Current Affairs

Sign in
अर्थव्यवस्थाGS3
GS3

महाराष्ट्र दुष्काळ शेती नुकसान मोजणी आणि मदत यंत्रणा

Source:timesofindia-indiatimes ↗

हे का महत्त्वाचे आहे

महाराष्ट्रातील राज्यस्तरीय प्रशासन, शेतधोरण प्रतिसाद आणि आपत्ती मदत यंत्रणा यांचा मागोवा घेणाऱ्या MPSC उमेदवारांसाठी अत्यंत महत्त्वाचे.

सारांश

महाराष्ट्र सरकारने कमी पावसामुळे झालेल्या पिकांच्या नुकसानीचे संयुक्त मुल्यांकन करण्यासाठी कृषी आणि महसूल विभाग तैनात केले आहेत, ज्यामुळे संकटात सापडलेल्या शेतकऱ्यांसाठी लक्ष्यित मदत आणि प्रशासकीय हस्तक्षेप सुनिश्चित होईल.

मुख्य मुद्दे

  • महाराष्ट्राच्या कृषी आणि महसूल विभागांनी विविध प्रदेशांमधील अपुऱ्या पावसामुळे झालेल्या पिकांच्या आणि शेतीच्या नुकसानाचे मूल्यमापन करण्यासाठी संयुक्त आढावा सुरू केला आहे.
  • अपुऱ्या पावसामुळे खरीप पिकांसमोर मोठे आव्हान निर्माण झाले असून, यामुळे राज्यातील जमिनीतील ओलावा आणि एकूणच कृषी उत्पादनावर परिणाम झाला आहे.
  • या प्रशासकीय मूल्यांकनामुळे राज्य सरकारला बाधित शेतकऱ्यांसाठी मदत उपायांचे, विमा दाव्यांचे आणि नुकसानभरपाई पॅकेजेसची पात्रता ठरवण्यास मदत होते.

महत्त्वाच्या संज्ञा

कृषी विभाग महाराष्ट्र

महाराष्ट्रातील राज्य सरकारी यंत्रणा जी कृषी धोरणे तयार करण्यासाठी आणि त्यांची अंमलबजावणी करण्यासाठी, शेती तंत्रज्ञानाला प्रोत्साहन देण्यासाठी, पीक विस्तार आणि हवामान तणावादरम्यान कृषी क्षेत्रातील आव्हानांचे मूल्यांकन करण्यासाठी जबाबदार आहे.

UPSC context

MPSC सामान्य अध्ययन पेपर III (कृषी आणि अर्थव्यवस्था): कृषी धोरणांचे प्रशासन, पीक सल्ला आणि कृषी संकट हाताळणीची चाचणी घेते.

Source
महसूल विभाग महाराष्ट्र

महाराष्ट्रातील महसूल प्रशासन, ज्यामध्ये जमीन महसूल, जमीन नोंदी, आपत्ती मदत वाटप आणि नैसर्गिक आपत्तींच्या वेळी पिकांच्या नुकसानीचे जमिनीवरील संयुक्त सर्वेक्षण यांचे व्यवस्थापन केले जाते.

UPSC context

MPSC सामान्य अध्ययन पेपर I आणि III (शासन आणि आपत्ती व्यवस्थापन): आपत्ती मूल्यमापन आणि मदत वितरणासाठी प्रशासकीय यंत्रणांची चाचणी घेतो.

Source

संबंधित स्थिर संकल्पना

Agriculture Economics & Crop Insurance

प्रधान मंत्री फसल विमा योजनेअंतर्गत (PMFBY) शेतकऱ्यांच्या अंशदादानाची (contribution) प्रमाणित टक्केवारी किती आहे?

  • खरीप योगदान: खरीप पिके: शेतकरी विमा रकमेच्या २ टक्के वाстаचा भरणा करतात.
  • रब्बी योगदान: रब्बी पिके: शेतकरी विम्याच्या रकमेच्या १.५ टक्के योगदान देतात.
  • व्यापारी पिके: रोख आणि फलोत्पादन पिके: शेतकरी विमा हप्त्याच्या ५ टक्के रक्कम भरतात.

आंतर-विषय नमुने

  • अल्प पाऊस आणि SDRF मदत आराखडे

    मान्सूनच्या अपयशामुळे मदतकार्यासाठी कृषी आणि महसूल विभागामार्फत संयुक्त पाहणी सुरू करण्यात आली असून, याद्वारे हवामानविषयक दुष्काळाचा संबंध थेट राज्य आपत्ती प्रतिसाद निधी (SDRF)/राष्ट्रीय आपत्ती प्रतिसाद निधी (NDRF) आणि पीकविमा यंत्रणेशी जोडला गेला आहे.

  • पीक विम्यातील फसवणूक आणि प्रशासकीय दुर्लक्ष

    महाराष्ट्राची १ रुपया पीक विमा योजना बंद करणे हे राष्ट्रीय कल्याणकारी योजनांतर्गत खोट्या दाव्यांविरुद्ध जमीन अभिлеखांची पडताळणी करण्यामधील प्रशासकीय त्रुटींवर प्रकाश टाकते.

PMFBY अंतर्गत खरीप आणि रबी पिकांसाठी शेतकऱ्यांच्या अचूक अंशदानाचा दर आणि बंद केलेल्या राज्यस्तरीय योजना यांच्यातील तुलना MPSC मध्ये वारंवार विचारली जाते.

संबंधित PYQ · 3

संबंधित PYQ · 3

  • 2024MPSC_PRELIMSGS1

    Which type of drainage pattern is found in Maharashtra ? (a) Dendritic (b) Parallel (c) Indefinite (d) Trellis Answer options :

  • 2025MPSC_PRELIMSGS1

    _______ Monsoon winds blow in Maharashtra from June to September.

  • 2022MPSC_PRELIMSGS1

    Observe the statements regarding agriculture in Maharashtra : (a) Soil erosion is not a serious problem of agriculture. (b) Soil erosion takes place due to flooding in rivers, forest cutting and uncontrolled grazing. (c) Soils are saline due to over-irrigation. Answer Options :