અલંગ જહાજ રિસાયકલિંગ ઉદ્યોગ માટે નીતિગત રાહત પેકેજ
Source:indiashippingnews ↗
આ શા માટે મહત્વનું છે
અલંગ એ વૈશ્વિક સ્તરે વ્યૂહાત્મક જહાજ-રિસાયકલિંગ હબ છે જે ભારતના ગૌણ સ્ટીલ બજાર, રોજગારીનું સર્જન અને દરિયાઈ વેપારમાં મોટો ફાળો આપે છે. રાજ્ય સરકારની નીતિગત પહેલો સીધી રીતે ઔદ્યોગિક સ્પર્ધાત્મકતા, આંતરરાષ્ટ્રીય સંમેલનો હેઠળ પર્યાવરણીય અનુપાલન અને ગુજરાતમાં પ્રાદેશિક આર્થિક વિકાસ પર પ્રભાવ પાડે છે.
સારાંશ
ગુજરાત સરકારે ભાવનગરના અલંગ શિપ રિસાયક્લિંગ ઉદ્યોગને ટેકો આપવા અને તેને બેઠો કરવા માટે મોટા નીતિગત હસ્તક્ષેપો અને રાહત પૅકેજની જાહેરાત કરી છે, જે સ્પર્ધાત્મક દબાણો અને આર્થિક મુશ્કેલીઓનો સામનો કરી રહ્યો છે. આ પગલાં નાણાકીય જવાબદારીઓ ઘટાડવા, વહીવટી પ્રક્રિયાઓને સરળ બનાવવા અને પ્રાદેશિક આર્થિક વૃદ્ધિને વેગ આપવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.
મુખ્ય મુદ્દા
- ગુજરાત સરકારે ભાવનગર જિલ્લામાં આવેલા અલાંગ જહાજ રિસાયકલિંગ યાર્ડને પુનર્જીવિત કરવા માટે નોંધપાત્ર નીતિગત રાહતો અને નાણાકીય પ્રોત્સાહનો રજૂ કર્યા છે.
- આ નીતિગત ફેરફારોનો ઉદ્દેશ્ય સખત આંતરરાષ્ટ્રીય સ્પર્ધાનો સામનો કરવાનો, ઓપરેશનલ ઓવરહેડ્સ ઘટાડવાનો અને શિપ રિસાયકર્સ માટે નાણાકીય બોજ હળવો કરવાનો છે.
- અલાંગ એ વિશ્વના સૌથી મોટા જહાજ રિસાયક્લિંગ હબ પૈકીનું એક છે, જે ભારતના સ્ટીલ ઉત્પાદન અને પરિપત્ર અર્થતંત્ર (સર્ક્યુલર ઇકોનોમી) માં મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
- ઉપાયોમાં લીઝ રેન્ટલને તર્કસંગત બનાવવા, સિક્યોરિટી ડિપોઝિટની જરૂરિયાતોને સરળ બનાવવા અને યાર્ડ્સની આસપાસ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સપોર્ટમાં સુધારો કરવાનો સમાવેશ થાય છે.
મહત્વપૂર્ણ શબ્દો
શિપ રિસાયક્લિંગ એક્ટ ૨૦૧૯
ભારતનો સર્વોચ્ચ કાયદો કે જે શિપ રિસાયક્લિંગ યાર્ડ્સનું નિયમન કરે છે, ચોક્કસ મંજૂરીઓ અને જોખમી કચરા管理 (વેસ્ટ મેનેજમેન્ટ) પ્રોટોકોલ ફરજિયાત બનાવીને આંતરરાષ્ટ્રીય પર્યાવરણીય અને સુરક્ષા ધોરણોનું પાલન સુનિશ્ચિત કરે છે.
UPSC context
GPSC પેપર 3 (અર્થતંત્ર અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર) અને પર્યાવરણીય શાસન માટે મહત્વપૂર્ણ, ઔદ્યોગિક સલામતી અને ગ્રીન રિસાયકલિંગ માટેના કાનૂની માળખાની ચકાસણી કરે છે.
હોંગકોંગ ઇન્ટરનેશનલ કન્વેન્શન
જહાજનું રિસાયક્લિંગ માનવ સ્વાસ્થ્ય, સલામતી અને પર્યાવરણ માટે કોઈ अनावश्यक જોખમો ઊભા ન કરે તેની ખાતરી કરવા માટે IMO હેઠળ અપનાવાયેલી એક આંતરરાષ્ટ્રીય સંધિ.
UPSC context
GPSC પેપર 3 (પર્યાવરણ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંમેલનો) માટે સુસંગત, વૈશ્વિક દરિયાઈ વેપાર અને હરિત ઉદ્યોગ પ્રથાઓ માટે પાલન ધોરણોનું પરીક્ષણ કરે છે.
ગુજરાત મેરીટાઇમ બોર્ડ
ગુજરાત સરકાર હેઠળનું વૈધાનિકનિકાય જે રાજ્યમાં બંદરો અને દરિયાઈ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના આયોજન, વહીવટ, નિયમન અને વિકાસ માટે જવાબદાર છે.
UPSC context
GPSC પેપર 3 (ગુજરાતની અર્થવ્યવસ્થા અને આધારભૂત માળખું) માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ, જે દરિયાકાંઠાના વેપાર અને પોર્ટ-આધારિત વિકાસનું સંચાલન કરતી સંસ્થાકીય પદ્ધતિઓની ચકાસણી કરે છે.
સંલગ્ન સ્થિર ખ્યાલો
ભારતમાં શહાજહાજ રિસાયકલિંગ (ship recycling) નું નિયમન કરતા મુખ્ય વૈધાનિક અને આંતરરાષ્ટ્રીય માળખાં કયાં છે?
- શિપ રિસાઇક્લિંગ એક્ટ 2019: આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણો નક્કી કરીને, જોખમી સામગ્રી પર પ્રતિબંધ મૂકીને અને યાર્ડ્સ માટે રાજ્ય સ્તરની મંજૂરી ફરજિયાત બનાવીને જહાજોના રિસાયક્લિંગને નિયંત્રિત કરવા માટે ઘડવામાં આવ્યું.
- હોંગ કોંગ કન્વેન્શન: ભારત દ્વારા સમર્થિત IMO સંધિ જે સુનિશ્ચિત કરે છે કે રિસાયકલ થઈ રહેલા જહાજો સુરક્ષા કે પર્યાવરણીય જોખમો ઊભા કરતા નથી, જેમાં ૧૧૫ થી વધુ અલંગ પ્લોટ્સ સુસંગત છે.
- ગુજરાત મેરિટાઇમ બોર્ડ: ગુજરાતના દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં મેરિટાઇમ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, બંદર વિકાસ અને જહાજ રિસાયક્લિંગ કામગીરી માટે વૈધાનિક નિયમનકાર તરીકે કાર્ય કરે છે.
આંતર-વિષય પેટર્ન
આલાંગ રિસાયકલિંગ + નેશનલ સ્ટીલ સ્ક્રેપ પોલિસી
આલાંગ શિપ રિસાયક્લિંગ સીધી જ ઘરેલુ ગૌણ સ્ટીલ મિલોને પૂરું પાડે છે. ગુજરાતનીૌદ્યોગિક નીતિમાં પરિવર્તન એ રાષ્ટ્રીય સ્ટીલ સ્ક્રેપ નીતિ અને ગ્રીન મેન્યુફેક્ચરિંગ લક્ષ્યો સાથે સુસંગત છે.
અલાંગ એચકેસી પાલન + આંતરરાષ્ટ્રીય દરિયાઈ કાયદો
હૉંગકૉંગ કન્વેન્શનનું પાલન અલાંગને આંતરરાષ્ટ્રીય ગ્રીન શિપિંગ ધોરણો સુધી ઉન્નત કરે છે, જે પ્રાદેશિક બંદર વહીવટને વૈશ્વિક દરિયાઈ આબોહવા જવાબદારીઓ સાથે જોડે છે.
રાષ્ટ્રીય જહાજ રિસાયક્લિંગમાં આલાંગના હિસ્સા અને હોંગકોંગ ઇન્ટરનેશનલ કન્વેન્શનના પાલન અંગે 2 વિધાનોવાળા પ્રિલિમ્સ પ્રશ્નની અપેક્ષા રાખો.
સંલગ્ન PYQ · 2
સંલગ્ન PYQ · 2
- 2025GPSC_PRELIMSGS1
______ is one of the cities chosen by the NITI Aayog for its Growth Hub (G-HUB) programme to boost their economic growth.
- 2025GPSC_PRELIMSGS1
According to the Socio-Economic Review, 2024-2025 of Gujarat, Gujarat comes in ______ category in Logistic Ease Across Different States (LEADS), 2024.
