ગિફ્ટ સિટી પ્રોજેક્ટ: ભારતનું પ્રીમિયર નાણાકીય સેવા કેન્દ્ર
Source:Indian Express ↗
આ શા માટે મહત્વનું છે
GIFT City એ ગુજરાત અને ભારત માટે એક ફ્લેગશિપ આર્થિક પ્રોજેક્ટ છે, જે દેશના એકમાત્ર કાર્યરત IFSC તરીકે અને વિદેશી પ્રત્યક્ષ રોકાણ, ફાઇનાન્શિયલ ટેક્નોલોજી અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર સેવાઓ માટે એક મુખ્ય ડ્રાઇવર તરીકે સેવા આપે છે.
સારાંશ
ગુજરાત ઇન્ટરનેશનલ ફાઇનાન્સ ટેક-સિટી (GIFT City) પ્રોજેક્ટનું સિંહાવલોકન, જેમાં ભારતના અગ્રણી વૈશ્વિક નાણાકીય અને તકનીકી હબ તરીકેની તેની દ્રષ્ટિની વિગતો આપવામાં આવી છે, જેમાં સ્પેશિયલ ઇકોનોમિક ઝોન, ઇન્ટરનેશનલ બેંકિંગ યુનિટ્સ અને IFSCA ની નિયમનકારી દેખરેખનો સમાવેશ થાય છે.
મુખ્ય મુદ્દા
- GIFT City (Gujarat International Finance Tec-City) એ ભારતનું પ્રથમ કાર્યરત સ્માર્ટ સિટી અને ઇન્ટરનેશનલ ફાઇનાન્શિયલ સર્વિسિસ સેન્ટર (IFSC) છે.
- વિશ્વસ્તરનું માળખાકીય ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને વ્યવસાય-अनુકૂળ નિયમનકારી માળખું પૂરું પાડીને દુબઈ, સિંગાપોર અને લંડન જેવા વૈશ્વિક નાણાકીય કેન્દ્રો સાથે સ્પર્ધા કરવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું છે.
- IFSCA (આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય સેવા કેન્દ્ર સત્તામંડળ) દ્વારા નિયંત્રિત, વૈશ્વિક અને સ્થાનિક નાણાકીય સંસ્થાઓ માટે કર પ્રોત્સાહનો અને વેપાર સુગમતા પૂરી પાડે છે.
મહત્વપૂર્ણ શબ્દો
IFSCA
ભારતના ઇન્ટરનેશનલ ફાઇનાન્શિયલ સર્વિસિસ સેન્ટર્સ (IFSCs) માં તમામ નાણાકીય ઉત્પાદનો, સેવાઓ અને સંસ્થાઓનું નિયમન અને વિકાસ કરવા માટે IFSCA એક્ટ 2019 હેઠળ સ્થાપિત એક કાનૂની સત્તામંડળ.
UPSC context
GS પેપર III (અર્થતંત્ર, નાણાકીય ક્ષેત્ર સુધારા) માટે અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ. ભારતનાં નાણાકીય હબમાં એકીકૃત નિયમનકારી સંસ્થાઓ વિશેની જાગરૂકતા ચકાસે છે.
ઇન્ટરનેશનલ ફાઇનાન્શિયલ સર્વિસીસ સેન્ટર્સ ઓથોરિટી એક્ટ
૨૦૧૯માં ઘડવામાં આવેલો એક અધિનિયમ જે સમગ્ર ભારતમાં આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય સેવા કેન્દ્રોમાં નાણાકીય સેવાઓનું નિયમન કરવા માટે એક યુનિફાઇડ ઓથોરિટી (સંકલિત સત્તામંડળ)ની સ્થાપના માટેની જોગવાઈ કરે છે.
UPSC context
રાજનીતિ અને શાસન (વૈધાનિક સંસ્થાઓ) તથા અર્થતંત્ર માટે મહત્વપૂર્ણ. નાણાકીય નિયમનને નિયંત્રિત કરતા કાયદાકીય માળખાનું જ્ઞાન ચકાસે છે.
ગિફ્ટ સિટી લિમિટેડ
ગિફ્ટ સિટી પ્રોજેક્ટના વિકાસ અને સંચાલન માટે જવાબદાર ગુજરાત અર્બન ડેવલપમેન્ટ કંપની (GUDC) અને IL&FS દ્વારા પ્રમોટ કરવામાં આવેલી જોઈન્ટ વેન્ચર કંપની.
UPSC context
GPSC માં ગુજરાત-વિશિષ્ટ વહીવટી અને આર્થિક વિકાસના વિષયો માટે સુસંગત, જે ખાસ આર્થિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સનું જ્ઞાન ચકાસે છે.
પ્રિલિમ્સ ટ્રેપ
GIFT City ઓફશોર નાણાકીય વ્યવહારો માટે સંપૂર્ણપણે વિશેષ આર્થિક ક્ષેત્ર તરીકે કાર્ય કરે છે.
સ્પર્ધકો ઘણીવાર એવું માની લે છે કે GIFT City સંપૂર્ણપણે વિશેષ આર્થિક ક્ષેત્ર (SEZ) છે, અને SEZ તથા ડોમેસ્ટિક ટેરિફ એરિયા (DTA) એમ બંનેમાં તેના વિભાજનને અવગણે છે.
સંલગ્ન સ્થિર ખ્યાલો
ઇન્ટરનેશનલ ફાઇનાન્સિયલ સર્વિસીસ સેન્ટર્સ ઓથોરિટી (IFSCA) ની ભૂમિકા અને કાનૂની સમર્થન શું છે?
- કાયદાકીય સંસ્થા: ભારતમાં તમામ IFSCs માં નાણાકીય ઉત્પાદનો, સેવાઓ અને સંસ્થાઓ માટે સિંગલ-વિન્ડો રેગ્યુલેટરી ઓથોરિટી તરીકે IFSCA અધિનિયમ, 2019 હેઠળ યુનિફાઇડ રેગ્યુલેટરની સ્થાપના કરવામાં આવી છે.
- અधिकारક્ષેત્ર: બેંકિંગ, કેપિટલ માર્કેટ્સ અને વીમા ક્ષેત્રની નાણાકીય સેવાઓનું નિયમન કરે છે, જે અગાઉ RBI, SEBI, PFRDA અને IRDAI જેવા બહુવિધ ઘરેલુ ક્ષેત્રીય નિયમનકારો દ્વારા નિયંત્રિત થતી હતી.
- વ્યૂહાત્મક હેતુ: એક મજબૂત વૈશ્વિક નાણાકીય સેવા હબ વિકસાવવાનો અને સિંગાપોર, દુબઈ અને લંડન જેવા ઓફશોર કેન્દ્રો તરફ નાણાકીય વ્યવહારોના પ્રવાહને અટકાવવાનો છે.
આંતર-વિષય પેટર્ન
GIFT સિટી અને કેપિટલ એકાઉન્ટ કન્વર્ટીબિલિટી
ગિફ્ટ સિટી (GIFT City) ના વિદેશી ચલણના વ્યવહારો અને ઓફશોર બેંકિંગ યુનિટ્સ ઘરેલું કેપિટલ એકાઉન્ટ કન્વર્ટિબિલિટીની ચર્ચાઓને આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય માળખાકીય સુધારાઓ સાથે જોડે છે.
SEZ માં સિંગલ-વિન્ડો રેગ્યુલેશન
IFSCA નું સિંગલ-વિન્ડો ક્લિયરન્સ મોડેલ ભારતનાઔદ્યોગિક કોરિડોર અને દરિયાકાંઠાના આર્થિક ક્ષેત્રોમાં પરીક્ષિત શાસન માળખાને પ્રતિબિંબિત કરે છે.
IFSCAનું એકીકૃત નિયમનકારી માળખું અને GIFT Cityમાં DTA-SEZનું વિભાજન (બિફરકેશન) એ મલ્ટી-સ્ટેટમેન્ટ પ્રિલિમ્સ પ્રશ્નોમાં વારંવાર જોવા મળે છે.
સંલગ્ન PYQ · 2
સંલગ્ન PYQ · 2
- 2025GPSC_PRELIMSGS1
______ is one of the cities chosen by the NITI Aayog for its Growth Hub (G-HUB) programme to boost their economic growth.
- 2025GPSC_PRELIMSGS1
Reliance industries has announced plans to build the world's largest data centre in ______
