Current Affairs

Sign in
વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજીGS3
GS3

ગુજરાત એસટીઆઈ નીતિ રાજ્યની નવીનતા અને આરએન્ડડી ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત કરે છે

Source:usthadian ↗

આ શા માટે મહત્વનું છે

ગુજરાત એસ.ટી.આઈ. પોલિસી 2026-2031 જેવા રાજ્ય સ્તરીય નીતિગત માળખાંને સમજવું એ ગુજરાત વહીવટી સેવાઓ માટે સુસંગત ક્ષેત્રીય આર્થિક વૃદ્ધિ,ૌદ્યોગિક વિકાસ અને વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી પહેલ પર નજર રાખતા ઉમેદવારો માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.

સારાંશ

આ લેખ ગુજરાત સાયન્સ, ટેક્નોલોજી એન્ડ ઇનોવેશન (STI) પૉલિસી 2026-2031 ના લોન્ચિંગની વિગતો આપે છે, જે ગુજરાતના ઇનોવેશન ક્ષેત્રને મજબૂત બનાવવા, સંશોધન અને વિકાસને પ્રોત્સાહન આપવા, સ્ટાર્ટ-અપ્સને ટેકો આપવા અને રાજ્યના વિવિધૌદ્યોગિક ક્ષેત્રોમાં તકનીકી પ્રગતિને વેગ આપવા માટે તૈયાર કરવામાં આવી છે.

મુખ્ય મુદ્દા

  • ગુજરાત સાયન્સ, ટેક્નોલોજી અને ઇનોવેશન (STI) પૉલિસી 2026-2031 રાજ્યની ઇનોવેશન ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત કરવા અને રિસર્ચ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ (R&D) ને પ્રોત્સાહન આપવા માટે શરૂ કરવામાં આવી છે.
  • આ નીતિ ગુજરાતભરમાં અદ્યતન તકનીકોને પ્રોત્સાહન આપવા, સ્ટાર્ટ-અપ્સને ટેકો આપવા અને મજબૂત વિજ્ઞાન અને તકનીકી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનું નિર્માણ કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.
  • આ નીતિ આર્થિક વિકાસ,ઔદ્યોગિક નેતૃત્વ અને તકનીકી આત્મનિર્ભરતાને પ્રોત્સાહન આપવાના ગુજરાતના વ્યાપક વિઝન સાથે સુસંગત છે.

મહત્વપૂર્ણ શબ્દો

ગુજરાત એસટીઆઈ પોલિસી ૨૦૨૬-૨૦૩૧

ગુજરાતના ઇનોવેશન ક્ષેત્રને મજબૂત કરવા, સંશોધન અને વિકાસ (R&D) ને પ્રોત્સાહન આપવા અને ₹૧,૦૦૦ કરોડના ઇનોવેશન ફંડ તથા બૌદ્ધિક સંપદા (IP) નિર્માણના લક્ષ્યાંકો દ્વારા હાઇ-ટેક ઉદ્યોગોને ટેકો આપવા માટે શરૂ કરાયેલ રાજ્ય-સ્તરીય માળખું.

UPSC context

GPSC પેપર 3 (વિજ્‍યાન અને ટેક્નોલોજી, આર્થિક નીતિ): ઇનોવેશન, R&D અને જ્ઞાન આધારિત અર્થવ્યવસ્થાઓને પ્રોત્સાહન આપતી રાજ્ય-સ્તરીય નીતિ પહેલોના જ્ઞાનની ચકાસણી કરે છે.

Source
જી-હબ પ્રોગ્રામ

નીતિ આયોગની એક આર્થિક વિકાસ હબ પહેલ જે સુરત જેવા મહાનગરો અને શહેરોને પ્રાદેશિક જીડીપી (GDP) અને આર્થિક વિકાસને વેગ આપવા માટે માસ્ટર પ્લાન વિકસાવવામાં મદદ કરે છે.

UPSC context

GPSC পেপার ২/૩ (અર્થતંત્ર અને શાસન): શહેરી અને પ્રાદેશિક આર્થિક પરિવર્તન માટે સહયોગી કેન્દ્ર-રાજ્ય આયોજન માળખાં અંગેની જાગૃતિનું પરીક્ષણ કરે છે.

Source
જી-સફલ (G-SAFAL) યોજના

અંત્યોદય પરિવારોને અનુદાન, તાલીમ અને સ્વસહાય જૂથ સહભાગિતા દ્વારા આર્થિક સ્વાવલંબન હાંસલ કરવા સક્ષમ બનાવતી ગુજરાત સરકારની આજીવિકા સશક્તિકરણ પહેલ.

UPSC context

GPSC પેપર 2 (સામાજિક ન્યાય અને કલ્યાણકારી યોજનાઓ): મહિલા સશક્તિકરણ અને ગરીબી નિવારણ માટેની લક્ષિત રાજ્ય કલ્યાણકારી યોજનાઓની સમજનું મૂલ્યાંકન કરે છે.

Source
ગુજરાત સરકાર

ગુજરાત રાજ્યની સર્વોચ્ચ કાર્યવાહક સત્તા, જે આર્થિક,ૌદ્યોગિક, વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી નીતિઓ ઘડવા અને અમલમાં મૂકવા માટે જવાબદાર છે.

UPSC context

GPSC પેપર ૧ અને ૨ (રાજ્યવ્યવસ્થા અને વહીવટ): રાજ્ય નીતિ ઘડતર, શાસન અને વિકેન્દ્રીકૃત વિકાસ અમલીકરણમાં મુખ્ય વહીવટી અભિનેતા.

Source
નીતિ આયોગ

सहकारी संघવાદ, પ્રાદેશિક વિકાસ કેન્દ્રો અને રાષ્ટ્રીય આર્થિક રણનીતિ માટે દિશાત્મક અને નીતિગત ઇનપુટ્સ પૂરતી ભારતની અગ્રણી જાહેર નીતિ થિંક ટેંક.

UPSC context

GPSC પેપર ૨ (ગવર્નન્સ અને આયોજન): આર્થિક સુધારાઓને વેગ આપતી રાષ્ટ્રીય સલાહકાર સંસ્થાઓ, જિલ્લા/પ્રાદેશિક આયોજન અને સહકારી સંઘવાદનું જ્ઞાન ચકાસે છે.

Source

સંલગ્ન સ્થિર ખ્યાલો

Science and Technology - Policy and Developments

ભારતની રાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાન, તકનીકી અને નવીનતા નીતિ (STIP) ના મુખ્ય સ્તંભો અને સંસ્થાકીય માળખાં શું છે?

  • ઓપન સાયન્સ: વિકેન્દ્રીત, પુરાવા-આધારિત નીતિ-ઘડતર જે ઓપન સાયન્સ માળખા પર ભાર મૂકે છે.
  • GERD લક્ષ્યાંકો: ખાનગી ક્ષેત્રની ભાગીદારી વધારીને GDPના ૨% સુધી R&D રોકાણને મજબૂત કરવું.
  • ક્વાડ-હેલિક્સ મોડેલ: શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ, સંશોધન સંસ્થાઓ અને સૂક્ષ્મ, લઘુ અને મધ્યમ ઉદ્યોગો (MSMEs) વચ્ચે મજબૂત જોડાણને પ્રોત્સાહન આપવું.

આંતર-વિષય પેટર્ન

  • રાજ્ય એસ.ટી.આઈ. (STI) નીતિઓ વિરુદ્ધ રાષ્ટ્રીય આર એન્ડ ડી (R&D) લક્ષ્યો

    ગુજરાતના રાજ્ય-સ્તરીય R&D ખર્ચના લક્ષ્યાંકો (GSDPના 1%) એ STIP 2020 અને ભારતના R&D પરના કુલ ઘરેલું ખર્ચ (GERD)ના લક્ષ્યો જેવા રાષ્ટ્રીય નવીનતા માળખાંનું પ્રતિબિંબ પાડે છે.

  • પ્રાદેશિક ઔદ્યોગિક નીતિમાં ઉદ્યોગ-શૈક્ષણિક સંસ્થાઓના ક્લસ્ટર્સ

    G-HUB અને GRRIC પહેલો ઔદ્યોગિક નીતિને ઉચ્ચ શિક્ષણ સાથે જોડે છે, જે નેશનલ ઇનિશિયેટિવ ફોર ડેવલપિંગ એન્ડ હાર્નેસિંગ ઇનોવેશન્સ (NIDHI) જેવી કેન્દ્રીય યોજનાઓ સમાન પ્રાદેશિક ઇનોવેશન હબનું નિર્માણ કરે છે.

ગુજરાત STI નીતિ 2026-31 ના લક્ષ્યાંકો (GSDP હિસ્સો, ઇનોવેશન ફંડનું કદ, IP લક્ષ્યો) પર સીધા જ જોડકા જોડો અથવા વિધાન આધારિત પ્રશ્નની અપેક્ષા રાખો.

સંલગ્ન PYQ · 3

સંલગ્ન PYQ · 3

  • 2025GPSC_PRELIMSGS1

    ______ is one of the cities chosen by the NITI Aayog for its Growth Hub (G-HUB) programme to boost their economic growth.

  • 2025GPSC_PRELIMSGS1

    According to the Socio-Economic Review, 2024-2025 of Gujarat, Gujarat comes in ______ category in Logistic Ease Across Different States (LEADS), 2024.

  • 2025GPSC_PRELIMSGS1

    Which of the following statements is/are correct regarding the G-SAFAL scheme?