Current Affairs

Sign in
વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજીGS3
GS3

ગુજરાતે પાંચ વર્ષ માટે વિજ્ઞાન, ટેકનોલોજી અને નવીનતા નીતિ જાહેર કરી

Source:timesofindia-indiatimes ↗

આ શા માટે મહત્વનું છે

રાજ્ય સ્તરની વિજ્ઞાન, ટેકનોલોજી અને ઇનોવેશન નીતિઓ પ્રાદેશિક સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમને પ્રોત્સાહન આપવા, આર એન્ડ ડી રોકાણ વધારવા અને જ્ઞાન-આધારિત આર્થિક વિકાસને આગળ ધપાવવા માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે, જે ગુજરાતની નીતિગત પહેલો પર નજર રાખતા GPSCના ઉમેદવારો માટે આને ખૂબ જ સુસંગત વિષય બનાવે છે.

સારાંશ

ગુજરાત સરકાર દ્વારા રાજ્યમાં સંશોધન અને વિકાસને પ્રોત્સાહન આપવા, મજબૂત ઇનોવેશન ઇકોસિસ્ટમનું નિર્માણ કરવા, ઉદ્યોગ અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ વચ્ચેના સહયોગને મજબૂત કરવા તેમજ સ્ટાર્ટઅપ્સ અને અદ્યતન તકનીકોને પ્રોત્સાહિત કરવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે નવી ૫-વર્ષીય વિજ્ઞાન, ટેકનોલોજી અને ઇનોવેશન પોલિસી રજૂ કરવામાં આવી છે.

મુખ્ય મુદ્દા

  • ગુજરાતે રાજ્યમાં સંશોધન, વિકાસ અને તકનીકી વિકાસને પ્રોત્સાહન આપવા માટે પાંચ વર્ષની વ્યાપક વિજ્ઞાન, તકનીકી અને નવીનતા (STI) નીતિ અનાવરણ કરી છે.
  • આ નીતિનો ઉદ્દેશ્ય સમગ્ર ગુજરાતમાં ઇનોવેશન ઇકોસિસ્ટમને પ્રોત્સાહન આપવાનો, સ્ટાર્ટઅપ સાહસોને પ્રોત્સાહિત કરવાનો, શૈક્ષણિક-ઉદ્યોગ ભાગીદારીને વધારવાનો અને વૈજ્ઞાનિક સંશોધન માળખાકીય સુવિધાઓને ટેકો આપવાનો છે.
  • તે અત్యాધુનિક ટેક્નોલોજીના ઉપયોગ દ્વારા આત્મનિર્ભરતા (આત્મનિર્ભર ભારત) હાંસલ કરવા અને જ્ઞાન આધારિત અર્થતંત્રને પ્રોત્સાહન આપવાના વ્યાપક રાષ્ટ્રીય લક્ષ્યો સાથે સુસંગત છે.

મહત્વપૂર્ણ શબ્દો

સાયન્સ, ટેક્નોલોજી એન્ડ ઇનોવેશન પોલિસી

સંશોધન, વિકાસ અને બૌદ્ધિક સંપદાને વેગ આપવા માટે ગુજરાત દ્વારા શરૂ કરાયેલ ૫-વર્ષીય વ્યૂહાત્મક માળખું, જેનો ઉદ્દેશ્ય રાજ્યના R&D ખર્ચને GSDP ના ૧% સુધી વધારવાનો અને સેમિક્ંડક્ટર્સ અને AI જેવી અદ્યતન તકનીકોને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે.

UPSC context

GPSC મુખ્ય પરીક્ષા (પેપર-૩ / વિજ્ઞાન અને ટેક્નોલોજી અને રાજ્ય અર્થતંત્ર) માટે રાજ્ય સ્તરીય ટેક નીતિઓ, R&D ભંડોળ અને ઇનોવેશન ઇકોસિસ્ટમની ચકાસણી માટે મહત્વપૂર્ણ.

Source
ગુજરાત સરકાર

ગુજરાતને જ્ઞાન-આધારિત અર્થવ્યવસ્થામાં પરિવર્તિત કરવા માટે પ્રાદેશિક આર્થિક,ૌદ્યોગિક અને ટેક્નોલોજી વિકાસ પહેલો ઘડતી અને અમલમાં મૂકતી રાજ્યની કાર્યવાહક સત્તા.

UPSC context

GPSC જનરલ સ્ટડીઝના Papers માટે સુસંગત, ગુજરાતમાં શાસન, વહીવટી પહેલ અને નીતિ અમલીકરણનું મૂલ્યાંકન કરે છે.

Source

પ્રિલિમ્સ ટ્રેપ

રાષ્ટ્રીય નીતિ માર્ગદર્શિકાઓ હેઠળ વિજ્ઞાન અને ટેક્નોલોજી વિભાગ (DST) દ્વારા કેન્દ્રીય સ્તરે સંચાલિત.

સ્પર્ધકો ઘણીવાર રાષ્ટ્રીય STIP જેવી કેન્દ્ર સરકારની નીતિઓને રાજ્ય-વિશિષ્ટ માળખાકીય બાબતો સાથે ગૂંચવી નાખે છે; આ નીતિ ખાસ કરીને GUJCOST દ્વારા ₹૧,૦૦૦ કરોડના સમર્પિત રાજ્ય ભંડોળ સાથે સંચાલિત થાય છે.

સંલગ્ન સ્થિર ખ્યાલો

Science and Technology - State Policy

ગુજરાતમાં વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી (S&T) ની નીતિને આગળ ધપાવતી મુખ્ય સંસ્થાકીય સંસ્થાઓ અને ભંડોળ પદ્ધતિઓ કઈ છે?

  • GUJCOST ની ભૂમિકા: GUJCOST એ રાજ્ય સ્તરની વિજ્ઞાન, ટેકનોલોજી અને ઇનોવેશન પહેલોના અમલીકરણ માટેની નોડલ એજન્સી તરીકે કામ કરે છે.
  • આરએન્ડડી લક્ષ્યાંકો: રાજ્યના R&D લક્ષ્યાંકો ઐતિહાસિક સ્તરેથી રોકાણને વધારીને GSDP ના 1% સુધી લઈ જવાનો પ્રયાસ કરે છે.
  • મુખ્ય ક્ષેત્રો: ફોકસ ક્ષેત્રોમાં અર્થઘટનક્ષમ મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્રોની સાથે સેમિકન્ડક્ટર, AI અને ગ્રીન હાઇડ્રોજન જેવી અત્યાધુનિક તકનીકોનો સમાવેશ થાય છે.

આંતર-વિષય પેટર્ન

  • રાજ્ય STI પોલિસી અને આત્મનિર્ભર ભારત એકીકરણ

    ગુજરાતની STI નીતિ સેમિકન્ડક્ટર્સ અને AI તરફ ડીપ-ટેક કેપિટલ ફાળવણીનું પ્રાદેશિકીકરણ કરીને કેન્દ્રીય આત્મનિર્ભર ભારત માળખાને સીધી રીતે પૂરક બને છે.

  • રાજ્ય આર એન્ડ ડી ખર્ચ અને વૈશ્વિક નવીનતા સૂચકાંક

    IP ફેસિલિટેશન સેન્ટર્સ અને પેટન્ટ લક્ષ્યાંકો પરનું ધ્યાન રાજ્ય સ્તરીય ઉત્પાદન નેતૃત્વ અને રાષ્ટ્રીય ઇનોવેશન રેન્કિંગ્સ (GII) વચ્ચેના અંતરાલને પૂરે છે.

GSDP R&D લક્ષ્યાંકો (1%), સમર્પિત ફંડનું કદ (₹1,000 cr), અને અમલીકરણ કરતી એજન્સી (GUJCOST) ને જોડતા બહુ-વિધાન પ્રિલિમ્સ પ્રશ્નની અપેક્ષા રાખો.

સંલગ્ન PYQ · 3

સંલગ્ન PYQ · 3

  • 2025GPSC_PRELIMSGS1

    Consider the following statements: 1. Gujarat has the second lowest debt-to-gross state domestic product (GSDP) ratio among all states 2. A low debt-to-GSDP ratio denotes an unhealthy financial position Which of the statement(s) given above is/are correct?

  • 2025GPSC_PRELIMSGS1

    According to the Socio-Economic Review, 2024-2025 of Gujarat, Gujarat comes in ______ category in Logistic Ease Across Different States (LEADS), 2024.

  • 2025GPSC_PRELIMSGS1

    Which of the following statements are correct regarding the economy of Gujarat according to the Socio-Economic Review, 2024-2025 of Gujarat? 1. Gujarat has consistently contributed over 8% to India's GST collections, highlighting its economic vitality and strength. 2. During the year 2022-23, Gujarat stood first in handling total cargo among the states of India. 3. According to the results of Annual Survey of Industries (ASI) 2022-23, Gujarat is first in the country in Industrial Production and Fixed Capital.