Current Affairs

Sign in
અર્થતંત્રGS3
GS3

GUVNL બેટરી એનર્જી સ્ટોરેજ હરાજી ગ્રીડ સ્થિરતાને ઝડપી બનાવે છે

Source:powerline ↗

આ શા માટે મહત્વનું છે

સૌર અને પવન જેવા પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જા સ્ત્રોતોની અનિયમિતતાનું સંચાલન કરવા માટે યુટિલિટી-સ્કેલ બેટરી એનર્જી સ્ટોરેજ અનિવાર્ય છે. પાવર સિસ્ટમ ડેવલપમેન્ટ ફંડ દ્વારા વાયબિલિટી ગેપ ફંડિંગ (VGF) ની જોગવાઈ, ઊભરતી ગ્રીડ સ્થિરીકરણ ટેક્નોલોજીના ઊંચા પ્રારંભિક મૂડી ખર્ચને પહોંચી વળવા માટે જરૂરી લક્ષિત જાહેર નાણાકીય હસ્તક્ષેપોને રેખાંકિત કરે છે.

સારાંશ

ગુજરાત ઊર્જા વિકાસ નિગમ લિમિટેડ (GUVNL) એ ગુજરાતમાં 450 MW/900 MWh ના સ્ટેન્ડઅલોન બેટરી એનર્જી સ્ટોરેજ સિસ્ટમ્સ (BESS) માટેના તેના ફેઝ IX (Phase IX) ટેન્ડરના પરિણામોને અંતિમ રૂપ આપ્યું છે. NLC ઇન્ડિયા રિન્યુએબલ્સ લિમિટેડ અને સન ડ્રોપ્સ એનર્જીયા લિમિટેડને સફળ બોલીદાતા તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યા છે, જેમને બિલ્ડ-ઓન-ઓપરેટ (build-own-operate) માળખા હેઠળ અનુક્રમે 250 MW અને 200 MW ની ક્ષમતા સ્થાપિત કરવાની જવાબદારી સોંપવામાં આવી છે. આ યુટિલિટી-સ્કેલ સ્ટોરેજ સિસ્ટમ્સ GUVNL ને ઓન-ડિમાન્ડ ડિસ્પેચેબલ ઊર્જા પૂરી પાડશે, જે ગ્રીડ સંતુલન (grid balancing) અને પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જા સંકલન (renewable energy integration) માં મદદ કરશે. નોંધનીય છે કે, આ પ્રોજેક્ટ્સ કેન્દ્રીય પાવર સિસ્ટમ ડેવલપમેન્ટ ફંડ (PSDF) યોજના હેઠળ તેમની મૂડી કિંમતના 30% સુધીના વાયેબિલિટી ગેપ ફંડિંગ (VGF) માટે પાત્રતા ધરાવે છે, જે ગ્રીડ-સ્કેલ ઊર્જા સંગ્રહના વ્યાપારીકરણ માટે સરકારી સહાયને રેખાંકિત કરે છે.

મુખ્ય મુદ્દા

  • ગુજરાત ઉર્જા વિકાસ નિગમ લિમિટેડ (GUVNL) એ તેના 450 MW/900 MWh સ્ટેન્ડઅલોન બેટરી એનર્જી સ્ટોરેજ સિસ્ટમ (BESS) ફેઝ IX ટેન્ડર માટે સફળ બોલીદાતાઓની જાહેરાત કરી છે.
  • NLC ઇન્ડિયા રિન્યુએબલ્સ લિમિટેડે 250 MW (500 MWh) અને સન ડ્રોપ્સ એનર્જીયા લિમિટેડે 200 MW (400 MWh) ની ક્ષમતા હાંસલ કરી છે.
  • BESS પ્રોજેક્ટ્સ બિલ્ડ-ઓન-ઓપરેટ (BOO) મોડેલ હેઠળ વિકસાવવામાં આવશે અને તે ઓન-ડિમાન્ડ એનર્જી ડિસ્પેચ સેવાઓ પ્રદાન કરશે.
  • પાવર સિસ્ટમ ડેવલપમેન્ટ ફંડ યોજના હેઠળ વાયેબિલિટી ગેપ ફંડિંગ (VGF) દ્વારા મૂડી ખર્ચના 30% સુધીની નાણાકીય સહાય મેળવવા માટે પ્રોજેક્ટ્સ પાત્ર છે.

મહત્વપૂર્ણ શબ્દો

વાયબિલિટી ગેપ ફંડિંગ (VGF)

આર્થિક રીતે યોગ્ય પરંતુ વ્યાવસાયિક રીતે બિન-વ્યવહારુ માળખાકીય પ્રોજેક્ટ્સ, ખાસ કરીને જાહેર-ખાનગી ભાગીદારી (PPP) ને સહાય પૂરી પાડતી એક કેન્દ્રીય મૂડી અનુદાન યોજના. તે આ ગ્રીડ-સ્કેલ BESS પ્રોજેક્ટ્સ માટેના મૂડી ખર્ચના 30% સુધીનો હિસ્સો આવરી લે છે.

UPSC context

GS Paper 3 (ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર). રિન્યુએબલ ટેકનોલોજીના વ્યાપારીકરણ માટે PPP ફાઇનાન્સિંગ મોડલ્સ અને સરકારી હસ્તક્ષેપોના જ્ઞાનની ચકાસણી કરે છે.

Source
પાવર સિસ્ટમ ડેવલપમેન્ટ ફંડ (PSDF)

ટ્રાન્સમિશન કન્જેશનને હળવું કરવા, ઇલેક્ટ્રિકલ ગ્રીડને આધુનિક બનાવવા અને BESS VGF મિકેનિઝમ જેવી પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જા સંકલન યોજનાઓને નાણાકીય પીઠબળ પૂરું પાડવા માટેના વ્યૂહાત્મક પ્રોજેક્ટ્સ માટે ઉપયોગમાં લેવાતું એક કેન્દ્રીય ભંડોળ.

UPSC context

GS Paper 3 (ઊર્જા). ગ્રીડ આધુનિકીકરણના ધિરાણ માટેની પદ્ધતિઓ, પ્રસારણ ખાધ ઘટાડવા અને પુનઃપ્રાપ્ય ક્ષમતા નિર્માણને ટેકો આપવા જેવી બાબતો પર પ્રકાશ પાડે છે.

Source
બેટરી એનર્જી સ્ટોરેજ સિસ્ટમ (BESS)

ઇલેક્ટ્રોકેમિકલ સ્ટોરેજ ઉપકરણો, જેમ કે લિથિયમ-આયન બેટરી, જે વધારાની વિદ્યુત ઊર્જાનો સંગ્રહ કરે છે. તેઓ માંગ અનુસાર વિતરણપાત્ર ઊર્જા પૂરી પાડે છે, જે ગ્રીડની સ્થિરતા અને સૌર ઊર્જા જેવા તૂટક તૂટક પુનઃપ્રાપ્ય સ્ત્રોતોના અવિરત સંકલનને સુનિશ્ચિત કરે છે.

UPSC context

GS Paper 3 (ઊર્જા/પર્યાવરણ). સ્વચ્છ ઊર્જા સંક્રમણ, પીક લોડ મેનેજમેન્ટ અને ભારતના નેટ-ઝીરો લક્ષ્યાંકો સંબંધિત પ્રશ્નો માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ.

Source
ગુજરાત ઊર્જા વિકાસ નિગમ લિમિટેડ (GUVNL)

ગુજરાતની રાજ્યની માલિકીની વીજ હોલ્ડિંગ અને ખરીદી યુટિલિટી. તે જથ્થાબંધ વીજ ખરીદીનું સંચાલન કરે છે અને પ્રાદેશિક ગ્રીડની સ્થિરતા સુનિશ્ચિત કરવાની સાથે, 450 MW સ્ટેન્ડઅલોન BESS હરાજી જેવા મોટા પાયાના ટેન્ડરો બહાર પાડે છે.

UPSC context

GS Paper 3 (ઊર્જા). રાજ્ય સ્તરની ઊર્જા પ્રાપ્તિ અને પુનઃપ્રાપ્ય સંગ્રહના સક્રિય સંકલન માટે એક વ્યવહારુ કેસ સ્ટડી તરીકે પ્રસ્તુત.

Source
NLC ઇન્ડિયા રિન્યુએબલ્સ લિમિટેડ

NLC India (એક કેન્દ્રીય PSU) ની ગ્રીન એનર્જી પેટાકંપની. તે તાજેતરમાં ગુજરાતમાં 275 MW ની સ્ટેન્ડઅલોન BESS ક્ષમતાનું નિર્માણ કરવા, માલિકી ધરાવવા અને સંચાલન કરવા માટે સૌથી નીચી બોલી લગાવનાર તરીકે ઉભરી આવી છે.

UPSC context

GS Paper 3 (અર્થતંત્ર). પરંપરાગત જાહેર ક્ષેત્રના સાહસોનું સ્વચ્છ ઊર્જા અને સંગ્રહ ક્ષેત્રમાં વ્યૂહાત્મક વૈવિધ્યકરણ દર્શાવે છે.

Source

પ્રિલિમ્સ ટ્રેપ

વાયબિલિટી ગેપ ફંડિંગ (VGF) યોજના યુટિલિટી-સ્કેલ બેટરી એનર્જી સ્ટોરેજ સિસ્ટમ્સ માટેના મૂડી ખર્ચના 100% ને આવરી લે છે.

ખાનગી ક્ષેત્રના રોકાણને જાળવી રાખવાની સાથે સ્ટોરેજના લેવલાઈઝ્ડ કોસ્ટ (Levelized Cost of Storage)ને ઘટાડવા માટે, કેન્દ્રીય યોજના BESS પ્રોજેક્ટ્સ માટે VGFને મૂડી ખર્ચના મહત્તમ 40% સુધી મર્યાદિત કરે છે.

સંલગ્ન સ્થિર ખ્યાલો

Economy (Infrastructure)

જાહેર-ખાનગી ભાગીદારી (Public-Private Partnerships) માં વાયેબિલિટી ગેપ ફંડિંગ (VGF) શું છે?

  • મુખ્ય હેતુ: ખાનગી વિકાસકર્તાઓ માટે આર્થિક રીતે આવશ્યક પરંતુ વ્યાવસાયિક રીતે બિન-વ્યવહારુ માળખાકીય પ્રોજેક્ટ્સને નાણાકીય રીતે વ્યવહાર્ય બનાવવા માટેનું એક વખતનું સરકારી મૂડી અનુદાન.
  • BESS એપ્લિકેશન: BESS ના સંદર્ભમાં, VGF સ્ટોરેજના લેવલાઇઝ્ડ ખર્ચ (LCoS) ને ઘટાડે છે, જે બેટરી-સંગ્રહિત પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જાને પરંપરાગત ગ્રીડ પાવર સાથે સ્પર્ધાત્મક બનાવે છે.
  • BOO વિરુદ્ધ BOT: BOO (Build-Own-Operate) માળખામાં, ખાનગી ડેવલપર સંપત્તિની અનિશ્ચિત સમય માટે માલિકી પોતાની પાસે રાખે છે, BOT થી વિપરીત જ્યાં તે રાજ્ય હસ્તક પરત જાય છે.
Economy (Energy)

પાવર સિસ્ટમ ડેવલપમેન્ટ ફંડ (PSDF) રાષ્ટ્રીય ગ્રીડને કેવી રીતે સહાય કરે છે?

  • ભંડોળનો ઉપયોગ: તેનો ઉપયોગ વ્યૂહાત્મક ટ્રાન્સમિશન પ્રણાલીઓને ભંડોળ પૂરું પાડવા, ગ્રીડ કન્જેશન હળવું કરવા અને BESS તથા FACTS (Flexible AC Transmission Systems) જેવા આધુનિકીકરણના સાધનો સ્થાપિત કરવા માટે કરવામાં આવે છે.
  • આનુષંગિક સેવાઓ: CERC નિયમો હેઠળ, BESS રીઅલ-ટાઇમ ફ્રિક્વન્સી કંટ્રોલ અને વોલ્ટેજ સપોર્ટ જેવી સહાયક સેવાઓ પ્રદાન કરે છે, જે સૌર અને પવન જેવી તૂટક-તૂટક પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જાને સંકલિત કરવા માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.

આંતર-વિષય પેટર્ન

  • BESS સ્કેલિંગ + મહત્વપૂર્ણ ખનિજ સુરક્ષા

    ગ્રીડ-સ્તરના સ્ટોરેજનો વ્યાપ વધારવો એ લિથિયમ પર ભારતની આયાત નિર્ભરતા સાથે સીધો જોડાયેલો છે, જે સ્થાનિક ઊર્જા નીતિને KABIL ના વિદેશી અસ્કયામતોના સંપાદન અને Quad ના મહત્વપૂર્ણ ખનિજ પુરવઠા શૃંખલાના મેપિંગ સાથે સાંકળે છે.

  • BESS + હાર્મોનાઇઝ્ડ માસ્ટર લિસ્ટ

    ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની હાર્મોનાઇઝ્ડ માસ્ટર લિસ્ટમાં એનર્જી સ્ટોરેજ સિસ્ટમ્સનો સમાવેશ કરવાથી લાંબી મુદતના અને ઓછા ખર્ચવાળા સંસ્થાકીય ધિરાણની સરળ ઍક્સેસ મળે છે, જે મૂડી-સઘન BOO (Build-Own-Operate) પ્રોજેક્ટ્સ માટેના એક મુખ્ય અવરોધને દૂર કરે છે.

2026 ની પ્રિલિમ્સનો એક પ્રશ્ન સંભવતઃ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર માસ્ટર લિસ્ટમાં BESS ના સમાવેશને VGF મર્યાદા (40%) અને આનુષંગિક ગ્રીડ ભૂમિકાઓ સાથે સાંકળશે.

સંલગ્ન PYQ · 2

સંલગ્ન PYQ · 2

  • 2026GPSC_PRELIMSGS1

    Which of the following statement/s is/are correct regarding Renewable Energy Installed Capacity in India? 1. Wind energy is second only to solar energy in the Indian renewable sector. 2. Biomass power capacity accounts for around 30% of India's total renewable energy. 3. India ranks among the top three countries in the world in Hydropower Installed Capacity. Choose the correct option from the following.

  • 2025GPSC_PRELIMSGS1

    Under the Green Open Access Rules, 2022, the minimum size of the renewable energy project eligible for open access is