ગુજરાતમાં ખરીફ વાવેતર પાછલા વર્ષના સ્તર કરતાં નીચું રહ્યું છે
Source:in-investing ↗
આ શા માટે મહત્વનું છે
ગુજરાતમાં કૃષિ પ્રવાહો, ખરીફ વાવેતરની પ્રગતિ અને પાકના વાવેતર વિસ્તાર પર ચોમાસાની અસરોને સમજવી એ રાજ્ય સ્તરીય સામાજિક-આર્થિક વિકાસ અને ગ્રામીણ અર્થતંત્રની ગતિશીલતા પર નજર રાખતા ઉમેદવારો માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.
સારાંશ
આ લેખ જણાવે છે કે ગુજરાતમાં ખરીફ વાવેતરનો વિસ્તાર ગયા વર્ષના સ્તર કરતાં નીચો રહ્યો છે, જે કપાસ અને મગફળી જેવા પ્રાદેશિક મુખ્ય પાકો પર ચોમાસાની વિવિધતાઓની અસર દર્શાવે છે, જેની રાજ્યની કૃષિ અર્થવ્યવસ્થા પર અસરો પડે છે.
મુખ્ય મુદ્દા
- ગુજરાતમાં ચોમાસાના વરસાદના અસમાન અવકાશી અને સમયિક વિતરણને કારણે ખરીફ પાકની વાવણીની પ્રગતિ પાછલા વર્ષોના સ્તર કરતાં પાછળ રહી ગઈ છે.
- અસર પામેલા મુખ્ય ખરીફ પાકોમાં કપાસ, મગફળી અને તેલીબિયાં જેવા પ્રાદેશિક કૃષિ ઉત્પાદનોનો સમાવેશ થાય છે.
- રાજ્ય સ્તરની ગ્રામીણ આર્થિક સ્વાસ્થ્ય અને ખાદ્ય સુરક્ષાના મૂલ્યાંકન માટે કૃષિ ટ્રેકિંગ અને ડેટા મોનિટરિંગ આવશ્યક છે.
મહત્વપૂર્ણ શબ્દો
ખરીફ વાવેતર
ભારતમાં મુખ્ય પાક ઉગાડવાની મોસમ જે જૂનથી ઓક્ટોબર સુધીના નૈઋત્યના ચોમાસાના સમયગાળાને આવરી લે છે, જે વરસાદ આધારિત મુખ્ય અનાજ અને કપાસ તથા મગફળી જેવા રોકડિયા પાકોની ખેતી માટે અત્યંત નિર્ણાયક છે.
UPSC context
GPSC પેપર 3 / અર્થતંત્ર અને કૃષિ: ગુજરાતમાં ચોમાસા પરની નિર્ભરતા, પાકની પદ્ધતિઓ અને પ્રાદેશિક કૃષિ ઉત્પાદકતાનું મૂલ્યાંકન કરે છે.
ગુજરાત સરકાર
કૃષિ નીતિઓ ઘડવા, પાકના વાવેતરના ડેટા પર નજર રાખવા અને દુષ્કાળ કે ચોમાસાની રાહતનાં પગલાં અમલમાં મૂકવા માટે જવાબદાર ગુજરાત રાજ્યની કાર્યકારી વહીવટી સત્તામંડળ.
UPSC context
GPSC પેપર ૨ અને ૩ / રાજ્યશાસ્ત્ર અને વહીવટતંત્ર: રાજ્ય સ્તરનું શાસન, વહીવટી તંત્ર અને ગ્રામીણ ક્ષેત્રોમાં નીતિ અમલીકરણની ચકાસણી કરે છે.
સંલગ્ન સ્થિર ખ્યાલો
ગુજરાતના મુખ્ય કૃષિ-આબોહવાકીય ક્ષેત્રો અને મુખ્ય ખરીફ પાકો કયા છે?
- કૃષિ-આબોહકીય ક્ષેત્રો: ગુજરાતને શુષ્ક ઉત્તર-પશ્ચિમથી લઈને ભારે વરસાદવાળા દક્ષિણ સુધીના ૮ કૃષિ-આબોહવાકીય ક્ષેત્રોમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યું છે.
- મુખ્ય પાકો: કપાસ અને મગફળી પ્રભુત્વ ધરાવતા વ્યાપારી ખરીફ પાક છે, જેમાં સૌરાષ્ટ્ર પ્રદેશ મગફળીની ખેતીનું મુખ્ય મથક છે.
- અનાજ અને તેલીબિયાં: ડાંગર, બાજરી અને કઠોળ એ તેલીબિયાંની સાથે મુખ્ય અન્ન પાકનું ખરીફ ઉત્પાદન બનાવે છે.
આંતર-વિષય પેટર્ન
કૃષિ અને રાજ્યની નાણાકીય સ્થિતિ
ગુજરાતમાં ખરીફ વાવેતરના વલણો સીધા જ રાજ્ય સ્તરીય ટેકાના ભાવ (MSP) ખરીદ આયોજન, કેન્દ્રીય કૃષિ ધિરાણ લક્ષ્યાંકો અને ગ્રામીણ ફુગાવાના સૂચકાંકોમાં યોગદાન આપે છે.
ગુજરાતમાં ખરીફ વાવણીમાં વિલંબ અને કપાસ/મગફળીના વાવેતર ક્ષેત્રમાં બદલાવની સંભાવના, પ્રિલિમ્સ પરીક્ષામાં બહુ-વિધાન વાળા (multi-statement) અથવા વિધાન-કારણ પ્રકારના પ્રશ્ન તરીકે પૂછાઈ શકે છે.
સંલગ્ન PYQ · 1
સંલગ્ન PYQ · 1
- 2025GPSC_PRELIMSGS1
Which of the following major crops are covered under the Minimum Support Price Policy of Government of India? 1. Sorghum 2. Maize 3. Cotton 4. Sugarcane
