Current Affairs

Sign in
ભૂગોળGS3
GS3

સ્થિરતા માટે ગુજરાત વૈશ્વિક સર્ક્યુલર ઇકોનોમી હબ

Source:newindianexpress ↗

આ શા માટે મહત્વનું છે

ગુજરાતના ટકાઉ આર્થિક વિકાસ, ગ્રીન ઇકોનોમી પહેલો અને પર્યાવરણીય સંચાલનમાં આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગ તરફના સંક્રમણને સમજવા માટે મહત્વપૂર્ણ, પ્રિલિમ્સ અને મુખ્ય પરીક્ષા બંને માટે ઉપયોગી.

સારાંશ

ગુજરાતે પોતાને સર્ક્યુલર ઇકોનોમી માટે વૈશ્વિક હબ તરીકે સફળતાપૂર્વક સ્થાપિત કર્યું છે, જેણે ભારતના સ્થિરતા અભિયાનમાં 62 દેશોની સહભાગિતા આકર્ષિત કરી છે. રાજ્યનું ગ્રીન ટેક્નોલોજી, સંસાધન કાર્યક્ષમતા અનેindustrial waste management પરનું ધ્યાન આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પ્રશંસા પામ્યું છે, જે ભારતના આબોહવા અને આર્થિક વિકાસના લક્ષ્યોમાં અગ્રેસર તરીકે તેની ભૂમિકાને મજબૂત બનાવે છે.

મુખ્ય મુદ્દા

  • ગુજરાત સર્ક્યુલર ઇકોનોમી માટે વૈશ્વિક કેન્દ્ર તરીકે ઉભરી આવ્યું છે, જેમાં 62 દેશોના પ્રતિનિધિઓ અને સંસ્થાઓ ભારતીય ટકાઉપણું પહેલો સાથે જોડાયા છે.
  • રાજ્યની ઔદ્યોગિક નીતિ અને વહીવટી પ્રોત્સાહન વેસ્ટ-ટુ-વેલ્થ નિર્માણ, રિસાયકલિંગ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને કાર્બન ફૂટપ્રિન્ટ ઘટાડવા પર વિશેષ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.
  • આંતરરાષ્ટ્રીય સહભાગિતા હરિત વિકાસ અને ટકાઉ ঔદ્યોગિક વિકાસમાં નેતા તરીકે ગુજરાતની વધતી જતી પ્રોફાઇલને ઉજાગર કરે છે.

મહત્વપૂર્ણ શબ્દો

મિશન લિફ્ટ

ભારત દ્વારા શરૂ કરાયેલું એક વૈશ્વિક જનઆંદોલન જે આડેધડ વપરાશના બદલે સંસાધનોના જાગૃત અને વિચારપૂર્વક ઉપયોગને પ્રોત્સાહન આપે છે, જે આબોહવાકીય પગલાં અને સર્ક્યુલર ઇકોનોમી (વર્તુળાકાર અર્થતંત્ર) માટે મુખ્ય આધારસ્તંભ તરીકે કાર્ય કરે છે.

UPSC context

GS પેપર III (पर्याવરણ અને આબોહવા પરિવર્તન) માટે મહત્વપૂર્ણ, જે ટકાઉ વિકાસ અંગેની નીતિઓ અને સંરક્ષણ તરફ વ્યક્તિગત વર્તણૂકીય પરિવર્તનોનું પરીક્ષણ કરે છે.

Source
નીતિ આયોગ

ભારત સરકારની સર્વોચ્ચ જાહેર નીતિ થિંક ટેન્ક કે જે વિવિધ ક્ષેત્રોમાં વ્યૂહાત્મક માળખાં, પરિપત્ર અર્થતંત્ર સેલ્સ (સર્ક્યુલર ઇકોનોમી સેલ્સ) અને સંસાધન કાર્યક્ષમતા માટેની કાર્ય યોજનાઓનું સંકલન કરે છે.

UPSC context

GS પેપર II અને III (શાસન અને અર્થતંત્ર) માટે મહત્વપૂર્ણ, આયોજન, હરિત વિકાસ અને નીતિ અમલીકરણમાં સંસ્થાકીય ભૂમિકાઓનું પરીક્ષણ કરે છે.

Source

પ્રિલિમ્સ ટ્રેપ

નીતિ આયોગ જેવા રાષ્ટ્રીય નીતિઘડવૈયાઓએ ફક્ત ગુજરાત માટે જ ભારતની પ્રથમ રાજ્ય-સ્તરીય સર્ક્યુલર ઇકોનોમી એક્શન પ્લાન તૈયાર કર્યો છે.

એસ્પિરન્ટ્સ ઘણીવાર એવું માની લે છે કે રાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓ જ રાજ્યની એક્શન પ્લાન તૈયાર કરે છે; ગુજરાતે રાષ્ટ્રીય સ્તરે અપનાવતા પહેલાં સ્વતંત્ર રીતે ભારતની પ્રથમ રાજ્ય-સ્તરીય સર્ક્યુલર ઇકોનોમી યોજના તૈયાર કરી હતી.

સંલગ્ન સ્થિર ખ્યાલો

Economy Environment Sustainable Development

ભારતના નેશનલ સર્ક્યુલર ઇકોનોમી ફ્રેમવર્કના મૂળભૂત સિદ્ધાંતો કયા છે?

  • સંસાધન કાર્યક્ષમતા: સંસાધન કાર્યક્ષમતા ઉત્પાદન ક્ષેત્રોમાં સામગ્રીના નિષ્કર્ષણને ન્યૂનતમ કરવા અને ઉત્પાદનના જીવનચક્રની ઉપયોગિતાને મહત્તમ કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.
  • ઇપીઆર મિકેનિઝમ: એક્સટેન્ડેડ પ્રોડ્યુસર રિસ્પોન્સિબિલિટી (Extended Producer Responsibility) ઉત્પાદકોને જીવનકાળના અંતિમ ચરણમાં પહોંચેલા ઉત્પાદનોના સંગ્રહ, ડિસમન્ટલિંગ અને રિસાયકલિંગ માટે નાણાકીય વ્યવસ્થા કરવા ફરજ પાડે છે.
  • વેસ્ટ-ટુ-વેલ્થ: વેસ્ટ-ટુ-વેલ્થ (Waste-to-Wealth) ઔદ્યોગિક ઉપપેદાશો અને નગરપાલિકાના ઘન કચરાને મૂલ્યવાન ગૌણ કાચા માલ અથવા ઊર્જામાં રૂપાંતરિત કરે છે.

આંતર-વિષય પેટર્ન

  • સર્ક્યુલર ઇકોનોમી + CSR આદેશો

    ગુજરાતનું ઔદ્યોગિક રિસાયક્લિંગ નેતૃત્વ રાજ્ય સ્તરીય નાણાકીય પ્રોત્સાહનોને રાષ્ટ્રીય નેટ-ઝીરો લક્ષ્યો સાથે જોડે છે, જે કંપની અધિનિયમની અનુસૂચિ VII અંતર્ગત એક્સટેન્ડેડ પ્રોડ્યુસર રિસ્પોન્સિબિલિટી (EPR) ના અમલીકરણનું પરીક્ષણ કરે છે.

  • રાજ્ય ઔદ્યોગિક નીતિ + આર્થિક કૂટનીતિ

    આંતરરાષ્ટ્રીય ટકાઉપણું ફોરમ્સનું આયોજન એ રોકાણ પ્રમોશનને ભારતના G20 LiFE (પર્યાવરણ માટે જીવનશૈલી) માળખા સાથે જોડીને ગુજરાતની આર્થિક કૂટનીતિનું પ્રદર્શન કરે છે.

ભારતના પ્રથમ રાજ્ય-સ્તરીય સર્ક્યુલર ઇકોનોમી એક્શન પ્લાન અને ગુજરાતના રિસાયક્લિંગ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર મેટ્રિક્સ પર વિધાન-આધારિત પ્રશ્નોની અપેક્ષા રાખો.

સંલગ્ન PYQ · 3

સંલગ્ન PYQ · 3

  • 2025GPSC_PRELIMSGS1

    According to the Socio-Economic Review, 2024-2025 of Gujarat, Gujarat comes in ______ category in Logistic Ease Across Different States (LEADS), 2024.

  • 2025GPSC_PRELIMSGS1

    Which of the following statements are correct regarding the economy of Gujarat according to the Socio-Economic Review, 2024-2025 of Gujarat? 1. Gujarat has consistently contributed over 8% to India's GST collections, highlighting its economic vitality and strength. 2. During the year 2022-23, Gujarat stood first in handling total cargo among the states of India. 3. According to the results of Annual Survey of Industries (ASI) 2022-23, Gujarat is first in the country in Industrial Production and Fixed Capital.

  • 2025GPSC_PRELIMSGS1

    ______ is one of the cities chosen by the NITI Aayog for its Growth Hub (G-HUB) programme to boost their economic growth.