महाराष्ट्र मंत्रिमंडळाकडून मेडिकल सायक्लोट्रॉन आणि ड्रोन धोरण मंजूर
Source:ddnews ↗
हे का महत्त्वाचे आहे
राज्य मंत्रिमंडळाच्या निर्णयांचा, ड्रोन निर्मिती (मानवरहित यंत्रणा धोरण) यांसारख्या तांत्रिक धोरणांचा आणि वैद्यकीय तंत्रज्ञान पायाभूत सुविधांमधील प्रगतीचा मागोवा घेणाऱ्या MPSC उमेदवारांसाठी महत्त्वाचे.
सारांश
महाराष्ट्र मंत्रिमंडळाने महत्त्वाच्या धोरणात्मक निर्णयांना मंजुरी दिली आहे, ज्यामध्ये राज्यामध्ये आणू औषधशास्त्र आणि आरोग्य सेवा पायाभूत सुविधांना चालना देण्याच्या उद्देशाने 'मेडिकल सायक्लोट्रॉन प्रकल्प' आणि राज्यात ड्रोन तंत्रज्ञान व उत्पादन परिसंस्थेला प्रोत्साहन देण्यासाठी डिझाइन केलेले 'मानवरहित प्रणाली धोरण २०२६' (अनमॅंड सिस्टीम्स पॉलिसी २०२६) यांचा समावेश आहे.
मुख्य मुद्दे
- राज्यात प्रगत वैद्यकीय पायाभूत सुविधा आणि अणुवैद्यकीय उत्पादनाला चालना देण्यासाठी, विशेषतः नागपूरला केंद्रस्थानी ठेवून, महाराष्ट्र मंत्रिमंडळाने मेडिकल सायक्लोट्रॉन प्रकल्पाला मंजुरी दिली.
- मंत्रिमंडळाने ड्रोन निर्मिती, मानवरहित वाहन तंत्रज्ञान आणि संबंधित एरोस्पेस परिसंस्थेसाठी महाराष्ट्राला एक अग्रगण्य केंद्र म्हणून प्रस्थापित करण्यासाठी मानवरहित प्रणाली धोरण २०२६ (Unmanned Systems Policy 2026) ला देखील मंजुरी दिली.
- हे धोरणात्मक निर्णय महाराष्ट्रात उच्च-तंत्रज्ञान औद्योगिक वाढ, रोजगार निर्मिती आणि प्रगत आरोग्य सेवा क्षमतांना चालना देण्याच्या उद्देशाने आहेत.
महत्त्वाच्या संज्ञा
मेडीकल सायक्लोट्रॉन प्रकल्प
नागपूरमध्ये अणुऔषधासाठी रेडिओआइसोटोप्स (किरणोत्सर्गी समस्थानिक) तयार करण्यासाठी महाराष्ट्र मंत्रिमंडळाद्वारे मंजूर करण्यात आलेली एक प्रगत निदान सुविधा, ज्यामुळे मध्य भारतातील आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकांसाठी अचूक आरोग्य सेवा आणि प्रवेश सुधारतील.
UPSC context
MPSC विज्ञान आणि तंत्रज्ञान (अणुवैद्यकीय/आरोग्य पायाभूत सुविधा) आणि महाराष्ट्र प्रादेशिक विकासासाठी महत्त्वाचे.
मानवी हक्क प्रणाली धोरण २०२६
महाराष्ट्रात मोठ्या प्रमाणावर गुंतवणूक आणि रोजगार निर्मितीचे ध्येय ठेवून, हवाई, सागरी आणि भूमीवरील ड्रोनचे उत्पादन, संशोधन आणि विकास (R&D) आणि उपयोजन यांना चालना देणारे पाच वर्षांचे राज्य धोरण.
UPSC context
MPSC राज्य प्रशासन आणि धोरणे, आर्थिक विकास आणि उदयोगत तंत्रज्ञान क्षेत्रांसाठी सुसंगत.
महाराष्ट्र मंत्रिमंडळ
महाराष्ट्राच्या मुख्यमंत्र्यांच्या नेतृत्वाखालील राज्य शासनाची कार्यकारी निर्णय घेणारी संस्था, जी धोरणे आखण्यासाठी, राज्याचे बजेट मंजूर करण्यासाठी आणि प्रमुख पायाभूत सुविधांच्या उपक्रमांसाठी जबाबदार असते.
UPSC context
MPSC राज्यशास्त्र आणि महाराष्ट्र प्रशासन अभ्यासक्रमाचा गाभा, ज्यामध्ये कार्यकारी निर्णयप्रक्रिया आणि राज्य प्रशासनावरील ज्ञानाची परीक्षा घेतली जाते.
पूर्वपरीक्षा सापळा
नागपुरातील हाय-एनर्जी मेडिकल सायक्लोट्रॉन प्रकल्प हा केंद्र सरकारतर्फे वित्तपुरवठा केला जाणारा अणुऊर्जा प्रकल्प आहे.
स्पर्धक उच्च-ऊर्जा वैद्यकीय सायक्लोट्रॉन प्रकल्पाचा (High-Energy Medical Cyclotron Project) संभ्रम हा केवळ DAE किंवा BARC चा केंद्र सरकारचा उपक्रम म्हणून करू शकतात, तर हा महाराष्ट्र शासनाच्या विविध विभागांद्वारे वित्तपुरσविली गेलेला आणि राज्य मंत्रिमंडळाने मंजूर केलेला प्रकल्प आहे.
संबंधित स्थिर संकल्पना
अणुवैद्यकामध्ये (Nuclear Medicine) वैद्यकीय सायक्लोट्रॉनची (Medical Cyclotrons) तत्त्वे आणि उपयो्ये काय आहेत?
- कार्यपद्धती: उच्च वारंवारतेच्या प्रणामाखालील प्रत्यावर्ती विद्युत क्षेत्र आणि लंबरेषीय चुंबकीय क्षेत्र वापरून भारित कणांना गती देते.
- समस्थानिक निर्मिती: कॅन्सरच्या स्टेजिंग आणि निदानासाठी पीईटी-सीटी (PET-CT) स्कॅनमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या फ्लोरिन-१८ सारख्या अल्पायुषी पॉझिट्रॉन-उत्सर्जन करणाऱ्या रेडिओआयसोटोप्सचे उत्पादन करते.
- आरोग्य क्षेत्रावरील प्रभाव: राज्यातील प्रगत लक्षित रेडिओन्यूक्लाइड थेरपीसाठी स्थिर पुरवठा साखळी सुनिश्चित करून, आयात केलेल्या रेडिओआयसोटोप्सवरील अवलंबित्व कमी करते.
आंतर-विषय नमुने
राज्य ड्रोन धोरणे + राष्ट्रीय PLI योजना
राज्याचे ड्रोन धोरण हे ड्रोनसाठीची PLI योजना आणि ड्रोन शक्ती यांसारख्या राष्ट्रीय उपक्रमांशी सुसंगत असून, भारताला जागतिक केंद्र बनवत आहेत.
मेडिकल सायक्लोट्रॉन + विदर्भ क्षेत्रीय विकास
नागपूरमध्ये सायक्लोट्रॉनसारख्या अणुऊर्जा सुविधांची स्थापना करणे हे विदर्भासाठीच्या अनुच्छेद ३७१(२) मधील प्रादेशिक विकासाच्या आदेशावर प्रकाश टाकते.
महाराष्ट्राचे हाय-टेक औद्योगिक क्लस्टर (मिहान, औरिक) आणि नव्याने मंजूर धोरणांवर आधारित संभाव्य प्रश्नांची अपेक्षा करा.
संबंधित PYQ · 2
संबंधित PYQ · 2
- 2025MPSC_PRELIMSGS1
Select the correct statement/s from the following : A. A key highlight of the Union Budget 2025 - 26 is the launch of a Nuclear Energy Mission, which is focused on research and development of Small Modular Reactors (SMRs). B. To facilitate the implementation of the Nuclear Energy Mission, amendments to the Atomic Energy Act and Civil Liability for Nuclear Damage Act will be taken up by the Parliament. C. These Amendments are expected to encourage foreign sector investments in nuclear power projects.
- 2026MPSC_PRELIMSGS1
Consider the following statements : Statement-I : As per projection on 1st March 2026, the total projected population of Maharashtra is about 12.93 crore. Statement-II : During the same period, the urban population of Maharashtra is higher than its rural population. Which of the statement/s given above is/are correct ?
