Current Affairs

Sign in
अर्थव्यवस्थाGS3
GS3

मुंबई-पुणे कॉरिडॉरसाठी दीर्घकालीन रस्ते कनेक्टिव्हिटीचे नियोजन

Source:indiatoday ↗

हे का महत्त्वाचे आहे

महाराष्ट्राच्या प्रादेशिक पायाभूत सुविधांचा विकास, आर्थिक कॉरिडोअरचे नियोजन आणि राज्यस्तरीय शासन धोरणे समजून घेण्यासाठी महत्त्वाचे.

सारांश

मुंबई आणि पुण्यामधील वाहतुकीची पुढील ५० वर्षांची गरज भागवून अखंड आणि उच्च क्षमतेची रस्ते कनेक्टिव्हिटी सुनिश्चित करण्यासाठी महाराष्ट्र सरकार आणि MSRDC सारख्या वाहतूक प्राधिकरणांकडून दीर्घकालीन सामरिक पायाभूत सुविधा प्रकल्प राबवले जात आहेत.

मुख्य मुद्दे

  • मुंबई आणि पुण्याŽë मधील रस्ता प्रवास पुढील ५० वर्षांसाठी सुरळीत करण्यासाठी महाराष्ट्र मोठी पायाभूत सुविधांची योजना हाती घेत आहे.
  • महामार्गांच्या क्षमतेचा विस्तार करण्यावर, वाहतूक कोंडी कमी करण्यावर आणि MSRDC सारख्या संस्थांमार्फत चालवल्या जाणाऱ्या वाहतूक मार्गिडरांची (कॉरिडोर्सची) दर्जावाढ करण्यावर भर दिला जात आहे.
  • हे उपक्रम शाश्वत आर्थिक वाढ आणि राज्याच्या प्रमुख आर्थिक व औद्योगिक केंद्रांमधील दळणवळणाचा वेळ कमी करण्याचे ध्येय ठेवतात.

महत्त्वाच्या संज्ञा

महाराष्ट्र राज्य रस्ते विकास महामंडळ (MSRDC)

महाराष्ट्र शासनाच्या पूर्ण मालकीचा एक सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रम, ज्याची स्थापना एक्सप्रेसवे, पूल आणि उड्डाणपुले यांसारख्या प्रमुख राज्य पायाभूत सुविधांचे नियोजन, डिझाइन, बांधकाम आणि देखभालीसाठी १९९६ मध्ये झाली.

UPSC context

MPSC पेपर I/II (अर्थव्यवस्था आणि पायाभूत सुविधा): महाराष्ट्रातील मेगा रस्ते कॉरिडॉर, द्रुतगती महामार्ग आणि शहरी वाहतूक प्रकल्पांची अंमलबजावणी करणारी महत्त्वाची राज्यस्तरीय नोडल एजन्सी.

Source
महाराष्ट्र शासन

महाराष्ट्राची कार्यकारी शाखा आणि सर्वोच्च शासन प्राधिकरण, जे धोरण निर्मिती, अर्थसंकल्प वाटप आणि राज्यस्तरीय कल्याणकारी व पायाभूत सुविधा प्रकल्पांच्या प्रशासनासाठी जबाबदार आहे.

UPSC context

MPSC पेपर II (राज्यशास्त्र आणि प्रशासन): प्रादेशिक विकासासाठी राज्य कार्यकारी यंत्रणेचे कामकाज, प्रशासकीय यंत्रणा आणि धोरण अंमलबजावणीच्या ज्ञानाची चाचणी घेते.

Source

पूर्वपरीक्षा सापळा

मुंबई-पुणे एक्सप्रेसवे आणि एनएच-४८ (NH-48) या दोन्ही मार्गांचे १०-पदरी कॉरिडॉरमध्ये श्रेणीसुधार (अपग्रेड) करण्यात येत आहे.

स्पर्धक बऱ्याचदा जुन्या पुणे-मुंबई NH-48 आणि नवीन प्रवेश-नियंत्रित एक्सप्रेसवेबाबत संभ्रमात पडतात. एक्सप्रेसवेचे १० लेनमध्ये रुंदीकरण केले जात आहे, तर NH-48 चे ६ लेनमध्ये विस्तारीकरण केले जात आहे.

संबंधित स्थिर संकल्पना

Maharashtra Economy & Infrastructure

महाराष्ट्र राज्य रस्ते विकास महामंडळाची (MSRDC) स्थापना आणि त्यांची भूमिका काय आहे?

  • स्थापना आणि दर्जा: महाराष्ट्र शास tर्फे प्रमुख रस्ते आणि पायाभूत सुविधा प्रकल्पांच्या नेतृत्वासाठी कंपनी कायदा, १९५६ अंतर्गत १९९६ मध्ये स्थापन करण्यात आलेली.
  • अग्रणी प्रकल्प: भारतातील पहिला प्रवेश-नियंत्रित द्रुतगती मार्ग, मुंबई-पुणे द्रुतगती मार्ग, याची निर्मिती केली, जो २००२ पासून पूर्णपणे कार्यरत आहे.
  • प्रमुख प्रकल्प: हिंदू हृदयसम्राट बाळासाहेब ठाकरे महाराष्ट्र समृद्धी महामार्ग आणि विविध वर्तुळाकार रस्ते (रिंग रोड) आणि उड्डाणपुलांसारख्या मेगा-प्रकल्पांची अंमलबजावणी करते.

आंतर-विषय नमुने

  • राज्य पायाभूत सुविधा वित्तपोषण आणि राजकोषीय राजकारण

    MSRDC ची जमीन कमाईवर आणि भांडवल-प्रधान कॉरिडॉर विस्तारावर असलेली मदार, FRBM मर्यादेअंतर्गत राज्य-स्तरीय राजकोषीय संघराज्य पद्धती आणि पायाभूत सुविधा वित्तपोषणातील आव्हाने अधोरेखित करते.

  • औद्योगिक कॉरिडोअर्स आणि लॉजिस्टिक्स कार्यक्षमता

    मुंबई-पुणे औद्योगिक कॉरिडोअरचे आधुनिकीकरण लॉजिस्टिक्स खर्चावर थेट परिणाम करते, ज्यामुळे राष्ट्रीय लॉजिस्टिक्स धोरण (नॅशनल लॉजिस्टिक्स पॉलिसी) आणि 'मेक इन इंडिया'च्या उत्पादन उद्दिष्टांना हातभार लागतो.

MSRDC चे प्रकल्प, द्रुतगती महामार्गाची विस्तारीत रुंदी आणि नाविन्यपूर्ण जमीन महसुलीकरण (land monetization) नमुने हे MPSC च्या राज्य-विशिष्ट अर्थशास्त्र प्रश्नांमध्ये वारလ्हून येतात.

संबंधित PYQ · 2

संबंधित PYQ · 2

  • 2023MPSC_PRELIMSGS1

    In the Budget 2023 of Maharashtra State, which Corporations was announced to be established ? A. Raje Umaji Naik Economic Development Corporation. B. Marathwada Milk Development Corporation. C. Jagadjyoti Mahatma Basaveshwar Economic Development Corporation. D. Saint Kashiba Gurav Youth Economic Development Corporation.

  • 2024MPSC_PRELIMSGS1

    Which type of drainage pattern is found in Maharashtra ? (a) Dendritic (b) Parallel (c) Indefinite (d) Trellis Answer options :