Current Affairs

Sign in
રાજ્યવ્યવસ્થા અને શાસનGS2
GS2

PM-AJAY યોજનાના અમલીકરણ માટે ગુજરાતમાં PMU ની રચના

Source:aninews ↗

આ શા માટે મહત્વનું છે

પ્રશ્નો મોટાભાગે અનુસૂચિત જાતિ જેવા નબળા વર્ગો માટેની કેન્દ્ર સરકારની કલ્યાણકારી યોજનાઓ અને રાજ્ય સ્તરે તેમના અસરકારક અમલીકરણને સુનિશ્ચિત કરતી શાસન વ્યવસ્થાઓ (જેમ કે PMUs) પર કેન્દ્રિત હોય છે.

સારાંશ

ગુજરાત રાજ્ય સરકારે પ્રધાનમંત્રી અનુસૂચિત જાતિ અભ્યુદય યોજના (PM-AJAY) ના અસરકારક અને સુવ્યવસ્થિત અમલીકરણને સુનિશ્ચિત કરવા માટે એક સમર્પિત રાજ્ય-સ્તરીય પ્રોજેક્ટ મેનેજમેન્ટ યુનિટ (PMU) સ્થાપવાનો નિર્ણય લીધો છે. આ કેન્દ્રીય યોજનાનો ઉદ્દેશ્ય અનુસૂચિત જાતિના સમુદાયોના સામાજિક-આર્થિક ઉત્થાન અને ગરીબી નિવારણનો છે. નવનિર્મિત PMU કેન્દ્રીય સામાજિક ન્યાય અને અધિકારિતા મંત્રાલયના નિર્દેશોનું ચુસ્તપણે પાલન કરીને, ક્ષેત્ર-સ્તરના સંકલન, નાણાકીય વ્યવસ્થાપન અને મૂલ્યાંકનમાં સુધારો કરવા માટે વ્યાવસાયિક નિપુણતાનો ઉપયોગ કરશે.

મુખ્ય મુદ્દા

  • મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલના નેતૃત્વ હેઠળ, ગુજરાત સરકારે PM-AJAY યોજનાના અમલીકરણને સુવ્યવસ્થિત કરવા માટે રાજ્ય કક્ષાના પ્રોજેક્ટ મેનેજમેન્ટ યુનિટ (PMU) ની સ્થાપનાને મંજૂરી આપી.
  • PM-AJAY એ અનુસૂચિત જાતિ (SC) સમુદાયોના ગરીબી નિવારણ અને સામાજિક-આર્થિક સશક્તિકરણ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરતી કેન્દ્ર સરકારની યોજના છે.
  • PMU માં વિશિષ્ટ વ્યાવસાયિકોનો સમાવેશ કરવામાં આવશે, જેઓ પ્રોજેક્ટ આયોજન, નાણાકીય વ્યવસ્થાપન, ડેટા મોનિટરિંગ અને ક્ષેત્રીય સંકલનને બહેતર બનાવશે.
  • આ પગલાનો હેતુ રાજ્યના કલ્યાણલક્ષી અમલીકરણને કેન્દ્રીય સામાજિક ન્યાય અને અધિકારિતા મંત્રાલયની માર્ગદર્શિકાઓ સાથે સુસંગત કરવાનો છે, જેથી વધુ સારા પરિણામો સુનિશ્ચિત કરી શકાય.

મહત્વપૂર્ણ શબ્દો

પ્રધાનમંત્રી અનુસૂચિત જાતિ અભ્યુદય યોજના (PM-AJAY)

અનુસૂચિત જાતિઓના સામાજિક-આર્થિક ઉત્થાન માટે વર્ષ 2021-22માં શરૂ કરવામાં આવેલી એકીકૃત કેન્દ્ર પુરસ્કૃત યોજના. તે કૌશલ્ય વિકાસ, આવક નિર્માણ, SC-બહુમતી ધરાવતા ગામોની આંતરમાળખાકીય સુવિધાઓ અને છાત્રાલયો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા માટે અગાઉની યોજનાઓનું વિલીનીકરણ કરે છે.

UPSC context

GPSC Mains GS-2 (સામાજિક ન્યાય/કલ્યાણકારી યોજનાઓ). SC સશક્તિકરણના તંત્રો અને યોજનાકીય અભિસરણના જ્ઞાનનું પરીક્ષણ કરે છે.

Source
રાજ્ય કક્ષાનું પ્રોજેક્ટ મેનેજમેન્ટ યુનિટ (PMU)

રાજ્ય સરકારો દ્વારા સ્થાપિત એક સમર્પિત સંસ્થાકીય તંત્ર, જેમાં પાયાના સ્તરે PM-AJAY જેવી ચોક્કસ કલ્યાણકારી યોજનાઓના અમલીકરણની દેખરેખ રાખવા, સંકલન કરવા અને વ્યવસ્થિત રીતે મૂલ્યાંકન કરવા માટે નિષ્ણાતોનો સમાવેશ થાય છે.

UPSC context

GPSC Mains GS-2 (શાસન/જાહેર વહીવટ). યોજનાઓના અસરકારક અમલીકરણ અને ટ્રેકિંગને સુનિશ્ચિત કરતા સંસ્થાકીય માળખાની સમજનું પરીક્ષણ કરે છે.

Source
સામાજિક ન્યાય અને અધિકારિતા મંત્રાલય

અનુસૂચિત જાતિઓ સહિત વંચિત અને હાંસિયામાં ધકેલાયેલા વર્ગોના કલ્યાણ, સામાજિક ન્યાય અને સશક્તિકરણ માટે જવાબદાર તેમજ PM-AJAY જેવી યોજનાઓનું અમલીકરણ કરતું કેન્દ્ર સરકારનું નોડલ મંત્રાલય.

UPSC context

GPSC પ્રિલિમ્સ અને મેઇન્સ GS-2. ચોક્કસ સંવેદનશીલ વર્ગોની કલ્યાણકારી પહેલો માટે જવાબદાર નોડલ સત્તાધિકારીઓને ઓળખવા માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ.

Source

પ્રિલિમ્સ ટ્રેપ

આદર્શ ગ્રામ ઘટક ઓછામાં ઓછી 25% અનુસૂચિત જાતિની વસ્તી ધરાવતા ગામોને લક્ષ્યાંકિત કરે છે.

ગ્રામીણ યોજનાઓમાં વસ્તીવિષયક માપદંડો અંગે ઉમેદવારો અવારનવાર મૂંઝવણ અનુભવતા હોય છે. PM-AJAY હેઠળના 'આદર્શ ગ્રામ' ઘટક માટે ગામડાઓમાં 50% કે તેથી વધુ SC વસ્તી હોવી ચુસ્તપણે અનિવાર્ય છે, 25% નહીં.

સંલગ્ન સ્થિર ખ્યાલો

Polity & Welfare Schemes

PM-AJAY ની રચના કરવા માટે વિલીન કરવામાં આવેલી ત્રણ પૂર્વવર્તી યોજનાઓ કઈ છે?

  • પ્રધાનમંત્રી આદર્શ ગ્રામ યોજના (PMAGY): SC-બહુમતી ધરાવતા ગામોના સંકલિત વિકાસ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.
  • SCSP માટે SCA: આવક-ઉત્પાદક પ્રવૃત્તિઓ અને કૌશલ્ય વિકાસ માટે નાણાકીય સહાય પૂરી પાડે છે.
  • બાબુ જગજીવન રામ છત્રાવાસ યોજના (BJRCY): તેનો હેતુ SC વિદ્યાર્થીઓ માટે હોસ્ટેલ સુવિધાઓનું નિર્માણ કરીને ડ્રોપઆઉટ રેટ ઘટાડવાનો છે.
Public Administration & Governance

પ્રોજેક્ટ મેનેજમેન્ટ યુનિટ્સ (PMUs) લોકકલ્યાણ શાસનને કેવી રીતે સુદ્રઢ બનાવે છે?

  • વિશિષ્ટ તજજ્ઞતા: પરંપરાગત અમલદારશાહીમાં વ્યાવસાયિક ડેટા મોનિટરિંગ, નાણાકીય વ્યવસ્થાપન અને પરિણામોના મૂલ્યાંકનનો સંચાર કરે છે.
  • વિકેન્દ્રિત અમલીકરણ: સુધારેલા સ્થાનિક ક્ષેત્રીય સંકલન દ્વારા કેન્દ્રીય મંત્રાલયની માર્ગદર્શિકા અને પાયાના સ્તરે અમલીકરણ વચ્ચે સેતુરૂપ બને છે.

આંતર-વિષય પેટર્ન

  • SC કલ્યાણ અને જેન્ડર બજેટિંગનો સમન્વય

    PM-AJAY આજીવિકા અનુદાનના 15% સુધી ખાસ કરીને SC મહિલાઓ માટે ફાળવે છે, જે વ્યાપક જ્ઞાતિ-આધારિત કલ્યાણ યોજનાઓ અંતર્ગત લક્ષિત જેન્ડર-રિસ્પોન્સિવ બજેટિંગ દર્શાવે છે.

  • કલ્યાણકારી વહીવટમાં કેન્દ્ર-રાજ્ય સંકલન

    ગુજરાત દ્વારા PMUની સ્થાપના એ ભંડોળ લેપ્સ થયા વિના કેન્દ્ર પુરસ્કૃત યોજનાઓની ફાળવણીને અસરકારક રીતે મેળવવા, તેના પર દેખરેખ રાખવા અને તેનો અમલ કરવા માટે વિશિષ્ટ રાજ્ય-સ્તરના સંસ્થાકીય તંત્રની વધતી જતી જરૂરિયાતને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

PM-AJAY ના વિલીન થયેલા ઘટકો (PMAGY, BJRCY) અને 50% SC વસ્તી મર્યાદા (threshold) ને લક્ષ્યમાં રાખીને બહુ-વિધાન પ્રશ્નની અપેક્ષા રાખી શકાય છે.

સંલગ્ન PYQ · 3

સંલગ્ન PYQ · 3

  • 2021GPSC_PRELIMSGS1

    Which of the following are the departments of the Ministry of Social Justice | Empowerment?

  • 2022GPSC_PRELIMSGS1

    Which of the following schemes facilitates bank loans to at least one Scheduled Caste/ Scheduled Tribe borrower and at least one woman borrower per bank branch for setting up greenfield enterprises?

  • 2018GPSC_PRELIMSGS1

    Recently constituted National SC/ST Hub (NSSH) is functioning under the _________________.