Current Affairs

Sign in
વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજીGS3
GS3

ગુજરાતમાં નવી સ્પેસ ટેકનોલોજી ટેસ્ટિંગ સુવિધા સ્થાપવામાં આવશે

Source:wionews ↗

આ શા માટે મહત્વનું છે

અંતરીક્ષ તકનીક અને પ્રાદેશિક industrial infrastructure development જેવા ઉચ્ચ-ટેક ક્ષેત્રોમાં સરકારી પહેલોને સમજવી એ રાષ્ટ્રીય Science & Technology વિભાગો તેમજ ગુજરાત-વિશિષ્ટ આર્થિક વિકાસ બંને માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.

સારાંશ

ભારત સરકારે ગુજરાત અને તમિલનાડુમાં અદ્યતન અવકાશ તકનીક પરીક્ષણ સુવિધાઓ સ્થાપવાની યોજનાઓની જાહેરાત કરી છે. આ પહેલ ભારતની વ્યાપક અવકાશ ક્ષેત્રની સુધારણાઓ અને વ્યાપારીકરણના લક્ષ્યો સાથે સુસંગત રહીને, ખાનગી અવકાશ સ્ટાર્ટઅપ્સ અને ઉત્પાદકોને અત્યાધુનિક પરીક્ષણ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પૂરું પાડીને સશક્ત બનાવવા માટે તૈયાર કરવામાં આવી છે.

મુખ્ય મુદ્દા

  • ભારત સરકાર વિકસતા ખાનગી અંતરિક્ષ ક્ષેત્ર અને સ્ટાર્ટઅપ્સને ટેકો આપવા માટે ગુજરાત અને તમિલનાડુમાં સમર્પિત અંતરિક્ષ તકનીકી પરીક્ષણ સુવિધાઓની સ્થાપના કરી રહી છે.
  • આ પરીક્ષણ સુવિધાઓ ISRO અને IN-SPACe ના નેતૃત્વ હેઠળની પહેલો અંતર્ગત અદ્યતન પરીક્ષણ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પૂરું પાડીને સ્વદેશી અંતરિક્ષ ઉત્પાદન, સંશોધન અને વિકાસને મજબૂત કરવાનો હેતુ ધરાવે છે.
  • આ પગલું ભારતના અવકાશી ઇકોસિસ્ટમને ખાનગી અને વ્યાપારી બનાવવાના વ્યાપક સુધારાઓનો એક ભાગ છે, જે ખાનગી અવકાશી સાહસો માટે પ્રવેશના અવરોધોને ઘટાડે છે.

મહત્વપૂર્ણ શબ્દો

IN-SPACe

ઇન્ડિયન નેશનલ સ્પેસ પ્રમોશન એન્ડ ઓથોરાઈઝેશન સેન્ટર (IN-SPACe) એ સ્પેસ ડિપાર્ટમેન્ટ હેઠળની એક સિંગલ-વિન્ડો સ્વાયત્ત એજન્સી છે, જે ભારતની અવકાશ પ્રવૃત્તિઓમાં ખાનગી ક્ષેત્રની સહભાગિતાને પ્રોત્સાહન આપવા, સક્ષમ કરવા અને દેખરેખ રાખવા માટે જવાબદાર છે.

UPSC context

UPSC મુખ્ય પરીક્ષા GS પેપર III (વિજ્ઞાન અને ટેક્નોલોજી - અવકાશ) અને GPSC, ભારતના અવકાશ ક્ષેત્રના વ્યાપારીકરણ માટેના સંસ્થાકીય સુધારાઓનું મૂલ્યાંકન.

Source
ISRO

અંતરીક્ષ વિભાગ હેઠળ અંતરીક્ષ સંશોધન મિશન, લોન્ચ વાહનો અને સેટેલાઇટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનું આયોજન, અમલીકરણ અને સંચાલન કરવા માટે જવાબદાર ભારતની રાષ્ટ્રીય અંતરીક્ષ એજન્સી.

UPSC context

UPSC/GPSC જનરલ સ્ટડીઝ (વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી / પ્રિલિમ્સ), જે ભારતના અંતરિક્ષ કાર્યક્રમ, ઉપગ્રહો અને નીતિગત સિદ્ધિઓની મુખ્ય સંસ્થાકીય જાણકારીનું પરીક્ષણ કરે છે.

Source
ભારતીય સરકાર

ભારતના પ્રજાસત્તાકની સર્વોચ્ચ કાર્યવાહક સત્તા, જે રાષ્ટ્રીય શાસન, નીતિ અમલીકરણ અને અવકાશ તકનીકી સુધારાઓ સંબંધિત વહીવટી નિર્ણયો માટે જવાબદાર છે.

UPSC context

UPSC/GPSC પોલિટી એન્ડ ગવર્નન્સ (GS પેપર II), નીતિગત નિર્ણયો, કેન્દ્ર-રાજ્ય ઔદ્યોગિક પહેલો અને રાષ્ટ્રીય વિકાસ યોજનાઓનું મૂલ્યાંકન.

Source

પ્રિલિમ્સ ટ્રેપ

IN-SPACe દ્વારા ખાનગી ક્ષેત્રની સહાયતા વિના માત્ર ISRO દ્વારા જ સ્થાપિત પરીક્ષણ સુવિધાઓ

અભિાર્થીઓ ઘણીવાર IN-SPACe ને NSIL અથવા ISRO સાથે ગૂંચવી નાખે છે; IN-SPACe એ ખાનગી અવકાશ પ્રવૃત્તિઓને પ્રોત્સાહન આપવા અને અધિકૃત કરવા માટેની સ્વતંત્ર સિંગલ-વિન્ડો નોડલ એજન્સી છે, વાણિજ્યિક શાખા નથી.

સંલગ્ન સ્થિર ખ્યાલો

Science and Technology - Space Policy

ભારતના અંતરીક્ષ ઇકોસિસ્ટમમાં IN-SPACe ની ભૂમિકા અને આદેશ શું છે?

  • આદેશિકા: ભારતમાં ખાનગી ક્ષેત્રની અવકાશ પ્રવૃત્તિઓને પ્રોત્સાહન આપવા, સક્ષમ કરવા અને અધિકૃત કરવા માટે અવકાશ વિભાગ હેઠળ રચવામાં આવેલી સ્વાયત્ત એજન્સી.
  • સિંગલ-વિન્ડો: ખાનગી સંસ્થાઓ અને સ્ટાર્ટઅપ્સ દ્વારા ISROની સુવિધાઓના ઉપયોગની મંજૂરી આપવા માટે સિંગલ-વિન્ડો નોડલ એજન્સી તરીકે કાર્ય કરે છે.
  • સમાન તકનું મેદાન: સેટેલાઇટ નિર્માણ, લોન્ચ વ્હીકલ અને અંતરિક્ષ આધારિત એપ્લિકેશન્સમાં ખાનગી ખેલાડીઓ માટે સમાન સ્તરીય રમતનું મેદાન (લેવલ પ્લેઇંગ ફિલ્ડ) સુનિશ્ચિત કરે છે.

આંતર-વિષય પેટર્ન

  • એરોસ્પેસ મેન્યુફેક્ચરિંગ + સ્ટેટ ઇન્ડસ્ટ્રિયલ પૉલિસીઝ

    એરોસ્પેસ અને હાઇ-ટેક મેન્યુફેક્ચરિંગમાં ગુજરાતની વધતી ભૂમિકા IN-SPACe હેઠળ ઔદ્યોગિક નીતિ, રાજ્ય-સ્તરીય પ્રોત્સાહનો અને રાષ્ટ્રીય અવકાશ વેપારીકરણને જોડે છે.

  • સ્પેસ સુધારા + આત્મનિર્ભર ભારત અવેજીકરણ

    સ્પેસ સેક્ટર સુધારાઓ ખાનગી સ્પેસ સ્ટાર્ટઅપ્સ માટે મોંઘા વિદેશી પરીક્ષણના સ્થાને સ્વદેશી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઊભું કરીને આત્મનિર્ભર ભારત સાથે તાલમેલ સાધે છે.

IN-SPACe નું મેન્ડેટ, ISRO ની વ્યાપારી શાખા (NSIL), અને ખાનગી અવકાશ નીતિ સુધારાઓ એ પ્રિલિમ્સ માટે અત્યંત સંભવિત લક્ષ્યો છે.

સંલગ્ન PYQ · 2

સંલગ્ન PYQ · 2

  • 2026GPSC_PRELIMSGS1

    Which of the following statements regarding the Indian Space Research Organisation (ISRO) are correct? 1. ISRO has developed both Polar Satellite Launch Vehicle (PSLV) and Geosynchronous Satellite Launch Vehicle (GSLV). 2. PSLV is primarily used for launching heavy communication satellites into geostationary orbit. 3. ISRO successfully conducted the Chandrayaan-3 mission demonstrating soft landing capability on the Moon. Choose the correct option from the following.

  • 2025GPSC_PRELIMSGS1

    Which of the following statements are correct regarding the economy of Gujarat according to the Socio-Economic Review, 2024-2025 of Gujarat? 1. Gujarat has consistently contributed over 8% to India's GST collections, highlighting its economic vitality and strength. 2. During the year 2022-23, Gujarat stood first in handling total cargo among the states of India. 3. According to the results of Annual Survey of Industries (ASI) 2022-23, Gujarat is first in the country in Industrial Production and Fixed Capital.