ગુજરાત બાળ સુરક્ષા નીતિ અત્યાચાર સામે શૂન્ય સહનશીલતા સુનિશ્ચિત કરે છે
Source:awazthevoice ↗
આ શા માટે મહત્વનું છે
બાળ કલ્યાણ, બાળ સુરક્ષા અને સંસ્થાકીય સલામતી પદ્ધતિઓ સંબંધિત રાજ્ય-સ્તરીય નીતિગત પહેલો એ GS પેપર 2 હેઠળ સામાજિક ન્યાય અને શાસનના મહત્વપૂર્ણ ઘટકો છે, જે ખાસ કરીને ગુજરાતની વહીવટી પરીક્ષાઓ માટે સુસંગત છે.
સારાંશ
ગુજરાત સરકારે બાળ શોષણ, ઉત્પીડન અને ઉપેક્ષા પ્રત્યે શૂન્ય સહિષ્ણુતાના અભિગમ પર કેન્દ્રિત એક વ્યાપક બાળ સુરક્ષા નીતિ રજૂ કરી છે. આ નીતિ રાજ્યમાં સંવેદનશીલ બાળકો માટે સંસ્થાકીય અને બિન-સંસ્થાકીય સંભાળ, સુરક્ષા જાળ મજબૂત કરવા, દેખરેખ પ્રોટોકોલ અને પુનર્વસન પગલાં માટે માળખાકીય માર્ગદર્શિકા સ્થાપિત કરે છે.
મુખ્ય મુદ્દા
- ગુજરાતે બાળ ઉત્પીડન, શોષણ અથવા બેદરકારીના કોઈપણ સ્વરૂપ પ્રત્યે કડક 'શૂન્ય સહનશીલતા' (ઝીરો ટોલરન્સ) ના रुख સાથે એક વ્યાપક બાળ સુરક્ષા નીતિ અનાવરણ કરી છે.
- આ નીતિનો ઉદ્દેશ્ય રાજ્યની ચાઇલ્ડકેર સંસ્થાઓ, શાળાઓ અને સમુદાયોમાં બાળકો માટે સલામત, સુરક્ષિત અને અનુકૂળ વાતાવરણ પૂરું પાડવાનો છે.
- તે પીડિતો માટે કડક દેખરેખ પદ્ધતિઓ, મજબૂત ફરિયાદ નિવારણ પ્રણાલીઓ અને સમયસર બચાવ, પુનર્વસન અને કાનૂની સહાય પર ભાર મૂકે છે.
- આ પહેલ POCSO એક્ટ અને જુવેનાઇલ જસ્ટિસ (બાળકોની સંભાળ અને રક્ષણ) એક્ટ જેવા રાષ્ટ્રીય કાનૂની માળખા સાથે સુસંગત છે.
મહત્વપૂર્ણ શબ્દો
બાળ સુરક્ષા નીતિ ગુજરાત
બાળકોના દુર્વ્યવહાર, શોષણ અને ઉપેક્ષા સામે સખત શૂન્ય-સહિષ્ણુતાનો અભિગમ સ્થાપિત કરતી, ભૌતિક વાતાવરણ અને ડિજિટલ ક્ષેત્રોમાં સુરક્ષા ધોરણોનો વ્યાપ વધારતી એક સીમાચિહ્નરૂપ રાજ્ય-સ્તરીય નીતિ.
UPSC context
GPSC પેપર 2 (સામાજિક ન્યાય અને સંવેદનશીલ વર્ગો) માટે સુસંગત. રાજ્ય સ્તરીય બાળ કલ્યાણ માળખાં, બાળ અધિકારો અને વહીવટી સુરક્ષા પદ્ધતિઓનું જ્ઞાન ચકાસે છે.
પ્રોટેક્શન ઓફ ચિલ્ડ્રન ફ્રોમ સેક્સ્યુઅલ ઓફેન્સિસ (POCSO) એક્ટ
સગીરોને જાતીય સતામણી, જાતીય શોષણ અને અશ્લીલતા (પોર્નોગ્રાફી) જેવા ગુનાઓ સામે રક્ષણ આપવા અને બાળક-મૈત્રીપૂર્ણ ન્યાયિક પદ્ધતિઓ પૂરી પાડવા માટે ઘડવામાં આવેલો વ્યાપક ભારતીય કાયદો.
UPSC context
GPSC પેપર 2 (કમજોર વર્ગો અને કાનૂની માળખાં) માટે મહત્વપૂર્ણ. બાળકોને શોષણ સામે રક્ષણ આપતી વૈધાનિક પદ્ધતિઓની સમજનું મૂલ્યાંકન કરે છે.
જ્યુવેનાઈલ જસ્ટિસ એક્ટ
કાયદાના સંઘર્ષમાં આવેલા બાળકો અને સંભાળ તથા રક્ષણની જરૂરિયાતવાળા બાળકો સંબંધિત મુખ્ય ભારતીય કાયદો, જે સંસ્થાકીય અને બિન-સંસ્થાકીય સંભાળ માળખાકીય વ્યવસ્થાઓની સ્થાપના કરે છે.
UPSC context
GPSC પેપર 2 (સામાજિક ન્યાય) માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ. બાળ પુનર્વસન, દત્તક લેવાના કાયદાઓ અને સંવેદનશીલ કિશોરો માટેના કલ્યાણ પ્રોટોકોલથી પરિચિતતાની ચકાસણી કરે છે.
ગુજરાત સરકાર
ગુજરાતભરમાં શાસન, લોક-નીતિ ઘડતર અને વહીવટી અમલીકરણ માટે જવાબદાર રાજ્યની કારોબારી સંસ્થા.
UPSC context
GPSC પેપર 1 અને 2 (ગુજરાત વહીવટ અને શાસન) માટે મહત્વપૂર્ણ. રાજ્ય સ્તરીય નીતિ અમલીકરણ અને પ્રાદેશિક કલ્યાણના અમલની સમજ ચકાસે છે.
પ્રિલિમ્સ ટ્રેપ
ગુજરાત બાળ સુરક્ષા નીતિ એ POCSO અધિનિયમમાં સુધારો કરવા માટે ઘડવામાં આવેલ કેન્દ્રીય સંસદીય કાયદો છે.
આ નીતિ એ ગુજરાત દ્વારા શરૂ કરાયેલ રાજ્ય-સ્તરીય કારોબારી માળખું છે, પરંતુ તે POCSO અને JJ એક્ટ જેવા કેન્દ્રીય અધિનિયમોના કાનૂની સમર્થન હેઠળ કામ કરે છે. ઉમેદવારો ઘણીવાર રાજ્યની નીતિ પહેલોને કેન્દ્રીય કાનૂની સુધારાઓ સાથે ગૂંચવી નાખે છે.
સંલગ્ન સ્થિર ખ્યાલો
જ્યુવેનાઈલ જસ્ટિસ (બાળકોની સંભાળ અને રક્ષણ) અધિનિયમ હેઠળના મુખ્ય આદેશો અને સંસ્થાકીય પદ્ધતિઓ કઈ છે?
- મુખ્ય સંસ્થાઓ: JJB કાયદાના સંઘર્ષમાં રહેલા બાળકોને સંભાળે છે; CWC સંભાળ અને સુરક્ષાની જરૂરિયાતમાં હોય તેવા બાળકોને સંભાળે છે.
- જિલ્લા આદેશ: દરેક જિલ્લામાં ઓછામાં ઓછી એક બાળ કલ્યાણ સમિતિ (Child Welfare Committee) અને કિશોર ન્યાય બોર્ડ (Juvenile Justice Board) હોવું ફરજિયાત છે.
- પોલીસ લિંકેજ: દરેક જિલ્લા અને પોલીસ સ્ટેશનમાં સ્પેશિયલ જુવેનાઇલ પોલીસ યુનિટ્સ (SJPUs) ની સ્થાપના કરે છે.
આંતર-વિષય પેટર્ન
રાજ્યની બાળ નીતિઓ વિ. રાષ્ટ્રીય વૈધાનિક અધિનિયમો
રાજ્ય સ્તરની સામાજિક કલ્યાણ યોજનાઓ POCSO જેવા રાષ્ટ્રીય બાળ અધિકાર કાયદાઓ સાથે સુમેળ સાધે છે, જેના કારણે કાયદાકીય અમલીકરણ, દેખરેખ સમિતિઓ અને જિલ્લા સ્તરીય ટાસ્ક ફોર્સ શાસન સંબંધિત પ્રશ્નોમાં એક પુનરાવર્તિત વિષય બને છે.
ગુજરાતની કલ્યાણકારી પહેલોને જેજે એક્ટ (JJ Act) અને પોક્સો એક્ટ (POCSO Act)ની જોગવાઈઓ સાથે જોડતા 'મેચ-ધ-ફોલોઇંગ' (જોડકાં જોડો) અથવા વિધાન-આધારિત પ્રશ્નોની અપેક્ષા રાખો.
સંલગ્ન PYQ · 1
સંલગ્ન PYQ · 1
- 2025GPSC_PRELIMSGS1
Which of the following statements is/are correct regarding the G-SAFAL scheme?
