महाराष्ट्र कृत्रिम बुद्धिमत्ता धोरण आणि हरित ऊर्जा
Source:mid-day ↗
हे का महत्त्वाचे आहे
महाराष्ट्र राजsस्तरीय धोरणात्मक निर्णयांचा, कृत्रिम बुद्धिमत्ता धोरण २०२६ (AI Policy 2026) सारख्या तांत्रिक उपक्रमांचा, हरित ऊर्जा आराखड्यांचा आणि महाराष्ट्रातील समाजकल्याणविषयक अपडेट्सचा मागोवा घेणाऱ्या MPSC उमेदवारांसाठी महत्त्वाचे.
सारांश
महाराष्ट्री मंत्रिमंडळाने राज्यात तांत्रिक प्रगती, सुस्थिरता आणि कल्याण यांना प्रोत्साहन देण्यासाठी हरित ऊर्जा आणि सामाजिक क्षेत्रातील उपायांना चालना देणाऱ्या महत्त्वाच्या धोरणात्मक निर्णयांसोबतच AI धोरण २०२६ ला मंजुरी दिली आहे.
मुख्य मुद्दे
- महाराष्ट्राच्या मंत्रिमंडळाने राज्यात नवोन्मेष, तंत्रज्ञान वाढ आणि डिजिटल प्रशासनाला चालना देण्यासाठी कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) धोरण २०२६ ला मंजुरी दिली.
- मंत्रिमंडळाने हरित ऊर्जेला प्रोत्साहन देण्यावर आणि विविध सामाजिक क्षेत्रातील विकास उपक्रमांवर लक्ष केंद्रित करणाऱ्या उपायांनाही मंजुरी दिली.
- ही धोरणे महाराष्ट्राच्या औद्योगिक आणि आर्थिक रचनेला उदयोगधुख तंत्रज्ञान आणि शाश्वत विकासाच्या लक्ष्यांशी सुसंगत बनवण्याचे उद्दिष्ट ठेवतात.
महत्त्वाच्या संज्ञा
एआय धोरण २०२६
एक राज्य धोरण ज्याचे उद्दिष्ट महाराष्ट्राला नैतिक कृत्रिम बुद्धिमत्तेचे (Ethical AI) राष्ट्रीय केंद्र म्हणून प्रस्थापित करण्याचे आहे, ज्यामध्ये २०२१ पर्यंत १०,००० कोटी रुपयांहून अधिक गुंतवणूक, रोजगार निर्मिती आणि संगणकीय पायाभूत सुविधा विकासाचे लक्ष आहे.
UPSC context
MPSC (मुख्य - सामान्य अध्ययन पेपर ३ / विज्ञान आणि तंत्रज्ञान) साठी सुसंगत, राज्यस्तरीय उदयोन्मुख तंत्रज्ञान प्रशासन आणि डिजिटल अर्थव्यवस्था हस्तक्षेपांविषयीच्या ज्ञानाची चाचणी घेणारे.
महाराष्ट्र मंत्रिमंडळ
महाराष्ट्र राज्य सरकारची सर्वोच्च कार्यकारी संस्था, जी प्रशासकीय धोरणे ठरवणे, अर्थसंकल्पीय तरतुदींना मंजुरी देणे आणि सामाजिक-आर्थिक कायद्यांचे मार्गदर्शन करण्यासाठी जबाबदार आहे.
UPSC context
MPSC (मुख्य परीक्षा - सामान्य अध्ययन पेपर २ / राज्यशास्त्र आणि महाराष्ट्र शासन) साठी अत्यंत महत्त्वाचे, ज्यामध्ये कार्यकारी कार्यप्रणाली, राज्याचा निर्णय घेणे आणि प्रशासकीय अधिकार यांची चाचणी घेतली जाते.
MAJESTIC योजना
महाराष्ट्र ॲक्सिलरेटिंग ग्रीन एनर्जी ॲन्ड स्टोरेज टेक्नॉलॉजीज इन्टिग्रेशन इन कनेक्टेड ग्रीड (MAGESTIC) ही जागतिक बँकेच्या साहाय्याने २०२३ पर्यंत ५० टक्के अपारंपरिक ऊर्जा मिळवण्याचे उद्दिष्ट असलेली १२,३०३ कोटी रुपयांची स्वच्छ ऊर्जा योजना आहे.
UPSC context
MPSC (मुख्य परीक्षा - GS पेपर ३ / पर्यावरण आणि राज्य अर्थव्यवस्था) साठी महत्त्वाचे, ज्यात अक्षय ऊर्जा एकत्रीकरण, ग्रिड स्टोरेज आणि शाश्वत पायाभूत सुविधां Τ संदर्भातील धोरणांची चाचणी घेतली जाते.
संबंधित स्थिर संकल्पना
भारतातील राज्य विज्ञान, तंत्रज्ञान आणि नवोपक्रम धोरणांना मार्गदर्शन करणाऱ्या घटनात्मक तरतुदी आणि सल्लागार निकेतने (संस्था) कोणती आहेत?
- कार्यकारिणी अधिकार: घटनेचे कलम १६२ हे राज्याच्या कार्यकारी अधिकाराचा विस्तार अशा बाबींपर्यंत करते ज्यांच्या संбधात राज्य विधिमंडळाला कायदे करण्याचा अधिकार आहे, ज्यामुळे राज्यांना स्वतंत्र तंत्रज्ञान धोरणे तयार करणे शक्य होते.
- सल्लागार संस्था: स्थानिक विज्ञान आणि तंत्रज्ञान (S&T) आराखडे तयार करण्यासाठी राज्य नवोपक्रम परिषद (State Innovation Councils) विज्ञान आणि तंत्रज्ञान विभागाच्या (DST) सहकार्याने कार्य करतात.
आंतर-विषय नमुने
राजकीय कृत्रिम बुद्धिमत्ता धोरणे विरुद्ध राष्ट्रीय धोरण
राजस्तरीय कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) अंगीकार फ्रेमवर्क हे INDIAai आणि कृत्रिम बुद्धिमत्तेसाठीची राष्ट्रीय धोरणे (नीती आयोग) यांसारख्या राष्ट्रीय उपक्रमांशी जोडले जातात.
हरित ऊर्जा ग्रीन्स आणि हवामान उद्दिष्टे
MAJESTIC सारख्या हरित ऊर्जा साठवण एकात्मता धोरणांची COP हवामान शिखर परिषदांमधील भारताच्या आंतरराष्ट्रीय कटिबद्धतेशी घट्ट सुसंगतता आहे.
महाराष्ट्र राज्याच्या कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) धोरण २०२६ ची उद्दिष्टे (उत्कृष्टता केंद्रे, नोकऱ्या) आणि MAJESTIC योजनेच्या तपशिलांची बहु-विधानात्मक MPSC प्रश्नात जोडी लावा.
संबंधित PYQ · 4
संबंधित PYQ · 4
- 2026MPSC_PRELIMSGS1
Observe the following statements. (a) As per the State Mineral Policy 1999, iron, sulphur, gold, copper and lead mineral production was opened to the private sector. (b) Konkan region has the highest mineral availability after Nagpur region. (c) Maharashtra State Mining Corporation was established in 1973.
- 2022MPSC_PRELIMSGS1
Government of Maharashtra has adopted gender budgeting from the year ________.
- 2025MPSC_PRELIMSGS1
Which of the following is an example of a renewable energy resource ?
- 2024MPSC_PRELIMSGS1
Match the following pairs : | List-I | List-II | |---|---| | (a) Dr. Nitin Karmalkar Committee | (i) For implementation of National Education Policy - 2020 in Maharashtra | | (b) Nitin Karir Committee | (ii) To enquire the incident which happened during the distribution of Maharashtra Bhushan Award | | (c) Sunil Pawar Committee | (iii) To study why the rates of onion collapse. | | (d) Dr. K. Kasturirangan Committee | (iv) To make the syllabus for pre-primary to degree according to National Education Policy - 2020 | Code: (a) (b) (c) (d)
