

केंद्रीय सरकारद्वारे व्यवस्थापित केला जाणारा एक निधी, जेव्हा आपत्ती गंभीर स्वरूपाची असते आणि SDRF चा निधी अपुरा पडतो, तेव्हा राज्यांना अतिरिक्त आर्थिक मदत उपलब्ध करून देण्यासाठी हा निधी वापरला जातो.

UPSC context

MPSC जीएस पेपर ३ (आपत्ती व्यवस्थापन): नैसर्गिक आपत्ती आणि आपत्ती निधी हाताळण्यासाठी केंद्र-राज्य वित्तीय संरचनेचे मूल्यमापन करते.

Source
महाराष्ट्र सरकार

राज्याची धोरणे, अर्थसंकल्पीय तरतुदी आणि शेतकऱ्यांसाठी आपत्ती मदत हस्तक्षेपांची आखणी करण्यासाठी जबाबदार असणारा महाराष्ट्राचा कार्यकारी प्रमुख आणि शासन मंडळ.

UPSC context

MPSC सामान्य अध्ययन पेपर २ आणि ५ (राज्यशास्त्र आणि शासन प्रणाली / महाराष्ट्र विशेष): हे राज्य कार्यकारी कारवाई, कल्याणकारी योजना आणि कृषी संकटांना प्रशासकीय प्रतिसादांबद्दलचे ज्ञान तपासते.

Source

संबंधित स्थिर संकल्पना

Polity & Disaster Management

भारतातील SDRF आणि NDRF अंतर्गत प्रमुख निधी निकष आणि व्यवस्थापन चौकट काय आहेत?

  • निधी वितरणाची पद्धत: SDRF मध्ये सर्वसामान्य राज्यांसाठी केंद्र सरकार ७५% आणि उत्तर-पूर्वीय आणि हिमालयीन राज्यांसाठी ९०% वाटा देते.
  • एनडीआरएफ (NDRF) सक्रियीकरण: जेव्हा एखादी आपत्ती तीव्र स्वरूपाची असते आणि स्थानिक निधी अपुरा पडतो, तेव्हा उच्च-स्तरीय समितीच्या मान्यतेने NDRF, SDRF ला मदत करते.
  • राज्य व्यवस्थापन: गृह मंत्रालयाच्या मार्गदर्शक तत्त्वांच्या आधारे राज्य स्तरावर SDRF च्या निधीचे वितरण मुख्य सचिवांच्या नेतृत्वाखालील राज्य कार्यकारी समितीद्वारे व्यवस्थापित केले जाते.

आंतर-विषय नमुने

  • राज्य आपत्ती मदत + राजकोषीय तूट

    राज्य सरकारांनी घोषित केलेल्या शेतीविषयक संकटामुळे १५ व्या वित्त आयोगाच्या शिफारसींनुसार विशिष्ट वित्तीय तूट मर्यादा आणि निधी हस्तांतरण ट्रिगर होतात.

महाराष्ट्रातील दुष्काळ घोषणा आणि SDRF/NDRF निधी-वाटपाचे निकष MPSC अर्थशास्त्र आणि राज्यव्यवस्था या विषयांच्या जोड्या लावा प्रश्नांमध्ये वारंवार येतात.

संबंधित PYQ · 3

संबंधित PYQ · 3

  • 2024MPSC_PRELIMSGS1

    Which type of drainage pattern is found in Maharashtra ? (a) Dendritic (b) Parallel (c) Indefinite (d) Trellis Answer options :

  • 2020MPSC_PRELIMSGS1

    What happened in Maharashtra due to fragmentation of agricultural land ? (a) Farmer is not able to produce food grains, sufficient for his family. (b) There are obstacle to supply water to agricultural land. (c) The use of modern agricultural tools is uneconomical. (d) To pay individual attention on agriculture is uneconomical. Answer Options :

  • 2025MPSC_PRELIMSGS1

    _______ Monsoon winds blow in Maharashtra from June to September.