Current Affairs

Sign in
ભૂગોળGS3
GS3

ગુજરાત રૂફટોપ સોલાર લક્ષ્યાંક: સ્વચ્છ ઊર્જા વિસ્તરણ

Source:constructionworld ↗

આ શા માટે મહત્વનું છે

ગુજરાત ભારતના નવીનીકરણીય ઉર્જા ક્ષેત્રમાં, ખાસ કરીને સોલાર પાવરમાં અગ્રેસર છે. રૂફટોપ સોલાર વિસ્તરણ માટેના રાજ્ય સ્તરીય લક્ષ્યાંકો પર નજર રાખવાથી ભારતની સ્વચ્છ ઉર્જા પ્રત્યેની પ્રતિબદ્ધતાઓ, વિકેન્દ્રીકૃત પાવર માળખાં અને આબોહવા પ્રત્યેની પ્રતિબદ્ધતાના અમલીકરણ વિશે મહત્વપૂર્ણ માહિતી પ્રાપ્ત થાય છે.

સારાંશ

ગુજરાતે ૨૦૨૬-૨૭ માટે રૂફટોપ સોલાર વિસ્તરણ માટેનો એક મહત્ત્વાકાંક્ષી લક્ષ્યાંક નિર્ધારિત કર્યો છે, જે ભારતના રિન્યુએબલ એનર્જી ટ્રાન્ઝિશન અને ગ્રીન પાવર જનરેશનમાં અગ્રેસર રાજ્ય તરીકેના તેના સ્થાનને વધુ મજબૂત કરે છે.

મુખ્ય મુદ્દા

  • ગુજરાત રિન્યૂએબલ એનર્જી ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે મોટા પાયે અમલીકરણને લક્ષ્યમાં રાખીને, 2026-27ના સમયગાળામાં તેની રૂફટોપ સોલાર ક્ષમતામાં નોંધપાત્ર વધારો કરવાનું લક્ષ્ય ધરાવે છે.
  • આ પહેલ રાષ્ટ્રીય લક્ષ્યાંકો અને રહેણાંક, વાણિજ્યિક અને આદ્યોગિક ગ્રાહકોમાં સ્વચ્છ ઊર્જાના અપનાવને પ્રોત્સાહન આપવાના રાજ્ય-સ્તરીય ઉદ્દેશ્યો સાથે સુસંગત છે.
  • રૂફટોપ સોલરનું વિસ્તરણ ગુજરાતના અર્બન અને રૂરલ વિસ્તારોમાં કાર્બન ફૂટપ્રિન્ટ ઘટાડવામાં અને વીજ ઉત્પાદનને વિકેન્દ્રિત કરવામાં સીધું યોગદાન આપે છે.

મહત્વપૂર્ણ શબ્દો

પીએમ સૂર્ય ઘર: મુફત વીજળી યોજના

ઘરોમાં રૂફટોપ સોલાર ઇન્સ્ટોલેશનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ભારતમાં શરૂ કરવામાં આવેલી એક પ્રમુખ કેન્દ્રીય યોજના, જે વીજળીના બિલ ઘટાડવા અને પુનઃપ્રાપ્ય ઉર્જા લક્ષ્યાંકોને ટેકો આપવા માટે નાણાકીય સબસિડી પૂરી પાડે છે.

UPSC context

GS પેપર III (ઊર્જા સુરક્ષા અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર) માટે મહત્વપૂર્ણ, જે હરિત ઊર્જાને પ્રોત્સાહન આપતી સરકારી કલ્યાણકારી યોજનાઓનું જ્ઞાન ચકાસે છે.

Source
ગુજરાત એનર્જી ડેવલપમેન્ટ એજન્સી (GEDA)

ગુજરાતમાં પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જા અને ઊર્જા કાર્યક્ષમતાને પ્રોત્સાહન આપવા તેમજ વિવિધ રાજ્ય અને કેન્દ્રીય સોલાર ઇન્સ્ટોલેશન પ્રોગ્રામોની દેખરેખ રાખવા માટે જવાબદાર રાજ્યની નોડલ એજન્સી.

UPSC context

GPSC મુખ્ય પરીક્ષા / પ્રારંભિક પરીક્ષા માટે સંબંધિત, જે ગુજરાતમાં પુનઃપ્રાપ્ય ઉર્જા નીતિઓની સંસ્થાગત માળખાકીય વ્યવસ્થાઓ અને રાજ્ય સ્તરીય અમલીકરણનું પરીક્ષણ કરે છે.

Source
ગુજરાત રિન્યુએબલ એનર્જી પોલિસી

ગુજરાતમાં હરિયાળી ઉર્જા અપનાવવાની પ્રક્રિયાને વેગ આપવા, વિકેન્દ્રીકૃત વીજ ઉત્પાદન અને કાર્બન તટસ્થતા હાصل કરવા માટે તૈયાર કરાયેલ વ્યાપક રાજ્ય-સ્તરીય નીતિગત માળખાં.

UPSC context

GPSC પર્યાવરણ અને ઊર્જા સંચાલન વિષયો અંતર્ગત પ્રાદેશિક માળખાકીય આયોજન અને ટકાઉ વિકાસ લક્ષ્યોની ચકાસણી કરે છે.

Source

પ્રિલિમ્સ ટ્રેપ

નેટ મીટરિંગ, ગ્રોસ મીટરિંગ અને બેટરી એનર્જી સ્ટોરેજ સિસ્ટમ્સ

ગુજરાતના માળખામાં ઉપયોગમાં લેવાતી ગ્રોસ મીટરિંગ (જ્યાં ઉત્પાદિત તમામ વીજળી ફીડ-ઇન ટેરિફ પર ગ્રીડમાં મોકલવામાં આવે છે) અને નેટ મીટરિંગ (જ્યાં ગ્રાહકો પહેલાં પોતાના વપરાશ સામે સરભર કરે છે) વચ્ચે ઉમેદવારો ઘણીવાર મૂંઝવણમાં મુકાય છે.

સંલગ્ન સ્થિર ખ્યાલો

Economy Infrastructure Energy

રૂપટોપ સોલર પોલિસીમાં નેટ મીટરિંગ અને ગ્રોસ મીટરિંગ વચ્ચેની મુખ્ય પદ્ધતિઓ અને તફાવતો શું છે?

  • નેટ મીટરિંગ:: ગ્રાહકો ઉત્પન્ન થયેલી વીજળીનો પહેલા વપરાશ કરીને પોતાના વીજળી બિલ સામે ભરપાઈ કરે છે; માત્ર વધારાની વીજળી ક્રેડિટ માટે ગ્રીડમાં નિકાસ કરવામાં આવે છે.
  • ગ્રોસ મીટરિંગ:: સમગ્ર સોલર ઉત્પાદન પૂર્વ-નિર્ધારિત ફીડ-ઇન ટેરિફ પર સીધું ગ્રીડમાં નિકાસ કરવામાં આવે છે, જ્યારે ગ્રાહકના વપરાશનું બિલ અલગથી બનાવવામાં આવે છે.
  • પોલિસીનો હેતુ:: બyન્ને પદ્ધતિઓ વિકેન્દ્રીકૃત વીજ ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપવા અને રાજ્યની વીજ વિતરણ કંપનીઓ (DISCOMs) હેઠળ ગ્રીડની સ્થિરતાનું સંચાલન કરવા માટે નિયમનકારી માળખાં પૂરું પાડે છે.

આંતર-વિષય પેટર્ન

  • અક્ષય ઊર્જા વિ. જમીન અને પાણી વપરાશની નીતિઓ

    કચ્છમાં ગુજરાતના રિન્યૂએબલ વિસ્તરણનું ઔદ્યોગિક જમીન-ઉપયોગની નીતિઓ અને ગ્રીન હાઇડ્રોજન ઉત્પાદન માટેના પાણી-ઉપયોગના નિયમો સાથે જોડાણ થાય છે, જે જીએસ-૩ (GS-3) માં ચકાસાયેલ જટિલ પર્યાવરણીય અનુપાલન matrices બનાવે છે.

  • રૂફટોપ સોલર અને ડિસ્કોમની નાણાકીય સ્થિતિ

    વિકેન્દ્રીય સૌર ક્ષમતામાં થયેલા જંગી વધારાને કારણે પરંપરાગત ડિસ્ટ્રિબ્યુશન કંપનીઓની (DISCOM) નાણાકીય સ્થિતિ પર ભાર પડે છે, જે નવીનીકરણીય ઉર્જા નીતિને સીધી જ રાજ્યની નાણાકીય તંદુરસ્તી અને વીજળીના ટેરિફના તર્કસંગતીકરણ સાથે જોડે છે.

ગુજરાતના 100 GW 2030ના લક્ષ્યાંકને રૂફટોપ સોલાર લીડરશિપ માટેની PM સૂર્ય ઘર યોજનાના મેટ્રિક્સ સાથે જોડતા 2-નિવેદનવાળા પ્રશ્નની અપેક્ષા રાખો.

સંલગ્ન PYQ · 2

સંલગ્ન PYQ · 2

  • 2026GPSC_PRELIMSGS1

    Which of the following statement/s is/are correct regarding Renewable Energy Installed Capacity in India? 1. Wind energy is second only to solar energy in the Indian renewable sector. 2. Biomass power capacity accounts for around 30% of India's total renewable energy. 3. India ranks among the top three countries in the world in Hydropower Installed Capacity. Choose the correct option from the following.

  • 2025GPSC_PRELIMSGS1

    Under the Green Open Access Rules, 2022, the minimum size of the renewable energy project eligible for open access is