ગુજરાતે આદિજાતિ વિકાસ માટે વર્ગ-૧ અધિકારીઓની નિમણૂક કરી

આ શા માટે મહત્વનું છે

ગુજરાતમાં વેરવિખેર થયેલી આદિવાસી વસ્તી માટે વહીવટી સુધારાઓ, વિકેન્દ્રીકરણ અને કલ્યાણકારી અમલીકરણની વ્યૂહરચનાઓ સમજવા માટે મહત્વપૂર્ણ.

સારાંશ

ગુજરાત સરકારે અમદાવાદ, સુરત, વડોદરા અને રાજકોટ એમ ચાર બિન-આદિવાસી શહેરીકૃત જિલ્લાઓમાં વિખરાયેલા આદિવાસી સમુદાયો પર વધુ સારી રીતે ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા માટે આદિવાસી વિકાસ અને કલ્યાણ અમલીકરણનો સીધો હવાલો સંભાળવા વર્ગ-૧ના અધિકારીઓની નિયુક્તિ કરી છે.

મુખ્ય મુદ્દા

ગુજરાત સરકારે અમદાવાદ, સુરત, વડોદરા અને રાજકોટ એમ ચાર બિન-આદિવાસી જિલ્લાઓમાં આદિવાસી વિકાસ પહેલોનો સીધો હવાલો સંભાળવા માટે વર્ગ-૧ (ક્લાસ-૧) ના અધિકારીઓની નિમણૂક કરી છે.
આ પ્રશાસનિક પગલાનો હેતુ વિકાસલક્ષી અંતરને દૂર કરવાનો, કલ્યાણકારી યોજનાઓનો લક્ષિત અમલ સુનિશ્ચિત કરવાનો અને પરંપરાગત અનુસૂચિત આદિવાસી વિસ્તારોની બહાર રહેતી આદિવાસી વસ્તી પર નજર રાખવાનો છે.
શહેરી અને અર્ધ-શહેરી કેન્દ્રોમાં ફેલાયેલા આદિવાસી સમુદાયોની સામાજિક-આર્થિક જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે વિકેન્દ્રીકૃત શાસન અભિગમને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

મહત્વપૂર્ણ શબ્દો

ગુજરાત સરકાર

ગુજરાતની સર્વોચ્ચ કારોબારી સંસ્થા, જે રાજ્યના વહીવટ, નીતિ ઘડતર અને જિલ્લાઓમાં સામાજિક કલ્યાણ પહેલોના અમલીકરણ માટે જવાબદાર છે.

UPSC context

GS પેપર II (રાજ્ય વહીવટ અને શાસન) અને સંવેદનશીલ વર્ગોને અસર કરતી નીતિઓના અમલીકરણ માટે મહત્વપૂર્ણ.

Source

પ્રિલિમ્સ ટ્રેપ

ચાર બિન-આદિવાસી જિલ્લાઓમાં આદિવાસી વિકાસ પહેલો: અમદાવાદ, સુરત, વડોદરા અને રાજકોટ

એસ્પિરન્ટ્સ એમ ધારી શકે છે કે આ ચાર જિલ્લાઓને પાંચમી અનુસૂચિના અનુસૂચિત વિસ્તારો તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યા છે, જ્યારે તે ખાસ કરીને બિન-આદિવાસી શહેરીકૃત જિલ્લાઓ છે જેમાં પરંપરાગત અનુસૂચિત આદિવાસી માળખાનો અભાવ છે.

સંલગ્ન સ્થિર ખ્યાલો

Polity and Governance - Vulnerable Sections

ગુજરાતમાં અનુસૂચિત જનજાતિના કલ્યાણ માટેના બંધારણીય જોગવાઈઓ અને વહીવટી તંત્ર શું છે?

બંધારણીય આધાર: પાંચમી અનુસૂચિ અનુસૂચિત વસ્તી ધરાવતા રાજ્યોમાં જનજાતીય સલાહકાર પરિષદો દ્વારા અનુસૂચિત વિસ્તારો માટે વિશેષ શાસન અને રક્ષણની પદ્ધતિઓ પૂરી પાડે છે.
भौगोलिक विस्तार: ગુજરાતમાં દાહોદ, તાપી, નર્મદા અને વલસાડ જેવા પૂર્વના જિલ્લાઓમાં કેન્દ્રિત નોંધપાત્ર આદિવાસી વસ્તી છે, જે સમર્પિત આદિવાસી ઉપ-આયોજનો (Tribal Sub-Plans) દ્વારા સંચાલિત થાય છે.
બિન-અનુસૂચિત વિસ્તારો: બિન-અનુસૂચિત શહેરી જિલ્લાઓમાં રહેતી છૂટીછવાઈ વસ્તી ધરાવતી આદિવાસી વસ્તી ઘણીવાર પાંચમી અનુસૂચિના રક્ષણથી વંચિત રહી જાય છે, જેના માટે સમર્પિત રાજ્ય-સ્તરીય કલ્યાણકારી યોજનાઓ જેવા વિશેષ વહીવટી હસ્તક્ષેપની જરૂર પડે છે.

આંતર-વિષય પેટર્ન

शहري સ્થળાંતર વિ. આદિજાતિ કલ્યાણ સુશાસન
શહેરી સ્થાનિક શાસન જ્યારે મોટા industrial hubs માં પાંચમી અનુસૂચિના વિસ્તારો બહાર લક્ષ્યાંકિત કલ્યાણકારી ફાળવણીની જરૂરિયાત ધરાવતી સ્થળાંતરિત આદિવાસી વસ્તી આકર્ષાય છે, ત્યારે આદિજાતિ કલ્યાણ સાથે છેદાય છે.
વહીવટી પુનર્ગઠન અને મિશન-મોડ અમલીકરણ
સામસામેના વધારાના હવાલાઓથી હટીને સમર્પિત વર્ગ-૧ (Class-I) વહીવટી નિયંત્રણ તરફ આગળ વધવું એ મિશન-મોડ પ્રોજેક્ટ અમલીકરણમાં જોવા મળતા સનદી સેવા સુધારણાને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

બિન-અનુસૂચિત વિસ્તારો માટેનું વહીવટી તંત્ર અને મુખ્યમંત્રી આદિમજૂથ યોજના જેવી વિશિષ્ટ કલ્યાણકારી યોજનાઓ પર વિધાન-આધારિત પ્રશ્નોની અપેક્ષા રાખો.

સંલગ્ન PYQ · 2

2025GPSC_PRELIMSGS1
Which of the following statements is/are correct regarding the G-SAFAL scheme?
2021GPSC_PRELIMSGS1
Which of the following statements are correct? 1. Siddi or Sheedi is one of the major tribal communities of some districts of Gujarat. 2. Siddi are also living in parts of state of Jharkhand and Madhya Pradesh. 3. Dhamal dance is performed by the Siddi, it reflects the Siddi's passion for hunting.