मान्सून तूट आणि महाराष्ट्र पीक नुकसान मोजणी
Source:newsbytesapp ↗
हे का महत्त्वाचे आहे
हा प्रसंग महाराष्ट्रातील शेतीची मान्सूनमधील बदलांवरील मदार (असुरक्षितता) अधोरेखित करतो, ज्याचा थेट परिणाम ग्रामीण अर्थव्यवस्था, धोरणात्मक प्रतिसाद आणि MPSC च्या इच्छुकांसाठी महत्त्वाच्या असणाऱ्या राज्यस्तरीय आपत्ती निवारण यंत्रणेवर होतो.
सारांश
महाराष्ट्रात मान्सूनच्या पावसात १५ टक्के तूट निर्माण झाल्यामुळे राज्य सरकारने राज्यभरात पिकांच्या नुकसानीचे मूल्यांकन सुरू केले आहे, ज्यामुळे शेती उत्पादनावर प्रतिकूल परिणाम झाला असून शेतकऱ्यांच्या उदरनिर्वाहाबाबत चिंता निर्माण झाली आहे.
मुख्य मुद्दे
- मान्सूनच्या पावसात १५% घट झाल्यानंतर महाराष्ट्राने सर्वसमावेशक पी क नुकसान मोजणी सुरू केली आहे.
- राज्यातील विविध भागांत मान्सूनच्या तुटीमुळे कृषी उत्पादकता आणि पिकांच्या आरोग्यावर प्रतिकूल परिणाम झाला आहे.
- राज्य अधिकारी प्रभावित शेतकऱ्यांना मदत उपाययोजना आणि आर्थिक सहाय्य करण्यासाठी नुकसानीचे मूल्यांकन करत आहेत.
संबंधित स्थिर संकल्पना
महाराष्ट्रात आपत्ती रिलीफसाठी (आपत्ती मदतीसाठी) कोणते संस्थात्मक यंत्रणा आणि निधीचे मार्ग (फंडिंग विंडो) आहेत?
- एनडीआरएफची भूमिका: केंद्रीय गृहमंत्र्यांच्या अध्यक्षतेखाली, तीव्र दुष्काळ आणि अवकाळी पूर यांसारख्या अधिसूचित नैसर्गिक आपत्तींसाठी आर्थिक मदत पुरवते.
- एसडीआरएफची स्थापना: राज्याचे मुख्यमंत्री/महसूल मंत्री यांच्या अध्यक्षतेखाली, हे तात्काळ स्थानिक मदतकार्य आणि राज्यस्तरीय कृषी निविष्ठा अनुदानाचे व्यवस्थापन करते.
- राज्य आपत्ती प्राधिकरणाचे: विकेंद्रीकृत शमन, पूर्वतयारी आणि नुकसान भरपाई मूल्यमापन पद्धतींवर देखरेख ठेवण्यासाठी २००५ च्या आपत्ती व्यवस्थापन कायद्यांतर्गत हे बंधनकारक करण्यात आले आहे.
आंतर-विषय नमुने
मान्सूनची तूट + पीक विमा (PMFBY)
महाराष्ट्रात मान्सूनमधील तूट प्रामुख्याने राज्य आणि राष्ट्रीय आपत्ती प्रतिसाद निधी तसेच पीएमएफबीवाय (PMFBY) अंतर्गत पूर्व-नियोजित पीक विमा चौकट सक्रिय करते.
शेतकरी संकटे + प्रादेशिक असमानता (विदर्भ/मराठवाडा)
विदर्भातील आणि मराठवाड्यातील पावसाची तूट थेट कृषी संकट वाढवते, ज्यामुळे हवामान धोके आणि राज्य पातळीवरील ग्रामीण कल्याणकारी योजना यांच्यात थेट संबंध जोडला जातो.
मान्सूनची तूट + NDRF चे मदतीचे निकष + मराठवाड्यातील पर्जन्यछायेची असुरक्षितता हे MPSC च्या बहुविधान प्रश्नात समाविष्ट होण्याची शक्यता आहे.
संबंधित PYQ · 3
संबंधित PYQ · 3
- 2025MPSC_PRELIMSGS1
_______ Monsoon winds blow in Maharashtra from June to September.
- 2022MPSC_PRELIMSGS1
Observe the statements regarding agriculture in Maharashtra : (a) Soil erosion is not a serious problem of agriculture. (b) Soil erosion takes place due to flooding in rivers, forest cutting and uncontrolled grazing. (c) Soils are saline due to over-irrigation. Answer Options :
- 2020MPSC_PRELIMSGS1
What happened in Maharashtra due to fragmentation of agricultural land ? (a) Farmer is not able to produce food grains, sufficient for his family. (b) There are obstacle to supply water to agricultural land. (c) The use of modern agricultural tools is uneconomical. (d) To pay individual attention on agriculture is uneconomical. Answer Options :
