ગુજરાતે ગ્રામીણ સ્તરે નારી અદાલત પહેલનો વિસ્તાર કર્યો
Source:theblunttimes ↗
આ શા માટે મહત્વનું છે
মহিলা સશક્તિકરણ અને સ્થાનિક વિવાદ નિવારણ માટે ગુજરાત સરકાર દ્વારા અમલમાં મૂકવામાં આવતી પાયાની સ્તરે વહીવટી અને કાનૂની પદ્ધતિઓ સમજવા માટે મહત્વપૂર્ણ.
સારાંશ
ગુજરાત સરકારે ગ્રામીણ સ્તરે 'નારી અદાલત' (મહિલા અદાલતો) અમલમાં મૂકવા માટે પગલાં લીધાં છે, જે સ્થાનિક સ્તરે ગ્રામીણ મહિલાઓ દ્વારા સામનો કરવામાં આવતા ઘનિષ્ઠ મુદ્દાઓ, નાના-મોટા વિવાદો અને ફરિયાદોને ઉકેલવા માટે વૈકલ્પિક વિવાદ નિવારણ મંચ તરીકે કાર્ય કરે છે, જેનાથી તૃણમૂળ સ્તરે ન્યાય અને મહિલા સશક્તિકરણને પ્રોત્સાહન મળે છે.
મુખ્ય મુદ્દા
- ગુજરાતે મહિલાઓ માટે વૈકલ્પિક વિવાદ નિવારણ પ્લેટફોર્મ પૂરું પાડવા માટે 'નારી અદાલત' પહેલને ગ્રામીણ સ્તર સુધી વિસ્તૃત કરી છે.
- આ પહેલનો ઉદ્દેશ્ય મધ્યસ્થી અને સામુદાયિક સહભાગિતા દ્વારા સ્થાનિક સ્તરે કૌટુંબિક વિવાદો, સામાજિક મુદ્દાઓ અને નાની-મોટી ફરિયાદોનું નિરાકરણ લાવવાનો છે.
- તે મહિલા સશક્તિકરણ માટેના ગ્રામીણ સ્તરના મંચ તરીકે કાર્ય કરે છે, જે ઔપચારિક અદાલતી માળખાકીય વ્યવસ્થા બહાર ઝડપી અને સુલભ ન્યાય વિતરણ સુનિશ્ચિત કરે છે.
મહત્વપૂર્ણ શબ્દો
નારી અદાલત
મધ્યસ્થી અને સમાધાન દ્વારા મહિલાઓ દ્વારા સ્થાનિક સ્તરે સામનો કરવામાં આવતી પારિવારિક સમસ્યાઓ, નાની-સૂની ફરિયાદો અને નાના વિવાદોને ઉકેલવા માટે પાયાના સ્તરે કાર્યરત વૈકલ્પિક વિવાદ નિવારણ મંચ.
UPSC context
GPSC/UPSC પેપર II - ગવર્નન્સ અને સામાજિક ન્યાય: મહિલા સશક્તિકરણ અને પાયાના સ્તરે ન્યાય માટેના વૈકલ્પિક વિવાદ નિવારણ તંત્રના જ્ઞાનનું પરીક્ષણ કરે છે.
મિશન શક્તિ
મહિલા અને બાળ વિકાસ મંત્રાલયની એક છત્ર યોજના (અંબ્રેલા સ્કીમ), જેનો ઉદ્દેશ્ય મહિલાઓની સલામતી, સુરક્ષા અને સશક્તિકરણને મજબૂત કરવાનો છે, જેના હેઠળ નારી અદાલત જેવા પહેલ કાર્ય કરે છે.
UPSC context
GPSC/UPSC પેપર II - સરકારી નીતિઓ અને હસ્તક્ષેપો: મહિલા કલ્યાણ અને સલામતી માટેની કેન્દ્રીય યોજનાઓ અંગેની જાગૃતિ ચકાસે છે.
સંલગ્ન સ્થિર ખ્યાલો
ભારતમાં મહિલાઓની સલામતી અને પાયાના સ્તરે ન્યાય માટેના મુખ્ય સંસ્થાકીય માળખાં કયાં છે?
- વૈકલ્પિક વિવાદ નિવારણ: નારી અદાલત એ ગામડાના સ્તરે વૈકલ્પિક વિવાદ નિવારણ (ADR) પ્લેટફોર્મ તરીકે કામ કરે છે, જે औपचारिक કાનૂની કાર્યવાહીને બદલે મધ્યસ્થી અને સમાધાનનો ઉપયોગ કરે છે.
- મિશન શક્તિ યોજના: મિશન શક્તિ એ મહિલા અને બાળ વિકાસ મંત્રાલયની એક છત્ર યોજના છે, જે સંબલ (સુરક્ષા) અને સમર્થ્ય (સશક્તિકરણ) ઉપ-યોજનાઓમાં રૂપાંતરિત છે.
- સંસ્થાકીય સંસ્થા: ગુજરાત રાજ્ય નારી અદાલત સોસાયટી (GRNAS), જે ૨૦૧૯માં સ્થાપના કરવામાં આવી હતી, તે સમગ્ર રાજ્યમાં આ મહિલા અદાલતોને સંસ્થાકીય સ્વરૂપ આપે છે અને તેનું સંચાલન કરે છે.
આંતર-વિષય પેટર્ન
તૃણમૂળ સ્તરે ન્યાય + મહિલા સશક્તિકરણ યોજનાઓ
નારી અદાલત મોડેલનો ઉદ્ભવ વડોદરા (૧૯૯૫)માં મહિલા સમાખ્ય કાર્યક્રમમાંથી થયો હતો, જે મિશન શક્તિ હેઠળ નાગરિક સમાજના પાયાના સ્તરના એકત્રીકરણને ઔપચારિક રાજ્ય વહીવટી માળખા સાથે જોડે છે.
મિશન શક્તિ + નારી અદાલતની માળખાકીય અમલવારીની વિગતો અને વડોદરાના વાઘોડિયામાં તેનો ऐतिहासिक ઉદ્ભવ પ્રિલિમ્સમાં સ્થાન મેળવશે.
સંલગ્ન PYQ · 1
સંલગ્ન PYQ · 1
- 2025GPSC_PRELIMSGS1
Which of the following statements is/are correct regarding the G-SAFAL scheme?
