Current Affairs

Sign in
વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજીGS3
GS3

ISRO દ્વારા NVS 03 નેવિગેશન સેટેલાઇટ લોન્ચ કરવાની તૈયારી

Source:Indian Express ↗

આ શા માટે મહત્વનું છે

ISROના કાર્યક્રમો હેઠળ ભારતની સ્વદેશી અવકાશ માળખાકીય સુવિધાઓ, સેટેલાઇટ નેવિગેશન ક્ષમતાઓ અને વ્યૂહાત્મક સ્વ-નિર્ભરતાને સમજવા માટે મહત્વપૂર્ણ.

સારાંશ

આ લેખ ISRO ના NVS-03 નેવિગેશન સેટેલાઇટના આગામી પ્રક્ષેપણની ચર્ચા કરે છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય નાગરિક અને વ્યૂહાત્મક એપ્લિકેશનો માટે પોઝિશનિંગ, વેલોસિટી અને ટાઇમિંગ સેવાઓને વધારીને ભારતની સ્વદેશી પ્રાદેશિક નેવિગેશન સિસ્ટમ, NavIC ને મજબૂત કરવાનો છે.

મુખ્ય મુદ્દા

  • ISRO, NavIC (Navigation with Indian Constellation) નેટવર્કને વધુ મજબૂત કરવા માટેના બીજા-દોર્તીના નેવિગેશન ઉપગ્રહોનો એક ભાગ એવા NVS-03 ના પ્રક્ષેપણ માટે તૈયારી કરી રહ્યું છે.
  • NVS ઉપગ્રહો ચોક્કસ સમય માટે સ્વદેશી રૂબિડિયમ એટોમિક ઘડિયાળો ધરાવે છે અને નાગરિક વપરાશકર્તાઓ માટે L5 અને S બેન્ડની સાથે L1 બેન્ડ સિગ્નલો વહન કરે છે.
  • નાવિક (NavIC) ભારત અને તેની આસપાસ ૧,૫૦૦ કિલોમીટર સુધીના વિસ્તૃત ક્ષેત્રને આવરી લેતી પ્રાદેશિક નેવિગેશન સેવાઓ પૂરી પાડે છે, જે વ્યૂહાત્મક (પ્રતિબંધિત સેવા) અને નાગરિક (માનક સ્થિતિ નિર્ધારણ સેવા) બંને પ્રકારની એપ્લિકેશનો માટે ઉપયોગી છે.

મહત્વપૂર્ણ શબ્દો

NavIC

ISRO દ્વારા વિકસિત એક સ્વદેશી પ્રાદેશિક ઉપગ્રહ નેવિગેશન સિસ્ટમ, જે ભારત અને આસપાસના 1,500 કિમી સુધીના પ્રદેશોને સચોટ સ્થાન, નેવિગેશન અને સમય નિર્ધારણ (ટાઈમિંગ) સેવાઓ પૂરી પાડે છે.

UPSC context

GS પેપર III (વિજ્ઞાન અને ટેક્નોલોજી - અવકાશ ટેક્નોલોજી) માટે મહત્વપૂર્ણ; ભારતની સ્વદેશી વ્યૂહાત્મક નેવિગેશન ક્ષમતાઓની કસોટી કરે છે.

Source
NVS-03

ISROની સેકન્ડ જનરેશન NavIC શ્રેણીનો ત્રીજો ઉપગ્રહ, જે પોઝિશનિંગની સચોટતા વધારવા અને સ્વદેશી રૂબિડિયમ એટોમિક ક્લોક તથા L1-બેન્ડના નાગરિક સિગ્નલોનો સમાવેશ કરવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યો છે.

UPSC context

GS પેપર III (અંતરીક્ષ ટેકનોલોજી અને અંતરીક્ષ મિશનમાં તાજેતરના વિકાસ) માટે સંબંધિત.

Source
ISRO

ભારતની રાષ્ટ્રીય અવકાશ એજન્સી જે નેવિક (NavIC) જેવી અવકાશ સંશોધન અને સેટેલાઇટ લોન્ચ મિશનનું આયોજન, અમલીકરણ અને સંચાલન કરવા માટે જવાબદાર છે.

UPSC context

જીએસ પેપર III અંતર્ગત અભ્યાસ કરવનો મુખ્ય ભાગ (વિજ્ઞાન અને ટેક્નોલોજીમાં ભારતીયોની સિદ્ધિઓ; અંતરિક્ષ ટેક્નોલોજી).

Source

પ્રિલિમ્સ ટ્રેપ

NavIC તમામ આંતરરાષ્ટ્રીય દરિયાઈ માર્ગો પર સીમલેસ વૈશ્વિક પોઝિશનિંગ, નેવિગેશન અને ટાઈમિંગ સેવાઓ પ્રદાન કરે છે.

નાવિક (NavIC) એ ભારત અને તેની આસપાસ ૧,૫૦૦ કિ.મી. સુધીના વિસ્તારને આવરી લેતી પ્રાદેશિક નેવિગેશન સિસ્ટમ છે, જીપીએસ (GPS) કે ગેસિલિયો (Galileo) જેવું વૈશ્વિક નક્ષત્ર (કોન્સ્ટેલેશન) નથી.

સંલગ્ન સ્થિર ખ્યાલો

Space Technology and ISRO Missions

ભારતની NavIC સિસ્ટમના મુખ્ય ઓપરેશનલ પરિમાણો (parameters) અને ફ્રીક્વન્સી બેન્ડ્સ કયા છે?

  • કવરેજ ક્ષેત્ર: ક્ષેત્રીય કવરેજ: ભારતીય મુખ્ય ભૂમિ અને તેની સરહદોથી ૧,૫૦૦ કિમી સુધીના વિસ્તૃત વિસ્તારને આવરી લે છે.
  • कक्षीय ડિઝાઇન: નક્ષત્રનું કદ: મૂળરૂપે ૭ ઉપગ્રહો સાથે ડિઝાઇન કરાયેલ (૩ જિયોસ્ટેશનરીમાં, ૪ જિયોસિંક્રનસ ભ્રમણકક્ષાઓમાં).
  • સિગ્નલ બેન્ડ્સ: ફ્રિકવન્સી બેન્ડ્સ: જૂના વપરાશકર્તાઓ માટે L5 અને S બેન્ડ પર પ્રસારણ કરે છે, જેમાં નવી NVS શ્રેણી નાગરિક-अनुकूल L1 બેન્ડ ઉમેરે છે.
  • સેવા પ્રવાહો: სervice Types: საჯარო მოხმარებისთვის სტანდარტული პოზიციონირების სერვისს (SPS) და სამხედროებისთვის დაშიფრულ შეზღუდულ სერვისს (RS) უზრუნველყოფს.

આંતર-વિષય પેટર્ન

  • નાવિક (NavIC) + કન્ઝ્યુમર ઇલેક્ટ્રોનિક્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ

    L1 સિવિલિયન બેન્ડ સિગ્નલ્સનું એકીકરણ ISROની નેવિગેશન ટેકનોલોજીને મોબાઈલ મેન્યુફેક્ચરિંગ વેલ્યુ ચેઈન અને મેક ઈન ઈન્ડિયા નીતિગત પહેલો સાથે જોડે છે.

  • NavIC + ઇન્ડો-પેસિફિક મેરિટાઇમ સિક્યોરિટી

    NavIC જેવી પ્રાદેશિક સેટેલાઇટ નક્ષત્રમાળાઓ દરિયાઈ સુરક્ષા માળખાં અને ઇન્ડો-પેસિફિક માહિતી-આદાનપ્રદાન વાસ્તુકળાને પૂરક બને છે.

NavIC કવરેજ રેન્જ, L1/L5/S બેન્ડ ઉપયોગિતા, અને સ્વદેશી રૂબિડિયમ એટોમિક ક્લોક ટેક્નોલોજી એ મલ્ટી-સ્ટેટમેન્ટ પ્રિલિમ્સ માટેના મુખ્ય લક્ષ્યો છે.

સંલગ્ન PYQ · 2

સંલગ્ન PYQ · 2

  • 2025GPSC_PRELIMSGS1

    Which of the following statement(s) is/are true? (i) Navigation with Indian Constellation (NavIC) is India's independent regional navigation satellite system designed to provide accurate Position, Velocity and Timing (PVT) service to users in India as well as to region extending about 1500km beyond Indian land mass. (ii) NavIC will provide two types of services, namely, Standard Positioning Service (SPS) and Restricted Service (RS).

  • 2025GPSC_PRELIMSGS1

    Which of the following are the portals of Indian Space Research Organization (ISRO)? (i) Bhoonidhi (ii) Bhuvan (iii) VEDAS (iv) SPARK