ગુજરાતે વન્યજીવ જળ સહાય માટે જળ પરબ અભિયાન શરૂ કર્યું
Source:aninews ↗
આ શા માટે મહત્વનું છે
આ વિષય GPSC ના ઉમેદવારો માટે મહત્વનો છે કારણ કે તે ગુજરાતની પરિસ્થિતિમાં રાજ્ય-વિશિષ્ટ પર્યાવરણ સંચાલન, વન્યજીવ સંરક્ષણ પદ્ધતિઓ અને ગુજરાતની ઇકોસિસ્ટમમાં ઉનાળાની હીટવેવ જેવી આત્યંતિક આબોહવાકીય પરિસ્થિતિઓ સામેની શમન (mitigation) રણનીતિઓને આવરી લે છે.
સારાંશ
ગુજરાત સરકારે આકરા ઉનાળાના મહિનાઓ દરમિયાન વન્યજીવો માટે પાણીની તંગીને દૂર કરવા માટે સઘન 'જળ પરબ' વન્યજીવ સહાય અભિયાન શરૂ કર્યું છે. આ પહેલ હેઠળ, રાજ્ય વન વિભાગ સક્રિય સમુદાયની ભાગીદારીના સમર્થન સાથે, વન્યજીવ અભયારણ્યો અને વન વિસ્તારોમાં કૃત્રિમ અને કુદરતી પાણીના પોઈન્ટ્સ દ્વારા પાણીનો સતત પુરવઠો સુનિશ્ચિત કરી રહ્યો છે.
મુખ્ય મુદ્દા
- ગુજરાતે ઉનાળાની પરાકાષ્ઠા દરમિયાન પ્રાણીઓ અને પક્ષીઓ માટે જળ સંસાધનો સુરક્ષિત કરવા માટે એક સઘન 'જળ પરબ' વન્યજીવ સહાયતા અભિયાન શરૂ કર્યું છે.
- આ પહેલમાં વન વિભાગો અને વન્યજીવ નિવાસસ્થાનોમાં કૃત્રિમ પાણીના પોઇન્ટ્સ ઊભા કરવા, પરંપરાગત જળ સંરચનાઓનું પુનરુત્થાન કરવું અને નિયમિતપણે હવાડા (પાણી પીવાના વાસણો) ભરવાનો સમાવેશ થાય છે.
- આ અભિયાન વન્યજીવોને હીટ સ્ટ્રેસ અને ડિહાઇડ્રેશનથી બચાવવા માટે સામૂહિક સહભાગિતા અને સ્થાનિક NGO તથા સ્વયંસેવકો સાથેના સંકલન પર ભાર મૂકે છે.
મહત્વપૂર્ણ શબ્દો
જળ પરબ વન્યજીવ સહાય અભિયાન
ઉનાળાના કાળઝાળ મહિનાઓ દરમિયાન વન્યજીવોના રક્ષણ માટે કૃત્રિમ અને કુદરતી જળસ્ત્રોતો દ્વારા સતત પાણી પૂરું પાડવા માટે ગુજરાત સરકાર દ્વારા શરૂ કરવામાં આવેલું એક વિશેષ રાજ્યવ્યાપી મોસમી અભિયાન.
UPSC context
GPSC જનરલ સ્ટડીઝ પેપર-૧/૩ (પર્યાવરણ અને ગુજરાત ભૂગોળ) માટે મહત્વપૂર્ણ, જે રાજ્ય સ્તરીય સંરક્ષણ પહેલો અને આબોહવા પરિવર્તન સામેની સ્થિતિસ્થાપકતાની વ્યૂહરચનાઓનું પરીક્ષણ કરે છે.
ગુજરાત વન વિભાગ
ગુજરાતના અભયારણ્યો અને રાષ્ટ્રીય উদ્યાનોમાં જંગલો અને વન્યજીવોના રક્ષણ, સંરક્ષણ અને સંચાલન માટે જવાબદાર નોડલ રાજ્ય વહીવટી સંસ્થા.
UPSC context
GPSC ગવર્નન્સ અને પર્યાવરણના મુદ્દાઓ માટે સંબંધિત, જૈવવિવિધતા સંરક્ષણ યોજનાઓના રાજ્ય તંત્રના અમલીકરણની તપાસ કરે છે.
પ્રિલિમ્સ ટ્રેપ
જલ પરબ એ વન્યજીવ કોરિડોર સંચાલન માટેનો કાયમી કેન્દ્રીય કાયદો છે.
એસ્પિરન્ટ્સ ઘણીવાર રાજ્ય-વિશિષ્ટ મોસમી વન્યજીવ અભિયાનોને કાયમી કેન્દ્રીય વન્યજીવ અભયારણ્યો અથવા ટાઇગર રિઝર્વ પ્રોજેક્ટ્સ સાથે ગૂંચવી નાખે છે.
સંલગ્ન સ્થિર ખ્યાલો
ગુજરાતમાં આવેલા મુખ્ય સુરક્ષિત વન્યજીવ નિવાસસ્થાનો અને સ્થાનિક (સ્થાનભ્રષ્ટ ન થતી) પ્રજાતિઓ કઈ છે?
- ગિર સિંહ નિવાસસ્થાન: ગીર નેશનલ પાર્ક એ એશિયાટિક સિંહ (Panthera leo leo) નું એકમાત્ર કુદરતી નિવાસસ્થાન છે.
- જંગલી ગધેડા અભયારણ્ય: કચ્છના નાના રણમાં આવેલું વાઇલ્ડ એસ સેન્ચ્યુરી (ગૂડખર અભયારણ્ય) એ ભારતીય જંગલી ગધેડા (ખુર) નું એકમાત્ર નિવાસસ્થાન છે.
- દરિયાઈ અભયારણ્ય: કચ્છના અખાતમાં આવેલું મરિન નેશનલ પાર્ક એ ભારતનું પ્રથમ રાષ્ટ્રીય દરિયાઈ ઉદ્યાન છે, જેστ પરવાળાના રીફ (કોરલ રીફ) અને મેન્ગ્રોવ્સથી સમૃદ્ધ છે.
આંતર-વિષય પેટર્ન
વન્યજીવન જળ સુરક્ષા અને વિકેન્દ્રીકૃત શાસન
ગુજરાતનું સમુદાય-સંચાલિત સંરક્ષણ મોડેલ જોહડ અને ગ્રામ પંચાયત જળ સમિતિઓ જેવા પરંપરાગત મોડેલોમાં જોવા મળતા વિકેન્દ્રીયકૃત જળ સંચાલનને પ્રતિબિંબિત કરે છે.
હીટ સ્ટ્રેસ મિટીગેશન એન્ડ ક્લાઇમેટ એડાપ્ટેશન
આબોહવા પ્રેરિત આત્યંતિક ઉનાળાનું તાપમાન એશિયાત્મક સિંહો અને ભારતીય દીપડા જેવી પ્રજાતિઓના સૂકા પાનખર વસવાટો માટે સતત જોખમ ઊભું કરી રહ્યું છે, જે સંરક્ષણને આબોહવા અનુકૂલન સાથે જોડે છે.
ગુજરાતની વન્યજીવ સંરક્ષણ યોજનાઓ, ખાસ કરીને જળ પરાબ જેવા લોકભાગીદારી આધારિત ઉનાળાના સંકટ નિવારણ અભિગમ પર વિધાન આધારિત પ્રશ્નોની અપેક્ષા રાખો.
સંલગ્ન PYQ · 2
સંલગ્ન PYQ · 2
- 2026GPSC_PRELIMSGS1
Consider the following statements regarding the drainage system of Kutch: 1. Most rivers in the Kutch region are ephemeral and non-perennial, carrying water only during the brief monsoon season. 2. The rivers originating from the central hilly tracts of Kutch invariably drain into the Arabian Sea directly. 3. The Luni River, after traversing through Rajasthan, dissipates into the marshy lands of the Rann of Kutch. Which of the above statements are correct?
- 2022GPSC_PRELIMSGS1
Which garden of Gujarat has the trees and plants of rare species?
