Current Affairs

Sign in
राज्यव्यवस्था आणि शासनGS2
GS2

स्थानिक स्वराज्य संस्था निवडणुकीपूर्वी महाराष्ट्र मंत्रिमंडळाचे महत्त्वाचे निर्णय

Source:The Hindu ↗

हे का महत्त्वाचे आहे

महाराष्ट्रातील प्रशासकीय धोरणनिर्मिती, शासन निर्णय आणि राज्य कल्याणकारी योजनांचा मागोवा घेणाऱ्या MPSC उमेदवारांसाठी महत्त्वाचे.

सारांश

स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुकांपूर्वी, महाराष्ट्र मंत्रिमंडळाने एकाच बैठकीत २१ प्रमुख धोरणात्मक निर्णयांना मंजुरी दिली, ज्यामध्ये राज्याच्या विविध विभागांमधील पायाभूत सुविधांची कामे, कल्याणकारी योजना, वित्तीय तरतुदी आणि प्रशासकीय उपायांचा समावेश आहे.

मुख्य मुद्दे

  • महाराष्ट्र मंत्रिमंडळाने आगामी स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुकांपूर्वी एकाच बैठकीत २१ महत्त्वाच्या निर्णयांना मंजुरी दिली.
  • निर्णयांमध्ये कल्याणकारी योजना, शहरी आणि ग्रामीण पायाभूत सुविधा विकास आणि आर्थिक सहाय्याचा समावेश आहे.
  • मुख्य मुद्द्यांमध्ये राज्य कल्याणकारी योजनांचा विस्तार किंवा बदल, आरोग्य सेवा उपक्रम आणि प्रादेशिक प्रकल्पांसाठी प्रशासकीय मंजुरी यांचा समावेश आहे.

महत्त्वाच्या संज्ञा

महाराष्ट्र मंत्रिमंडळ

भारतीय संविधानाच्या कलमे १६३-१६७ अंतर्गत कार्य करणारी आणि मुख्यमंत्री यांच्या नेतृत्वाखालील राज्य सरकारची कार्यकारी निर्णय घेणारी संस्था, जी धोरण निर्मिती आणि प्रशासकीय कारभारासाठी जबाबदार आहे.

UPSC context

MPSC पेपर II (राज्यशास्त्र आणि शासन) — राज्य कार्यकारिणीचे कार्य, घटनात्मक तरतुदी आणि शासकीय कामकाज नियமयांची चाचणी घेतो.

Source
महात्मा ज्योतिराव फुले जन आरोग्य योजना

महाराष्टrumdhe पात्र आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल कुटुंबांना कॅशलेस दुय्यम आणि तृतीय वैद्यकीय उपचारांचे संरक्षण आणि सार्वत्रिक आरोग्य प्रवेश प्रदान करणारी एक प्रमुख राज्य आरोग्य योजना.

UPSC context

MPSC पेपर II / III — महाराष्ट्रातील सामाजिक कल्याण योजना, सार्वजनिक आरोग्य धोरणे आणि दारिद्र्य निर्मूलन उपक्रमांची परीक्षा घेते.

Source
अन्नपूर्णा योजना

प्रत्यक्ष लाभ हस्तांतरणाद्वारे (DBT) कमी उत्पन्न असलेल्या कुटुंबांना दरवर्षी तीन मोफत घरगुती एलपीजी सिलिंडर रिफिल उपलब्ध करून देण्यासाठी तयार केलेली एक राज्य कल्याणकारी पहल.

UPSC context

MPSC पेपर III (अर्थव्यवस्था आणि कल्याण) — यात राज्यस्तरीय सामाजिक सुरक्षा जाळे, महिला-केंद्री योजना आणि अनुदानांची परीक्षा घेतली जाते.

Source

संबंधित स्थिर संकल्पना

Polity and Governance - Local Bodies

७४ व्या घटनादुरुस्ती अंतर्गत महाराष्ट्रातील नागरी स्थानिक स्वराज्य संस्थांचे (ULB) नियमन करणाऱ्या संवैधानिक तरतुदी कोणत्या आहेत?

  • घटनेचा आधार: १९९२ च्या ७४ व्या घटनादुरुस्ती कायद्याने संविधानात भाग IX-अ समाविष्ट केला, ज्याने निश्चित ५ वर्षांचा कार्यकाल असलेल्या नगरपालिकांना कायदेशीर रूप दिले.
  • अधिकार हस्तांतरण: कलम २४३ड (Article 243W) हे राज्य विधिमंडळांना आर्थिक विकास आणि सामाजिक न्यायासाठी नगरपालिकांकडे अधिकार, सत्ता आणि जबाबदाऱ्या सोपवण्याचे अधिकार प्रदान करते.
  • वित्त आयोग: राज्य वित्त आयोग (कलम २४३आय) नगरपालिकांच्या आर्थिक स्थितीचा आढावा घेतो आणि कर/शुल्क वाटपासाठी तत्त्वांची शिफारस करतो.

आंतर-विषय नमुने

  • राज्य पायाभूत सुविधा वित्तपोषण आणि नागरी वाहतूक

    विरार-अलिबाग एमएमसी आणि मटप-२ (MUTP-2) यांसारख्या पायाभूत सुविधा प्रकल्पांना हुडको (HUDCO) आणि बहुपक्षीय संस्थांच्या माध्यमातून केंद्र-राज्य समन्वित वित्तपुरवठ्याची आवश्यकता असते, ज्यांची MPSC आर्थिक नियोजनांतर्गत वारंवार परीक्षा घेतली जाते.

  • आरोग्य योजनांमधील सहकारी संघराज्यवाद

    आयुष्मान भारतच्या सोबतीने ई-मदहमजेपीजेवायचा (E-MJPJAY) विस्तार आरोग्य वित्तयोजनांमधील सहकारी संघराज्यवादाचे उदाहरण देतो, जो MPSC लोकप्रशासन प्रश्नांमधील एक पुनरावृत्ती होणारा विषय आहे.

विराड-अलिबाग (Virar-Alibaug) आणि MUTP-2 सारख्या प्रमुख राज्य पायाभूत सुविधा प्रकल्पांच्या वित्तीय तरतुदी आणि कल्याणकारी योजनांच्या मर्यादा यांचा मेळ घालणाऱ्या MPSC च्या प्रश्नांची अपेक्षा करा.

संबंधित PYQ · 2

संबंधित PYQ · 2

  • 2020MPSC_PRELIMSGS1

    Pradhan Mantri Jan Dhan Yojana (PMJDY) envisages : (a) Financial inclusion (b) Financial literacy (c) Insurance cover (d) Crop insurance Answer Options :

  • 2023MPSC_PRELIMSGS1

    Who are the beneficiaries of Annapurna Yojana ?