Current Affairs

Sign in
વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજીGS3
GS3

ગુજરાતમાં પાંચ વર્ષીય વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી નીતિ જાહેર

Source:timesofindia-indiatimes ↗

આ શા માટે મહત્વનું છે

ગુજરાતમાં આર એન્ડ ડી, ઇનોવેશન અને હાઇ-ટેક મેન્યુફેક્ચરિંગ ઇકોસિસ્ટમને વેગ આપતી રાજ્ય સ્તરની નીતિગત માળખાકીય વ્યવસ્થાઓને સમજવા માટે મહત્વપૂર્ણ.

સારાંશ

ગુજરાત સરકારે સંશોધન અને વિકાસને વેગ આપવા, સમગ્ર રાજ્યમાં તકનીકી પ્રગતિને પ્રોત્સાહન આપવા અને આર્થિક તથા ঔદ્યોગિક નવીનતા ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત કરવાના હેતુથી એક સર્વગ્રાહી ૫-વર્ષીય વિજ્ઞાન, ટેકનોલોજી અને ઇનોવેશન પોલિસી રજૂ કરી છે.

મુખ્ય મુદ્દા

  • ગુજરાતે રાજ્યભરમાં સંશોધન, વિકાસ અને ટેક્નોલોજીકલ માળખાકીય સુવિધાઓને વેગ આપવા માટે એક નવી ૫-વર્ષીય વિજ્ઞાન, ટેક્નોલોજી અને ઇનોવેશન પોલિસી અનાવરણ કરી છે.
  • આ નીતિનો ઉદ્દેશ્ય ঔદ્યોગિક વિકાસને પ્રોત્સાહન આપવાનો, ઇનોવેશન ઇકોસિસ્ટમ્સને વધુ મજબૂત કરવાનો અને શિક્ષણ જગત તથા ઉદ્યોગ વચ્ચેની ખાઈને પૂરવાનો છે.
  • આત્મનિર્ભર ભારત અને જ્ઞાન-આધારિત અર્થતંત્ર બનવાના ભારતના વિઝન જેવી વ્યાપક રાષ્ટ્રીય પહેલ સાથે તે સુસંગત છે.

મહત્વપૂર્ણ શબ્દો

સાઇન્સ, ટેક્નોલોજી એન્ડ ઇનોવેશન પોલિસી ગુજરાત

રાજ્યને સંશોધન, વિકાસ અને ઔદ્યોગિક નવીનતા માટે વૈશ્વિક કેન્દ્રમાં પરિવર્તિત કરવા માટે ભંડોળ, IP નિર્માણ અને કુશળ પ્રતિભા વિકાસ દ્વારા ગુજરાત સરકાર દ્વારા શરૂ કરાયેલ પાંચ વર્ષનું માળખું.

UPSC context

GPSC પેપર 3 (વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી) અને આર્થિક વિકાસ નીતિઓ માટે મહત્વપૂર્ણ, સંશોધન અને નવીનતા ઇકોસિસ્ટમને પ્રોત્સાહન આપવામાં રાજ્ય-સ્તરીય પહેલોનું પરીક્ષણ કરવું.

Source
ગુજરાત સરકાર

ગુજરાત રાજ્યની વહીવટી શાખા, જે પ્રાદેશિક વિકાસને વેગ આપવા માટે વહીવટી નીતિઓ,industrial યોજનાઓ અને STI પૉલિસી જેવી વિકાસલક્ષી પહેલો ઘડવા અને અમલમાં મૂકવા માટે જવાબદાર છે.

UPSC context

GPSC પેપર ૧ અને ૨ (શાસન, રાજ્યવ્યવસ્થા અને ગુજરાતનું વહીવતંત્ર) માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ, જે રાજ્યની નીતિ ઘડતર અને શાસન માળખાનું પરીક્ષણ કરે છે.

Source
નીતિ આયોગ

ભારત સરકારની અગ્રણી પૉલિસી થિંક ટૅન્ક જે વ્યૂહાત્મક નીતિગત ઇનપુટ્સ પૂરા પાડે છે, સહકારી સંઘવાદને પ્રોત્સાહન આપે છે અને રાજ્ય સ્તરની નવીનતાઓ તથા ટકાઉ વિકાસ લક્ષ્યોને પ્રોત્સાહિત કરે છે.

UPSC context

GPSC પેપર 2 (ભારતીય રાજ્યવ્યવસ્થા અને શાસન / આર્થિક આયોજન) માટે સુસંગત, સહકારી સંઘવાદ અને રાષ્ટ્રીય નીતિ માર્ગદર્શન માટે સંસ્થાકીય માળખાનું મૂલ્યાંકન.

Source

પ્રિલિમ્સ ટ્રેપ

વિજ્ઞાન, ટેકનોલોજી અને ઇનોવેશન નીતિઓ વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી મંત્રાલય હેઠળ ફક્ત કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા જ તૈયાર અને અમલમાં મૂકવામાં આવે છે.

સ્પર્ધકો ઘણીવાર એવું માની લે છે કે વિજ્ઞાન, ટેકનોલોજી અને ઇનોવેશન નીતિઓ ફક્ત કેન્દ્ર સરકાર (DST/CSIR) દ્વારા જ તૈયાર કરવામાં આવે છે, અને રાજ્ય સ્તરીય નીતિ સાધનોને અવગણે છે.

સંલગ્ન સ્થિર ખ્યાલો

Science and Technology - Policy Framework

ભારતમાં વિજ્ઞાન, ટેકનોલોજી અને નવીનતા (ઇનોવેશન) નીતિને દોરી રહેલી મુખ્ય સંસ્થાકીય સંસ્થાઓ કઈ છે?

  • PM-STIAC:: વડાપ્રધાનની અધ્યક્ષતામાં રચાયેલી સર્વોચ્ચ સલાહકાર સંસ્થા, જે ભારતમાં વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી (S&T) માટે વ્યૂહાત્મક દિશા પૂરી પાડે છે.
  • વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી મંત્રાલય:: ક્ષેત્રોમાં રાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી અનુદાન, ભંડોળ પૂરું પાડતી એજન્સીઓ અને સંશોધન પ્રયોગશાળાઓનું સંચાલન કરે છે.
  • નીતિ આયોગ:: રાજ્યોને વિકેન્દ્રીકૃત ઇનોવેશન ઇકોસિસ્ટમ પર સલાહ આપે છે અને પ્રાદેશિક સ્ટાર્ટઅપ ઇન્ક્યુબેટર્સને પ્રોત્સાહન આપે છે.

આંતર-વિષય પેટર્ન

  • રાજ્ય STI નીતિ + ઔદ્યોગિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (GIDC)

    રાજ્યની STI નીતિઓ ઔદ્યોગિક જમીનની ફાળવણીને ઉચ્ચ શિક્ષણ સાથે જોડે છે, જેમાં GIDC ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર મોડેલને યુનિવર્સિટીના R&D ક્લસ્ટર્સ સાથે મેચ કરવામાં આવે છે.

  • રાજ્ય R&D બજેટ + ANRF સંરેખણ

    રાજ્ય-સ્તરનું ઇનોવેશન ફંડિંગ નેશનલ રિસર્ચ ફાઉન્ડેશન (ANRF) જેવી રાષ્ટ્રીય પહેલોને પ્રતિબિંબિત કરે છે, જે ભારતમાં બહુ-સ્તરીય R&D ઇકોસિસ્ટમનું નિર્માણ કરે છે.

રાજ્ય-විශේෂਿਤ ঔദ്യੋગિક නීති මාලා පිළිබඳව ගැලපීමේ ප්‍රශ්නයක් හෝ ගුජරාටයේ වසර 5ක STI ප්‍රතිපත්ති ඉලක්ක පිළිබඳ ප්‍රකාශන-පාදක විමසුමක් අපේක්ෂා කරන්න.

સંલગ્ન PYQ · 3

સંલગ્ન PYQ · 3

  • 2025GPSC_PRELIMSGS1

    According to the Socio-Economic Review, 2024-2025 of Gujarat, Gujarat comes in ______ category in Logistic Ease Across Different States (LEADS), 2024.

  • 2025GPSC_PRELIMSGS1

    Which of the following statements are correct regarding the economy of Gujarat according to the Socio-Economic Review, 2024-2025 of Gujarat? 1. Gujarat has consistently contributed over 8% to India's GST collections, highlighting its economic vitality and strength. 2. During the year 2022-23, Gujarat stood first in handling total cargo among the states of India. 3. According to the results of Annual Survey of Industries (ASI) 2022-23, Gujarat is first in the country in Industrial Production and Fixed Capital.

  • 2025GPSC_PRELIMSGS1

    ______ is one of the cities chosen by the NITI Aayog for its Growth Hub (G-HUB) programme to boost their economic growth.