Current Affairs

Sign in
ભૂગોળGS3
GS3

નળ સરોવર પક્ષી અભયારણ્યમાં પ્લાસ્ટિક મુક્ત પ્રોજેક્ટ માટે જાપાનનો સહયોગ

Source:Indian Express ↗

આ શા માટે મહત્વનું છે

નળ સરોવર જેવા પ્રમુખ ઇકોલોજીકલ સ્થળોએ વેટલેન્ડ સંરક્ષણ અને પ્લાસ્ટિક વેસ્ટ મેનેજમેન્ટ GPSC ની પરીક્ષાઓમાં ગુજરાત કેન્દ્રીત પર્યાવરણીય શાસનના પ્રશ્નો માટે અત્યંત સુસંગત છે.

સારાંશ

ગુજરાતના નળ સરસવ પક્ષી અભ્યારણ્ય ખાતે જાપાન ઇન્ટરનેશનલ કોઓપરેશન એજન્સી (JICA) સમર્થિત પહેલ શરૂ કરવામાં આવી છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય સુરક્ષિત વેટલેન્ડને પ્લાસ્ટિક-મુક્ત બનાવવાનો, તેની નાજુક ઇકોસિસ્ટમનું રક્ષણ કરવાનો અને કુદરતી સંસાધનોના ટકાઉ સંચાલનને વધારવાનો છે.

મુખ્ય મુદ્દા

  • ગુજરાતના નળ સરોવર પક્ષી અભ્યારણ્યને પ્લાસ્ટિક મુક્ત બનાવવા અને ટકાઉ ઇકો-ટૂરિઝમને પ્રોત્સાહન આપવા માટે જાપાન ઇન્ટરનેશનલ કોઓપરેશન એજન્સી (JICA) દ્વારા સમર્થિત એક પ્રોજેક્ટ અમલમાં મૂકવામાં આવી રહ્યો છે.
  • નળ સરાવર એ ગુજરાતમાં એક અગ્રણી વેટલેન્ડ નિવાસસ્થાન અને પક્ષી અભ્યારણ્ય છે જે શિયાળા દરમિયાન મોટી સંખ્યામાં યાયાવર જળપક્ષીઓનું આયોજન કરવા માટે જાણીતું છે.
  • આ પહેલનો ઉદ્દેશ્ય ઇકોલોજીકલ રીતે સંવેદનશીલ સંરક્ષિત વેટલેન્ડ્સ (આર્દ્રભૂમિ)માં અને તેની આસપાસ પ્લાસ્ટિક પ્રદૂષણને અંકુશમાં લેવાનો, સ્થાનિક જૈવવિવિધતાનું રક્ષણ કરવાનો અને કચરા管理 (વેસ્ટ મેનેજમેન્ટ) માળખાકીય સુવિધાઓમાં સુધારો કરવાનો છે.

મહત્વપૂર્ણ શબ્દો

જપાન ઇન્ટરનેશનલ કોઓપરેશન એજન્સી (JICA)

જાપાન સરકાર માટે સત્તાવાર વિકાસ સહાય (ODA) નું સંકલન કરતી એક અગ્રણી સરકારી એજન્સી, જે લોન, અનુદાન અને તકનીકી સહકાર દ્વારા વિકાસશીલ દેશોમાં આર્થિક અને સામાજિક વિકાસને ટેકો આપે છે.

UPSC context

GPSC પેપર 2 / આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધો અને આર્થિક વિકાસ: દ્વિપક્ષીય ભંડોળ પદ્ધતિઓ, વિદેશી સહાય પ્રોજેક્ટ્સ અને પર્યાવરણીય સંરક્ષણમાં આંતરરાષ્ટ્રીય સહકારની સમજનું પરીક્ષણ કરે છે.

Source
નળ સરોવર પક્ષી અભયારણ્ય

ગુજરાતમાં ૧૨૦ ચો. કિ.મી.માં ફેલાયેલ એક સંરક્ષિત પ્રાકૃતિક આર્દ્રભૂમિ (વેટલેન્ડ) અને રામસર સાઇટ, જે સેન્ટ્રલ એશિયન ફ્લાયવે પર લાખો યાયાવર પક્ષીઓ માટે શિયાળા દરમિયાનનું એક મહત્વપૂર્ણ નિવાસસ્થાન છે.

UPSC context

GPSC પેપર ૩ / પર્યાવરણ, જૈવવિવિધતા અને રક્ષિત વિસ્તારો: ગુજરાતની આર્દ્રભૂમિઓ (વેટલેન્ડ્સ), સ્થળાંતર કરતું વન્યજીવ સંરક્ષણ અને સ્થાનિક ઇકો-રિસ્ટોરેશન (પર્યાવરણીય પુનઃસ્થાપના) પહેલોના જ્ઞાનનું મૂલ્યાંકન કરે છે.

Source
ગુજરાતમાં ઇકો-રિસ્ટોરેશન માટેનો પ્રોજેક્ટ (PERG)

ગુજરાત રાજ્યમાં નિર્દિષ્ટ સુરક્ષિત ઇકોસિસ્ટમ્સ અને જંગલ વિસ્તારોમાં પર્યાવરણીય પુનઃસ્થાપના અને ટકાઉ કુદરતી સંસાધન સંચાલનને ટેકો આપતું એક મુખ્ય માળખું.

UPSC context

GPSC પેપર 3 / રાજ્ય-વિશિષ્ટ પર્યાવરણીય યોજનાઓ: ગુજરાતમાં કાર્યરત સહયોગી વિદેશી ભંડોળ પ્રાપ્ત ઇકોલોજીકલ પ્રોજેક્ટ્સ અને સંસ્થાકીય માળખાકીય બાબતોની જાગૃતિનું પરીક્ષણ કરે છે.

Source
ઇકો-ડેવલપમેન્ટ કમિટીઝ (EDCs)

સurમુદાયીક સહભાગિતા, ટકાઉ આજીવિકાનું સર્જન અને સંરક્ષિત જંગલ તથા ભેજવાળી જમીન (વેટલેન્ડ) વિસ્તારોના સંયુક્ત સંચાલનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે જંગલ અને વન્યજીવ વિભાગો હેઠળ સ્થાપિત સ્થાનિક સમિતિઓ.

UPSC context

GPSC પેપર 3 / સહભાગી સંરક્ષણ: વન્યજીવ અભયારણ્ય સંચાલન અને નિવાસસ્થાન રક્ષણમાં તળપદા સ્થાનિક સંસ્થાઓ અને સમુદાય-આધારિત સંસ્થાઓની ભૂમિકાનું મૂલ્યાંકન કરે છે.

Source
સ્વચ્છતા પ્રહારીઓ

નલ સરોવરની આસપાસના ઇકો-ડેવલપમેન્ટ કમિટીઓ દ્વારા સ્ત્રોત પર કચરાનું અલગીકરણ કરવા, પ્લાસ્ટિક કચરાના નિકાલ પર નજર રાખવા અને સમુદાય સ્તરે સ્વચ્છતાની ટેવોને પ્રોત્સાહન આપવા માટે નિયુક્ત કરાયેલા સ્થાનિક સમુદાયના સ્વયંસેવકો.

UPSC context

GPSC પેપર 3 / કચરો વ્યવચારો અને સમુદાય સહભાગિતા: ગુજરાતના સંરક્ષિત ક્ષેત્રોમાં તૃણમૂળ સ્વચ્છતા અભિયાનો અને નવીન સ્થાનિક વહીવટી માળખાકીય વ્યવસ્થાઓનું જ્ઞાન ચકાસે છે.

Source

પ્રિલિમ્સ ટ્રેપ

ભારતમાં JICA ની સહાય ફક્ત ભારે શહેરી માળખાકીય સુવિધાઓ અને મેટ્રો રેલ પ્રોજેક્ટ્સ સુધી જ મર્યાદિત છે.

સ્પર્ધકો ઘણીવાર એવું માની લે છે કે JICA માત્ર બુલેટ ટ્રેન કે મેટ્રો રેલ જેવા મોટા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર માટે જ ભંડોળ પૂરું પાડે છે, અને ગુજરાતમાં તેના ગ્રામીણ સ્તરના પર્યાવરણ અને ઇકો-રિસ્ટોરેશન (પર્યાવરણીય પુનઃસ્થાપન) ભંડોળને ચૂકી જાય છે.

સંલગ્ન સ્થિર ખ્યાલો

Environment and Biodiversity of Gujarat

નળ સરોવર પક્ષી અભ્યારણ્યની મુખ્ય ભૌગોલિક અને ઇકોલોજીકલ (પારિસ્થિતિકીય) વિશેષતાઓ શું છે?

  • સmāno દલદલી પ્રદેશ: આ ગુજરાતનું સૌથી મોટું કુદરતી મીઠા પાણીનું સરોવર છે અને અમદાવાદ નજીક આવેલી એક અગ્રણી વેટલેન્ડ ઇકોસિસ્ટમ છે.
  • રામસર દરજ્જો: આને ૨૦૧૨ માં રામસર સંમેલન સ્થળ તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું, જે તેને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે માન્યતા પ્રાપ્ત મહત્વનું વેટલેન્ડ (આર્દ્રભૂમિ) બનાવે છે.
  • સ્થળાંતરીય આશ્રયસ્થાન: તે સેન્ટ્રલ એશિયન ફ્લાયવે દ્વારા આવતા લાખો યાયાવર (પ્રવાસી) પક્ષીઓ માટે શિયાળામાં નિવાસ કરવાનું એક અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ સ્થળ છે.

આંતર-વિષય પેટર્ન

  • JICA વેટલેન્ડ પ્રોજેક્ટ્સ + રામસર કન્વેન્શન ફ્રેમવર્ક્સ

    ગુજરાતના વેટલેન્ડ્સમાં JICA ની દ્વિપક્ષીય સહાય આંતરરાષ્ટ્રીય આબોહવા નાણાકીય સહાય અને રામસર જેવા જૈવવિવિધતા સંરક્ષણ માળખા સાથે છેદાય છે.

  • પ્લાસ્ટિક વેસ્ટ બાયબેક + કમ્યુનિટી લાઈવલીહુડ્ઝ

    પ્લાસ્ટિક કચરાના બજાર ભાવથી વધુ ભાવ પર પાછા ખરીદવા (બાયબેક) દ્વારા ગ્રામવાસીઓને પ્રોત્સાહિત કરવું એ સમુદાય આધારિત કુદરતી સંસાધન સંચાલનને ગ્રામીણ આજીવિકા યોજનાઓ સાથે જોડે છે.

JICA-समर्थित ગુજરાત વેટલેન્ડ પ્રોજેક્ટ્સ + રામસર સાઇટ ઇકોલોજી 2-વિધાનવાળા GPSC પર્યાવરણ MCQ માં સ્થાન મેળવશે.

સંલગ્ન PYQ · 2

સંલગ્ન PYQ · 2

  • 2022GPSC_PRELIMSGS1

    Which garden of Gujarat has the trees and plants of rare species?

  • 2025GPSC_PRELIMSGS1

    The Aravali Safari Park project proposed to be the world's largest safari park, will be developed in _________________.